Tính chuyên biệt của kênh joyfm trên sóng đài phát thanh truyền hình hà nội (khảo sát từ tháng 01 năm 2017 đến tháng 7 năm 2017)

Trong đó, tác giả nhấn mạnh rằng, “truyền thông chuyên biệt đã được định hình và ngày càng phát triển mạnh ở Việt Nam với sự ra đời và phát triển của hàng loạt kênh truyền hình, phát tha

TÍNH CHUYÊN BIỆT CỦA KÊNH JOYFM

TRÊN SÓNG ĐÀI PHÁT THANH TRUYỀN HÌNH HÀ NỘI

(Khảo sát từ tháng 01 năm 2017 đến tháng 7 năm 2017)

Ngành: Báo chí học

Mã số: 60 32 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS, TS Đinh Thị Thu Hằng

HÀ NỘI – 2017

Luận văn đã đƣợc chỉnh sử theo khuyến nghị của Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ

Hà Nội, ngày ……tháng… năm 2017

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

PGS, TS Đỗ Thị Thu Hằng

LỜI CAM ĐOAN

Tác giả luận văn xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của PGS, TS Đinh Thị Thu Hằng Đề tài luận văn không trùng lặp với bất kỳ công trình nghiên cứu nào đã công bố trong và ngoài nước Các kết quả công bố trong luận văn là chính xác và trung thực Các tham khảo, trích dẫn đều rõ nguồn Nếu sai tôi xin chịu trách nhiệm

Tác giả luận văn

NGUYỄN MẠNH THẮNG

LỜI CẢM ƠN

Trước hết, xin chân thành cảm ơn PGS, TS Đinh Thị Thu Hằng, người

đã trực tiếp hướng dẫn tôi nghiên cứu và thực hiện đề tài “Tính chuyên biệt của Kênh JoyFM trên sóng đài Phát thanh truyền hình Hà Nội ( Khảo sát từ tháng 1 năm 2017 đến tháng 7 năm 2017)”

Xin chân thành cảm ơn các giảng viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền, các nhà khoa học, các nhà báo và đồng nghiệp đã hướng dẫn, cung cấp tư liệu, trả lời phỏng vấn và đóng góp ý kiến quý báu cho luận văn của tôi

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn lãnh đạo và các bạn đồng nghiệp ở cơ quan đã tạo điều kiện, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thiện luận văn này

DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1: Thời lượng các giọng nói trong chương trình thông tin chuyên đề 49 Biểu đồ 2.2: Thời lượng giọng nói trong chương trình thông tin chuyên đề ( sử

dụng ý kiến bác sỹ) 51

Biểu đồ 2.3: Thời lượng các giọng nói trong chương trình thông tin chuyên đề

(sử dụng ý kiến người dân) 53

Biểu đồ 2.4: Thời lượng giọng nói trong chương trình tư vấn sức khỏe 54

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TÍNH CHUYÊN BIỆT CỦA KÊNH PHÁT THANH 11

1.1 Một số khái niệm cơ bản 11

1.2 Sự ra đời, phát triển của kênh phát thanh chuyên biệt 16

1.3 Vai trò, đặc điểm của kênh phát thanh chuyên biệt 20

1.4 Các yếu tố và yêu cầu thể hiện tính chuyên biệt trên kênh phát thanh 27

Chương 2: THỰC TRẠNG TÍNH CHUYÊN BIỆT CỦA KÊNH JOYFM, ĐÀI PHÁT THANH- TRUYỀN HÌNH HÀ NỘI 34

2.1 Giới thiệu về Kênh JoyFM, Đài Phát thanh- Truyền hình Hà Nội 34

2.2 Khảo sát các yếu tố thể hiện tính chuyên biệt của Kênh JoyFM 36

2.3 Đánh giá về tính chuyên biệt của kênh JoyFM 72

Chương 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT HUY TÍNH CHUYÊN BIỆT CỦA KÊNH JOYFM, ĐÀI PT-TH HÀ NỘI 79

3.1 Những vấn đề đặt ra đối với Kênh JoyFM 79

3.2 Những giải pháp nhằm phát huy tính chuyên biệt của kênh JoyFM 85

KẾT LUẬN 97

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 100

PHỤ LỤC 104

TÓM TẮT LUẬN VĂN 124

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Phát thanh là loại hình báo chí tồn tại khá lâu đời Trước khi các công nghệ truyền thông đa phương tiện phát triển, radio là phương tiện hiệu quả nhất để truyền tới mọi người những thông tin hàng ngày Ngày nay, khi công nghệ phát triển, nhiều loại hình truyền thông ra đời, phát thanh vẫn có một vai trò nhất định trong nhu cầu nắm bắt thông tin của người dân Phát thanh luôn đóng vai trò cốt yếu trong việc cung cấp thông tin đa dạng tới người nghe và được công nhận là một loại hình truyền thông tiêu biểu và căn bản nhất.Tổng thư ký Liên hợp quốc Bankimoon phát biểu nhân dịp kỉ niệm ngày phát thanh

thế giới 13/2/2016 : “Phát thanh là một phương tiện truyền thông có từ lâu đời, trong bối cảnh thế giới đang bước vào một kỉ nguyên bùng nổ thông tin với sự phổ cập của điện thoại thông minh hay các truyền thông đa phương tiện khác, phát thanh vẫn có những lợi thế riêng của mình Là một phương tiện truyền thông giá rẻ và công cụ truyền tải thông tin hiệu quả, nên phát thanh vẫn đến được với nhiều người dân thế giới hơn là điện thoại thông minh và truyền hình Đây cũng là phương tiện hàng đầu đến với người dân không được tiếp cận với internet và đặc biệt khu vực xa xôi và những người

dễ bị tổn thương, bao gồm những người khuyết tật, khiếm thị, thanh niên phụ

nữ và người nghèo” Bà Irina Bokova -Tổng giám đốc UNESCO cho rằng,

trong bối cảnh thế giới có nhiều biến động như hiện nay, phát thanh là một phương tiện giúp kết nối cộng đồng, là nguồn cung cấp thông tin quan trọng Phát thanh cũng đại diện cho tiếng nói của những nhóm người dễ bị tổn thương trong xã hội, công cụ của nhân quyền và góp phần đưa ra giải pháp cho các thách thức mà thế giới đang đối mặt Phát thanh đã góp phần thúc đẩy các giá trị văn hóa sáng tạo, bản sắc dân tộc và ngoại giao văn hóa trong bối cảnh có nhiều loại hình truyền thông mới khác Sự tìm tòi, sáng tạo và mạnh dạn áp dụng những hướng đi mới chính là yếu tố then chốt để phát thanh

khẳng định được thế mạnh của mình Và một trong những xu hướng của phát thanh hiện đại đang phát triển trên thế giới nói chung và ở Việt Nam nói riêng

là phát thanh chuyên biệt

Phát thanh chuyên biệt là xu thế tất yếu của phát thanh hiện đại Một thực tế cho thấy rằng, công chúng báo chí ngày nay có ít thời gian để theo dõi các tin tức hàng ngày trên phương tiện thông tin đại chúng hơn là công chúng truyền thống, bởi họ còn phải cân đối thời gian phù hợp cho công việc bộn bề hàng ngày, cũng như điều tiết thời gian cho nhiều hơn một loại hình truyền thông mà họ tiếp nhận Vì vậy, xu thế tất yếu khi lựa chọn tiếp nhận thông tin của công chúng hiện đại là theo tiêu chí phù hợp với nhu cầu hiểu biết của cá nhân họ Hay nói cách khác, thay vì việc theo dõi dàn trải các chương trình trên một phương tiện truyền thông đại chúng nào đó hoặc theo dõi lần lượt từ loại hình truyền thông này đến loại hình truyền thông khác, họ sẽ lựa chọn một kênh hoặc một vài chương trình nhất định phù hợp với nhu cầu tiếp nhận thông tin của họ, hoặc lựa chọn một loại hình truyền thông mà họ cảm thấy là thuận tiện nhất để theo dõi và có thể tiết kiệm thời gian nhiều nhất có thể Vì vậy, bên cạnh việc mở rộng quy mô, đổi mới phương thức thể hiện và đa dạng hoá thông tin, thì một vấn đề quan trọng mà người làm báo cũng cần phải thực hiện, đó là xử lý thông tin theo hướng chuyên biệt sẽ thể hiện được sức mạnh của báo chí truyền thống trong sự cạnh tranh phát triển với báo chí đa phương tiện

Đã từ lâu, Alvin Toffler (1980), nhà tương lai học người Mỹ đã dự báo:

“Thông tin đại chúng sẽ phát triển và dần dần bị “phi đại chúng hóa” [1, tr.148] Xu hướng chuyên biệt hoá ngày càng thể hiện rõ qua việc xuất hiện ngày càng nhiều các tờ báo, các kênh truyền hình và đặc biệt là kênh phát thanh chuyên biệt Bản thân loại hình phát thanh, ngay từ những năm 50 của thế kỷ trước, để ứng phó với sự cạnh tranh khá quyết liệt của ngành công nghiệp truyền hình dù lúc đó vừa mới hình thành, phát thanh đã chọn cho

mình một lối đi riêng: chú trọng vào những thời gian và không gian đặc biệt lợi thế của phát thanh (như vào buổi sáng và trên ô tô), và xây dựng các kênh phát thanh chuyên biệt, phục vụ nhu cầu những nhóm công chúng nhỏ Việc xây dựng các kênh phát thanh chuyên biệt rõ ràng đang đi theo một hướng hết sức đúng đắn và đã giúp phát thanh tiếp tục phát triển mà các kênh phát thanh giao thông, âm nhạc, sức khỏe là những ví dụ Đây cũng chính là một xu thế mới của phát thanh hiện đại

Phát thanh hiện đại không chỉ đối mặt với sự cạnh tranh của truyền hình, internet, mà còn có một bài toán khó hơn phải giải là cân đối thu chi, làm sao thu hút được nhiều thính giả? Đây cũng là một trong những lý do chính để phát thanh chuyên biệt ra đời, đáp ứng ngày càng sâu, sát hơn như cầu của thính giả, tạo được nhóm công chúng đích, công chúng mục tiêu và trung thành Thực tiễn chứng minh phát thanh chuyên biệt đã thực hiện được chức năng, vai trò của mình Tuy nhiên, cùng với những ưu điểm, lợi thế, phát thanh chuyên biệt cũng có những hạn chế như chỉ dành cho một nhóm công chúng đích, đòi hỏi thông tin sâu, đa chiều Để có thể làm được những kênh chuyên biệt như vậy, đòi hỏi phải có đội ngũ phóng viên chuyên ngành, và lựa chọn đúng nhóm công chúng đích Cho tới thời điểm hiện tại, khi nghiên cứu các kênh phát thanh chuyên biệt chúng ta vẫn có thể nhìn thấy nhiều hạn chế được bộc lộ trong quá trình phát triển, ví dụ như tính chuyên biệt về đối tượng, chuyên biệt về hình thức, và đôi khi là cả tính chuyên biệt về nội dung cũng có thể bị lu mờ

Ở Việt Nam, bắt đầu từ năm 2006, một kênh phát thanh chuyên biệt mới

ra đời trên sóng đài Tiếng nói Việt Nam với tên gọi Xone FM (hiện Xone FM được phát trên VOV3 – hệ Âm nhạc, giải trí đài VOV), phục vụ chủ yếu là

âm nhạc và thông tin cho đối tượng thính giả từ ở mọi lứa tuổi Tiếp nối sự thành công của kênh phát thanh chuyên biệt này, gần đây có kênh FM giao

thông VOV, Kênh Joy FM Các kênh phát thanh chuyên biệt ra đời đã được đánh giá cao và thu hút nhiều thính giả nghe đài

JoyFM chính thức ra mắt từ ngày 18 tháng 09 năm 2012 Đây là kênh phát thanh chuyên biệt về sức khoẻ đầu tiên của Việt Nam và được Bộ Y tế bảo trợ truyền thông Cũng như tên gọi, kênh phát thanh chuyên biệt về sức khoẻ JoyFM mang đến thông điệp cho mọi người, mọi nhà: "JoyFM – Vì sức khỏe người Việt" Đây là một kênh chuyên biệt với mục tiêu đưa ra các thông tin chỉ dẫn hữu ích để góp phần vào công tác chăm sóc sức khỏe cộng đồng

Do đây là một kênh mới và là kênh đầu tiên chuyên biệt về sức khỏe được ra đời tại Việt Nam nên việc nghiên cứu tìm hiểu tính chuyên biệt của kênh sẽ giúp ta thấy được những ưu thế, đồng thời chỉ ra được những hạn chế còn tồn tại để đưa ra những giải pháp hoàn thiện hơn, giúp kênh vận hành một cách hiệu quả và thu hút được đông đảo công chúng ủng hộ hơn Vì vậy, tác giả

quyết định chọn: “Tính chuyên biệt của Kênh JoyFM trên sóng Đài Phát thanh truyền hình Hà Nội” (Khảo sát từ tháng 01 năm 2017 đến tháng 7 năm 2017) làm đề tài luận văn thạc sỹ báo chí

2 Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Có thể nói, chuyên biệt hóa trong báo chí là một xu thế tất yếu của sự phát triển Báo chí hiện đại luôn có sự phân loại đối tượng tiếp nhận thông tin một cách rõ ràng, để từ đó nâng cao tính chuyên biệt hóa của các loại hình báo chí Đã có một số tài liệu của các nhà nghiên cứu trong nước và nước ngoài dự báo và phân tích xu hướng báo chí chuyên biệt này:

Trong cuốn Báo chí hiện đại nước ngoài: Những quy tắc và nghịch lý

của tác giả X.A.Mikhailốp (do Đào Tuấn Anh dịch) có đề cập đến xu hướng tất yếu của báo chí hiện đại Đó chính là quá trình phân hóa và chuyên môn hóa Theo tác giả Mikhailốp “Trong điều kiện toàn cầu hóa không gian thông tin, các phương tiện thông tin đại chúng ngày càng thực hiện mạnh hơn quá trình phân hóa và chuyên môn hóa, tạo cơ hội cho những tổ chức ấy tìm được

vị trí xã hội của mình, hướng đến một tầng lớp dân cư hoàn toàn xác định, tác động có hiệu quả đến người đọc, người nghe, người xem” [37, tr.238 – 239]

Còn trong cuốn Làn sóng thứ ba [NXB Thông tin lý luận, 1992, Nguyễn

Văn Trung dịch], tác giả Alvin Tofler cũng đã chỉ ra rằng khi làn sóng thứ ba xuất hiện (nền văn minh hậu công nghiệp) cũng là lúc “thông tin đại chúng bị phi đại chúng hóa” [1, tr.148] Theo ông, xu hướng phi đại chúng hóa, hay xu hướng chuyên biệt hóa là một tất yếu trong quá trình phát triển của truyền thông đại chúng

Trong chuyên khảo Báo chí chuyên biệt, một loại hình đang lớn mạnh

của tác giả Jacques Mosseau, được Th.s Phạm Thị Lan dịch và đăng tải trên

cuốn Báo chí những vấn đề lý luận và thực tiễn, 2008, có định nghĩa báo chí

chuyên biệt “là những ấn phẩm hướng tới một nhóm công chúng nhất định, có những đặc điểm, những mối quan tâm chung (cùng độ tuổi, giới tính, có chung mối quan tâm, sở thích….) hoặc xoay quanh một lĩnh vực, một chủ đề”[17, tr.48] Theo đó, Jacques Mosseau chia báo chí chuyên biệt thành hai nhánh: các ấn phẩm báo chí chuyên biệt theo đối tượng, các ấn phẩm báo chí chuyên biệt theo nội dung, chủ đề

Về các bài viết nghiên cứu khoa học liên quan đến báo chí chuyên biệt, tại Việt Nam, số lượng những bài viết này khá nhiều, trong đó cần phải kể đến

đó là bài viết Chuyên biệt hóa – Xu hướng của truyền thông đại chúng Việt Nam đầu thế kỷ XXI của tác giả Phạm Thị Lan Bài viết này được tổng hợp

trong cuốn Báo chí – Những vấn đề lý luận và thực tiễn tập VII (NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, 2010) Trong đó, tác giả nhấn mạnh rằng, “truyền thông chuyên biệt đã được định hình và ngày càng phát triển mạnh ở Việt Nam với

sự ra đời và phát triển của hàng loạt kênh truyền hình, phát thanh, báo và tạp chí theo hướng chuyên biệt” [30, tr.230]

Trong bài viết Sự phát triển của báo chí hiện đại trong xu thế toàn cầu hóa truyền thông đại chúng của tác giả Phạm Huy Kỳ [Tạp chí Lý luận chính

trị và Truyền thông số tháng 6 năm 2014] cũng đã chỉ ra rằng xử lý thông tin theo hướng chuyên biệt sẽ thể hiện được sức mạnh của báo chí truyền thống trong sự cạnh tranh phát triển với báo chí đa phương tiện

Ở Việt Nam, trong thời gian qua, đã có khá nhiều tài liệu, bài viết, công trình nghiên cứu liên quan đến phát thanh Một số sách về phát thanh ở Việt Nam do Đài Tiếng nói Việt Nam xuất bản, trong đó, có nhiều cuốn nêu bật

truyền thống và lịch sử Đài TNVN như “Đài Tiếng nói Việt Nam: nửa thế kỷ một chặng đường” (1995), “Trong lòng tôi- Tiếng nói Việt Nam” (2000), “55 năm phát thanh đối ngoại” (2000), “60 năm Tiếng nói Việt Nam” (2005)…

Phần nhiều sách, báo về phát thanh ở Việt nam viết về những vấn đề lý luận chung của phát thanh hoặc các ấn đề về thể loại phát thanh hoặc nghiệp

vụ thực hiện chương trình phát thanh trực tiếp, như “Báo Phát thanh” (2002);

“Lý luận báo phát thanh” (2003), “Phát thanh trực tiếp” (2007), “Hướng dẫn sản xuất chương trình phát thanh” (tài liệu tham khảo của Đài TNVN) , “Cẩm nang giành cho người quản lý phát thanh” (tài liệu tham khảo của Đài

TNVN)

Tuy nhiên, những nghiên cứu về phát thanh chuyên biệt phát hành thành sách ở Việt Nam thì vẫn còn ít và hạn chế

Về luận văn, những công trình nổi bật về phát thanh chuyên biệt cần phải

kể đến là: luận văn “Xây dựng mô hình lí thuyết cho kênh phát thanh kinh tế chuyên biệt trên Đài Tiếng nói Nhân dân TPHCM” của tác giả Hoàng Mai

Trân, chuyên ngành Báo chí học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Luận văn nghiên cứu, hệ thống hoá kiến thức về phát thanh và kênh phát thanh chuyên biệt để nhận thức được xu thế phát triển của phát thanh hiện đại

và bản chất của kênh phát thanh chuyên biệt Khảo sát thực trạng một số kênh phát thanh chuyên biệt ở Việt Nam (khảo sát VOV Giao thông và XoneFM ,VOH giao thông) Phân tích những thành công và hạn chế của các kênh phát thanh chuyên biệt này.Trên cơ sở đúc kết những bài học từ lí thuyết và thực

tiễn của phát thanh chuyên biệt trên thế giới và tại Việt Nam, trên cơ sở đánh giá về điều kiện thực tế của Đài Tiếng nói nhân dân thành phố Hồ Chí Minh, luận văn đưa ra mô hình lí thuyết về xây dựng kênh phát thanh chuyên biệt về kinh tế nhằm phục vụ hữu ích cho chiến lược phát triển chuyên biệt hoá trên kênh phát thanh của Đài Tiếng nói nhân dân thành phố Hồ Chí Minh

Luận văn “Phát thanh tiếng dân tộc với người dân tộc thiểu số bản địa Kon Tum” của tác giả Trịnh Thị Hà Oanh, chuyên ngành Báo chí học, Trường

Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Phát thanh tiếng dân tộc cũng là một hình thức thể hiện tính chuyên biệt trong phương thức truyền đạt là ngôn ngữ Xây dựng và phát triển các chương trình phát thanh tiếng dân tộc là vấn đề quan trọng nằm trong chiến lược thông tin lâu dài nhằm cải thiện đời sống tinh thần và vật chất cho đồng bào dân tộc thiểu số Kon Tum Các chương trình phát thanh tiếng dân tộc là phương tiện truyền thông hiệu quả và ưu thế nhất để cung cấp thông tin, tri thức, tuyên truyền các đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước đến với đồng bào dân tộc thiểu

số Góp phần quan trọng trong việc cung cấp tri thức, nâng cao dân trí cho công chúng đồng bào dân tộc thiểu số; tăng cường sự đoàn kết, nhất quán về

tư tưởng, chính trị và tinh thần trong nhân dân

Về kênh phát thanh chuyên biệt JoyFM của Đài PT-TH Hà Nội, cũng đã

có luận văn nghiên cứu với đề tài “Tính tương tác trong các chương trình phát thanh trực tiếp của Đài PT- TH Hà Nội (khảo sát chương trình “60 phút bạn và tôi” và “Gặp thầy thuốc nổi tiếng” từ 6.2012 đến 6.2013)” của tác giả

Nguyễn Thị Thu Huyền, chuyên ngành Báo chí học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Luận văn đã góp phần hệ thống hoá lí luận về tính tương tác trong chương trình phát thanh trực tiếp Bên cạnh đó, luận văn còn

đi sâu phân tích các yếu tố tương tác diễn ra trong hai chương trình nổi bật của Đài Phát thanh và Truyền hình Hà Nội là “60 phút bạn và tôi” và “Gặp thầy thuốc nổi tiếng” Từ việc đánh giá thành công, hạn chế của tính tương tác

trong hai chương trình thuộc diện khảo sát, luận văn đưa ra giải pháp đổi mới, nhằm nâng cao tính tương tác trong các chương trình phát thanh trực tiếp của Đài Phát thanh và Truyền hình Hà Nội

Tuy nhiên, để có thể làm nổi bật nét riêng biệt của một kênh phát thanh chuyên biệt về sức khoẻ thì luận văn trên vẫn chưa đề cập đến Do đó có thể

thấy đề tài “Tính chuyên biệt của kênh JoyFM trên sóng Đài Phát thanh truyền hình Hà Nội” là một đề tài mới mẻ và hết sức cần thiết

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

3.1 Mục đích nghiên cứu

Qua khảo sát thực trạng tính chuyên biệt của Kênh JoyFM trên sóng đài Phát thanh truyền hình Hà Nội, luận văn đề xuất các giải pháp nhằm phát huy tính chuyên biệt của kênh phát thanh này

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Luận văn tập trung vào giải quyết những nhiệm vụ cụ thể sau:

- Thiết lập cơ sở lý luận về tính chuyên biệt của kênh phát thanh

- Khảo sát thực trạng tính chuyên biệt của kênh JoyFM trên sóng đài phát thanh truyền hình Hà Nội

- Đề xuất những giải pháp nhằm phát huy tính chuyên biệt của kênh JoyFM trên sóng Đài phát thanh truyền hình Hà Nội

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn tập trung vào đối tượng nghiên cứu của đề tài là tính chuyên biệt của Kênh JoyFM trên sóng Đài Phát thanh truyền hình Hà Nội

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu khảo sát kênh JoyFM thời gian từ tháng

01 năm 2017 đến tháng 7 năm 2017

5 Phương pháp nghiên cứu của đề tài

Luận văn chủ yếu tập trung sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể sau:

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Là phương pháp nghiên cứu dựa trên các tư liệu, các văn bản, các tác phẩm (sách, báo, công trình nghiên cứu) liên quan nhằm phục vụ cho công việc nghiên cứu Muốn dùng phương pháp này trước hết phải dựa trên đề tài, mục tiêu nghiên cứu mà lựa chọn những tài liệu thích hợp

- Phương pháp phân tích - tổng hợp: dựa trên những tài liệu (những bài viết, bài nghiên cứu về những chương trình trên các kênh JoyFM) và các chương trình cụ thể trên các kênh này để tìm được tính chuyên biệt từ

đó có những đánh giá, nhận xét sâu sát về phương thức hoạt động và cách

thức tổ chức sản xuất các chương trình trên các kênh này

- Phương pháp so sánh: so sánh giữa các kênh chuyên biệt và kênh không chuyên biệt, để thấy được ưu, nhược điểm, cũng như thành công và

hạn chế của các kênh phát thanh chuyên biệt hiện nay

- Phương pháp phỏng vấn sâu: Phỏng vấn 3 lãnh đạo và 5 phóng viên Kênh JoyFM về vấn đề tổ chức và thể hiện tính chuyên biệt trên kênh phát thanh này

- Bên cạnh đó, tác giả sử dụng các phương pháp bổ trợ như: thống kê, phỏng vấn sâu Những phương pháp này là cần thiết để giúp bài phân tích được tổng quan và đầy đủ các nguồn thông tin nhất có thể So sánh, nghiên cứu các tài liệu có liên quan đến vấn đề giúp cho việc phân tích, đánh giá sự kiện được khái quát và có tính khoa học

6 Ý nghĩa của đề tài

6.1 Ý nghĩa lý luận

Là luận văn đầu tiên nghiên cứu về tính chuyên biệt của kênh JoyFM hy vọng sẽ góp phần làm phong phú hơn, toàn diện hơn về tình hình nghiên cứu các kênh phát thanh chuyên biệt của Đài Phát thanh - Truyền hình Hà Nội nói riêng và ở nước ta hiện nay nói chung Những kết quả nghiên cứu xuất phát từ

lý luận và thực tiễn của luận văn sẽ có tác động đối với các cơ quan báo chí,

các đài phát thanh trung ương và địa phương, đặc biệt là những nhà báo trong việc nhìn nhận, đánh giá lại tác động, hiệu quả của loại hình phát thanh chuyên biệt Từ đó, sẽ nhận diện được vai trò to lớn của phát thanh chuyên biệt trong việc cung cấp thông tin và thu hút thính giả…

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Đề tài sẽ góp phần giúp những người làm việc tại Kênh phát thanh JoyFM nhận ra được những ưu điểm, hạn chế của mình để khắc phục trong thời gian tới Bằng việc phân tích những thành công và thiếu sót còn tồn tại của JoyFM, tác giả sẽ chỉ ra những nguyên nhân, mà theo quan điểm của tác giả, là dẫn đến sự xuất hiện của những thiếu sót đó

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, danh mục tài liệu tham khảo luận văn gồm 3 chương 09 tiết

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TÍNH CHUYÊN BIỆT

CỦA KÊNH PHÁT THANH

1.1 Một số khái niệm cơ bản

1.1.1 Kênh phát thanh

Kênh phát thanh được hiểu là một tổng thể các chương trình đa dạng, được sắp xếp theo một ý đồ nhất định để đem thông tin tới một hoặc một số đối tượng người nghe nhất định Về mặt vật lý, phát thanh “là kênh truyền thông đại chúng sử dụng kỹ thuật sóng điện từ và hệ thống truyền dẫn truyền

đi âm thanh tác động trực tiếp vào thính giác người tiếp nhận ” [25, tr.111] Dựa vào các tần số có thể xác định những kênh phát thanh mà bản thân công chúng muốn theo dõi Ví dụ như VOV Giao thông có tần số 91MHz, XoneFm tần số 102.7MHz ở khu vực Hà Nội, JoyFM tần số 98.9MHz ở khu vực Trung

du và Đồng bằng Bắc Bộ……

Còn xét về tổng thể, kênh phát thanh bao gồm các chương trình phát thanh được thực hiện và sắp xếp theo một khung có sẵn do những người thực hiện lập ra để thể hiện ý đồ truyền tải thông tin của mình

Theo từ điển Tiếng việt (Viện Ngôn ngữ học, NXB Đà Nẵng, 2006, Tr.769) thì “Phát thanh” là hình thức phát và truyền âm thanh bằng sóng vô tuyến điện Theo PGS.TS Tạ Ngọc tấn trong giáo trình “Truyền thông đại

chúng” đưa ra khái niệm: “Phát thanh (radio) là loại hình truyền thông đại chúng, trong đó nội dung thông tin được chuyển tải qua âm thanh Âm thanh trong phát thanh bao gồm lời nói, âm nhạc, các loại tiếng động làm nền hoặc minh hoạ cho lời nói như tiếng mưa, gió, nước chảy, sóng vỗ, chim hót, tiếng vỗ tay, tiếng ồn đường phố, v.v ” [36, tr.104]

Theo cuốn Báo phát thanh của Phân viện Báo chí và Tuyên truyền (nay là Học viện Báo chí và Tuyên truyền) phối hợp với Đài Tiếng nói Việt

Nam biên soạn, xuất bản năm 2002, khái niệm báo phát thanh được dùng từ

việc mở rộng và phát triển khái niệm báo chí “Báo phát thanh được hiểu như một kênh truyền thông, một loại hình báo chí điện tử hiện đại mà đặc trưng cơ bản của nó là dùng thế giới âm thanh phong phú và sinh động (lời nói, tiếng động, âm nhạc) để chuyển tải thông điệp nhờ sử dụng kỹ thuật sóng điện từ và hệ thống truyền thanh, tác động vào thính giác của công chúng.[29,tr.51]

Báo phát thanh cũng có một tên gọi khác là báo nói Điều 3, khoản 4

Luật Báo chí năm 2016 định nghĩa: “Báo nói là loại hình báo chí sử dụng tiếng nói, âm thanh, được truyền dẫn, phát sóng trên các hạ tầng kỹ thuật ứng dụng công nghệ khác nhau”

Như vậy, các cách định nghĩa báo phát thanh của các nhà khoa học đều thống nhất những điểm chung về báo phát thanh, đó là tính chất truyền dẫn thông tin thông qua âm thanh

Chương trình phát thanh là sự liên kết, sắp xếp hợp lý tin bài, băng tư liệu, âm nhạc trong thời lượng nhất định được mở đầu bằng nhạc hiệu, kết thúc với lời chào tạm biệt nhằm đáp ứng yêu cầu tuyên truyền của cơ quan báo phát thanh Đồng thời mang lại hiệu quả cao nhất với người nghe Một chương trình phát thanh bao gồm cả nội dung và hình thức Chương trình phát thanh chuyên biệt có những yêu cầu nội dung và hình thức đặc biệt hơn so với các chương trình phát thanh tổng hợp Tuy nhiên, ở những yêu cầu chung thì chương trình phát thanh chuyên biệt vẫn phải đáp ứng được như là một chương trình phát thanh chung

1.1.2 Tính chuyên biệt

Từ điển Tiếng việt (Viện Ngôn ngữ học, NXB Đà Nẵng, 2006, Tr.185) thì “Chuyên biệt” là một tính từ chỉ chuyên về một loại riêng biệt nào đó Từ ngữ chuyên dụng thường thấy là “tính chất chuyên biệt”, “tác dụng chuyên biệt” Trên thực tế, trong các hoạt động nghiên cứu việc tìm ra các đặc điểm,

những nét riêng biệt sẽ giúp cho các hoạt động so sánh, phân biệt giữa các vấn

đề, các sự vật, sự việc được rõ ràng và sáng tỏ hơn Những nét đặc thù và riêng biệt đó có thể sẽ nói lên nguồn gốc của sự ra đời, hoàn cảnh và môi trường hình thành hay những nhân tố nào tác động nên sự vật, sự việc hoặc con người đó và quy định nên những nét riêng có đó Điều này giúp cho các hoạt động nghiên cứu sẽ chỉ ra được nguyên nhân của những đặc điểm đó cũng như có các giải pháp khắc chế, phát huy những ưu nhược điểm

Trên thế giới, khái niệm truyền thông chuyên biệt đã được nhắc đến từ những thập niên cuối thế kỷ XX Jacques Mosseau – Tổng biên tập Tạp chí Psychologie, giảng viên thỉnh giảng Đại học Paris II đã định nghĩa: “Báo chí chuyên biệt là những ấn phẩm báo chí hướng tới một nhóm công chúng nhất định, có những đặc điểm, những mối quan tâm chung (cùng độ tuổi, giới tính,

có chung mối quan tâm, có cùng sở thích ) hoặc xoay quanh một lĩnh vực, một chủ đề Theo đó, Jacques Mosseau chia báo chí chuyên biệt thành hai nhánh: các ấn phẩm báo chí chuyên biệt theo đối tượng và các ấn phẩm báo chí chuyên biệt theo nội dung, chủ đề

Phát thanh chuyên biệt cũng chính là tiền đề để Toffler trong cuốn “Làn sóng thứ ba” (tr.174) khái quát thành hiện tượng “phi đại chúng hóa truyền thông đại chúng” Hiện tượng này tạo cho ngành công nghiệp phát thanh “đại chúng” một diện mạo mới Các kênh chuyên biệt dành cho những đối tượng khác nhau về sở thích, độ tuổi, tính cách…lần lượt ra đời trên thế giới

1.1.3 Kênh phát thanh chuyên biệt

Theo tác giả luận văn “Tính chuyên biệt của kênh ANTV1 (Qua khảo sát các chương trình chuyên biệt từ tháng 11/2011 đến tháng 6 2014)”, các yếu tố

để xác định một kênh phát thanh chuyên biệt gồm: Nội dung, góc độ tiếp cận, thời điểm phát hành phát sóng, ngôn ngữ

Nội dung của một kênh phát thanh chuyên biệt thuộc về một lĩnh vực nhất định, ví dụ sức khỏe, tài chính kinh doanh, thể thao,… Ví dụ: kênh O2

TV, đây là một kênh có nội dung chuyên biệt về sức khỏe Tuy nhiên điểm khác biệt của kênh này so với các chuyên mục sức khỏe trên các kênh tổng hợp khác là dung lương các chương trình về sức khỏe chiếm đa số trong tổng dung lượng phát sóng trong 1 ngày Các chương trình, chuyên mục trên O2

TV đều đa dạng về hình thức thể hiện cũng như nội dung đề cập như phóng

sự, talkshow, bản tin… và yếu tố thông tin về sức khỏe luôn được đi sâu vào phân tích và được đưa lên hàng đầu

Về góc độ tiếp cận: Với các kênh phát thanh chuyên biệt thì góc tiếp cận cũng sẽ liên quan đến nội dung chuyên biệt của kênh này Nghĩa là với cùng một vấn đề, nhưng một kênh phát thanh chuyên biệt sẽ có góc độ tiếp cận riêng, không giống với các kênh truyền thông đại chúng Ví dụ cùng phản ánh

về vấn đề an toàn lao động, nhưng kênh truyền thông chuyên biệt về kinh tế tài chính sẽ có góc tiếp cận hoàn toàn khác với một kênh truyền thông chuyên biệt về sức khỏe

Trong cuốn Báo chí hiện đại nước ngoài: Những quy tắc và nghịch lý của tác giả X.A.Mikhailốp (do Đào Tuấn Anh dịch), ông có đưa ra cách phân loại của báo chí chuyên biệt Ông cho rằng nên phân loại báo chí chuyên biệt dựa vào “tính chất phản ánh hiện thực và căn cứ theo nhiệm vụ xã hội, tức là cách phân loại thành các ấn phẩm đại chúng, các ấn phẩm có chất lượng, các

ấn phẩm chất lượng – đại chúng và các ấn phẩm chuyên ngành”[39, tr.241] Đối với phát thanh, tính chuyên biệt được thể hiện qua từng chương trình hướng tới những đối tượng thính giả nhất định Khái niệm về kênh phát thanh chuyên biệt cho thấy rõ sự chuyên biệt chính là kênh phát những chương trình với những nội dung thông tin dành riêng cho những nhóm công chúng nhỏ và nhóm công chúng có nhu cầu riêng, sở thích riêng Có thể lấy ví dụ như các chương trình giải trí, ca nhạc trên Xone Fm hướng tới đối tượng giới trẻ năng động là chủ yếu, kênh VOV Giao thông chuyên cung cấp những thông tin giao thông tại Hà Nội để giúp cho thính giả có thể nắm rõ được tình hình giao

thông tại khu vực mà mình đang lưu thông Hay như đối với kênh JoyFM là một kênh chuyên biệt với những thông tin liên quan đến lĩnh vực sức khỏe để giúp cho thính giả có thêm nhiều kiến thức trong việc chăm sóc sức khỏe của bản thân và gia đình

Nếu thông tin đời thường cung cấp cho công chúng những tin tức về cuộc sống xung quanh thì thông tin giải trí đáp ứng nhu cầu tinh thần và thông tin chuyên ngành sẽ cung cấp kiến thức, định hướng, hoạch định và có những giải pháp phù hợp về những vấn đề có chuyên môn, chuyên biệt cho công chúng Với những phương thức thể hiện và nội dung cần quan tâm với những phương thức hiện đại có thể thấy kênh phát thanh chuyên biệt chính là một xu hướng phát triển chung của ngành phát thanh thế giới và trong nước Để phát thanh phát triển theo hướng hiện đại thì không nên áp dụng một cách khô cứng khuôn mẫu theo các phương thức phát thanh truyền thống mà phải biết chủ động, linh hoạt, sáng tạo song cũng phải tập trung theo đúng chủ đích, đối tượng mà mình hướng đến

Dựa trên thực tế phát triển và những khái niệm liên quan của phát thanh chuyên biệt, người viết có thể khái quát lên một số điểm chính yếu để nhận biết phát thanh chuyên biệt như sau: Phát thanh chuyên biệt là một hình thức phát thanh được xây dựng chuyên nghiệp phát sóng hàng ngày có nội dung chuyên sâu về một lĩnh vực nội dung nhất định (âm nhạc, thể thao, giao thông, tài chính, sức khỏe…) hoặc hướng tới dành cho một nhóm đối tượng khán giả mục tiêu (có những đặc điểm chung về lứa tuổi, giới tính, địa lý ) nhằm mục tiêu khu biệt các nhóm đối tượng cùng chung một sở thích, thói quen, hay đặc điểm nào đó Mục đích của sự khu biệt này là nhằm phục vụ tốt nhất nhu cầu của từng nhóm công chúng

Kênh phát thanh chuyên biệt cũng cần có thời gian phát hành phát sóng chuyên biệt Kênh chuyên biệt có nội dung hướng tới đối tượng công chúng nào thì cần có thời gian phát sóng phù hợp với đặc điểm sinh hoạt của họ

Cùng với đó là yêu cầu về yếu tố ngôn ngữ của kênh chuyên biệt Một kênh chuyên biệt có nội dung chuyên về một lĩnh vực, vì vậy ngôn ngữ để đưa thông tin đến công chúng cũng phải là ngôn ngữ mang tính chuyên biệt về lĩnh vực đó, để đảm bảo tính chính xác của thông tin

Về mặt thông tin, những kênh phát thanh chuyên biệt không chỉ đòi hỏi thông tin một cách hời hợt, đơn giản là phản ánh Mà nó phải có những nội dung chuyên sâu, đáp ứng được yêu cầu, mong muốn của nhóm công chúng mục tiêu

1.2 Sự ra đời, phát triển của kênh phát thanh chuyên biệt

Trong cuốn “Làn sóng thứ ba” (1992), tác giả Alvin Tofler cho rằng, nền văn minh mới gắn liền với sự đổi thay căn bản trong nhiều lĩnh vực Sự bùng

nổ các phương tiện truyền thông đang “phân tách”, “chia nhỏ” khối quảng đại quần chúng Trong đó, thay đổi mang tính nền tảng là xu hướng chia khách hàng, công chúng thành những nhóm nhỏ để phục vụ; thay vì coi công chúng, khách hàng là một nhóm lớn, có đặc điểm, nhu cầu, mối quan tâm giống nhau như trong giai đoạn thuộc làn sóng thứ hai Xu hướng mới của nền sản xuất là hướng tới những nhu cầu riêng biệt của từng nhóm khách hàng Chính vì thế các kênh truyền thông chuyên biệt đã hình thành và phát

triển ngày một mạnh mẽ

Mô hình truyền thông cổ điển với việc phát tán thông điệp cho quảng đại quần chúng đang dần nhường chỗ cho các phân khúc thị trường và công chúng mục tiêu, khiến cho truyền thông đại chúng đang có xu hướng “phi đại chúng hóa” Với tư cách là một phần không thể thiếu của nền văn minh mới, Alvin Tofler cho rằng, truyền thông cũng có những thay đổi tương tự: “khi làn sóng thứ ba xuất hiện thì thông tin đại chúng bị phi đại chúng hóa” [stt 1, tr.78] Ông viết: “Khi làn sóng thứ 3 xuất hiện, thông tin đại chúng thay vì phát triển lại bị suy yếu đi (…) Các tờ báo lá cải và chuyên ngành nhằm tới một số ít độc giả lại nổi lên và chiếm lĩnh thị trường (…) Các đài mới với đối

tượng là một nhóm thính giả cũng nổi lên, đài nhạc rock, đài cho người da đen, đài nhạc cổ điển”[stt 1, tr.79]

Sự ra đời, phát triển mạnh mẽ và những khoản lợi nhuận khổng lồ của các kênh truyền 13 hình chuyên biệt nổi tiếng như FTV (chuyên về thời trang), HBO, Star Movies (chuyên về phim), Animal Planet (chuyên về thế giới động vật), Discovery… hay sự nổi danh của những tạp chí chuyên biệt như Elle Fashion (chuyên về thời trang của Pháp), tạp chí W (tạp chí chuyên

về đám cưới của Hàn Quốc), Echip (chuyên về công nghệ thông tin – viễn thông), PC world (chuyên về máy tính)… là minh chứng thuyết phục nhất cho tính tất yếu của xu hướng phi đại chúng hóa, cũng chính là xu hướng chuyên

biệt hóa trong lĩnh vực truyền thông đại chúng

Ở Anh, ngay từ những năm 1950, trước sức ép cạnh tranh của truyền hình, phát thanh đã chuyển từ kênh chương trình tổng hợp sang kênh định dạng, có nghĩa là chuyển từ việc “phục vụ tất cả mọi người” sang dạng phát thanh có tính hướng đích, và phục vụ nhu cầu của các nhóm công chúng nhỏ Phát thanh chuyên biệt, với cấu trúc chương trình theo định dạng ra đời, với

sự khởi đầu rực rỡ của Top 40

Và cũng không có gì quá bất ngời khi mới đây, Adrian Maninez – một người yêu thích động vật ở California, Mỹ, đã quyết định thành lập một đài phát thanh cá nhân trên mạng Internet với tên gọi www.dogcatradio.com để giúp các cô cậu chó mèo trên thế giới “giải khuây” khi “cha mẹ” của chúng đi vắng Với lịch phát sóng trung bình 17h mỗi ngày từ Los Angeles, bằng các bản nhạc và ác ca khúc có chọn lựa, www.dogcatradio.com đã giúp “thượng đế” bốn chân của mình thư giãn để không cảm thấy buồn chán trong bốn bức tường vắng lặng Xen kẽ giữa các bản nhạc dành cho chó mèo, phát thanh viên còn đưa ra những lời khuyên bổ ích cho chủ nhân của chúng Hiện tại, số lượng “khách hàng thường xuyên viếng thăm “nhà đài” này đã không ngừng tăng lên Đặc biệt, một số bậc phụ huynh của nhiều loài động vật còn yêu cầu

Dogcatradio mở rộng đối tượng phục vụ Có thể ngựa, bò, dê… sẽ trở thành thính giả của đài phát thanh này

So với sự hình thành và phát triển trên lĩnh vực phát thanh chuyên biệt thế giới, ở Việt Nam hiện nay, các kênh phát thanh vẫn đa phần được thiết kế theo dạng kênh tổng hợp, đặc biệt là ở hệ thống phát thanh địa phương Ngay

ở Đài TNVN, cho đến năm 2003, hệ thống Hệ phát thanh mới được định hình

rõ nét Trong đó ngày 7 9 2003: Hệ thời sự Chính trị Tổng hợp (VOV1) được phát sóng; ngày 22.10.2003: thành lập Hệ văn hóa và đời sống xã hội (VOV2); ngày 22.10.2003: thành lập Hệ âm nhạc – thông tin – giải trí (VOV3); đến ngày 24.8.2004: thành lập Hệ phát thanh Dân tộc (VOV4), ngày 6.9.2005: thành lập Hệ phát thanh đối ngoại (VOV5) Đài TNVN với 5 Hệ chương trình phát thanh được xây dựng theo xu hướng hiện đại phục vụ mọi tầng lớp xã hội là một bước tiến lớn cho ngành phát thanh Việt Nam

Nhận thấy nhu cầu thực tế của công chúng đã phần nào thay đổi Để làm mới mình, năm 2006, kênh phát thanh chuyên biệt về âm nhạc và thông tin giải trí ra đời và được chính thức phát sóng trên Đài Tiếng nói Việt Nam với tên gọi Xone FM, sau đó Xone FM được phát sóng trên kênh VOV3 – Hệ âm nhạc giải trí Đây là kênh phát thanh chuyên về âm nhạc dành cho mọi đối tượng yêu thích âm nhạc Theo ông Tạ Ngọc Hưng – Phó Giám đốc kênh VOV3 cho biết: “Hướng đi của VOV3 không chỉ dừng lại ở một kênh về âm nhạc, giải trí đơn thuần dành cho thính giả nghe đài Mà VOV3 còn hướng tới phát triển các kênh chuyên biệt về âm nhạc phát bằng HD Radio Lúc đó sẽ chia nhỏ các kênh sóng, nghĩa là chuyên biệt hơn về cả nội dung và đối tượng hướng đến Ví dụ: kênh chuyên nhạc trẻ, kênh chuyên nhạc thính phòng giao hưởng Những kênh này sẽ xác định đối tượng thính giả mục tiêu theo từng lứa tuổi, giới tính và sở thích.”

Đến ngày 18 5 2009, cũng trên sóng của Đài Tiếng nói Việt Nam , kênh phát thanh chuyên về giao thông cũng đã chính thức phát sóng tại Hà Nội và sau đó phủ sóng tại Thành phố Hồ Chí Minh

Đến thời điểm cuối năm 2012 thì kênh JoyFM, Kênh 3 – kênh chuyên biệt về sức khỏe của Đài Phát thanh và Truyền hình Hà Nội chính thức được phát sóng trên tần số 98,9 MHZ Đây là kênh phát thanh chuyên biệt về sức khỏe đầu tiên ra đời tại Việt Nam “Kênh này ra đời với mục đích phục vụ nhu cầu thực tế quan tâm tới sức khỏe, được khám bệnh online, chia sẻ những

lo lắng, buồn phiền của người bệnh, thính giả trong cả nước.” Đây là một trong những nhận định của ông Lê Tất Đạt – Giám đốc kênh JoyFM khi được hỏi về mục tiêu ban đầu và định hướng nội dung của kênh JoyFM Ông Đạt cũng cho biết thêm, hướng đi sắp tới của JoyFM đã ngày càng đi sâu hơn vào việc giải quyết nhu cầu thính giả gửi tới, cùng với đó là mở rộng thêm nhiều chương trình hơn nữa để có thể phục vụ được đông đảo hơn như cầu của người dân

Kênh JoyFM còn mang đến cho quý thính giả những chuyên mục giải trí hấp dẫn như “Giai điệu âm nhạc” hay “Lời trái tim” Thính giả có thể trực tiếp gọi điện lên tổng đài chia sẻ những bài hát, bài thơ kèm thoe lời nhắn để gửi tặng những người thân yêu của mình Bên cạnh đó, JoyFM còn là sân chơi cho các thính giả có thể vừa tiếp nhận thông tin vừa tham gia các chương trình gameshow để nhận được những phần quà hấp dẫn từ chương trình JoyFM- Kênh chuyên biệt về sức khỏe được chia thành 25 chủ đề phục vụ cho nhiều đối tượng thính giả ở các lứa tuổi khác nhau, JoyFM có thời lượng phát sóng thử nghiệm 18 giờ/ngày hứa hẹn sẽ tạo một bước phát triển mớivề đa dạng loại hình phát thanh hiện đại của Đài PTTH Hà Nội, đồng thời đẩy mạnh tương tác của loại hình radio, tạo nên một kênh với phong cách mới và mang bản sắc riêng Kể từ khi phát sóng, JoyFM đã nhận được rất nhiều sự ủng hộ, chia sẻ cũng như các thông tin góp ý từ quý thính

giả nghe đài JoyFM hứa hẹn sẽ là kênh thông tin chuyên biệt duy nhất về sức khỏe phát triển thành kênh radio sức khỏe cộng đồng cấp Quốc gia, mở rộng phạm vi phủ sóng toàn quốc trong tương lai gần

1.3 Vai trò, đặc điểm của kênh phát thanh chuyên biệt

1.3.1 Vai trò của kênh phát thanh chuyên biệt

1.3.1.1 Phát thanh chuyên biệt giúp chương trình phát thanh phong phú,

“Phát thanh trực tiếp có thể hiểu là công nghệ sản xuất chương trình phát thanh được thực hiện đồng thời với quá trình phát sóng nhằm chuyển đền người nghe những thông tin đồng thời với sự kiện đang xảy ra và có thể thu hút người nghe tham gia vào quá trình sản xuất chương trình Nguyên tắc xây dựng các chương trình phát thanh trực tiếp là dựa theo sức hút của sự kiện –

sự kiện quan trọng cả thế giới quan tâm phải chờ đợi từng giờ, từng phút thì chương trình đặc biệt kéo dài đủ sức để truyền tải sự kiện.” (stt 16, tr.380)

Phát thanh trực tiếp được chứng minh là có khả năng thu hút công chúng hơn hình thức phát thanh trước đây bởi khả năng giao lưu trực tiếp với thính giả, tạo được cảm giác gần gũi, chân thực với công chúng

Phát thanh chuyên biệt là xu hướng của phát thanh hiện đại Bởi thứ nhất, phát thanh chuyên biệt phục vụ đúng nhu cầu thông tin của một nhóm người trong xã hội, và vì vậy luôn thu hút sự quan tâm của nhóm công chúng “đích”

Thứ hai, các kênh phát thanh chuyên biệt thường xây dựng các chương trình mở để thính giả có thể tham gia trực tiếp vào nội dung chương trình, làm tăng tính đời thường của chương trình, tính gần gũi của phát thanh, làm cho phát thanh giống như người bạn, một diễn đàn nơi mà mọi người có thể chia

sẻ quan niệm, ý kiến Các chương trình mở có một đặc điểm đó là thông tin ở

đó không chỉ do phóng viên cung cấp mà do cả công chúng, những người tham gia vào chương trình phát thanh cung cấp Bởi vậy nguồn tin sẽ đa dạng hơn Hơn thế thông tin ở đây có tính chân thực, khách quan và đời thường, nên có khả năng thu hút thính giả theo dõi nhiều hơn Sự góp mặt, đóng góp công sức của công chúng vào chương trình thì sẽ tạo nhiều thông tin mới, thông tin đắt giá Bên cạnh đó, trách nhiệm về thông tin được chia đều cho cả phóng viên lẫn người trực tiếp cung cấp Tuy nhiên các chương trình mở đòi hỏi phải có một êkíp thực hiện chuyên nghiệp, có trình độ, có khả năng ứng biến cao và các phương tiện, trang thiết bị hiện đại

Thứ ba, tính hiện đại của phát thanh chuyên biệt và cũng chính là lợi thế của phát thanh so với các loại hình báo chí khác chính là nhanh, chính xác Nếu như báo in bị hổng thông tin 24 giờ thì từ số ra ngày hôm trước tới số ra ngày hôm sau, các sự kiện, sự việc diễn ra trong thời gian giữa 2 số báo sẽ phải lưu lại cho tới số sau Truyền hình thì cần yếu tố cần thiết cho việc ghi hình, việc truyền dẫn do các công đoạn thực hiện phức tạp hơn, có nhiều công đoạn xử lý và phụ thuộc vào nhiều yếu tố máy móc mới có thể đêm thông tin tới cho công chúng được Còn thông tin trên phát thanh thì có thể chảy liên tục trong suốt khoảng thời gian phát sóng Từ việc cung cấp cho công chúng những thông tin ngắn gọn ban đầu hay đưa ra những lời bình luận, đánh giá ban đầu, thông tin của phát thanh còn được cung cấp liên tục theo diễn biến của sự việc Và để thông tin nhanh, người làm phát thanh phải thao tác chuyên nghiệp, nhanh nhẹn, chủ động đối phó và xử lí thông tin Sự hỗ trợ đắc lực của các phương tiện kỹ thuật sẽ giúp cho công việc của phóng viên

diễn ra nhanh và thuận lợi, tăng tính chuyên nghiệp và hiệu quả của tác phẩm báo chí trên phát thanh

Cách cung cấp thông tin nhanh nhất là phát thẳng tức là thông tin được truyền tới thính giả đồng thời cùng lúc với sự kiện đang diễn ra… Phương thức phát thanh trực tiếp hiện nay đang ngày càng phổ biến hơn trong phát thanh hiện đại Để chuyển từ phương thức sản xuất thông thường, truyền thống sang phát thanh trực tiếp thì cần có sự hỗ trợ đắc lực của công nghệ, phương tiện kỹ thuật Do đó cần được đầu tư đồng bộ, có một êkíp làm việc

ăn ý, chuyên nghiệp

Khi sản xuất chương trình mà phải in ra băng từ thì việc thực hiện một chương trình phát thanh trực tiếp sẽ khó thực hiện do muốn lấy được một đầu băng đúng chỗ phải quay đi quay lại nhiều lần Phát thanh hiện đại ngày nay

đã khắc phục nhược điểm đó bằng cách sử dụng vi tính.Thiết bị số cho phép tính thời gian chính xác đến từng % giây Thông tin nhanh nhưng cần phải chính xác bởi đó là yếu tố làm nên hình ảnh đẹp cho phát thanh, tạo nên niềm tin cho công chúng vào phát thanh Thông tin chính xác chính là đáp ứng yêu cầu thông tin sự thật của công chúng, là sự tôn trọng của phóng viên đối với công chúng của mình

Thứ tư, các yếu tố bổ trợ đắc lực cho lời phát thanh là: Tiếng động hiện trường Tiếng động hiện trường có hai dạng cơ bản: Tiếng động thực của hiện trường và tiếng động được lưu giữ trong các băng dữ liệu Để có thể có được chất lượng âm thanh tốt thì phải luôn có kho dự trữ âm thanh phát thanh sử dụng tiếng động hiện trường nhằm tạo sự hấp dẫn cho nội dung, tính chân thực, thuyết phục cho thông tin của mình Khi tiếng động hiện trường được sử dụng tốt sẽ tạo ra tác động lớn đối với thính giả, tạo sự sinh động cho tác phẩm Nó giúp truyền tải ý đồ của tác giả và khả năng liên tưởng của độc giả được nâng cao hơn Do không được phụ trợ bởi hình ảnh nên việc sử dụng

tiếng động trong phát thanh có thể kích thích, khơi gơi khả năng tưởng tượng cho thính giả - và điều này góp phần làm nên thành công của phát thanh Thứ năm, kết hợp giữa thông tin đời thường, thông tin giải trí và thông tin chuyên ngành Tức là cần chú trọng tới nội dung của chương trình Đây là yếu tố quan trọng hàng đầu quyết định tới việc thành bại của chương trình phát thanh Khi xây dựng kịch bản cho chương trình phát thanh thì nên chú ý kết hợp các yếu tố sao cho thật phù hợp Để phản ánh đa dạng cuộc sống, đáp ứng được yêu cầu thông tin của công chúng thì phát thanh phải lựa chọn thông tin để phản ánh sao cho thật hiệu quả Thông tin ấy không chỉ thiên về một lĩnh vực mà phải phản ánh đa diện về cuộc sống, đáp ứng nhu cầu thông tin Do đó việc kết hợp các yếu tố trên là vô cùng quan trọng

Phát thanh tương tác là thông tin hai chiều Ở đây, công chúng có thể tham gia vào chương trình với phạm vi rất rộng từ tin tức tới bình luận, chất vấn trao đổi ý kiến, đố vui, ca nhạc theo yêu cầu, bình chọn tác phẩm… Công chúng nghe, tiếp nhận chương trình và có những sự phản hồi giúp cho cơ quan báo chí có sự điều chỉnh phù hợp

1.3.1.2 Phát thanh chuyên biệt giúp duy trì, lôi kéo lượng công chúng mới cho đài phát thanh

Phát thanh chuyên biệt cuốn hút thính giả nhờ sự trực tiếp, tương tác, đa dạng, sinh động

Sự ra đời của các kênh phát thanh chuyên biệt đã tạo ra nhiều sự lựa chọn hơn cho công chúng Nó cũng giúp họ ý thức rõ hơn về vai trò, trách nhiệm của mình trong việc hình thành, xây dựng một kênh phát thanh bằng phương thức trực tiếp, tương tác, tạo sự đa dạng, phong phú cho chương trình Cũng từ đó mà công chúng chủ động hơn trong việc tiếp nhận, nâng cao nhận thức của bản thân về những lĩnh vực mình thích, có nhu cầu và mong muốn thay đổi Họ có thể chủ động tham gia tạo nên các kênh phát thanh, góp phần

xây dựng những cuộc đối thoại trên sóng Phát thanh trực tiếp, phát thanh tương tác là chìa khóa để chương trình phát thanh sinh động và hấp dẫn

Phát thanh chuyên biệt lôi kéo công chúng nhờ sự tiện lợi, phục vụ đúng nhu cầu công chúng

Không cần công chúng phải tìm đến các kênh, phát thanh chuyên biệt ngày nay tự tìm đường đến với công chúng Trước hết, là từ sự hiện hữu của máy thu thanh ở mọi nơi, mọi lúc Sau đó, là nội dung chương trình Chương trình phát thanh luôn xác định nhóm công chúng mục tiêu hay công chúng chuyên biệt của đài mình Thính giả không cần phải “nhớ” đến chương trình dành cho mình trong dòng chảy tuyến tính của chuỗi âm thanh trong các kênh phát thanh “tổng hợp”, mà giờ đây, bất cứ lúc nào, bật kênh phát thanh ưa thích, công chúng thính giả cũng có thể hưởng thụ được thông tin và giải trí theo cách mà mình mong đợi Thiết kế của phát thanh định dạng sẽ chi phối cả cách xây dựng nội dung chương trình, cũng như tổ chức sản xuất chương trình

1.3.2 Đặc điểm của kênh phát thanh chuyên biệt

1.3.2.1 Nội dung thông tin trên kênh chuyên biệt có tính chuyên sâu

Các kênh phát thanh ngày nay cạnh tranh nhau về mặt thông tin nhanh

và trúng Không chỉ có những ưu điểm này, các kênh phát thanh chuyên biệt

ra đời còn lôi kéo thính giả bằng những thông tin sâu, đa chiều, đa diện về vấn

đề, chuyên ngành mà kênh phát thanh chuyên biệt đó theo đuổi Thực tế phát triển của phát thanh chuyên biệt cũng cho thấy rõ điều này Nó đã khẳng định được vị thế trong lòng thính giả bằng những thông tin chuyên biệt, chuyên sâu

và có tính thời sự cao

Xuất phát điểm từ những kênh chuyên biệt về tin tức, thời sự tới các kênh về thể thao, âm nhạc, giải trí… phát thanh chuyên biệt ngày càng có xu hướng đi chuyên biệt sâu hơn, chia nhỏ hơn nữa các nhóm đối tượng phục vụ

Ví dụ như những kênh chuyên biệt về âm nhạc lại phân chia tiếp thành các kênh chuyên nhạc rock, kênh chuyên giao hưởng thính phòng Và các kênh

âm nhạc này phát trên cả radio, truyền hình và website thu hút sự quan tâm của người yêu nhạc trên khắp thế giới Thông qua chương trình, âm nhạc các tác phẩm âm nhạc được quảng bá từ nội dung tác phẩm cho tới hoàn cảnh sáng tác và những vấn đề xung quanh tác giả, tác phẩm Như vậy, với việc chuyên biệt hóa các kênh phát thanh mà nội dung chương trình được đầu tư

kỹ lưỡng hơn, hệ thống hơn Điều này làm thay đổi bộ mặt của các đài truyền hình trong mắt công chúng vốn trước đây rất ảm đạm, tẻ nhạt, lê thê và khó nắm bắt

1.3.2.2 Công chúng chủ động trong tiếp nhận thông tin trên các kênh chuyên biệt

Thời gian chương trình ở kênh chuyên biệt có một chủ đề cụ thể có khung song trải dài, xuyên suốt thời gian phát sóng, vì thế mà thính giả có thể chủ động tiếp nhận thông tin bất cứ lúc nào mà không cần chờ đợi tới giờ phát sóng như ở các kênh đại chúng Khi muốn nghe nhạc thính giả không còn phải đợi tới một thời điểm nhất định nào đó trong ngày để bật đài lên và nghe nữa Mà, họ có thể tự tìm tới với kênh phát thanh có thông tin mà họ cần và

ưa thích Điều này đôi khi đòi hỏi tính định kỳ của thông tin ấy Phát thanh chuyên biệt giúp giải quyết được vấn đề này

Những kênh chuyên biệt sẽ tạo ra sức cạnh tranh với các kênh khác ở nhóm thính giả định hướng của họ Những kênh phát thanh tổng hợp thì nhắm tới đại chúng Tuy nhiên, ngày nay có quá nhiều các kênh thông tin tổng hợp như thế, vì thế đôi khi tỉ lệ được chọn của họ chỉ là ngẫu nhiên hoặc thính giả cũng không thường xuyên, vì mỗi thính giả chỉ quan tâm tới một vài vấn đề nhất định nào đó Các kênh chuyên biệt ra đời chính là để giúp công chúng có thể chủ động lựa chọn nghe thông tin gì mà họ cần bất cứ lúc nào

Cùng với lựa chọn được kênh thông tin muốn tiếp nhận, với kênh chuyên biệt thính giả còn có thể lựa chọn nội dung mình yêu thích Ngày nay, trước khi phát hành một tờ báo hay cho ra đời một chương trình phát thanh truyền hình, một số cơ quan báo chí đã thực hiện việc khảo sát, thăm dò ý kiến của người đọc, người nghe thông qua thư, các cuộc điều tra để nắm bắt nhu cầu thông tin của công chúng

Kênh chuyên biệt giúp cho thính giả nâng cao nhận thức, giúp công chúng hoàn toàn chủ động trong việc tiếp nhận thông tin Những điều này đối với một kênh tổng hợp truyền thống thì rất khó có thể đáp ứng được Ví dụ như một người chuẩn bị ra đường và cần biết thông tin về kẹt xe Họ không thể chờ đợi đến khoảng thời gian mà chương trình thông báo kẹt xe lên sóng mới có thể nắm được tình hình Sẽ hoàn toàn hợp lý nếu như họ có thể nghe được thông tin chuyên về giao thông trên một kênh phát thanh chuyên biệt Hoặc với những thính giả yêu thích âm nhạc, họ không thể chờ đến đến một thời gian quy định nào đó mới có thể thưởng thức âm nhạc hay thư giãn tinh thần Chính những kênh phát thanh chuyên về âm nhạc lại cho họ cơ hội để có thể chọn thời gian, thời điểm, không gian thích hợp để tự thưởng cho mình bằng những bữa tiệc âm nhạc trên làn sóng phát thanh chuyên biệt Bản thân những kênh chuyên biệt cũng thường đưa thông tin về lĩnh vực đó nhanh chóng hơn, kịp thời hơn và chuyên sâu hơn

Tính hiện đại của phát thanh chuyên biệt và cũng chính là lợi thế của phát thanh so với các loại hình báo chí khác chính là nhanh, chính xác Thông tin trên phát thanh có thể chảy liên tục trong suốt khoảng thời gian phát sóng Từ việc cung cấp cho công chúng những thông tin ngắn gọn ban đầu hay đưa ra những lời bình luận, đánh giá ban đầu, thông tin của phát thanh còn được cung cấp liên tục theo diễn biến của sự việc Chính nhờ điều này, phát thanh chuyên biệt càng đóng vai trò quan trọng trong việc đưa thông tin

“tận cùng” tới cho thính giả Nó sẽ tạo ra một lượng thính giả trung thành cho kênh sóng

1.3.2.3 Công chúng dễ dàng nhận diện kênh chuyên biệt, khi mở đài nét nhạc hoặc tín hiệu nào đó có thể giúp họ quyết định nghe tiếp hay chuyển kênh

Kênh phát thanh chuyên biệt không chỉ đóng vai trò định hướng cho thính giả phát thanh, tạo cho họ những cơ hội được chọn kênh theo sở thích,

mà nó còn giúp các kênh phát thanh đầu tư được chuyên sâu về mặt nội dung, cũng như hình thức Hình thức được kể tới ở phát thanh là âm nhạc, giọng nói, ngữ điệu, nhạc hiệu, nhạc cắt Mỗi kênh chuyên biệt đều sẽ được nhận diện qua bộ nhận diện này Thính giả chỉ cần nghe một vài nét nhạc, giọng dẫn, phong cách dẫn của MC là đã có thể nhận ra đây có phải là kênh họ muốn nghe, muốn tiếp nhận

Điều này quả là không dễ dàng với những kênh tổng hợp – người nghe khó có thể biết được là khi bật lên sẽ là thông tin về thể loại gì, dành cho ai,

có phù hợp với mình không? Còn với kênh phát thanh chuyên biệt thì ngược lại Vốn được xây dựng dành riêng cho những nhóm công chúng đích, với nội dung hướng hoàn toàn đến nhóm công chúng này, nên khi lựa chọn kênh chuyên biệt là công chúng đã có thể chắc chắn về thể loại mình lựa chọn bằng hình thức và nội dung chuyên biệt

1.4 Các yếu tố và yêu cầu thể hiện tính chuyên biệt trên kênh phát thanh

1.4.1 Các yếu tố thể hiện tính chuyên biệt của kênh phát thanh

- Yếu tố về mặt nội dung: (đề tài, góc độ, chi tiết)

Tính chuyên biệt của một kênh phát thanh được thể hiện qua ba yếu tố:

đề tài, góc độ và chi tiết

Thứ nhất, đề tài các chương trình của kênh phát thanh chuyên biệt thể hiện xoay quanh lĩnh vực nào đó Nội dung trong các chương trình tập trung

vào một lĩnh vực nhất định và được khai thác trên nhiều khía cạnh khác nhau

Do các chương trình được phát sóng trên kênh phát thanh chuyên biệt nên đề

tài trong các chương trình cần đảm bảo thông tin đáp ứng nhu cầu tiếp nhận của thính giả nghe đài về lĩnh vực mà kênh đó hướng tới, tránh việc có quá nhiều thông tin được khai thác khiến cho thính giả không nắm được bản thân đang được tiếp nhận thông tin gì

Đề tài các chương trình cần được khai thác cụ thể, rõ ràng nhằm thông tin tới độc giả về một vấn đề nhất định trong lĩnh vực đó Đề tài cụ thể đáp ứng được mong muốn giải đáp và tìm hiểu của thính giả đồng thời nó còn thể hiện tính chất chuyên biệt mà chương trình đem lại và thể hiện được tôn chỉ, mục đích mà kênh phát thanh đó hướng tới

Thứ hai, tính chuyên biệt của một kênh phát thanh còn được thể hiện qua góc độ tiếp cận của chương trình Góc độ ở đây được hiểu là cách tiếp cận

vấn đề của chương trình trên kênh phát thanh Chẳng hạn cùng vấn đề an toàn lao động thì trên kênh truyền thông chuyên biệt về kinh tế tài chính sẽ thường khai thác về chỉ số về hạch toán, chi phí cho mỗi lao động hàng năm trong điều kiện làm việc an toàn còn trên kênh truyền thông chuyên biệt về sức khỏe sẽ khai thác sâu hơn về những chỉ số sức khỏe của một lao động trong điều kiện làm việc an toàn hay đưa ra những tiêu chuẩn chất lượng về sản phẩm bảo hộ lao động để thính giả là đối tượng lao động tiếp nhận thông tin cần biết đề bảo vệ sức khỏe của chính mình tại nơi làm việc

Tính chuyên biệt trong các chương trình đã chi phối đến góc độ tiếp cận bởi góc độ tiếp cận cần phù hợp với lĩnh vực trong các chương trình Mỗi lĩnh vực lại có các tiếp cận vấn đề khác nhau Có thể cùng một vấn đề nhưng khai thác ở góc độ phù hợp với kênh đó sẽ đáp ứng nhu cầu của thính giả Một vấn

đề khi được soi chiếu sẽ tạo ra nhiều góc nhìn khác nhau, chính các chương trình trên kênh phát thanh chuyên biệt đã giúp thính giả nhìn ra nhu cầu, mong muốn của bản thân từ góc tiếp cận của vấn đề

Thứ ba, tính chuyên biệt của một kênh phát thanh thể hiện qua chi tiết trong các tác phẩm Chi tiết trong tác phẩm làm nổi bật lên tính chất của

chương trình đó Đặc biệt trong các chương trình trên kênh phát thanh chuyên biệt, những chi tiết đắt giá sẽ có tác động nhất định tới thính giả nhằm thay đổi suy nghĩ, nhận thức của họ về căn bệnh, cách phòng bệnh,… mà chương trình đang đề cập tới Bởi chi tiết khiến cho thính giả nhớ mãi cho thấy sự thành công của những người làm chương trình Trên kênh phát thanh chuyên biệt, chi tiết là yếu tố không thể thiếu tạo ấn tượng cho thính giả để khi nhớ về chi tiết

đó, thính giả nhớ ngay tác phẩm chương trình đó trên kênh phát thanh nào

- Yếu tố về mặt hình thức: (ngôn ngữ, dẫn chương trình, tiếng động, âm nhạc và đối tượng)

Bên cạnh yếu tố nội dung, yếu tố về mặt hình thức đóng vai trò quan trọng trong việc thể hiện tính chuyên biệt trên kênh phát thanh Yếu tố về mặt hình thức được thể hiện qua lời nói, tiếng động, âm nhạc, lời dẫn

Thứ nhất, lời nói là một trong ba phương tiện tác động của báo phát thanh để tạo nên bức tranh âm thanh sống động của báo phát thanh Lời nói

của phát thanh phát huy hiệu quả thông tin bằng ngôn từ và giọng điệu Đặc biệt, trong các chương trình trên kênh phát thanh chuyên biệt thì yêu cầu về lời nói càng chặt chẽ hơn bao giờ hết Bên cạnh chính xác trong phát âm, từ ngữ sử dụng phong phú, thể hiện sắc thái trong giọng điệu thì ngôn từ đươc sử dụng trong các chương trình cần phù hợp với trình độ của thính giả có nghĩa

là những từ ngữ chuyên ngành khó hiểu cần được biên tập lại thành từ ngữ phổ thông để đảm bảo tất cả thính giả nghe đài có thể hiểu Một trong những bất cập mà các chương trình trên kênh chuyên biệt thường mắc phải đó là vấn

đề sử dụng ngôn từ Đặc biệt trên sóng phát thanh khi thính giả tiếp nhận thông tin qua thính giác thì việc sử dụng câu đơn và ngôn ngữ mềm mại, sinh động hơn nhằm thu hút sự chú ý của thính giả

Thứ hai, tiếng động là một trong những yếu tố không thế thiếu góp phần tạo nên sức hút trong chương trình phát thanh Có thể nói, tiếng động tạo nên

sự sinh động âm thanh cho tác phẩm phát thanh Đối với chương trình trên

kênh phát thanh chuyên biệt đặc biệt là kênh phát thanh chuyên biệt về sức khỏe thì tiếng động có vai trò làm rõ không gian, nhịp điệu thực của đời sống

Ví dụ phóng sự trong một tác phẩm được phát trong chương trình có sự tham gia của tiếng động khiến cho tác phẩm trở nên hấp dẫn và chân thực hơn Bên cạnh đó, thính giả có thể cảm nhận được những biểu hiện và những khó khăn của một căn bệnh mà nhân vật trong tác phẩm trải qua nhờ những tiếng động được sử dụng trong tác phẩm hoặc đơn giản hơn, qua tiếng động họ cảm nhận được và tưởng tượng ra không gian trong phóng sự Việc sử dụng khéo léo tiếng động cũng như việc sử dụng chi tiết đắt giá trong yếu tố nội dung sẽ tạo

ra sự thành công trong tác phẩm và thể hiện được tôn chỉ, mục đích ban đầu

mà kênh phát thanh chuyên biệt hướng tới

Thứ ba, âm nhạc đóng vai trò không thể thiếu trong các chương trình trên kênh phát thanh và là một trong các yếu tố quan trọng trên kênh phát thanh chuyên biệt Âm nhạc xuất hiện với mật độ dày trên sóng phát thanh,

trở thành một thế mạnh của phát thanh, Âm nhạc không chỉ thực hiện chức năng giải trí mà còn có tác dụng làm tái hiện, tạo dựng không khí, tạo dự hưng phấn cho thính giả để tiếp nhận thông tin từ đó tăng hiệu quả tác động của chương trình đối với thính giả Trong chương trình phát thanh thông thường bao gồm: nhạc hiệu, nhạc xen, nhạc nền, các ca khúc và bản nhạc không lời Việc sử dụng âm nhạc cần phù hợp với tính chất, mục đích của chương trình Ví dụ nhạc hiệu trong chương trình trên kênh phát thanh chuyên biệt về sức khỏe thể hiện được đúng tính chất của chương trình đó là đem đến

sự gần gũi và giàu thông tin

Âm nhạc là dấu hiệu để thính giả nhận biết về chương trình hay kênh mà

họ theo dõi Ví dụ như nhạc hiệu trong chương trình thời sự trên hệ VOV1 trở nên quá quen thuộc với thính giả nghe đài, vì vậy khi nghe tới nhạc hiệu hầu hết các thính giả đều biết sắp tới họ sẽ nghe chương trình gì và quyết định có nghe chương trình đó hay không

Thứ tư, đối tượng là yếu tố quan trọng mà kênh phát thanh chuyên biệt dựa vào đó để đáp ứng nhu cầu thông tin Đối tượng ở đây là giới tính, độ

tuổi, nghề nghiệp, sở thích hoặc nhu cầu, Dựa vào từng yếu tố mà kênh phát thanh chuyên biệt ra đời để thỏa mãn từng nhóm đối tượng Ví dụ, hệ VOV4

là hệ phát thanh dân tộc Các chương trình trên hệ này đều khai thác nội dung xoay quanh cuộc sống và nhu cầu của đồng bào các dân tộc Hệ VOV4 ra đời

để phục vụ nhóm đối tượng đồng bào các dân tộc thiểu số Hay kênh phát thanh chuyên biệt về sức khỏe joyfm ra đời phục vụ nhu cầu của thính giả thuộc nhiều độ tuổi khác nhau nhưng có chung mong muốn cập nhật những thông tin và kinh nghiệm bổ ích về sức khỏe

Thứ năm, dẫn chương trình là một trong những yếu tố về mặt hình thức quyết định đến chất lượng chương trình trên kênh phát thanh Dẫn chương

trình thể hiện qua các khía cạnh sau: chất giọng, kĩ thuật thể hiện, khả năng thể hiện sáng tạo các loại hình văn bản Ngày nay, trong các chương trình phát thanh người dẫn không những đảm bảo yêu cầu về một số kỹ thuật phát

âm mà còn phải nắm bắt được tinh thần của văn bản để có thể truyền cảm nhận, cảm xúc cho người nghe Đối với các chương trình trên kênh phát thanh chuyên biệt, dẫn chương trình đòi hỏi yêu cầu cao hơn Bên cạnh những yêu cầu trên thì người dẫn cần có kiến thức nhất định về lĩnh vực mà chương trình hướng tới và có sự chuẩn bị kỹ càng trong lời dẫn tránh những sai sót không đáng có Hơn nữa, người dẫn cần thể hiện được tính chất thông tin để thể hiện phù hợp với nội dung văn bản Ngày nay, người dẫn chương trình có thể là biên tập viên/ phóng viên bởi họ là người sáng tạo ra tác phẩm, nắm chắc thông tin và truyền đạt được tính chất thông tin đến thính giả

1.4.2 Các yêu cầu về tính chuyên biệt của kênh phát thanh

- Tính chuyên biệt phải thực hiện xuyên suốt trong các kênh, các chương trình

Nội dung trong các chương trình phải bám sát vào lĩnh vực mà kênh phát thanh đó hướng tới bởi mục đích tạo ra kênh phát thanh chuyên biệt đó là thỏa

mãn nhu cầu của họ Dung lượng các chương trình thuộc lĩnh vực mà kênh phát thanh chuyên biệt hướng tới sẽ chiếm đa số trong tổng dung lượng phát sóng trong 1 ngày để có thể đảm bảo sự khác biệt của kênh phát thanh chuyên biệt so với kênh phát thanh tổng hợp khác Mọi tác phẩm, bài phản ánh, tọa đàm, trong các chương trình đều xoay quanh vấn đề thuộc lĩnh vực đó Từ

đó, thính giả có thể nhận biết được tính chuyên biệt của kênh và quyết định nghe chương trình trên kênh đó bởi nó đã đáp ứng đúng nhu cầu của họ

- Tính chuyên biệt phải mang đến thông tin chuyên sâu, độ chính xác cao

và khoa học

Kênh phát thanh chuyên biệt ngoài việc đáp ứng nhu cầu thông tin chuyên biệt về đối tượng còn phải đáp ứng chuyên biệt về nội dung Cụ thể với kênh phát thanh chuyên biệt về sức khỏe thì mọi thông tin trong chương trình phải khai thác sâu, đem đến kiến thức về cách phòng bệnh, các bệnh thường gặp, cách sống khỏe, các bệnh chuyên khoa, Do kênh phát thanh chuyên biệt đi sâu về 1 lĩnh vực nên mọi thông tin trên kênh cần cụ thể bám sát lĩnh vực đó, đảm bảo độ chính xác cao bằng việc mời các chuyên gia tư vấn trong chương trình hay có sự thẩm định về nội dung, thông tin chương trình trước khi phát sóng Độ chính xác cao cho thấy kênh phát thanh đó có thể hiện được tính chuyên biệt hay không Bởi mỗi lĩnh vực lại có những chỉ tiêu để đo sự chính xác riêng, ví dụ về lĩnh vực sức khỏe thì độ chính xác của thông tin thể hiện qua sự tư vấn, chỉ số để đánh giá hay xác định căn bệnh nào

đó, con số cụ thể hay dấu hiệu nhận biết căn bệnh, tỉ lệ người mắc bệnh, Từ những chi tiết đó mà thính giả cảm nhận được sự khác biệt giữa các chương trình trên kênh phát thanh tổng hợp với chương trình trên kênh phát thanh chuyên biệt

- Thông tin phù hợp với nhóm đối tượng, dễ tiếp nhận

Kênh phát thanh chuyên biệt ra đời để phục vụ theo nhóm đối tượng như

đề cập ở phía trên vì vậy thông tin trong các chương trình trên kênh đó phải

thỏa mãn nhu cầu của nhóm đối tượng đó Phù hợp ở đây được thể hiện qua dung lượng thông tin, chất lượng thông tin trong chương trình Do thính giả tiếp nhận thông tin qua thính giác nên ngôn từ được sử dụng đại chúng, tránh việc sử dụng quá nhiều thuật ngữ chuyên ngành tạo ra việc khó tiếp nhận trong thính giả Mọi thông tin đưa đến thính giả cần được biên tập kĩ lưỡng để phục

vụ đa số thính giả bởi thính giả đến từ nhiều trình độ khác nhau Việc tiếp nhận thông tin của mỗi thính giả khác nhau nên thông tin cần được rà soát kỹ càng

và có thể đảm bảo tất cả thính giả nghe đài có thể tiếp nhận được

Tiểu kết chương 1

Trong chương 1, chúng ta đã có được cái nhìn toàn cảnh về những vấn

đề lý luận nền tảng của phát thanh như: lịch sử ra đời và phát triển của phát thanh chuyên biệt, một số khái niệm chung về kênh phát thanh, tính chuyên biệt và kênh phát thanh chuyên biệt Chúng ta thấy rõ sự ra đời và phát triển của phát thanh chuyên biệt là một xu thế tất yếu, tạo ra những cơ hội và động lực mới để phát thanh phát triển Kênh phát thanh chuyên biệt là một hướng

đi quan trọng của phát thanh hiện đại

Cùng với đó, chương 1 cũng chỉ ra vai trò của phát thanh chuyên biệt được thể hiện rõ khi nhìn từ góc độ công chúng, giúp họ có nhiều sự lựa chọn hơn, nâng cao nhận thức với thông tin chuyên sâu và chủ động hơn trong khả năng tiếp nhận Vai trò của phát thanh chuyên biệt cũng được thể hiện rõ khi nhìn từ góc độ đài phát thanh, ở khả năng thu hút công chúng, tạo được một lượng công chúng lõi, nòng cốt và trung thành

Cuối cùng, chương một đưa ra những tiêu chí cần có vói một kênh phát thanh chuyên biệt đi từ nội dung, tới hình thức và đối tượng hướng tới Đây đều là những yêu cầu cơ bản của các kênh phát thanh chuyên biệt được đặt ra

ở góc độ lý thuyết