Tổ chức hình ảnh trên trang bìa các tạp chí thông tin chỉ dẫn giải trí ở việt nam hiện nay (khảo sát các tạp chí thời trang trẻ, ôtô xe máy, tạp chí thể thao, thế giới văn hóa năm 2014)

Những vấn đề đặt ra trong việc tổ chức hình ảnh ở trang bìa của các tạp chí thông tin chỉ dẫn - giải trí .... Hy vọng, đề tài sẽ giúp độc giả có cái nhìn toàn cảnh về vai trò của hình ản

Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

(Khảo sát các tạp chí: Thời trang trẻ, tô - Xe máy,

Tạp chí Thể thao, Thế giới Văn hóa năm 2014)

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC Chuyên ngành : Báo chí học

Mã số : 60 32 01 01

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS, TS HÀ HUY PHƢỢNG

HÀ NỘI - 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, đưới sự hướng dẫn khoa học của PGS, TS Hà Huy Phượng Các số liệu, tài liệu, trích dẫn trong Luận văn đảm bảo chính xác, trung thực, dựa trên thực tế khảo sát và báo cáo của các cơ quan hữu quan có nguồn gốc rõ ràng, tin cậy

Tác giả luận văn

Tạ Đức Tuấn

LỜI CẢM ƠN

Đề tài “Tổ chức hình ảnh trên trang bìa của tạp chí thông tin chỉ

dẫn - giải trí” là vấn đề mới và khó, cho nên việc tiếp cận các số liệu, tài liệu,

các báo của các cơ quan hữu quan trích dẫn trong Luận văn cũng như thực tế

khảo sát ở các tạp chí gặp rất nhiều trở ngại, khó khăn Để hoàn thành được

đề tài Luận văn này, thời gian qua tác giả đã có được sự giúp đỡ chân thành,

nhiệt tình từ phía Nhà trường, các ban, ngành Trung ương và Hà Nội, các cơ

quan báo chí, quý thầy, cô giáo trong và ngoài Học viện

Trân trọng cảm ơn Ban Lãnh đạo Nhà trường, Lãnh đạo, cán bộ Khoa

Báo chí, Ban Đào tạo sau đại học, Thư viện Học viện Báo chí và Tuyên

truyền và các cán bộ, giảng viên tham gia trực tiếp giảng dạy, đào tạo em

trong suốt thời gian qua

Trân trọng cảm ơn thầy PGS, TS Hà Huy Phượng, Phó Trưởng khoa

Báo chí đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ em trong suốt quá trình thực hiện

Luận văn

Trân trọng cảm ơn Ban biên tập Tạp chí Thời trang trẻ, Tạp chí Ôtô - Xe

máy, Tạp chí Thế giới văn hóa, Tạp chí Thể thao… đã tạo điều kiện giúp đỡ, góp

ý để tác giả hoàn thành Luận văn

Mặc dù tác giả đã có nhiều cố gắng, song Luận văn vẫn không tránh

khỏi những thiếu sót Tác giả mong muốn tiếp tục nhận được sự góp ý, giúp

đỡ của các thầy giáo cô giáo để Luận văn được hoàn thiện hơn

Trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, ngày 02 tháng 5 năm 2017

Tạ Đức Tuấn

MỞ ĐẦU 1 Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỔ CHỨC HÌNH ẢNH TRÊN TRANG BÌA TẠP CHÍ THÔNG TIN CHỈ DẪN - GIẢI TRÍ 10 1.1 Các khái niệm cơ bản 10 1.2 Vai trò của hình ảnh trên trang bìa các Tạp chí thông tin chỉ dẫn - giải trí 26 1.3 Đặc điểm của tạp chí và nguyên tắc tổ chức hình ảnh trên trang bìa tạp chí thông tin chỉ dẫn - giải trí 29 Chương 2: THỰC TRẠNG TỔ CHỨC H NH ẢNH TR N TRANG B A CỦA C C TẠP CH THÔNG TIN CHỈ DẪN - GIẢI TR Ở VI T NAM HI N NAY 37 2.1 Tổng quan về các tạp chí khảo sát 37 2.2 Khảo sát tổ chức hình ảnh trên trang bìa của các tạp chí thuộc diện khảo sát 50 2.3 Đánh giá thành tựu và hạn chế của việc tổ chức hình ảnh trên trang bìa các tạp chí thông tin chỉ dẫn, giải trí 54 2.4 Những vấn đề đặt ra trong việc tổ chức hình ảnh ở trang bìa của các tạp chí thông tin chỉ dẫn - giải trí 57 Chương 3: GIẢI PH P V KHUY N NGHỊ NH M N NG CAO HI U QUẢ TỔ CHỨC H NH ẢNH TR N TRANG B A C C TẠP CH

TH NG TIN CHỈ DẪN - GIẢI TR 63 3.1 Giải pháp tổ chức nội dung và hình thức hình ảnh trên trang bìa tạp chí thông tin chỉ dẫn - giải trí 63 3.2 Giải pháp đầu tư nguồn lực đáp ứng yêu cầu làm báo hiện đại 68 3.3 Một số khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả tổ chức hình ảnh trên trang bìa các tạp chí thông tin chỉ dẫn - giải trí ở Việt nam hiện nay 70

K T LUẬN 75 TÀI LI U THAM KHẢO 80 PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Nhiếp ảnh nói chung, ảnh báo chí nói riêng từ lâu đã trở thành một phần không thể thiếu, có những đóng góp quan trọng cho việc cung cấp thông tin một cách toàn diện, sống động trên báo in một kênh thông tin quan trọng

và hiệu quả Ảnh báo chí ra đời muộn hơn sao với các thể loại báo chí khác nhưng nó vẫn khẳng định được vị trí đặc biệt quan trọng của mình

Trên báo in hiện nay, nhu cầu được tiếp nhận thông tin bằng hình ảnh của độc giả đang ngày càng có xu hướng tăng cao Độc giả không còn bỏ thời gian nhiều để đọc tờ báo từ đầu cho tới cuối để tiếp nhận thông tin theo cách truyền thống Vì vậy, hình ảnh trên các tờ báo được sử dụng như một vũ khí xung kích hàng đầu đáp ứng nhu cầu thông tin nhanh Do đó, việc tổ chức hình ảnh trên báo in nhằm đáp ứng nhu cầu của công chúng ngày càng trở nên quan trọng trên báo in hiện đại Bên cạnh đó, việc lựa chọn và sử dụng hình

ảnh trang bìa trên các tạp chí ở Việt Nam hiện nay luôn là vấn đề cấp thiết,

sống còn cho sự phát triển và tồn tại

Theo thống kê của Bộ Thông tin và Truyền thông: Tính đến năm 2014, toàn quốc có 838 cơ quan báo chí in với 1.111 ấn phẩm, trong đó các cơ quan Trung ương có 86 báo, 507 tạp chí; địa phương có 113 báo, 132 tạp chí; có 70 báo điện tử, 19 tạp chí điện tử và 265 trang thông tin điện tử tổng hợp của các

cơ quan báo chí

Trong số các ấn phẩm báo in ở Việt Nam hiện nay, hệ thống tạp chí chiếm số lượng lớn

Xu hướng làm báo hiện đại đặt ra vấn đề: làm sao tổ chức nội dung và thiết kế, trình bày sản phẩm báo chí nói chung, trang bìa một tờ báo, tạp chí nói riêng đảm bảo tính hấp dẫn, thu hút độc giả Trên cơ sở này mỗi tờ tạp chí luôn nỗ lực tạo ra cho mình một bản sắc riêng trong cả nội dung và hình thức, đặc biệt là hình thức trang đầu tiên trang bìa nhằm thu hút độc giả và đạt hiệu

quả cao trong việc thông tin Một tạp chí muốn có bản sắc riêng, muốn tạo chỗ đứng vững và thu hút công chúng còn phụ thuộc nhiều vào việc tổ chức hình ảnh trên trang bìa Bìa là điểm nhấn đầu tiên, không chỉ là bộ mặt mà còn chứa đựng tinh thần của cả số báo

Nghiên cứu về vấn đề này vẫn còn rất ít công trình đề cập Chính vì lẽ

đó, tác giải luận văn lựa chọn nghiên cứu đề tài “Tổ chức hình ảnh trên

trang bìa tạp chí thông tin chỉ dẫn - giải trí Việt Nam hiện nay” (Khảo sát

các tạp chí: Thời trang trẻ, Ôtô - Xe máy, Tạp chí Thể thao, Thế giới Văn hóa năm 2014) Đề tài tập chỉ tập trung nghiên cứu việc tổ chức hình ảnh trên

trang bìa tạp chí thông tin chỉ dẫn - giải trí thông qua khảo sát 4 tạp chí Thời trang trẻ, Ôtô - Xe máy, Tạp chí Thể thao, Thế giới Văn hóa năm 2014 Hy vọng, đề tài sẽ giúp độc giả có cái nhìn toàn cảnh về vai trò của hình ảnh đó với ấn phẩm báo in nói chung, trang bìa của các tạp chí nói riêng; các thành tố cấu thành nội dung, hình thức trang bìa tạp chí; các yếu tố nguyên tắc, kỹ thuật… trong việc sử dụng hình ảnh trên trang bìa tạp chí; những giải pháp, khuyến nghị nâng cao hiệu quả tổ chức hình ảnh trên trang bìa tạp chí thông tin chỉ dẫn - giải trí Việt Nam hiện nay

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

+ Nhóm tài liệu, công trình nghiên cứu về lý luận và thực tiễn hoạt động báo chí

Tác giả Nguyễn Văn Dững trong cuốn Cơ sở lý luận báo chí [17]; luận

bàn về các vấn đề tổng quan về báo chí - truyền thông quan trọng như: Khái quát về truyền thông, Quan niệm chung về báo chí, Tổng quan các loại hình, Công chúng báo chí, Chức năng xã hội của báo chí, Các nguyên tắc cơ bản của hoạt động báo chí, Tự do báo chí, Lao động báo chí, và cuối cùng Nhà báo - chủ thể hoạt động báo chí

Cuốn Tác phẩm báo chí [15]; chỉ ra những tri thức lí luận và thực tiễn về

tác phẩm báo chí, về phân loại tác phẩm báo chí và các thể loại báo chí Các tác

giả chú trọng những yếu tố quan trọng nhất của từng thể loại như sự ra đời và phát triển, khái niệm và đặc điểm cơ bản của thế loại, kỹ năng thực hiện

Bàn về mối quan hệ giữa phóng viên và biên tập viên trong tòa soạn,

Tác giả Nguyễn Quang Hòa trong cuốn Phóng viên và tòa soạn [28]; ngoài

việc đưa ra các khái niệm, mô tả công việc cụ thể của phóng viên trong quá trình sáng tạo tác phẩm báo chí cuốn sách còn chỉ ra những lý luận và thực tiễn trong việc phối hợp cùng làm tốt cả hai công việc là phóng viên và biên tập, tổ chức trang hiểu nhau hơn, cùng làm tốt công việc của mình; vai trò của tòa soạn trong việc làm cho tác phẩm báo chí có giá trị hơn

Tác giả Đinh Thị Thúy Hằng trong cuốn Báo chí thế giới xu hướng phát triển [26], đã đưa ra những lý luận, khái niệm, phạm trù và hoạt động

báo chí đang phổ biến tại các trường đại học trên thế giới và trong nghiên cứu báo chí, từ đó chỉ ra xu hướng phát triển của báo chí thời kỳ hiện đại

Bàn về vấn đề tổ chức tòa soạn, tác giả Đinh Văn Hường trong cuốn Tổ chức và hoạt động của tòa soạn [29] phân tích cơ cấu tổ chức bộ máy toàn

soạn; công tác phóng viên và công tác kế hoạch của tòa soạn, đặc điểm của lao động báo chí ở tòa soạn báo

Bàn về lao động nhà báo, Tác giả Lê Thị Nhã trong cuốn Lao động nhà báo - Lý thuyết và kỹ năng cơ bản [38]; ngoài việc đưa ra các khái niệm về

nhà báo, cuốn Lao động nhà báo còn mô tả rõ về nhiệm vụ của từng chức danh trong cơ quan báo chí, như: Tổng biên tập, Phó tổng biên tập, Biên tập viên, Phóng viên, Cộng tác viên

Tác giả Vũ Quang Hào trong cuốn Ngôn ngữ báo chí [27] đã phân tích

và chỉ ra những vấn đề về lý luận và thực tiễn cơ bản và cần thiết của ngôn ngữ báo chí Trong đó, tác giả đề cập sâu tới các dạng ngôn ngữ báo chí, ngôn ngữ chuẩn mực trên báo in Tuy nhiên, luận bàn về vấn đề này, tác giả Vũ Quang Hào mới chỉ đề cập tới ngôn ngữ văn tự, còn ngôn ngữ phi văn tự (đặc biệt là ngôn ngữ hình ảnh) trên báo in chưa được tác giả nhắc đến

+ Nhóm tài liệu, công trình nghiên cứu về ảnh báo chí - nghiệp vụ ảnh báo chí; tổ chức nội dung, thiết kế và trình bày báo

Tác giả Hà Huy Phượng trong cuốn Tổ chức nội dung và thiết kế, trình bày báo in [40] đã tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận và kỹ năng về

tổ chức nội dung và thiết kế, trình bày báo in, trong đó luận bàn nhiều về kỹ năng xử lý văn bản, hình ảnh tĩnh và các yếu tố cấu thành sản phẩm báo in

Tác giả Mats Wikman và Phạm Thị Thúy Hằng trong cuốn Những trang báo đẹp - cẩm nang dành cho các nhà thiết kế [35] đưa ra những ví dụ

thực tiễn sống động là các tác phẩm báo chí được trình bày đẹp về bố cục giữa các mảng chữ viết, tít bài và ảnh Tuy nhiên, cuốn sách mới chỉ dừng lại

ở việc giới thiệu những trang báo với cách tổ chức ảnh hợp lý, hiệu quả chứ chưa đi sâu phân tích, luận bàn về cách thức tổ chức ảnh trên nhật báo

Tài liệu Các thủ thuật làm báo điện tử trong Bộ sách tham khảo nghiệp

vụ báo chí [5] tuy không bàn đến báo in nhưng nội dung về thiết kế báo điện

tử trong tài liệu này là cơ sở để tác giả luận văn có những nghiên cửu mang tính so sánh, tham chiếu về sự khác nhau giữa việc thiết kế và trình bày trên báo mạng với thiết kế, trình bày trên báo in

Tác giả Đỗ Phan i trong cuốn Kỹ thuật và tạo hình nhiếp ảnh [2] chủ

yếu đưa ra những kiến thức cơ bản và chuyên sâu về kỹ thuật, cách vận hành máy ảnh, đo sáng, bố cục hình ảnh trong nhiếp ảnh nói chung chứ chưa đi sâu vào nhóm ảnh báo chí

Tác giả Nguyễn Tiến Mão trong cuốn Cơ sở lý luận ảnh báo chí [34]

luận bàn về những vấn đề lý luận chung của ảnh báo chí như khái niệm, đặc điểm, chức năng mà chưa đề cập tới lý luận và thực tiễn của việc tổ chức ảnh báo chí trên từng loại hình báo chí cụ thể

Tác giả Brian Horton trong cuốn Ảnh báo chí [6], bàn về tinh hoa của

nhiếp ảnh, về tiến trình tư duy của nhà nhiếp ảnh và người biên tập ảnh trong việc tìm kiếm mục tiêu khó nắm bắt nhất của ảnh báo chí: một bức ảnh tốt

hàm chứa một lượng thông tin giúp người xem hiểu biết thêm đôi điều về thế giới chung quanh Nói cách khác, cuốn sách này nói về những gì chứa đựng trong hình ảnh - điều mà không nhiều sách, công trình nghiên cứu về ảnh báo chí đề cập đến

Tác giả Petr Tausk trong cuốn Nhiếp ảnh báo chí [39] khẳng định vai

trò của nhiếp ảnh và vai trò của việc thông tin bằng ảnh trên báo chí; luận bàn

về vấn đề đạo lý trong ảnh, nội dung và hình thức của ảnh báo chí Ngoài ra, tác giả còn phân tích kỹ năng và kỹ thuật của quá trình sáng tạo một các phẩm ảnh báo chí, cũng như luận bàn mối quan hệ hợp tác giữa phóng viên ảnh với tập thể Ban biên tập của tòa soạn

Tài liệu nước ngoài chưa có bản dịch bàn về thiết kế sản phẩm truyền

thông đáng chú ý là của tác giả Ellen Lupton trong cuốn Graphic Design Thỉnking: Beyond Brainstorming (chưa có bản dịch tiếng Việt), đã khảo sát

một loạt các kỹ thuật không chính thức khác nhau để đưa ra lý thuyết về thiết

kế đồ họa tư duy (Graphic design thinking), phương pháp kích thích tư duy mới để đi đến hấp dẫn công chúng Đồng thời tác giả cũng chỉ ra 3 giai đoạn

cơ bản của quá trình thiết kế bao gồm: xác định vấn đề (defining the Problem), hình thành ý tưởng (inventing ideas) và tạo mẫu (creating form)

Nhóm tài liệu, công trình nghiên cứu về truyền thông hình ảnh Trong

đó gồm vai trò, nhiệm vụ, nội dung, nguyên tắc, hình thức của truyền thông hình ảnh và tổ chức nội dung hình ảnh, nguyên tắc tiếp nhận hình ảnh của công chúng trên báo chí - truyền thông nói chung và báo in nói riêng

Cuốn sách Media/Impact an introduction to mass media [58] là công

trình đồ sộ, dày công sức của tác giả Shuley Biagi nghiên cứu nguyên lý hấp dẫn thị giác (visual appeal), nhấn mạnh tác động của các phương tiện truyền thông trên các cá nhân và trong xã hội ngày nay, phân tích các khía cạnh của công nghệ truyền thông mới nhất và tác động xã hội của chúng

Nhóm tác giả Tom Altstiel (PKA Marketing) và Jean Grow (Marquette

University) trong cuốn Advertising Creative strategy, copy and design [59] đưa

ra quan điểm rõ ràng, thấu đáo về việc sử dụng hình ảnh, màu sắc trong thiết

kế, trình bày ấn phẩm truyền thông, trong đó nhấn mạnh các ấn phẩm quảng cáo Đồng thời đưa ra cái nhìn tổng quan về lĩnh vực truyền thông hình ảnh nói chung và quảng cáo nói riêng; đưa ra những lời khuyên thực tế về chiến lược sáng tạo từ những chuyên gia sáng tạo dày dạn kinh nghiệm trong bối cảnh ngành công nghiệp truyền thông đang thay đổi nhanh chóng hiện nay

Trong lĩnh vực tâm lý học, các tác giả Nguyễn Quang Uẩn (chủ biên)

và Đặng Phương Kiệt (chủ biên) trong hai công trình nghiên cứu lần lượt là

Tâm lý học đại cương [47] và Cơ sở tâm lý học ứng dụng [31] luận bàn về

những nét cơ bản trong hệ cảm giác của người, đặc biệt nhấn mạnh đến cơ quan cảm giác là mắt, từ đó có những phân tích chuyên sâu về cảm giác của con người trước màu sắc, kiểu mẫu, kết cấu, cách bố trí hình ảnh; quan sát và năng lực quan sát trong tri giác của con người

Tác giả Đỗ Thị Thu Hằng trong cuốn Giáo trình tâm lý học báo chí

[23] bàn đến các vấn đề: Tâm lý học ứng dụng trong nghề báo; Giao tiếp báo chí; Tâm lý sáng tạo của người làm báo Trong đó, tác giả luận văn đặc biệt quan tâm và kế thừa nhiều nội dung về tâm lý tiếp nhận sản phẩm báo chí của công chúng Từ đó bước đầu đưa ra những nguyên tắc tiếp nhận ảnh báo chí của công chúng trên báo chí - truyền thông nói chung và báo in nói riêng

Ngoài ra, đã có một số các luận văn, đề tài nghiên cứu khoa học của Khoa Báo chí - Học viện Báo chí và Tuyên truyền đề cập tới ảnh báo chí với khung lý thuyết cơ bản, đồng thời cũng chỉ ra được những ưu điểm và hạn chế còn tồn tại của ảnh báo chí ở Việt Nam hiện nay Tuy nhiên đề tài nghiên cứu sâu về vấn đề tổ chức ảnh báo chí trên nhật báo ở Việt Nam đến nay vẫn chưa được làm rõ

Như vậy, qua điểm lược các công trình mà chúng tôi bao quát được, cả trong nước và trên thế giới, có thể khẳng định chưa công trình nào bàn đến tổ

chức ảnh trên nhật báo Do đó, đây là công trình đầu tiên nghiên cứu một cách

cơ bản và hệ thống về tổ chức ảnh báo chí trên nhật báo

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở các vấn đề lý luận về việc tổ chức hình ảnh trên báo chí nói chung, trên các tạp chí và thực tế việc tổ chức hình ảnh trên trang bìa các tạp chí, luận văn khảo sát, phân tích, so sánh đồng thời đánh giá thực trạng việc tổ chức hình ảnh trên các trang bìa tạp chí thông tin chỉ dẫn - giải trí ở Việt Nam hiện nay, từ đó Luận văn đưa ra một số kết luận chung cũng như đề xuất một

số giải pháp, những khuyến nghị nhằm nâng cao chất lượng tổ chức hình ảnh trên trang bìa các tạp chí hiện nay, nhất là các tạp chí được khảo sát

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích đã đặt ra, chúng tôi xác định những nhiệm vụ cụ thể sẽ phải giải quyết như sau:

- Hệ thống hóa các vấn đề cơ bản về tạp chí; về tổ chức hình ảnh trên trang bìa các tạp chí thông tin chỉ dẫn - giải trí: về sơ lược lịch sử phát triển, khái niệm, vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ, nguyên tắc… tổ chức hình ảnh

trên các tạp chí thông tin chỉ dẫn - giải trí ở Việt Nam hiện nay

- Khảo sát thực trạng chất lượng tổ chức hình ảnh trên trang bìa trên các tạp chí: Thời trang trẻ, Ôtô - Xe máy, Tạp chí Thể thao, Thế giới Văn hóa năm 2014, làm rõ được những điểm mạnh, hạn chế và nguyên nhân

- Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng tổ chức hình ảnh trên trang bìa các tạp chí: Thời trang trẻ, tô - Xe máy, Tạp chí Thể thao, Thế giới Văn hóa

4 Đối tƣợng và phạm vi khảo sát

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu việc tổ chức hình ảnh trên trang bìa các tạp chí thông tin chỉ dẫn - giải trí

4.2 Đối tượng và phạm vi khảo sát

- Đối tượng khảo sát: Luận văn khảo sát việc tổ chức hình ảnh trên

trang bìa các tạp chí thông tin chỉ dẫn - giải trí như Thời trang trẻ, tô - Xe máy, Tạp chí Thể thao, Thế giới Văn hóa

- Thời gian khảo sát: Từ tháng 1 năm 2014 đến tháng 12 năm 2014

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn nghiên cứu dựa trên cơ sở nhận thức luận những vấn đề lý luận của Chủ nghĩa duy vật biện chứng, Chủ nghĩa duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh và các chủ trương, đường lối, chính sách pháp luật của Đảng và Nhà nước về báo chí Đồng thời, kế thừa và vận dụng kiến thức của các ngành khoa học khác có liên quan như: triết học, nghệ thuật học, tâm lý học, toán học, chính trị học…

Luận văn tiếp cận và kế thừa một số lý thuyết như: lý thuyết truyền thông hình ảnh; lý thuyết đóng khung; lý thuyết sắp đặt chương trình nghị sự;

lý thuyết về thiết kế đồ họa

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Tác giả luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu công cụ sau để

thực hiện đề tài:

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu, được dùng để khảo cứu các tài liệu,

công trình khoa học nhằm hệ thống hóa các vấn đề lý luận và cơ sở lý thuyết cho vấn đề nghiên cứu

- Phương pháp thống kê - phân loại được dùng để thống kê phân loại việc

tổ chức hình ảnh trên trang bìa các tạp chí thuộc diện khảo sát về nội dung thông tin, hình thức, kỹ thuật

- Phương pháp phỏng vấn sâu được dùng để thu thập thông tin định tính,

xin ý kiến các chuyên gia liên quan đến việc chỉ đạo đường hướng thông tin

và liên quan trực tiếp đến tổ chức hình ảnh trên trang bìa các tạp chí thông tin

chỉ dẫn, giải trí ở Việt Nam và các tạp chí khảo sát Cụ thể, chúng tôi xin ý kiến lãnh đạo tòa soạn, thư ký tòa soạn, họa sĩ trình bày, phóng viên ảnh hay biên tập viên ảnh ở các tờ tạp chí nói chung và tạp chí khảo sát nói riêng

- Phương pháp phân tích nội dung:Phân tích trên 150 bìa của 4 tạp chí khảo sát: Thời trang trẻ, Ô tô, Xe máy, Thể thao, Thế giới Văn hóa, về nội dung, hình thức, kỹ thuật

- Phương pháp thảo luận nhóm: được dùng để lấy ý kiến của nhóm học

viên các lớp cao học Báo chí K19, nhóm cán bộ chuyên môn của Tạp chí Lý luận chính trị và Truyền thông, Học viện Báo chí và Tuyên truyền nhằm thu thập thông tin về những ưu điểm và hạn chế của các tạp chí thuộc diện khảo sát

6 Đóng góp mới của luận văn

- Luận văn hệ thống hóa được các vấn đề lý luận và thực tiễn về việc tổ chức hình ảnh trên các trang bìa tạp chí thông tin chỉ dẫn - giải trí ở Việt Nam hiện nay, về tổ chức hình ảnh trên tạp chí Thời trang trẻ, Ôtô - Xe máy, Tạp chí Thể thao, Thế giới Văn hóa

- Luận văn đề xuất một số giải pháp khả thi, khuyến nghị cụ thể nhằm nâng cao chất lượng tổ chức hình ảnh trên trang bìa các tạp chí Thời trang trẻ, Ôtô - Xe máy, Tạp chí Thể thao, Thế giới Văn hóa hiện nay

7 Kết cấu luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, luận văn gồm 3 chương, 12 tiết Cụ thể:

- Chương 1: Những vấn đề chung về tổ chức hình ảnh trên trang bìa tạp

chí thông tin chỉ dẫn - giải trí

- Chương 2: Thực trạng tổ chức hình ảnh trên trang bìa của các tạp chí

thông tin chỉ dẫn - giải trí ở Việt Nam hiện nay

- Chương 3: Giải pháp và khuyến nghị tổ chức ảnh trên trang bìa tạp

chí thông tin chỉ dẫn - giải trí

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỔ CHỨC H NH ẢNH

TRÊN TRANG B A TẠP CHÍ TH NG TIN CHỈ D N - GIẢI TRÍ

1.1 Các khái niệm cơ bản

1.1.1 Khái niệm tạp chí

Tạp chí là loại hình báo chí, thuộc hệ thống báo in Tạp chí là một khái niệm đã trở nên quá quen thuộc với chúng ta trong cuộc sống hằng ngày Nhưng không phải ai cũng hiểu đúng và hiểu hết nội hàm của khái niệm này với tư cách một khái niệm của khoa học xã hội Chính vì vậy trước hết chúng tôi muốn xác định lại nội hàm của khái niệm “tạp chí” trong sự đối sánh với khái niệm “báo” đặt trong tổng thể hệ thống báo in

Trên thế giới, tạp chí được gọi một cách phổ biến là “Magazine” Lúc đầu có quan niệm cho rằng Magazine chỉ là một loại hình tạp chí phục vụ cho

mục đích thư giãn Quan niệm này xuất phát từ sự ra đời của tờ tạp chí

Gentlemen’s Magazine (Tạp chí dành cho quý ông) 1731 - 1907 ở nước Anh,

bao gồm các bài tiểu luận, truyện và thơ, đương thời rất có ảnh hưởng trong đời sống xã hội Nhưng trong tiến trình phát triển của mình, cùng với báo, tạp chí phục vụ mọi nhu cầu thông tin trong xã hội, được sử dụng rộng rãi trong

mọi lĩnh vực, do đó magazine mở rộng phạm vi hoạt động, không còn bó hẹp

là phương tiện giải trí nữa Từ thực tế đó, quan niệm về tạp chí cũng được mở rộng cho sát với thực tế

Theo “Microsoft Encarta 99 Encyclopedia” thì những xuất bản phẩm

xuất bản trong các khoảng thời gian dài hơn một ngày (hàng tuần, hai tuần, hàng tháng, hàng quý thậm chí là hành năm mới ra một số), in trên giấy tốt, với các trang đóng nhỏ hơn báo được gọi là tạp chí xuất bản định kỳ

cPeriodicals) Như vậy Periodicals - tạp chí xuất bản định kỳ bao gồm tất cả

các xuất bản phẩm mang tính định kỳ với khoảng cách xuất bản thường dài

hơn báo Mặt khác bài viết cho Periodicals cũng khác, thường sử dụng những chất liệu đặc biệt để lôi cuốn bạn đọc quan tâm chú ý Những nội dung của các tạp chí xuất bản định kỳ thường ít liên quan đến các thông tin hiện hành Trong quá trình phân phối thông tin thì chúng thường tập trung vào các tin tóm tắt hoặc các bài bình luận Theo quan niệm này thì tạp chí là Magazine nhưng khởi thủy của nó là những tạp chí xuất bản định kỳ với các đặc trưng nêu trên

Một quan niệm khác xuất phát từ nguyên của ngôn ngữ Ả rập thì nó có

nguồn gốc từ thuật ngữ “Store house” là “một kho chứa thông tin về tất cả

mọi thứ nhưng khác với sách - cũng là một kho chứa thông tin, bởi gắn với

Periodicals hay Magazine nên nó là “kho chứa thông tin về mỗi lĩnh vực nào đó” Tuy nhiên quan niệm này cũng chỉ giới hạn ở một giai đoạn nhất định

Có quan niệm cho rằng: “Tạp chí cũng là một loại hình trong số các

phương tiện thông tin đại chúng Trên thực tế nó cũng quan trọng tương đương như sách trên thị trường Ảnh hưởng của nó rất lớn, không thể đo đếm được Cũng khó có thể thống kê được có bao nhiêu ấn phẩm xuất bản dưới dạng định kỳ Trên các quầy bán báo, sự có mặt của tạp chí cũng khá vắng bóng, phần lớn các tạp chí được đặt mua dài hạn thông qua mạng bưu chính

Vì thế cũng có quan niệm cho rằng tạp chí có nhiều nét tương đồng với loại

hình sách”

Trên thế giới, việc phân loại tạp chí cũng có nhiều khác nhau Có khi phân chia theo từng lĩnh vực hoạt động, có khi phân loại theo đối tượng bạn đọc, hoặc phân thành “magazine đặc biệt” và “magazine thông thường”

Từ điển bách khoa Séc, Praha (1989) cho rằng: “Tạp chí là loại ấn

phẩm xuất bản thường kỳ (hàng tuần, hàng tháng, hàng quý ) bao gồm tin tức và các bài báo về các lĩnh vực: chính trị, kinh tế, thi đấu thể thao, y tế

Có nhiều loại tạp chí khác nhau được phân biệt qua nội dung như: tạp chí khoa học, tạp chí chuyên ngành, chuyên nghề, tạp chí hội họa, tạp chí ánh

sáng, tạp chí mốt thời trang, tạp chí hài hước ”

Từ điển báo chí thực hành của B Osvaldova và J Halada đưa ra khái niệm về tạp chí và phân tích một cách cụ thể hơn như sau: Tạp chí là một loại

ấn phẩm xuất bản ở một khu vực, địa điểm nhất định, có tính thường kỳ đều đặn, ít nhất là nửa năm, nhiều nhất là một tuần một số Tạp chí khác với nhật

báo ở chỗ: tính thời sự thấp hơn nhật báo tính khái quát đề tài lại cao hơn nhật

báo Tạp chí thường hướng tới một phạm vi độc giả nào đó đã được thông tin

một cách vắn tắt, sơ lược về một vấn đề nhất định nhưng chưa thỏa mãn và

đang đi tìm những số liệu chi tiết tỉ mỉ và có tính chuyên ngành hơn Khác với các loại tuần báo, báo bản nguyệt san, tạp chí có số lượng Tạp chí còn bao hàm cả các loại tạp chí khoa học chuyên ngành và các loại lược tin thông tấn, tập san (bulielin) xuất bản theo quý hoặc nửa năm một quyển, có nhiều kiểu phân loại tạp chí như:

- Phân loại theo lượng xuất bản

- Theo tuổi tác độc giả (cho thanh niên, thiếu niên, người cao tuổi)

- Theo sở thích giải trí (ô tô - môtô, âm nhạc, vườn cảnh)

- Theo giới tính (cho phụ nữ, nam giới)

- Theo chuyên ngành (hóa học, toán học, y học)

- Theo nội dung và thành phần độc giả (tạp chí gia đình, tạp chí phổ cập tri thức, tạp chí chuyên ngành và không chuyên ngành)

Với sự phát triển của mạng Internet và CD ROM, tạp chí không chỉ là một dạng ấn phẩm mà còn là dạng văn háa phẩm điện tử

Tạp chí xuất hiện từ đầu thế kỳ XVII, ban đầu là tạp chí chuyên ngành Cùng với sự phát triển của nghề in, kỹ thuật minh họa, đến đầu thế kỷ XIX bắt đầu xuất hiện các tạp chí có tính chính trị Mỗi thời kỳ lịch sử và các thành tựu kỹ thuật công nghiệp, đều mang đến cho tạp chí một bước phát triển

độc đáo, làm xuất hiện những loại hình tạp chí mới: tạp chí ánh sáng, tạp chí

điện ảnh, tạp chí chương trình truyền hình

Ở Việt Nam, tạp chí có lịch sử non trẻ hơn rất nhiều so với tạp chí thế giới Vì thế cũng không quá khó hiểu, khi khái niệm tạp chí ở Việt Nam cũng chưa có được một nội hàm thật rõ ràng và thống nhất

Do tính chất, quy mô, nhiệm vụ của tạp chí Việt Nam nên nó có những đặc điểm riêng biệt khác với tạp chí ở các nước phát triển Có ý kiến cho

rằng: “Tạp chí trên thực tế là một tờ báo viết nhung nó khác với báo ở chỗ: tạp chí là cơ quan lý luận học thuật khoa học của một tổ chức, một đoàn thể nào đó, chủ yếu đi sâu vào nghiên cứu, hướng dẫn trao đổi nghiệp vụ khoa học về một lĩnh vực nào đó thuộc phạm vi ngành mình, địa phương mình Định kỳ phát hành của tạp chí thường dài hơn định kỳ phát hành của báo”

Định nghĩa này đã chỉ ra sự khác nhau của báo và tạp chí trên phương diện:

cơ quan chủ quản, nội dung thông tin, thời gian định kỳ phát hành Tuy nhiên,

có thể thấy sự so sánh này chỉ dựa trên đặc điểm của những tạp chí lý luận chính trị và khoa học, những tạp chí mang tính chất chuyên ngành, nhóm tạp chí chỉ dẫn - giải trí dường như chưa được đề cập đến

1.1.2 Khái niệm tạp chí chỉ dẫn - giải trí

Tạp chí chỉ dẫn - giải trí là một trong ba dòng chính của hệ thống tạp chí Việt Nam bên cạnh dòng tạp chí lý luận chính trị và dòng tạp chí khoa học Tạp chí chỉ dẫn - giải trí dù “sinh sau đẻ muộn” so với các tạp chí lý luận chính trị và khoa học, nhưng từ khoảng năm 2000 trở lại đây các tạp chí loại này vô cùng phát triển, tạo nên cả một dòng tạp chí phong phú, sôi động bên cạnh dòng tạp chí cũ, làm đa dạng thêm hoạt động của hệ thống tạp chí ở Việt Nam, làm tăng tính cạnh tranh giữa các dòng tạp chí và đáp ứng tốt hơn nhu

cầu của bạn đọc

Sự phân loại hệ thống tạp chí thành: dòng tạp chí lý luận chính trị, dòng tạp chí khoa học và dòng tạp chí chỉ dẫn - giải trí dựa trên tiêu chí là nội dung thông tin của các tờ tạp chí Chính bởi vậy, muốn hiểu rõ về dòng tạp chí chỉ dẫn - giải trí cần bắt đầu từ chính nội dung thông tin của nó: chỉ dẫn, giải trí

Bước đầu có thể định nghĩa: “chỉ dẫn” là hình thức tìm kiếm và cung cấp thông tin kèm theo những lời gợi ý, hướng dẫn, tư vấn tới đối tượng cần

sự hỗ trợ, giúp đỡ, đồng thời thu nhận tin tức phản hồi từ phía đối tượng sau khi họ đã tiếp nhận sự chỉ dẫn, tư vấn

Từ định nghĩa “chỉ dẫn” như trên, có thể hiểu: “chỉ dẫn trên báo chí là một hình thức truyền tải thông tin đặc biệt của báo chí, qua đó, người làm báo tìm kiếm và trao đổi những thông tin có tính định hướng với người đọc nhằm hỗ trợ và giúp đỡ họ giải quyết một vấn đề nhất định” Định nghĩa này

phần nào đã chỉ ra được sự khác biệt giữa tư vấn chỉ dẫn nói chung và tư vấn chỉ dẫn trên báo chí nói riêng

Thứ nhất, người đóng vai trò chỉ dẫn trên báo chí thường đồng thời

cũng là nhà báo, bên cạnh đó cũng có những bài tư vấn chỉ dẫn của các chuyên gia trong lĩnh vực đang được bàn tới

Thứ hai, chỉ dẫn trên báo chí là quá trình tư vấn gián tiếp thông qua

một trung gian là văn bản báo chí Chính vì sự gián tiếp đó mà chỉ dẫn trên báo chí rất khó thu được ý kiến phản hồi từ các đối tượng tiếp nhận chỉ dẫn hoặc phải thu nhận thường một thời gian dài vấn đề đặt ra cho nhà báo là: làm thế nào để thu nhận thông tin phản hồi nhanh nhất từ phía độc giả? Nếu những người làm tư vấn trên báo chí có thể nhận thông tin phản hồi từ phía độc già một cách nhanh chóng nhất, họ sẽ nắm được hiệu quả quá trình chỉ dẫn của mình, từ đó điều chỉnh công việc để có thể nâng cao hiệu quả tư vấn chỉ dẫn hơn nữa

Chỉ dẫn trên tạp chí cũng là một bộ phận của chỉ dẫn báo chí, nó cũng mang những đặc trưng giống như chỉ dẫn trên báo chí Nhưng nội dung chỉ dẫn của dòng tạp chí chỉ dẫn - giải trí vẫn có những nét khác biệt làm nên đặc trưng riêng của nó Chỉ dẫn là nội dung thông tin chính, chủ đạo của dòng tạp chí chỉ dẫn - giải trí Các tờ báo, các tờ tạp chí khác thường cũng có nội dung thông tin này nhưng thông tin chỉ dẫn chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ, không phản

ánh diện mạo của cả tờ báo, nội dung chỉ dẫn cũng thường thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau Còn ở dòng tạp chí chỉ dẫn - giải trí, nội dung chỉ dẫn chiếm một tỷ lệ lớn, nó được đặt ra như một nhiệm vụ trung tâm của những người hoạt động trong lĩnh vực này Tức là các bài có nội dung thông tin chỉ dẫn chiếm một tỷ lệ trang lớn trong một ấn phẩm tạp chí, xuất hiện đều đặn trong các kỳ phát hành như một món ăn không thể thiếu đối với độc giả Thêm vào

đó, do đặc điểm của tạp chí, mỗi tờ tạp chí thường đi sâu vào một lĩnh vực nhất định nên các thông tin chỉ dẫn thường mang hàm lượng thông tin khoa học cao, đáng tin cậy, được độc giả tin tưởng đón nhận, các bài viết này bên cạnh những người làm tạp chí thì cũng có rất nhiều bài là do các chuyên gia trong lĩnh vực đó tư vấn Các bài có nội dung chỉ dẫn bên cạnh ý nghĩa là tư

vấn cho bạn đọc, còn là hình thức tổng kết những thành tựu, những hoạt động

trong lĩnh vực mà mỗi tờ tạp chí đi chuyên sâu Đây chính là nội dung quan trọng của một tờ tạp chí chỉ dẫn - giải trí Do đó mà mỗi tờ tạp chí chỉ dẫn - giải trí có thể trở thành diễn đàn cho các nhà khoa học, các chuyên gia, những người quan tâm am hiểu về một lĩnh vực và thu hút được các độc giả có nhu cầu tìm hiểu về lĩnh vực đó Trong sự bùng nổ thông tin như hiện nay, để tránh tình trạng loãng thông tin, thông tin không đáng tin cậy, cần phát huy hơn nữa tiếng nói của dòng tạp chí chỉ dẫn - giải trí đế bạn đọc có được một kênh thông tin an toàn, lành mạnh và hữu ích thực sự

Bên cạnh chỉ dẫn thì giải trí cũng là một nội dung quan trọng của dòng

tạp chí này đúng như tên gọi của nó Giải trí ở dòng tạp chí này bao hàm hai ý

nghĩa, thứ nhất dòng tạp chí này cung cấp những thông tin phục vụ nhu cầu giải trí cho bạn đọc, thứ hai bản thân việc đọc tờ tạp chí phải trở thành một

hình thức giải trí của bạn đọc, đáp ứng nhu cầu giải trí, thỏa mãn khoái cảm thẩm mỹ cho bạn đọc là một trong những nhiệm vụ của dòng tạp chí này

Giải trí là một dạng hoạt động của con người đáp ứng nhu cầu phát triển của con người về thể chất, trí tuệ và mĩ học Nó không chỉ là nhu cầu của

mỗi cá nhân mà còn là nhu cầu của đời sống cộng đồng Như vậy, giải trí là một hoạt động không thể thiếu của con người, để con người phát triển bình thường, hài hòa, cân đối giữa tất cả các mặt thì cần có hoạt động giải trí Giải trí không đơn thuần là hoạt động vui chơi trong lúc nhàn rỗi, nghỉ ngơi sau thời gian lao động mệt nhọc mà qua hoạt động đó con người còn thu được nhiều kinh nghiệm cho bản thân, phục vụ cuộc sống hằng ngày, tăng cường giao tiếp, củng cố các mối quan hệ Đặc biệt giải trí cũng phản ánh diện mạo văn hóa của mỗi gia đình, vùng miền dân tộc qua các thời kỳ lịch sử

Hoạt động giải trí nằm trong hệ thống các loại hoạt động của con người; và là hoạt động duy nhất không gắn với nhu cầu sinh học nào

Theo tác giả Đoàn Văn Chúc viết trong cuốn Xã hội học văn hóa có

bốn dạng hoạt động mà con người phải thực hiện, đó là: [35, tr 225]

- Hoạt động lao động sản xuất để đảm bảo sự tồn tại và phát triển của các cá nhân và của cả xã hội Đó là nghĩa vụ xã hội của mỗi người

- Hoạt động thuộc các quan hệ cá nhân trong xã hội như chăm sóc con cái, chăm sóc gia đình, thăm viếng họ hàng, bạn bè Đó là nghĩa vụ cá nhân của mỗi người

- Hoạt động thuộc đời sống vật chất của con người như nấu nướng, ăn uống, nghỉ ngơi, vệ sinh cá nhân Đó là hoạt động thỏa mãn nhu cầu vật chất của mỗi người

- Hoạt động thuộc đời sống tinh thần của mỗi cá nhân như thưởng thức nghệ thuật, chơi các trò chơi, sinh hoạt tôn giáo Đó là hoạt động thỏa mãn nhu cầu tinh thần của mỗi người

Giải trí là dạng hoạt động cuối cùng trong số bốn dạng hoạt động trên

Nó mang tính chất tự do hơn các dạng hoạt động còn lại Vì không gắn với nhu cầu sinh học nào, nó không hề mang tính cưỡng bức; con người có quyền lựa chọn theo sở thích, trong khuôn khổ hệ chuẩn mực của xã hội Nó là bước chuyển từ những hoạt động nghĩa vụ, bổn phận sang những hoạt động tự

nguyện Nó đồng thời là những hoạt động không mang tính vụ lợi nhằm mục đích giải tỏa sự căng thẳng tinh thần để đạt tới sự thư giãn, thanh thản trong tâm hồn và cao hơn, đó là sự rung cảm về thẩm mĩ Thời gian dành cho hoạt động này được gọi là thời gian rỗi

Giải trí cũng là nhu cầu của con người vì nó đáp ứng những đòi hỏi bức thiết từ phía cá nhân Nhu cầu giải trí là động cơ của hoạt động giải trí Khi xuất hiện nhu cầu giải trí, con người bị thôi thúc hành động để thỏa mãn nhu cầu đó Nhu cầu giải trí thuộc các bậc cao của thang nhu cầu con người do không gắn liền với sự tồn tại sinh học mà là sự vươn cao, nhằm thỏa mãn nhu cầu tinh thần, tự hoàn thiện và tự khẳng định mình Nhu cầu giải trí cũng là một bộ phận quan trọng cấu thành các nhu cầu tinh thần

Cũng như nội dung chỉ dẫn, giải trí là một nội dung thiết yếu của dòng tạp chí này Một trong các chức năng của báo chí là hướng tới thỏa mãn nhu cầu giải trí đó của con người, dòng tạp chí chí dẫn cũng không phải là ngoại

lệ Nhưng điểm đặc biệt là khi nói tới nội dung giải trí của dòng tạp chí chỉ dẫn - giải trí là nói tới hai khía cạnh Dòng tạp chí này cung cấp cho bạn đọc những thông tin để đáp ứng nhu cầu giải trí của bạn đọc Đây là một trong các mục tiêu mà dòng tạp chí này hướng đến Cũng như tất cả các dạng hoạt động khác, để làm tốt nó con người đều cần có thông tin, giải trí cũng vậy Những người làm tạp chí chỉ dẫn - giải trí đã nắm bắt nhu cầu ngày càng tăng này của bạn đọc Việt Nam đặc biệt là bạn đọc trẻ Đời sống xã hội ngày càng phát triển, con người không chỉ quan tâm đến vấn đề vật chất, đến lao động mà ngày càng quan tâm nhiều hơn đến đời sống giải trí Nhưng giải trí như thế nào cho hiệu quả, giải trí ở đâu cho phù hợp ? Giải trí hiệu quả là hoạt động giải trí phải hướng tới cả những mục đích và các nhu cầu khác của con người, như tăng cường hiểu biết, như tăng cường sức khỏe, phục hồi sức sản xuất Đồng thời giải trí cũng phải phù hợp với lứa tuổi, ngành nghề, giới tính, điều kiện vật chất, đặc điểm môi trường, đặc trưng văn hóa Tất cả những điều đó

là mối quan tâm của những người làm tạp chí chỉ dẫn - giải trí Họ chính là người tìm kiếm thông tin, là người chỉ đường tin cậy cho bạn đọc

Không chỉ cung cấp thông tin phục vụ nhu cầu giải trí cho bạn đọc, tạp chí chỉ dẫn - giải trí còn phải thực sự trở thành một món ăn tinh thần phục vụ nhu cầu giải trí cho bạn đọc Đây chính là khía cạnh thứ hai của nội dung giải trí, nó vừa mang tính nội dung vừa mang tính hình thức Các tạp chí chỉ dẫn - giải trí đứng trước thách thức phải làm thế nào để hấp dẫn bạn đọc về cả nội dung và hình thức để tờ tạp chí của mình mang lại những giây phút thư giãn thoải mái cho bạn đọc, để mỗi khi có thời gian rãnh rỗi bạn đọc nghĩ đến nó như một hình thức giải trí hữu ích và hiệu quả

Như vậy, có thể khái quát dòng tạp chí chỉ dẫn - giải trí là một trong ba dòng tạp chí của hệ thống tạp chí Việt Nam, mà nội dung của nó là cung cấp thông tin chỉ dẫn cho bạn đọc về các lĩnh vực khác nhau của đời sống, đáp ứng nhu cầu giải trí của bạn đọc bằng nội dung thông tin hấp dẫn và hình thức đẹp

Tạp chí chỉ dẫn - giải trí, nội dung chỉ dẫn chiếm một tỷ lệ lớn, nó được đặt ra như một nhiệm vụ trung tâm của những người hoạt động trong lĩnh vực này Tức là các bài có nội dung thông tin chỉ dẫn chiếm một tỷ lệ trang lớn trong một ấn phẩm tạp chí, xuất hiện đều đặn trong các kỳ phát hành như một món ăn không thể thiếu đối với độc giả Thêm vào đó, do đặc điểm của tạp chí, mỗi tờ tạp chí thường đi sâu vào một lĩnh vực nhất định nên các thông tin chỉ dẫn thường mang hàm lượng thông tin khoa học cao, đáng tin cậy, được độc giả tin tưởng đón nhận, các bài viết này bên cạnh những người làm tạp chí thì cũng có rất nhiều bài là do các chuyên gia trong lĩnh vực đó tư vấn Các bài có nội dung chỉ dẫn bên cạnh ý nghĩa là tư vấn cho bạn đọc, còn

là hình thức tổng kết những thành tựu, những hoạt động trong lĩnh vực mà

mỗi tờ tạp chí đi chuyên sâu Đây chính là nội dung quan trọng của một tờ tạp chí chỉ dẫn - giải trí Do đó mà mỗi tờ tạp chí chỉ dẫn - giải trí có thể trở thành diễn đàn cho các nhà khoa học, các chuyên gia, những người quan tâm am

hiểu về một lĩnh vực và thu hút được các độc giả có nhu cầu tìm hiểu về lĩnh vực đó Trong sự bùng nổ thông tin như hiện nay, để tránh tình trạng loãng

thông tin, thông tin không đáng tin cậy, cần phát huy hơn nữa tiếng nói của

dòng tạp chí chỉ dẫn - giải trí để bạn đọc có được một kênh thông tin an toàn, lành mạnh và hữu ích thực sự

Như vậy, tất cả các quan niệm nêu trên đều chỉ ra các yếu tố hoặc đặc điểm cấu thành nên tạp chí Tham chiếu các định nghĩa, khái niệm, quan niệm nêu trên và từ tình hình thực tế, có thể rút ra khái niệm chung về tạp chí như

sau: Tạp chí là loại ấn phẩm có bìa, xuất bản phẩm có định kỳ, có tên gọi ổn định, khổ nhỏ hơn báo và được coi là cơ quan lý luận, học thuật, khoa học của một bộ, ngành hay đoàn thể nào đó Xuất bản liên tục không giới hạn thời gian, chuyển tải các thông tin có tính tổng hợp, chuyên sâu nhằm đáp ứng nhu cầu thông tin về một lĩnh vực nào đó cho một nhóm đối tượng công chúng nhất định

1.1.3 Khái niệm hình ảnh

Bức ảnh đầu tiên trên thế giới mang tính thời sự được ghi lại năm từ năm 1842 Đó là bức ảnh chụp đám cháy lớn ở Hamburg do một nhiếp ảnh người Đức thực hiện Nhưng mãi đến cuối thể kỷ XIX, những bức ảnh thời sự phản ánh sinh động tâm tư, cuộc sống của con người mới xuất hiện trên những tờ báo và tạp chí Từ đó đến nay, ảnh luôn có mặt trên báo in và có ý nghĩa quan trọng đối với việc thực hiện nhiệm vụ thông tin toàn diện của các

tờ báo và tạp chí

Có rất nhiều những ý kiến, quan niệm khác nhau về ảnh báo chí Nhiều người cho rằng, ảnh báo chí trước hết phải là ảnh thời sự được sử dụng trên báo chí, còn tất cả các loại ảnh khác dù có được đăng báo, nhưng không mang tính thời sự thì không thể gọi là ảnh báo chí [34, tr.28]

Khác với ý kiến trên, nhiều người lại thiên về quan điểm đối ngược khi cho rằng, ảnh báo chí là tất cả những hình ảnh phản ánh những sự kiện thời

sự, vấn để thời sự được mọi người quan tâm, không nhất thiết phải được sử

dụng trên mặt báo, trên mạng Vì họ cho rằng, trong thời kỳ bùng nổ thông tin như hiện nay, nhu cầu về đời sống tinh thần của mỗi thành viên trong xã hội ngày càng phát triển Trong thực tiễn đa dạng và phong phú ấy, làm sao báo chí có thể đưa hết thảy các hình ảnh phản ánh sự kiện, sự việc lên mặt báo Vì thế sẽ không công bằng nếu không chấp nhận những ảnh đó là ảnh báo chí [34, tr.29]

Hay trong cuốn Ảnh báo chí, tác giả Brian Horton cho rằng: “Ảnh báo chí kể lại một câu chuyện bằng hình ảnh, tường thuật với chiếc máy ảnh, ghi nhận một khoảnh khắc trong thời gian, cái phút giây điển hình khi một hình ảnh đúc kết một câu chuyện” [6, tr.17]

Nhiệm vụ của ảnh báo chí là thông tin, tường thuật, đưa cảnh tượng sự kiện đến với độc giả cho dù họ đang ờ xa hàng nghìn cây số hay chỉ cách một góc đường Ảnh báo chí giúp cho độc giả thấy được đôi điều mà có thể họ đã không có cơ hội chứng kiến tận mắt Ảnh báo chí ghi một khoảnh khắc lịch sử

và gìn giữ tương lai

Tuy có rất nhiều quan điểm khác nhau về ảnh báo chí, nhưng tác giả luận văn đồng tình nhất với khái niệm về ảnh báo chí mà tác giả Nguyễn Tiến

Mão đã trình bày trong cuốn Cơ sở lý luận ảnh báo chí, khi cho rằng: Ảnh báo chí là một trong những hình thức thông tin của báo chí, thông qua việc phản ánh các hoạt động thực tiễn của đời sống xã hội, bằng những hình ảnh cụ thể, chân thực và sinh động, nhằm mang lại cho người xem một lượng thông tin, một lượng giá trị tư tưởng và thẩm mỹ nhất định [34, tr.39]

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn ảnh báo chí, đồng thời kế thừa những tổng kết, đúc rút về khái niệm ảnh báo chí của các tác giả đi

trước, chúng tôi cho rằng: Hình ảnh là những gì chúng ta thấy được thông qua thị giác rồi sau đó chuyển về não giúp ta cảm nhận nhận hình ảnh đó một

cách chân thực nhất từ đó đưa ra những phản xạ, cảm nhận về hình ảnh mà

ta vừa thu nhận

1.1.4 Khái niệm tổ chức

“Tổ chức” theo từ gốc Hy Lạp “Organon” nghĩa là “hài hòa”, từ tổ

chức nói lên một quan điểm rất tổng quát “đó là cái đem lại bản chất thích

nghi với sự sống” Theo Chester I Barnard trong cuốn Organization Theory

(lý thuyết tổ chức) thì tổ chức là một hệ thống những hoạt động hay nỗ lực của hai hay nhiều người được kết hợp với nhau một cách có ý thức [50] Theo

Harold Koontz, Cyril Odonnell và Heinz Weihrich trong cuốn Management

(sự quản lý, điều hành) năm 1984 thì công tác tổ chức là “việc nhóm gộp các hoạt động cần thiết để đạt được các mục tiêu, là việc giao phó mỗi nhóm cho một người quản lý với quyền hạn cần thiết để giám sát nó, và là việc tạo điều kiện cho sự liên kết ngang và dọc trong cơ cấu của doanh nghiệp” [53]

Theo từ điển tiếng Việt phổ thông của Viện ngôn ngữ học thì tổ chức

có các nghĩa sau đây [48]:

- Làm thành một chỉnh thể, có một cấu tạo, một cấu trúc và những chức

năng nhất định;

- Làm những gì cần thiết để tiến hành một hoạt động nào đó nhằm có được một hiệu quả lớn nhất;

- Làm công tác tổ chức cán bộ

Từ khái niệm thông thường này, ta thấy thuật ngữ “tổ chức” mang hai

ý nghĩa: thứ nhất, tổ chức chỉ trạng thái cấu trúc của một đối tượng; thứ hai,

tổ chức chỉ hoạt động chủ quan của người nhằm đạt mục tiêu nào đó Ý nghĩa thứ nhất phù hợp với trạng thái tĩnh của đối tượng; ý nghĩa thứ hai phù hợp với trạng thái linh hoạt, những sự thay đổi diễn ra trong nó

Như vậy, có rất nhiều quan điểm đã được đưa ra về khái niệm “tổ chức” Để đưa ra được khái niệm xác đáng nhất thì cần xem xét khái niệm “tổ chức” ở các lĩnh vực, ngành nghề khác nhau; ở các phương diện và mục tiêu

hoạt động khác nhau

Khi xem xét, sử dụng trong nghiên cứu thuật ngữ “tổ chức” trong

ngành báo chí học, chúng tôi đề cập nó ở 2 góc độ như sau: Một là, tổ chức chỉ một nhóm người, hoạt động trong cùng một lĩnh vực nghề nghiệp Hai là,

tổ chức chỉ hoạt động của người làm báo và người quản lý báo chí nhằm mục đích tạo ra một sản phẩm báo chí hoàn chỉnh; là một dạng hoạt động nghề nghiệp của nhà báo với các công việc cụ thể như: lên kế hoạch, tổ chức sản xuất nội dung, thiết kế và trình bày báo, in ấn, phát hành

Trong lĩnh vực báo chí truyền thông, sản phẩm báo chí nói chung và báo in nói riêng, là loại sản phẩm mang tính tập thể Một số báo hoàn thiện về nội dung và hình thức đến với độc giả phải trải qua nhiều công đoạn khác nhau trong quy trình xuất bản Mỗi công đoạn có sự tham gia của từng thành viên trong tòa soạn với những phần việc cụ thể để hợp thành một công trình mang tính tập thể rõ nét Vì vậy, thuật ngữ “tổ chức” trong hoạt động báo chí,

và khoa học báo chí có thể hiểu là quá trình lựa chọn, sắp xếp và bố trí các công việc giao quyền hạn và phân phối các nguồn lực sao cho chúng đóng góp một cách tích cực và có hiệu quả vào mục tiêu chung của số báo, của tòa soạn báo

1.1.5 Khái niệm tổ chức hình ảnh

Trong hoạt động nghề nghiệp, những người làm báo và người làm quản

lý báo chí cần phải lựa chọn, sắp xếp các yếu tố cấu thành tác phẩm báo chí như: văn bản, bảng biểu, box thông tin, ảnh, đồ họa ; lựa chọn, sắp xếp các tác phẩm báo chí trong mối tương quan giữa một chỉnh thể là sản phẩm báo chí Tính chuyên nghiệp của báo chí thề hiện ở quy trình sản xuất sản phẩm báo chí Cách thức tổ chức sản xuất sản phẩm báo chí được coi là khung xương sống để tạo nên một sản phẩm báo chí truyền thông Do vậy, từng tác phẩm báo chí cụ thể cần tuân thủ quy trình tổ chức sản xuất; mỗi trang báo, số nào cần tuân thủ các nguyên tắc tổ chức nội dung, thiết kế và trình bày báo

trên cơ sở ứng dụng lý thuyết về truyền thông hình ảnh trên báo chí và nguyên

lý tiếp nhận của thị giác

Ở lĩnh vực tổ chức nội dung sản phẩm báo chí - truyền thông, tác giả

Hà Huy Phượng trong cuốn “Tổ chức nội dung và thiết kế, trình bày báo in”, Nxb Lý luận chính trị năm 2006 cho rằng: “Tổ chức nội dung báo và tạp chí

là việc lập kê hoạch nội dung từng số báo, trang báo, tạp chí sắp xuất bàn, tổ chức thực hiện để đạt được mục đích, mục tiêu và đáp ứng nhu cầu tiếp nhận thông tin của công chúng mà cơ quan báo chí đó hướng đến” [40, tr.2]

Để hiểu bản chất của hoạt động tổ chức ảnh báo chí trước tiên cần khẳng đinh, tổ chức ảnh trên báo chí chính là một phần trong tổ chức nội dung

và trình bày báo in Do vậy, tổ chức ảnh báo chí trên nhật báo không tách rời

và đi ngược lại với các nguyên tắc tổ chức nội dung, phương pháp thiết kế và trình bày báo in mà tác giả Hà Huy Phượng đã đề cập tới trong công trình nghiên cứu của mình

Hoạt động tổ chức ảnh báo chí nằm trong mối quan hệ chặt chẽ, không thể tách rời với hoạt động tổ chức nội dung, thiết kế và trình bày báo in Bời lẽ, ảnh báo chí là một trong nhiều yếu tố cấu thành nên tác phẩm báo chí Do đó, việc lựa chọn, sắp xếp ảnh báo chí trong tác phẩm báo chí cần đáp ứng các yêu cầu về tổ chức nội dung Tổ chức ảnh mang tính chuyên sâu hơn và ở phạm vi hẹp hơn tổ chức nội dung Khác với tổ chức văn bản, tổ chức ảnh bị chi phối bởi nguyên lý thị giác và lý thuyết về truyền thông hình ảnh trên báo chí

Tiếp cận khái niệm “tổ chức ảnh báo chí”, cần vận dụng và xem xét hoạt động tổ chức thực hiện, lựa chọn, sắp xếp ảnh báo chí trên cả hai phương diện là nội dung và hình thức Hoạt động này nhằm đạt tới mục đích cuối cùng là làm nổi bật giá trị thông tin, tăng sức hấp dẫn độc giả của bài báo, tờ báo Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn về hoạt động báo chí - truyền thông; xem xét hoạt động tổ chức ảnh báo chí trong mối quan hệ với tổ chức

nội dung và trình bày báo, chúng tôi cho rằng: Tổ chức hình ảnh là hoạt động

thiết lập, khai thác các nguồn ảnh; tiến hành lựa chọn, sắp xếp, thiết kế và trình bày ảnh báo chí trong mối quan hệ với tác phẩm báo chí, sản phẩm báo chí

1.1.6 Khái niệm trang bìa

Xét về mặt cấu trúc bìa là một bộ phận cấu chúc tổng thế của một ấn phẩm Điều đầu tiên khi độc giá tiếp xúc một tờ báo là hình ảnh trang bìa Hình ảnh trang bìa là yếu tố quyết định có thu hút độc giả hay không Tạp chí thường có 4 bìa: gồm bìa trước, bìa sau và bìa hai, bìa ba Bìa một có tác dụng quan trọng làm nổi bật hình tượng và phong cách tạp chí, giúp bạn đọc nhận

ra những nét quen thuộc, gần gũi Mỗi một bìa có yêu cầu, đặc điểm khác nhau về giá trị thông tin, thẩm mỹ, có vai trò phản ánh bằng các thông tin khác nhau

Trang bìa theo theo chuẩn quốc tế bao gồm thông tin pháp lý, yếu tố

khoa học và thẩm mĩ: Về mặt pháp lý, tất cả các bìa tạp chí hiện nay đều có

Quy định rõ ràng về thông tin trên trang bìa Quy định của Bộ Thông tin và Truyền thông, trên bìa các ấn phẩm được quy đinh phải ghi những gì gì Ví dụ: bìa sách: gồm có tên tác giả, tên ấn phẩm, cơ quan công bố, đây là ba thông tin cơ bản cần phải có Ngoài ra có những thông tin phụ: Ví dụ: giáo trình trong một trường đại học thì có cơ quan chủ quản trực tiếp và một số đối

tác được quyền ghi trên ấn phẩm đó Phải đảm bảo yếu tố khoa học là tên các tạp chí phải đúng với nội dung thông tin của nội dung bên trong Đảm bảo yếu

tố thẩm mĩ, các hình ảnh của bìa thông tin về chân dung một con người hay

một cảnh thiên nhiên, một đồ vật, một chiếc xe… nhưng tất cả phải đảm bảo chân thực và phản ánh được nội dung bên trong phần ruột Các hình ảnh này đảm bảo tính thẩm mĩ, không gây phản cảm, chính nó tạo nên sự lôi kéo, sự cuốn hút độc giả…

Bên cạnh đó, bìa bao giờ cũng có màu, có độ dày hơn các trang trong, nội dung, hình ảnh của các bìa bao giờ cũng đẹp và bắt mắt hơn các trang

ruột

Trang bìa (gọi là bìa 1) là quan trọng, là khởi đầu, phản ánh tất cả những gì đầu tiên, tuy nhiên, không thể thấy hết nội dung bên trong phản ánh Về cơ bản, bìa 1 phản ánh chung nhất, khái quát nhất, điển hình nhất, còn muốn hiểu sâu cần phải xem nội dung bên trong, nội dung bên trong chính là nội dung chi tiết, cụ thế, có bài bản Bìa 1 cũng là nơi tập trung tất

cả nội dung các trang trong phản ánh từ bên trong ra bên ngoài Tên tạp chí chí được trình bày như một biển hiệu để thu hút người đọc Bìa thường sử dụng kiểu chữ sáng tạo, không phải chữ in bình thường để sáng tạo măng sét Màu bìa hài hòa, không quá nhiều mầu hoặc quá ít mầu, thông thường bìa dùng không quá 3 màu tiêu chuẩn

Từ những phân tích trên chúng tôi cho rằng: Bìa là bộ phận bên ngoài tạp chí, có tác dụng bảo vệ ruột và xây dựng phong cách tạp chí Bìa thường

sử dụng giấy tốt, dầy để bảo vệ, để tăng tính hấp dẫn, tính thẩm mỹ Trên mặt bìa có thể có hình vẽ, chữ trang trí như một tác phẩm đồ họa

1.1.7 Tổ chức hình ảnh trên trang bìa tạp chí thông tin chỉ dẫn - giải trí

Tổ chức hình ảnh trên trang bìa các tạp chí thông tin chỉ dẫn - giải trí là quá trình lựa chọn, sắp xếp và bố trí hình ảnh trên cả hai phương diện là nội dung và hình thức Hoạt động này nhằm đạt tới mục đích phân biệt với các dòng tạp chí khác, bộc lộ đặc trưng của dòng tạp chí thông tin chỉ dẫn - giải trí

đó là cung cấp thông tin chỉ dẫn cho bạn đọc về các lĩnh vực khác nhau của đời sống, đáp ứng nhu cầu giải trí của bạn đọc bằng nội dung thông tin hấp dẫn và hình thức đẹp mắt Nổi bật giá trị thông tin, tăng sức hấp dẫn độc giả của bài báo, tờ báo Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn tổ chức hình ảnh trên trang bìa tạp chí thông tin chỉ dẫn - giải trí về hoạt động báo chí - truyền thông; xem xét hoạt động tổ chức hình ảnh trên trang bìa các tạp chí thông tin chỉ dẫn

- giải trí trong mối quan hệ với tổ chức nội dung và trình bày báo, có thể nói rằng, tổ chức hình ảnh trên trang bìa là hoạt động thiết lập, khai thác các nguồn

hình ảnh; tiến hành lựa chọn, sắp xếp, thiết kế và trình bày hình ảnh báo chí trong mối quan hệ với tác phẩm báo chí, sản phẩm báo chí đó

1.2 Vai trò của hình ảnh trên trang bìa các Tạp chí thông tin chỉ dẫn - giải trí

1.2.1 Hình ảnh trên trang bìa là yếu tố cơ bản giới thiệu khái quát nội dung

Hàng ngày, trên các mặt báo của tạp chí thông tin chỉ dẫn - giải trí, người đọc có thể tiếp nhận rất nhiều thông tin qua các bài viết, nhưng cái được mọi người quan tâm xem trước và hấp dẫn người xem nhất là những hình ảnh được thể hiện trên trang bìa có thể rất sinh động khái quát chủ đề nội dung chính của số tạp chí đó cho bạn đọc rất trực quan, như vậy có nghĩa là, người đọc trước hết quan tâm ở giá trị thông tin hình ảnh ở trang bìa

Nội dung trong tạp chí sẽ thu hút được bạn đọc nếu hình ảnh trang bìa

có chất lượng tốt về sử dụng đồ họa, trang trí phù hợp, đúng với nội dung Hình ảnh trên trang bìa và nội dung bài viết có mối quan hệ mật thiết tạo nên sức mạnh bổ trợ cho nhau tạo thành một tác phẩm báo chí hoàn hảo, có chất lượng tốt Vì vậy, trong tác phẩm báo chí nói chung và sản phẩm tạp chí thông tin chỉ dẫn - giải trí nói riêng, hình ảnh trên các trang bìa của tạp chí đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc truyền tải thông tin, tạo nhiều

“cửa” tiếp nhận và thu hút được công chúng đón đọc

Bởi lẽ: (1) Về tâm lý tiếp nhận, việc công chúng tiếp cận với hình ảnh

trình bày trên trang bìa các tạp chí sẽ dễ dàng và nhanh chóng hơn với chữ viết (text) Thông tin text, từ ngữ, được sắp xếp trên mặt bìa đòi hỏi một thời gian nhận thức dài hơn để hình dung ra hình ảnh của thông tin Trái lại, thông tin bằng hình ảnh xuất hiện trực tiếp và nhanh chóng trong não bộ, người đọc

dù không có trình độ học vấn cao, thậm chí không biết đọc vẫn có thể hiểu được một bức ảnh nói lên điều gì

(2) Về chuyển tải thông tin, một bức ảnh có giá trị hơn cả ngàn chữ

viết Từ tác động thị giác và tính xác thực của hình ảnh giúp độc giả dù thuộc những chủng tộc khác nhau, qua ảnh này cỏ thể hiểu nhau hơn Tóm lại, một bức ảnh được chọn cần phải có ý nghĩa, phải mang lại nhiều thông tin, phải thể hiện được điều mà phần ngôn từ trong bài không thể miêu tả

Trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn, xuất phát từ tính sẵn có của hình ảnh (như là kết quả của sự nhìn), kèm theo là việc hình ảnh không có khả năng kết hợp với nhau để tạo ra các cú pháp (syntax) ngôn ngữ tường minh, mà các nghiên cứu về hình ảnh cũng còn thiếu tính toàn diện Theo Matteo Stocchetti và Karrin Kukkonen thì “các phân tích về hình ảnh dường như chỉ quan tâm tới việc phê bình hình thức văn hóa và mỹ học, trong khi những vấn đề mang tính xã hội lại hoàn toàn bị bỏ lơ, hoặc bị cho là thực yếu” [54, tr.1]

Khác với ngôn từ, đặc trưng đầu tiên của các bức ảnh chụp mà chúng ta vẫn thường thấy là không có khả năng tạo ra một thông điệp truyền thông trọn vẹn và mạch lạc Hay nói như Roland Barthes: “hình ảnh là những thông điệp không có bộ mã” [57, tr.17] Do đó hình ảnh được sử dụng truyền thông thông tin chỉ dẫn - giải trí phải kết hợp với một số yếu tố khác nhau để tạo ra được một thông điệp truyền thông trọn vẹn, đảm bảo việc độc giả khi xem ảnh bìa sẽ tiếp nhận thông điệp đó một cách chính xác Đây có lẽ là lí do sâu

xa vì sao có không ít người nhầm lẫn cho rằng hình ảnh chỉ là công cụ minh họa hoặc trang trí cho phần chữ Có thể dễ dàng nhận thấy rằng ngay cả các bức ảnh “đinh” (ảnh cover) với kích thước chiếm gần nửa trang bìa của mỗi

số tạp chí thì phần chữ vẫn là yếu tố bắt buộc để độc giả khi cầm tờ báo lên có thể hiểu được thông điệp của bức ảnh là gì Phần ngôn từ đi kèm chỉ mang ý nghĩa là bổ sung làm rõ các thông tin mà yếu tố hình ảnh không diễn tả hết chứ không phải là yếu tố quyết định trong tác phẩm ảnh báo chí

Yếu tố hình ảnh dùng để truyền thông thông tin thường cung cấp cho độc giả các “gợi ý”, “chỉ dẫn” trực quan nhiều hơn là những tuyên bố rõ ràng

Qua phân tích nêu trên, có thể thấy hình ảnh không có khả năng diễn nghĩa như ngôn từ tưởng chừng là một hạn chế nhưng thực chất lại là lợi thế

to lớn của yếu tố hình ảnh trong tác phẩm ảnh báo chí nói chung, ở tạp chí thông tin chỉ dẫn - giải trí nói riêng Vì hình ảnh không có sự diễn nghĩa lòng vòng nên nó giảm nhẹ gánh nặng nhận thức cho người xem và dễ dàng được tiếp nhận hơn Trong khi yếu tố hình ảnh không có khả năng tự tạo ra thông điệp một cách trọn vẹn thì nó lại có khả năng gây ra những kích thích mặt mẽ

về mặt cảm xúc, để lại ấn tượng sâu sắc với độc giả Nói cách khác, nguyên lý

để truyền thông hình ảnh trên báo chí nói chung, và ở tạp chí thông tin chỉ dẫn

- giải trí nói riêng đạt được hiệu quả tốt nhất, thì cần hiểu và tận dụng được tối

đa các đặc trưng của yếu tố hình ảnh trong quá trình truyền thông thị giác trên sản phẩm báo chí Nguyên lý này quyết định việc tòa soạn sẽ lựa chọn tác phẩm ảnh nào, tổ chức sắp xếp chúng ra sao và sử dụng các yếu tố bổ trợ như thế nào để đạt được hiệu quả của việc tổ chức hình ảnh trong tác phẩm báo chí

(3) Một bức ảnh kèm chú thích có tác dụng phản chiếu Công chúng

tiếp cận với các sản phẩm báo chí - truyền thông để thấy mình hoặc không gian của mình trong đó

(4) Bức ảnh có thể minh chứng cho một điều tra, làm tăng độ tin cậy

thông tin, tính thuyết phục đối với độc giả

Hình ảnh trên trang bìa các tạp chí thông tin chỉ dẫn - giải trí góp phần quan trọng không những làm hấp dẫn về mặt hình thức cho các sản phẩm mà còn góp phần vào việc cung cấp thông tin Trong xu thế báo chí hiện đại, rất nhiều tờ tạp chí in tổ chức hình ảnh trình bày trên trang bìa đính kèm rất nhiều hình ảnh, nhiều khi chiếm tới 1/2 diện tích trang bìa, thậm chí có tờ tạp chí còn đính ảnh chiếm hết diện tích trang bìa Bên cạnh những tâm ảnh in đó là những tít dẫn, tít bài được cover được lựa chọn, trau chuốt và độc đáo, gây

được sự hiếu kỳ cho độc giả theo dõi số tạp chí, như: Thời trang trẻ, tô - Xe

máy, Tạp chí Thể thao, Thế giới Văn hóa…

1.2.2 Hình ảnh trên trang bìa tạp chí là yếu tố cơ bản hình thành diện mạo của các tạp chí thông tin chỉ dẫn - giải trí

Hình ảnh trên các trang bìa của các tạp không những góp phần bổ sung thông tin cho các bài viết bên trong tạp chí, mà còn góp phần làm tăng giá trị thẩm mỹ, hình thành diện mạo của tạp chí nhằm thu hút sự quan tâm, chú ý của độc giả Có một số lý do để khẳng định tổ chức hình ảnh trên trang bìa của các tạp chí là yếu tố cơ bản hình thành diện mạo của nó

Hình ảnh trên các trang bìa tạp chí có vai trò quan trọng trong việc tác động vào thị giác của người xem Hình ảnh chính là yếu tố tạo ra những tâm điểm tiếp nhận sản phẩm Một trang bìa tạp chí sinh động, sống động tạo ra mật tâm điểm để tiếp nhận thông tin, nó có khả năng tạo thành một điểm xoáy, điểm nhấn quan trọng trong quá trình tiếp nhận của độc giả

Trang bìa của tạp chí chính là mức độ đọc đầu tiên, nó thu hút sự chú ý của độc giả Việc xem trang bìa của các tạp chí là hành động nhìn, xem - là hành động kết thúc rất nhanh, sau đó có khả năng dẫn tới quyết định đọc hay không đọc Do vậy, bằng cách trình bày hợp lý trang bìa và các nội dung nổi bật cover ra trang bìa thể hiện giúp độc giả chuyển từ dạng tiếp nhận cảm tính sang kiểu tiếp nhận mang hình thức lý tính với các sự kiện, các vấn đề về nội dung của các tạp chí

1.3 Đặc điểm của tạp chí và nguyên tắc tổ chức hình ảnh trên trang bìa tạp chí thông tin chỉ dẫn - giải trí

1.3.1 Đặc điểm của tạp chí thông tin chỉ dẫn - giải trí

- Về nội dung, mô hình thông tin của tạp chí dòng này xoay quanh hai

nội dung chính là thông tin chỉ dẫn và thông tin giải trí Vì lẽ đó, tổ chức hình ảnh trên trang bìa ở dòng tạp chí này phải thỏa mãn yêu cầu về nội dung thông tin và nội dung thông tin chỉ dẫn Đây là điều hoàn toàn khác biệt với báo cũng như các tạp chí thuộc dòng tạp chí lý luận chính trị và khoa học Điều này đòi hỏi những người thực hiện tổ chức hình ảnh trên trang bài ở các

tạp chí chỉ dẫn - giải trí phải luôn luôn tìm hiểu thông tin thị trường, xã hội

để cho ra những trang bìa có tính thông tin chuẩn xác nhưng dưới hình thức nhẹ nhàng, hóm hỉnh để độc giả tiếp thu thông tin nhanh chóng, không bị rơi vào cảm giác nặng nề, mệt mỏi

- Về hình thức, đảm bảo một hình thức đẹp, “bắt mắt” đọc giả là yếu tố

quan trọng, thiết yếu với sự sống còn của dòng tạp chí này trong sự cạnh tranh với các dòng tạp chí khác để đáp ứng được nhu cầu giải trí và góp phần nâng cao thị hiếu cho độc giả Hình thức trang bìa đẹp, đã và đang được những người làm tạp chí quan tâm, tăng cường Điều đó thể hiện ở chất lượng giấy

in đẹp, dầy dặn; ở màu sắc sắc nét, tươi tắn, bắt mắt có điểm nhấn, ở cách trình bày chuyên trang chuyên nghiệp, kênh chữ được giảm tải thay vào đó là những hình ảnh, họa tiết, sơ đồ khiến cho việc đọc, tiếp thu thông tin và nhớ thông tin diễn ra nhanh chóng hiệu quả hơn Hiện nay các tạp chí chỉ dẫn - giải trí thường được in trên khổ giấy to giúp cho bạn đọc dễ theo dõi hơn, đồng thời tờ tạp chí cũng bề thế hơn, thể hiện sự công phu của người

- Về chức năng, chức năng nổi trội của dòng tạp chí này là chức năng

chỉ dẫn và chức năng giải trí Vì vậy, vấn đề tổ chức hình ảnh trên các trang bìa của dòng tạp chí này phải thể hiện cho được hai chức năng chính này Phải đặt trong bối cảnh bùng nổ thông tin, thông tin nhiều gây nhiễu, nhiều thông tin không thể kiểm chứng, đặt trong bối cảnh nhu cầu giải trí ngày càng gia tăng, nhưng có nhiều hình thức giải trí không lành mạnh mới nảy sinh, nhiều hình thức giải trí biến tướng thành cách tệ nạn xã hội lan tràn trong xã hội mới thấy hết được vai trò chức năng của dòng tạp chí này mà vần để tổ chức hình ảnh trang bìa của tạp chí phải đảm bảo được chức chỉ dẫn

và chức năng giải trí gây ấn tượng đối với công chúng

- Cách thức chuyển tải thông tin của dòng tạp chí thông tin chỉ dẫn -

giải trí cũng khác với dòng tạp chí lý luận chính trị và dòng tạp chí khoa học Dòng tạp chí chỉ dẫn - giải trí thiên về cách thức chuyển tải thông tin nhẹ

nhàng Các thông tin không mang tính kinh viện, cứng nhắc, nặng nề mà được

diễn đạt uyển chuyển, dưới hình thức của các bài phỏng vấn, các bài tin, các bài tâm sự, chia sẻ kinh nghiệm, những góc hài hước Những hình thức này

dễ đi vào lòng người, tạo nên những giây phút thư giãn thực sự cho bạn đọc Bạn đọc tìm được sự chia sẻ đồng cảm với những điều mình đang quan tâm nhưng vẫn thu được những thông tin bổ ích mà mình đang cần Cho nên tổ chức hình ảnh trên trang bìa của dòng tạp chí này phải thể hiện sự chuyển tải thông tin nhẹ nhàng, không mang tính kinh viện, cứng nhắc, nặng nề tổ chức hình ảnh uyển chuyển, phong phú, tạo điểm nhấn đối với công chúng

1.3.2 Các nguyên tắc tổ chức ảnh trên trang bìa tạp chí thông tin chỉ dẫn - giải trí

Tổ chức hình ảnh trên trang bìa tạp chí phải đảm bảo nguyên tắc thông tin của tờ tạp chí thông tin chỉ dẫn - giải trí, đó là:

Thứ nhất, tổ chức hình ảnh trên trang bìa tạp chí phải đảm bảo tôn chỉ mục đích, chức năng, nhiệm vụ Do mỗi dòng tạp có một phong cách, một tôn

chỉ mục đích và công chúng khác nhau, cho nên nguyên tắc tổ chức hình ảnh trên trang bìa có những điểm khác biệt nhất định

Thứ hai, tổ chức hình ảnh trên trang bìa tạp chí phải đảm bảo tính

khách quan, trung thực Điều này thể hiện ở việc, các tác phẩm hình ảnh báo chí được lựa chọn, sử dụng phải đảm bảo tính khách quan, trung thực Quá trình biên tập hình ảnh không làm sai lệch thông tin ban đầu Mỗi tác phẩm dù

là phản ánh hiện tượng tiêu cực trong đời sống xã hội cũng không được đi ngược lại với thuần phong mỹ tục của Việt Nam Không lợi dụng các hình ảnh mang tính giật gân, câu khách mà bất chấp thuần phong mỹ tục để lôi kéo một bộ phận độc giả kém hiểu biết, chuộc lợi cho tờ báo một cách sai trái

Thứ ba, yêu cầu về bố cục, chất lượng hình ảnh, độ phân giải, vị trí sắp

xếp, trình bày là những yêu cầu quan trọng về mặt hình thức, quyết định tính thẩm mỹ của trang bìa tạp chí Tổ chức hình ảnh trên trang bìa cần quan tâm

và đảm bảo được các giá trị nghệ thuật nhất định Điều này, ngoài phụ thuộc vào việc lựa chọn được hình ảnh đạt tính thẩm mỹ còn phụ thuộc rất lớn vào cách thức thiết kế và trình bày hình ảnh trên trang bìa để làm nổi bật được giá trị thông tin và thu hút được sự chú ý của công chúng

Thứ tư, tổ chức hình ảnh phù hợp với công chúng của tạp chí Cụ thể:

- Phù hợp với tâm lý tiếp nhận của công chúng Tổ chức hình Ảnh trên

trang bìa tạp chí thông tin chỉ dẫn - giải trí là một cửa tiếp nhận quan trọng

Nó là điểm vào của một cá nhân khi tiếp cận và bắt đầu quá trình tiếp nhận thông tin nào đó Theo trình tự của sự lĩnh hội, ba mức độ đọc bao gồm: đọc lướt, lựa chọn; đọc chi tiết; đọc sâu Công chúng tiếp cận bằng mắt, rất nhanh, dừng điểm nhìn vào những khu vực có ấn tượng, có hình ảnh liên quan đến nhu cầu, thị hiếu của họ, hay đơn thuần chỉ là “lạ mắt”, sau đó quyết định có lựa chọn đọc tiếp hay không

- Đáp ứng các định luật trong nguyên lý thị giác và lý thuyết truyền thông hình ảnh Theo nguyên lý thị giác, khi tiếp cận với bất kỳ sản phẩm truyền

thông nào tức là chúng ta đã tác động tới những kích thích thị giác và tạo ra những hình ảnh chủ quan Những định luật cơ bản trong nguyên lý thị giác mà

tổ chức hình ảnh báo chí nói chung, tổ chức hình ảnh trên trang bìa tạp chí thông tin chỉ dẫn - giải trí cần tuân thủ đó là:

- Định luật khoảng cách: cùng nhân vật, sự kiện, bức ảnh nào có khuôn

hình chặt hơn; đối tượng trong ảnh gần với mắt người xem hơn thì bao giờ cũng tác động vào thị giác người mạnh hơn so bức ảnh có khuôn hình rộng

- Định luật chuyển đổi (định luật âm dương): 2 nhóm tín hiệu thị giác

(bức ảnh) xuất hiện trên một mặt phẳng (trang bìa) mà có tỉ lệ, kích thước tương đồng sẽ tạo cho thị giác của người xem một sự chuyển đổi

- Định luật của sự cân đối song song: Trong một số tạp chí, khi các bức

ảnh chính ở trang bìa được lựa chọn, trình bày có kích thước như nhau đồng nghĩa với khối lượng thông tin truyền tải quan trọng như nhau

Công chúng hiện đại có xu hướng đọc nhanh hơn, xem ảnh nhiều lên

Tổ chức ảnh tuân thủ các định luật của nguyên lý thị giác góp phần hình thành diện mạo của dòng tạp chí Trong khi đó, lý thuyết về truyền thông hình ảnh nhấn mạnh đến yếu tố nội dung của hình ảnh trong mối quan hệ với các yểu tố cấu thành nội dung của sản phẩm tạp chí

Truyền thông hình ảnh (Visual Communication) là truyền tải nội dung

thông tin về sự kiện, vấn đề, nhân vật thông qua sự hỗ trợ bằng thị giác Truyền thông hình ảnh có chứa các khía cạnh hình ảnh gồm: dấu hiệu, áp phích, bản vẽ, ảnh chụp, quảng cáo, truyền hình Lý thuyết truyền thông hình ảnh khẳng định, “hình ảnh là những thông điệp không có bộ mã” [2, tr.17] Tức nó không có sự diễn nghĩa lòng vòng nên giảm nhẹ gánh nặng nhận thức cho người xem và dễ được tiếp nhận hơn Trong khi yếu tố hình ảnh không có khả năng tự tạo ra thông điệp một cách trọn vẹn thì nó lại có khả năng gây ra những kích thích mạnh về cảm xúc, để lại ấn tượng sâu sắc với độc giả

Trong mỗi tòa soạn, từ khi lập kế hoạch xuất bản nội dung cho từng số cho đến khi hoàn tất chuyển đi in ấn, trong quá trình đó tòa soạn không chỉ chú trọng đến toàn bộ nội dung thông tin chữ viết mà còn đặc biệt chú ý đến việc đưa hình ảnh vào từng trang báo như thế nào Việc lựa chọn ảnh bìa cho

số báo đó cũng không dễ dàng gì Hình ảnh trên trang bìa mỗi tạp chí đặc biệt được mỗi tòa soạn báo quan tâm hàng đầu, vì đây là hình ảnh đầu tiên tiếp cận trực tiếp đến công chúng Do đó, khi lựa chọn hình ảnh trên trang bìa cho mỗi số, tòa soạn cần xác định rõ về nội dung thông tin của hình ảnh đó Nghĩa

là, cần xác định rõ chủ đề của số này như thế nào, hình ảnh trang bìa phản ánh thông tin về nội dung, từ đó lựa chọn hình ảnh sao cho phù hợp

- Trong Báo chí Thụy Điển, nhà báo - nhà nhiếp ảnh Hoài Linh đã đưa

ra 3 nguyên tắc sử dụng ảnh trên báo chí

+ Nguyên tắc 1, là về giá trị thông tin

Nhà nhiếp ảnh Bùi Đình Khôi nói: “Một trong những chức năng quan

trọng của báo chí là cung cấp thông tin, ảnh báo chí cũng không nằm ngoài chức năng thông tin của báo chí Vì vậy, ảnh báo chí phải là ảnh mang lượng thông tin mới đến cho công chúng ”[10, 53]

Do đó, tính chất thông tin của ảnh trang bìa cũng giống như tin bài trên báo chí, có nghĩa là: nó phải mang tính thời sự đem đến cho độc giả “cái gì mới?” Ảnh trang bìa có thể là một hình ảnh tư liệu lịch sử, một trận bão, một cuộc họp, một môi trường lao động, một con người lao động bình thường, một nghệ sĩ, một diễn viên

Ảnh trang bìa nói riêng và ảnh các trang trong nói chung muốn có hàm

lượng thông tin cao thì trước hết đó phải là bức ảnh nói về những “người thật, việc thật” trong đời sống Vì vậy khi nói đến tính chân thực của ảnh báo chí, biên tập ảnh Ed White đã đúc kết một câu rất hay: “Là nhà báo bạn phải

kể cho người đọc những gì đang xảy ra, là một phóng viên ảnh bạn phải cho người xem thấy những gì đang xảy ra ”[3, tr 50] Vì ảnh báo chí không phải

là ảnh minh hoạ, nó phải thắng thắn, chân thực, cụ thể, rõ ràng và dễ hiểu Có thể chụp ảnh báo chí một cách nghệ thuật nhưng không bao giờ được thay đổi, chế tác nội dung của bức ảnh bàng bất cứ một hình thức nào Sự thật luôn đi liền với sự thuyết phục, ảnh báo chí không có yếu tố đó thì không có sức mạnh thông tin và phản ánh cũng đồng nghĩa là không giữ được lòng tin của độc giả

+ Nguyên tắc 2 là, sức sống của tấm ảnh

Một bức ảnh báo chí chỉ thông tin chân thực thôi thì chưa đủ Vì suy cho cùng gốc rễ của ảnh báo chí là nghệ thuật về cái đẹp và người phóng viên ảnh cũng là một nghệ sĩ Viết bằng cả trái tim có nghĩa là cảm nhận sự kiện, nhân

vật bằng cả trải tim đập dồn đúng khoảnh khắc phù hợp Đứng trước một trận

bão người phóng viên không chỉ ghi được mức độ dữ dội của nó mà còn ghi được sự tàn phá, nỗi đau thương về tinh thần của con người Đứng trước cảnh

lao động người phóng viên không chỉ thu được sự nhọc nhàn, vất vả mà còn phải ghi được sự hăng say, cần mẫn của những người lao động.v.v

Do đó, những bức ảnh như thế sẽ làm cho độc giả bị hút mắt vào không chỉ đó là một bức ảnh sống động và chân thực mà người xem cảm nhận một

xúc cảm mãnh liệt từ “những gì đằng sau bức ảnh ” mà không cần chứng

kiến, không có mỗi liên hệ nào về huyết thống, quê hương cũng như không gian văn hoá, địa lí hay một lời thuyết minh nào, thì bức ảnh đó có sức sống

về thông tin sự kiện và cảm xúc nghệ thuật

+ Nguyên tắc 3 là, có ý nghĩa và phù hợp với nội dung

Đã là ảnh báo chí thì phải cung cấp thông tin để bổ sung cho tin, bài được đăng trên báo Bức ảnh báo chí là sự hướng dẫn đầu tiên đưa độc giả đến với thông điệp mà tác giả muốn truyền đạt Khi cầm tờ báo trên tay, kênh giao tiếp đầu tiên giữa báo chí và độc giả là ảnh báo chí sau đó mới là tin, bài Qui tắc đó bắt buộc ảnh báo chí phải phù hợp và liên quan đến nội dung tin, bài

Dựa vào 3 nguyên tắc trên, có thể nhận định rằng: hình ảnh trên trang bìa các tạp chí phải đầy đủ những yếu tố về thông tin, hình ảnh chân thực, có sức sống và có ý nghĩa phù hợp với nội dung

- Hình ảnh trang bìa đạt về nội dung, thì cùng phải cần lưu ý đến hình thức và kỹ thuật bức ảnh đó Hình ảnh được lựa chọn làm bìa phải có kích thước đủ lớn - nghĩa là có độ phân giải cao đảm bảo về chất lượng hình ảnh sắc nét Hình ảnh có bố cục chặt chẽ, không có quá nhiều chi tiết rườm rà Do vậy, việc tổ chức hình ảnh cho trang bìa các tạp chí luôn luôn đạt yêu cầu về hình thức, kỹ thuật từ: bố cục tổng thể, chất lượng hình ảnh, mầu sắc, vị trí sắp xếp…là những yêu cầu quan trọng về mặt hình thức, quyết định tính thẩm

mỹ của trang bìa