Một số đánh giá về thành công và hạn chế trong truyền thông các sự kiện lịch sử trên Báo Tuổi Trẻ và Báo Cựu chiến binh Việt Nam ... Trong xu thế phát triển chung của báo chí hiện đại, b
Một số khái niệm cơ bản liên quan đến vấn đề nghiên cứu
1.1.1 Truyền thông và báo chí
1.1.1.1 Truyền thông a Khái niệm truyền thông
Lịch sử loài người cho thấy, con người có thể sống được với nhau, giao tiếp và tương tác lẫn nhau trước hết là nhờ vào hành vi truyền thông (thông qua ngôn ngữ hoặc cử chỉ, điệu bộ, hành vi… để chuyển tải những thông điệp, biểu lộ thái độ cảm xúc) Qua quá trình truyền thông liên tục, con người sẽ có sự gắn kết với nhau, đồng thời có những thay đổi trong nhận thức và hành vi Chính vì vậy, truyền thông được xem là cơ sở để thiết lập các mối quan hệ giữa con người với con người, là nền tảng hình thành nên cộng đồng, xã hội Nói cách khác, truyền thông là một trong những hoạt động căn bản của bất cứ một tổ chức xã hội nào
- Về khái niệm truyền thông, tác giả Tạ Ngọc Tấn trong cuốn Truyền thông đại chúng đưa ra định nghĩa: “Truyền thông là sự trao đổi thông điệp giữa các thành viên hay các nhóm người trong xã hội nhằm đạt được sự hiểu biết lẫn nhau”
- Trong cuốn “Truyền thông - Lý thuyết và kỹ năng cơ bản” của PGS
TS Nguyễn Văn Dững và PGS TS Đỗ Thị Thu Hằng, truyền thông được nhận định:
Truyền thông là quá trình liên tục trao đổi thông tin, tư tưởng, tình cảm…, chia sẻ kỹ năng và kinh nghiệm giữa hai hoặc nhiều người nhằm tăng cường hiểu biết lẫn nhau, thay đổi nhận thức, tiến tới điều chỉnh hành vi và thái độ phù hợp với nhu cầu phát triển của cá nhân/nhóm/cộng đồng/xã hội
* Các yếu tố cơ bản của quá trình truyền thông
Truyền thông là một quá trình diễn ra theo trình tự thời gian, trong đó bao gồm các yếu tố tham dự chính:
- Nguồn: là yếu tố mang thông tin tiềm năng và khởi xướng quá trình truyền thông Nguồn phát là một người hay một nhóm người mang nội dung thông tin trao đổi với người hay nhóm người khác
- Thông điệp: là nội dung thông tin được trao đổi từ nguồn phát đến đối tượng tiếp nhận Thông điệp chính là những tâm tư, tình cảm, mong muốn, đòi hỏi, ý kiến, hiểu biết, kinh nghiệm sống, tri thức khoa học – kỹ thuật… được mã hóa theo một hệ thống ký hiệu nào đó
Hệ thống này phải được cả bên phát và bên nhận cùng chấp nhận và có chung cách hiểu – tức là có khả năng giải mã Tiếng nói, chữ viết, hệ thống biển báo, hình ảnh, cử chỉ biểu đạt của con người được sử dụng để chuyển tải thông điệp
- Kênh thông điệp: là các phương tiện, con đường, cách thức chuyền tải thông điệp từ nguồn phát đến đối tượng tiếp nhận Căn cứ vào tính chất, đặc điểm cụ thể, người ta chia truyền thông thành các loại hình khác nhau như, truyền thông cá nhân, truyền thông nhóm, truyền thông đại chúng, truyền thông trực tiếp, truyền thông đa phương tiện…
- Người nhận: là các cá nhân hay nhóm người tiếp nhận thông điệp trong quá trình truyền thông Hiệu quả của truyền thông được xem xét trên cơ sở những biến đổi về nhận thức, thái độ và hành vi của đối tượng tiếp nhận cùng những hiệu ứng xã hội do truyền thông đem l ại Trong quá trình truyền thông, nguồn phát và đối tượng tiếp nhận có thể đổi chỗ cho nhau, tương tác và đan xen vào nhau Về mặt thời gian, nguồn phát thực hiện hành vi khởi phát quá trình truyền thông trước
- Phản hồi/Hiệu quả: là thông tin ngược, là dòng chảy của thông điệp từ người nhận trở về nguồn phát Mạch phản hồi là thước đo hiệu quả của hoạt động truyền thông Trong một số trường hợp, mạch phản hồi bằng không hoặc không đáng kể Điều đó có nghĩa là thông điệp phát ra không hoặc ít tạo được sự quan tâm của công chúng
- Nhiễu: là yếu tố gây ra sự sai lệch không được dự tính trước trong quá trình truyền thông (tiếng ồn, tin đồn, các yếu tố tâm lý, kỹ thuật…) dẫn đến tình trạng thông điệp, thông tin bị sai lệch
Quá trình truyền thông còn tính đến hai yếu tố nữa, đó là hiệu lực và hiệu quả truyền thông Hiệu lực có thể hiểu là khả năng gây ra và thu hút sự chú ý cho công chúng – nhóm đối tượng truyền thông Hiệu quả là những hiệu ứng xã hội về nhận thức, thái độ và hành vi của công chúng – nhóm đối tượng do truyền thông tạo ra, phù hợp với mong đợi của nhà truyền thông Hiệu lực và hiệu quả có mối quan hệ biện chứng chặt chẽ với nhau
Căn cứ vào các tiêu chí khác nhau, có nhiều cách phân loại khác nhau cho truyền thông
- Căn cứ vào tính chủ đích của truyền thông, có: Truyền thông kinh nghiệm, truyền thông không chủ đích và truyền thông có chủ đích
- Căn cứ vào kênh chuyền tải thông điệp và phương thức tiến hành truyền thông, có: Truyền thông trực tiếp và truyền thông gián tiếp
- Căn cứ vào phạm vi tham gia và chịu ảnh hưởng của truyền thông, có: Truyền thông nội cá nhân, truyền thông liên các nhân, truyền thông nhóm và truyền thông đại chúng
- Các loại hình truyền thông có chủ đích: Thông tin – giáo dục – truyền thông, truyền thông vận động và truyền thông thay đổi hành vi, truyền thông – vận động xã hội, truyền thông phát triển… b Truyền thông đại chúng
- Trong cuốn “Truyền thông - Lý thuyết và kỹ năng cơ bản” của PGS
TS Nguyễn Văn Dững và PGS TS Đỗ Thị Thu Hằng, truyền thông đại chúng được định nghĩa như sau:
Từ phương diện kênh hay phương diện truyền thông, truyền thông đại chúng có thể được hiểu là hệ thống các phương tiện truyền thông hướng tác động vào đông đảo công chúng xã hội (nhân dân các vùng miền, cả nước, khu vực hay cộng đồng quốc tế) nhằm thông tin, chia sẻ, lôi kéo và tập hợp, giáo dục, thuyết phục và tổ chức đông đảo nhân dân tham gia giải quyết các vấn đề kinh tế - văn hóa - xã hội đã và đang đặt ra
Khái niệm truyền thông đại chúng, nhìn từ các yếu tố cấu thành, có thể được mô tả như sau:
Trong khái niệm trên, có thể thấy vai trò trung tâm, nền tảng của báo chí trong hệ thống các phương tiện truyền thông đại chúng Báo chí có vai trò chi phối, quyết định sức mạnh, tính chất và khuynh hướng của truyền thông đại chúng Cho nên, trong nhiều trường hợp, người ta dùng thuật ngữ báo chí để chỉ các phương tiện truyền thông đại chúng; mặt khác, nói đến truyền thông đại chúng, trước hết là nói đến báo chí
THỰC TRẠNG TRUYỀN THÔNG CÁC SỰ KIỆN LỊCH SỬ TRÊN BÁO IN VIỆT NAM HIỆN NAY
Vài nét về Báo Tuổi trẻ và Báo Cựu chiến binh Việt Nam
Ra mắt ngày 2-9-1975, báo Tuổi trẻ là cơ quan ngôn luận của Thành Đoàn thành phố Hồ Chí Minh, kế tục sự nghiệp báo chí của phong trào thanh niên yêu nước từ những ngày thành phố còn bị chiếm đóng Chọn cái tên Tuổi trẻ, những người sáng lập muốn tờ báo tự thể hiện mình như tiếng nói của những con người biết dấn thân vì những điều ngay lẽ phải Trẻ trước hết ở tính lý tưởng, lòng trung thực, khả năng nhạy cảm với cái mới Trẻ ở tính năng động, sáng tạo, nhanh nhạy kịp thời Trẻ cũng có nghĩa là hướng đến một trình độ chuyên nghiệp ngày càng cao, biết vượt qua chính mình để phúc đáp những đòi hỏi của người đọc
Số báo đầu tiên với măng sét Tuổi trẻ được phát hành với số lượng rất thấp: khoảng 5000 bản/tuần, đến năm 1980 mới lên 12.000 bản/tuần Báo in theo chỉ tiêu giấy nên cũng được phát hành theo phương thức phân phối cho các cơ sở Đoàn theo chỉ tiêu, mỗi chi đoàn 1 - 5 tờ Đến đầu năm 1987, báo được phát hành rộng rãi cho mọi người đọc, không giới hạn số lượng và thông qua hai ngõ: hệ thống Đoàn và các đại lý để từ đó phân phối đến các điểm bán bảo, người bán báo dạo Số lượng phát hành trên dưới 55.000 bản/ngày Đến nay, báo đã có ba ấn phẩm và đạt được con số phát hành vào loại cao nhất cả nước:
- Báo Tuổi trẻ hàng ngày (phát hành 7 kỳ/tuần): Xấp xỉ 40.0000 bản/ngày
- Báo Tuổi trẻ Cuối tuần (phát hành sáng thứ bảy hàng tuần): 65.000 bản
- Báo Tuổi trẻ Cười (phát hành 2 kỳ/tháng): 120.000 bản/kỳ
Ngoài báo in, Tuổi trẻ còn có báo điện tử trên mạng là Tuổi trẻ Online (TTO) đứng thứ 3 về số lượt người truy cập trong bảng xếp hạng tất cả các website tiếng Việt trên thế giới và so với các báo online xuất phát từ báo in, TTO luôn đứng vị trí số 1 với khoảng 2 triệu lượt truy cập/ngày Đến nay, báo Tuổi trẻ là đơn vị sự nghiệp có thu với tổng số cán bộ phóng viên lên đến hơn 300 người Trụ sở báo được xây dựng khang trang bằng nguồn vốn tự có tại 60A Hoàng Văn Thụ, quận Phú Nhuận, Thành phố
Hồ Chí Minh Báo hiện đã phát hành rộng rãi trên cả nước với tám văn phòng đại diện và thường trú tại Hà Nội, Vinh, Huế, Đà Nẵng, Nha Trang, Quy Nhơn, Đà Lạt, Cần Thơ…
40 năm qua sống cùng hơi thở của thành phố, Tuổi Trẻ chứng kiến và trải qua những cung bậc thăng trầm, khó khăn trên bước đường đổi mới Mỗi ngày mới bắt đầu, Tuổi trẻ đến với cơ quan, nhà máy, hòa điệu cùng mưu sinh của người lao động, hay trở thành đề tài bản luận sôi nổi bên ấm trà nóng của những bác hưu trí Tuổi Trẻ thuyết phục và tạo niềm tin cho bạn đọc bằng tính trung thực, chính xác, kịp thời và tạo sự tin cậy cho bạn đọc bằng tính trung thực, chính xác, kịp thời và tình người của một thành phố đôn hậu Chất Đỏ - Trẻ - Sài Gòn luôn kiên định và bất biến Mãi mãi là vị thế vì đó là giá trị nội tại tạo nên bản sắc của Tuổi Trẻ - tờ báo của riêng tổ chức Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh thành phố Hồ Chí Minh
Trên phương diện và kỹ thuật làm báo, Tuổi Trẻ có nhiều tiến bộ vượt bậc về khả năng tác nghiệp, tổ chức cơ quan đại diện, sử dụng cộng tác viên, thông tín viên với mạng lưới phủ kín các tỉnh thành, từng bước xã hội hóa tờ báo một cách mạnh mẽ song vẫn đảm bảo định hướng chính trị và xu hướng phát triển lành mạnh
Trong đặc thù của truyền thông thời đại, tính tương tác ngày một cao, sự phản hồi, sự cảm nhận của người đọc có điều kiện thuận lợi, nhanh chóng, đòi hỏi người làm báo Tuổi trẻ phải nâng cấp trách nhiệm nghề nghiệp Đặc biệt, thời kỳ đổi mới đã đem lại sự thay đổi quan trọng trong nhận thức, cách tư duy và thực thi nghề báo
Thực tế hoạt động đã giúp những người làm báo Tuổi trẻ nhận ra và xác định đúng điều quan trọng: báo chí không phải là một cơ quan thể hiện quyền lực hay quản lý nhà nước, mà là cơ quan thông tin và ngôn luận
2.1.2 Báo Cựu chiến binh Việt Nam
Mặc dầu chỉ mới ra đời khoảng 25 năm, nhưng Báo Cựu chiến binh Việt Nam đã có vị thế trong lòng độc giả Báo có nội dung phong phú, phản ảnh đầy đủ tình hình kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh Nhiều nội dung gắn liền với việc học tập làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh Cả báo tuần, báo tháng, trang điện tử đều cập nhật đầy đủ kịp thời thông tin, nhất là các chủ trương, chính sách chế độ của Đảng, Nhà nước đối với người có công và mọi đối tượng chính sách, xã hội
Báo Cựu chiến binh Việt Nam đã thường xuyên đăng tải các chỉ thị, Nghị quyết của Đảng và T.Ư Hội kịp thời cũng như kinh nghiệm hoạt động của cựu chiến binh các tỉnh thành phố để các cấp Hội và hội viên trong cả nước học tập làm theo Báo được lãnh đạo các cấp và nhân dân yêu mến, là thông tin chính thống, kịp thời, độ chính xác tin cậy cao Tờ báo mang bản chất người lính Cụ Hồ, qua tin bài được đón nhận trong từng số báo thấy toát lên rất rõ tính chân thật của tờ báo
Những bài viết như: “Chiến thắng mang ý nghĩa lịch sử và tầm vóc thời đại” trong số báo đặc biệt kỷ niệm 40 năm ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước đã làm toát lên tính nhân văn, huyền thoại và kỳ vĩ của dân tộc
Hay khi đọc bài “Tổng công ty 36 - Bộ Quốc Phòng, đơn vị Anh hùng lao động” chúng ta càng tự hào về những tập thể, về những con người anh hùng như Nguyễn Đăng Giáp, đã vực dậy một xí nghiệp từ chổ yếu kém trở thành một Tổng công ty anh hùng với những công trình trọng điểm tiêu biểu nhất
Khai thác từ báo Cựu chiến binh Việt Nam, ta nhận biết được ở đó có
“hương thơm cỏ lạ”, với bao mẩu chuyện tình đời, tình người, bao “tuổi cao gương sáng” từ Đại tướng Võ Nguyên Giáp - Chủ tịch danh dự của Hội đến người chiến binh bình thường Từ biên cương đến hải đảo, ai ai cũng gương mẫu lo “dĩ công vi thượng” và luôn luôn trách nhiệm trước dân, trước Đảng
Ngoài ra, báo thường xuyên có những bài viết cập nhật nhiều bài thuốc hay, tư vấn đầy đủ cách phòng và chữa bệnh và phong cách sống của tuổi già rất được hội viên cựu chiến binh và người cao tuổi đón nhận
Với thời đại công nghệ thông tin bùng nổ, người dân có trong tay hàng trăm tờ báo nhưng tờ báo Cựu chiến binh Việt Nam vẫn được cấp ủy, chính quyền các cấp, nhân dân và hội viên chấp nhận, yêu thích, dành rất nhiều tình cảm quý mến
VẤN ĐỀ VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG TRUYỀN THÔNG CÁC SỰ KIỆN LỊCH SỬ TRÊN BÁO IN VIỆT NAM HIỆN NAY
Một số đánh giá về thành công và hạn chế trong truyền thông các sự kiện lịch sử trên Báo Tuổi Trẻ và Báo Cựu chiến binh Việt Nam
3.1.1.1 Thành công và nguyên nhân
* Tạo hiệu ứng xã hội rộng lớn
Mục đích cuối cùng của nhà truyền thông chính là hiệu quả của hoạt động truyền thông Với các hoạt động và chiến dịch truyền thông thì hiệu quả xã hội, hiệu ứng xã hội chính là thước đo sự thành công Các hoạt động và các chiến dịch truyền thông lịch sử của báo Tuổi trẻ năm 2015 đã tạo hiệu ứng xã hội mạnh mẽ, tác động lớn đến nhận thức, thái độ và hành vi của công chúng, đặc biệt là đối tượng độc giả trẻ Bản thân những người thực hiện chiến dịch cũng thừa nhận rằng, họ có dự đoán trước phần nào nhưng không thể ngờ rằng hiệu quả lại mạnh mẽ và sâu rộng đến thế Có thể phân tích hiệu ứng xã hội của chiến dịch này ở các khía cạnh sau
- Thứ nhất, chiến dịch thu hút sự tham gia của các thí sinh nhiều trường trung học và đại học không chỉ ở thành phố Hồ Chí Minh mà còn ở phạm vi toàn quốc Trong đó, số lượng thí sinh là học sinh trung học phổ thông chiếm tới hơn 60% tương đương với hơn 20.017 thí sinh Còn lại là sinh viên đại học, khoảng 13.345 thí sinh
Biểu đồ 3.1 Tỷ lệ thí sinh đăng ký dự thi Tự hào sử Việt và Tầm nhìn xuyên thế kỷ
- Thứ hai, đối với chiến dịch Tự hào sử Việt, đối tượng thí sinh quan tâm và đăng ký tham dự mở rộng hơn sơ với những năm trước Không chỉ tăng về số lượng, chiến dịch còn mở rộng độ tuổi tham dự từ 15 đến 70 Trong khi ở nhiều năm trước, chiến dịch này chỉ được độ tuổi từ 16 đến 55 quan tâm Có thể thấy sự thay đổi này thông qua biểu đồ dưới đây
Biểu đồ 3.2 Tỷ lệ phân bổ thí sinh theo độ tuổi tham gia chiến dịch Tự hào sử Việt
Chia sẻ về thành công của chiến dịch truyền thông lịch sử trong việc thu hút các thí sinh, Nhà báo Lê Thế Chữ - Phó Tổng biên tập kiêm Bí thư Ban chấp hành Đảng bộ báo Tuổi trẻ cho biết: “Đây không chỉ là thành công về mặt con số mà nó thể hiện sức sống và sự cần thiết của những chiến dịch như thế này trong bối cảnh hiện nay Chúng ta không thể chủ quan cho rằng, những người trẻ tuổi không yêu thích lịch sử Mà hãy nhìn nhận công bằng là ở mỗi thời điểm, môi trường xung quanh tác động lớn tới mỗi người Do vậy, cách tiếp nhận thông tin cũng thay đổi Điều quan trọng là tìm kiếm giải pháp để đáp ứng sự thay đổi đó”
- Thứ ba, cả hai chiến dịch đã thu nhận được rất nhiều sáng kiến hay, ý tưởng sáng tạo thể hiện sự quan tâm của những người trẻ tuổi đối với lịch sử Việt Nam Qua đây, cũng thể hiện cách nhìn nhận tương đối mới mẻ của thế hệ đi sau đối với những gì mà cha ông đã trải qua Nhiều ý tưởng có tính ứng dụng thực tiễn cao như: bản đồ điện tử Nam kỳ khởi nghĩa hay phần mềm Sổ tay lịch sử giúp người trẻ tiếp cận với lịch sử một cách sinh động và hấp dẫn Các ý tưởng này cũng có tính thực tiễn cao khi áp dụng vào các bài giảng trường Phổ thông Trung học hay giảng đường đại học và tại các bảo tàng lịch sử
- Thứ tư, cả 2 chiến dịch truyền thông này đã tạo được sự đồng cảm, đồng thuận rộng rãi trong dư luận, từ các lãnh đạo Đảng và Nhà nước đến các ban ngành đoàn thể và mọi tầng lớp nhân dân Ngày 19-5-2015, tại đêm chung kế xếp hạng lần thứ 8, Uỷ viên Trung ương Đảng, Phó bí thư Thành uỷ thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Thành Phong đến dự và đánh giá: Hội thi đã có những giải pháp, cách làm hiệu quả góp phần nâng cao ý thức rèn luyện, tu dưỡng đạo đức cách mạng và lan toả sâu rộng trong học sinh sinh viên Anh Lâm Đình Thắng (phó bí thư thường trực Thành đoàn thành phố Hồ Chí Minh) tổng kết: Hội thi không dừng lại ở một sân chơi mà còn được tận dụng để hình thành niềm tin khoa học, tư duy lý luận cho học sinh, sinh viên thành phố Bày tỏ về ý nghĩa của hội thi, em Hoàng Minh Hà, học sinh lớp 10D – Trường Việt Đức cho biết: “Ban đầu, chúng em không quá chú ý tới hội thi Nhưng càng tìm hiểu và kết nối với các đội giao lưu với những người bạn ở các trường khác trong cả nước, chúng em càng thấy hấp dẫn và hứng thú Không chỉ đơn thuần là cuộc thi về lịch sử với mục đích tuyên truyền mà đây còn thực sự là sân chơi khởi nguồn niềm yêu thích và ý thức trách nhiệm của giới trẻ với lịch sử của dân tộc”
Cô giáo Nguyễn Thị Hoà - Giáo viên Trường Tiểu học Hoàng Quế, Đông Triều, Quảng Ninh, người đoạt giải nhất chung cuộc cá nhân một cuộc thi trong chiến dịch truyền thông lịch sử của báo Tuổi trẻ chia sẻ: “Đây là cách truyền thông hiệu quả nhất vì người tiếp nhận thông tin không bị đặt ở thế bị động Họ hoàn toàn chủ động tiếp nhận và đưa ra cảm nhận, ý kiến của mình Tôi nghĩ, nếu các chiến dịch này được duy trì lâu dài và thường xuyên, sẽ tạo thành điểm hẹn thực sự hữu ích và thiết thực trong giới trẻ hiện nay”
- Thứ năm, những người tổ chức chiến dịch đã tạo ra phong trào hành động vì cộng đồng và vì sự duy trì những trang sử hào hùng của dân tộc cho thế hệ mai sau Khảo sát sau cuộc thi với các thí sinh đã tham gia, có đến 70% số thí sinh lựa chọn chiến dịch là thiết thực, 18% cho rằng: chiến dịch chính là hoạt động gìn giữ lịch sử Việt Nam cho thế hệ mai sau, 10% đồng ý với nhận định đây là chiến dịch tạo ra phong trào hành động vì cộng đồng với những chiến dịch ý nghĩa như: phát huy những bài học lịch sử có ý nghĩa với đời sống cộng đồng, quyên góp xây dựng và gìn giữ những địa danh gắn liền với lịch sử… Những con số về kết quả của chiến dịch được thể hiện ở biểu đồ dưới đây:
Biểu đồ3.3 Kết quả thu được từ chiến dịch truyền thông lịch sử
* Góp phần xây dựng và tạo lập niềm yêu thích của giới trẻ đối với lịch sử nước nhà Đây là kết quả cực kỳ quan trọng, cũng là một trong những mục tiêu chính mà các chiến dịch truyền thông về lịch sử của báo Tuổi trẻ hướng tới Bằng việc tổ chức tuyên truyền linh hoạt dưới các hình thức như hội thi hay thi đấu online, trên cơ sở khuyến khích sự tự nguyện tìm hiểu và sáng tạo của các đối tượng độc giả, các chiến dịch đã kích hoạt sự chủ động tiếp nhận các thông tin lịch sử ở những người tham dự nói riêng và độc giả của báo nói chung Do vậy, các thông tin lịch sử được mọi người quan tâm và yêu thích một cách tự nhiên, không cần phải cố gắng
Kết quả khảo sát 200 độc giả ở thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội cho thấy: có đến 195 độc giả, tương đương 97,5% đồng ý ý kiến: chiến dịch đã thành công tỏng việc tạo lập niềm yêu thích của giới trẻ với lịch sử Việt Nam Chỉ có 2,5% không đồng quan điểm với nhận định trên
Biểu đồ 3.4 Tỷ lệ về hiệu quả truyền thông của chiến dịch Độc giả Huỳnh Minh Ngọc, 67 tuổi ở quận 3, thành phố Hồ Chí Minh cho biết: Vì trong gia đình có cháu tham gia cuộc thi của báo Tuổi trẻ nên cả nhà cũng quan tâm tới các thông tin của chiến dịch Có nhiều thông tin lịch sử thú vị mà trước nay chưa từng được biết Cuộc thi thực sự là hữu ích
* Nâng cao uy tín và ảnh hưởng của báo Tuổi trẻ
Tổ chức thành công chiến dịch truyền thông về Tự hào sử Việt và Tầm nhìn xuyên thế kỷ, Tuổi trẻ đã chứng tỏ họ có nguồn, vật lực dồi dào, nhân lực có trình độ, đáp ứng được các yêu cầu của một chiến dịch truyền thông tầm cỡ Các bằng khen của Thành đoàn thành phố Hồ Chí Minh, Trung ương Đoàn, Bộ Thông tin Truyền thông, Giải A giải thưởng báo chí Toàn quốc của Hội Nhà báo Việt Nam và những bức thư khen ngợi của các vị lãnh đạo Đảng và Nhà nước dành cho Tuổi trẻ đã khẳng định uy tín và chất lượng của tờ báo Đặc biệt, chiến dịch truyền thông đã góp phần duy trì lượng độc giả trung thành của tờ báo giấy, nhất là ở thị trường thành phố Hồ Chí Minh
Chia sẻ về thành công này của tờ báo, Nhà báo Lê Thế Chữ - Phó Tổng biên tập cho biết: Chiến dịch đã góp phần duy trì lượng độc giả của tờ báo giấy Tuổi trẻ Không nói đến sự gia tăng mà sự ổn định về độc giả trong lúc mà báo điện tử chiếm xu thế cũng có thể coi là một thành công đáng ghi nhận
3.1.1.2 Hạn chế và nguyên nhân
Không thể phủ nhận chiến dịch truyền thông sự kiện lịch sử của báo Tuổi trẻ được tổ chức bài bản và đạt được không ít thành công, song việc tổ chức và thực hiện vẫn còn những hạn chế nhất định
* Tác động không đều trong đối tƣợng thanh niên
Do chỉ sử dụng con chữ và hình ảnh tĩnh, nên ký hiệu thông tin trên báo in khá đơn điệu, nếu không biết khéo léo sử dụng câu chữ và phối hợp ảnh, dàn trang bắt mắt thì rất khó để thu hút độc giả Nhưng các nhà truyền thông nếu khéo léo vẫn có thể gây ấn tượng mạnh cho độc giả Tính thời sự của báo in cũng bị hạn chế vì các ấn phẩm báo in được xuất bản định kỳ, cách nhau ít nhất là 12 tiếng đồng hồ Vì thế tốc độ cập nhật thông tin thấp hơn các loại hình báo chí khác Việc phát hành báo in cũng khá tốn kém, chậm chạp, phụ thuộc vào điều kiện giao thông Điều này đã hạn chế phần nào phạm vi ảnh hưởng của báo in Khảo sát với 30 thanh niên nông thôn ở Nam Định, chỉ có
Đặc điểm và thực trạng truyền thông lịch sử trên báo Tuổi trẻ và báo Cựu chiến binh Việt Nam
và báo Cựu chiến binh Việt Nam
3.2.1 Những điểm giống và khác về hoạt động truyền thông sự kiện lịch sử trên báo Tuổi trẻ và báo Cựu chiến binh Việt Nam
Có thể thấy, hai tờ báo Tuổi trẻ và Cựu chiến binh Việt Nam đã phát huy được tối đa lợi thế của những tờ báo in có truyền thống trong việc truyền thông các sự kiện lịch sử trong nhiều năm qua Điều này thể hiện ở những kết quả khảo sát đã nêu ở trên Từ đây, có thể rút ra một số kết luận về những điểm giống và khác trong hoạt động truyền thông các sự kiện lịch sử ở hai tờ báo như sau a Điểm chung trong hoạt động truyền thông của báo Tuổi trẻ và báo Cựu chiến binh Việt Nam
Cả hai tờ báo đều lựa chọn những sự kiện lịch sử tiêu biểu của đất nước để tổ chức bài biết tuyên truyền cho sự kiện Ở những sự kiện tiêu biểu, hai tờ báo tổ chức bài viết với tần suất cao, nội dung phong phú phục vụ đối tượng người đọc đa dạng Không chỉ bám theo sự kiện, cả hai tờ báo đều dành những bài viết phân tích – đánh giá chuyên sâu về sự kiện lịch sử dưới góc nhìn thời cuộc Đặc biệt, gắn với mỗi sự kiện, báo Tuổi trẻ và báo Cựu chiến binh Việt Nam đều có những bài trích dẫn ý kiến của lãnh đạo cấp cao, cho thấy sự quan tâm và ý nghĩa của sự kiện đối với sự phát triển của dân tộc
Báo Tuổi trẻ và báo Cựu chiến binh Việt Nam đều lựa chọn hình thức truyền thông đại chúng để truyền tải thông điệp của các hoạt động truyền thông Trong đó, cả hai tờ báo đều thiết kế các chiến dịch truyền thông đối với những sự kiện lớn và các hoạt động truyền thông lẻ, đảm bảo thông tin được tuyền tải trước – trong và sau sự kiện Một trong những hình thức được lựa chọn phổ biến là tổ chức các cuộc thi để thu hút độc giả Chẳng hạn: báo Tuổi trẻ tổ chức cuộc thi ở chiến dịch truyền thông Tầm nhìn xuyên thế kỷ, báo Cựu chiến binh Việt Nam tổ chức cuộc thi viết trong chiến dịch truyền thông Xuân 75 – Bản hùng ca chiến thắng
Thông điệp của các hoạt động và các chiến dịch truyền thông lịch sử trên hai tờ báo đều được thiết kế và thể hiện rất rõ ràng, xuyên suốt Đó là thông điệp về sự nhắc lại những năm tháng hào hùng của dân tộc, là bài học cho hiện tại và là sự trân trọng để bước tiếp ở tương lai Việc thiết kế thông điệp rõ ràng trong các hoạt động truyền thông sự kiện lịch sử đã giúp báo Tuổi trẻ và báo Cựu chiến binh Việt Nam duy trì và lựa chọn được những bài viết có nội dung tốt, ý nghĩa để đăng tải, phục vụ bạn đọc
- Về cách thức tổ chức
Nhìn chung, báo Tuổi trẻ và báo Cựu chiến binh Việt Nam đều thực hiện tốt các bước để đảm bảo sự thành công cho một hoạt động hoặc một chiến dịch truyền thông các sự kiện Từ việc tổ chức hoạt động truyền thông, đến việc thiết kế thông điệp, nghiên cứu phản hồi hay giám sát – động viên… hai tờ báo đều thực hiện bài bản Điển hình như việc thiết kế thông điệp truyền thông, ở các chiến dịch hay các đợt truyền thông, cả hai tờ báo đều thiết kế logo riêng và hiển thị ở trang chủ và ngay bài viết về sự kiện b Điểm khác trong hoạt động truyền thông của báo Tuổi trẻ và báo Cựu chiến binh Việt Nam
Tuy nhiên, do đặc thù về lịch sử phát triển và đối tượng độc giả nên hoạt động truyền thông của báo Tuổi trẻ và báo Cựu chiến binh Việt Nam có những điểm khác biệt
Các nội dung truyền thông của báo Tuổi trẻ đa dạng hơn báo Cựu chiến binh Việt Nam Điều này thể hiện ở bài viết đăng tải trên hai tờ báo Đối với mỗi hoạt động truyền thông, báo Tuổi trẻ đề cập từ các sự kiện, bài viết của phóng viên, bài phân tích của chuyên gia cho đến ý kiến phản hồi của độc giả Trong khi đó, nội dung ở các hoạt động tuyên truyền lịch sử ở báo Cựu chiến binh Việt Nam chủ yếu là các bài viết mang tính tổng hợp của phóng viên hoặc chuyên gia về sự kiện
- Về đối tượng Đối tượng hướng tới của báo Tuổi trẻ trong các chiến dịch hoặc hoạt động truyền thông sự kiện lịch sử đa phần là giới trẻ Trong khi đó, đối tượng của báo Cựu chiến binh Việt Nam là những người có tuổi Sự khác biệt này là do đặc thù về đối tượng phục vụ của hai tờ báo Tuy nhiên, từ sự khác biệt này có thể thấy được phong cách ở các bài viết trong mỗi chiến dịch truyền thông của báo Tuổi trẻ và báo Cựu chiến binh Việt Nam
- Về mức độ tương tác
Từ sự khác biệt về đối tượng, có thể thấy được sự khác biệt về mức độ tương tác giữa các hoạt động truyền thông của báo Tuổi trẻ và báo Cựu chiến binh Việt Nam Báo Tuổi trẻ tổ chức cuộc thi viết và thi đối đầu trực tiếp nên mức độ tương tác tốt hơn so với báo Cựu chiến binh Việt Nam Trong khi đó, báo Tuổi trẻ còn có hẳn bộ phận tiếp nhận và xử lý các phản hồi của bạn đọc nên khuyến khích được độc giả chủ động tham gia vào các hoạt động truyền thông của báo Đây là điểm yếu của báo Cựu chiến binh Việt Nam
3.2.2 Thực trạng truyền thông trên báo Tuổi trẻ và báo Cựu chiến binh Việt Nam
Những phân tích về kết quả của các hoạt động truyền thông sự kiện lịch sử ở báo Tuổi trẻ và báo Cựu chiến binh Việt Nam nói trên đã phần nào cho thấy thực trạng về hoạt động này của hai tờ báo Có thể nêu ra những thực trạng tiêu biểu sau:
- Hoạt động truyền thông các sự kiện lịch sử trên báo Tuổi trẻ và báo Cựu chiến binh Việt Nam là hoạt động được đầu tư của hai tờ báo Các hoạt động này được tổ chức định kỳ hang năm, gắn liền với các các sự kiện lịch sử lớn của dân tộc Tuy nhiên, qua từng năm, các hoạt động truyền thông chưa thực sự có nhiều đổi mới để phù hợp với sự vận động và sự phát triển của xã hội
- Hoạt động truyền thông của báo Tuổi trẻ và báo Cựu chiến binh Việt Nam đã góp phần tạo ra kho tư liệu phong phú về những sự kiện lịch sử của dân tộc Đây là nguồn thông tin tham khảo quý giá và là căn cứ để tham khảo và tiến hành các nghiên cứu mới đối với những sự kiện lịch sử nhằm áp dụng vào thời đại mới
- Trong phạm vi nhất định, hoạt động truyền thông sự kiện lịch sử trên báo in đã tác động đến một bộ phận độc giả trong một thời điểm nhất định, khơi gợi lại ký ức và sự tôn trọng, tự hào đối với những sự kiện diễn ra trong quá khứ
- Truyền thông các sự kiện lịch sử trên báo Tuổi trẻ và báo Cựu chiến binh Việt Nam nhận được sự đánh giá cao của Lãnh đạo Đảng và Nhà nước Đây là vinh dự đồng thời thể hiện hai tờ báo đã hoàn thành nhiệm vụ tuyên truyền của mình
3.2.2.2 Bài học từ hoạt động truyền thông sự kiện lịch sử trên báo Tuổi trẻ và báo Cựu chiến binh Việt Nam
Từ những phân tích nêu trên, có thể rút ra một số bài học cho các hoạt động truyền thông sự kiện lịch sử trên báo Tuổi trẻ và báo Cựu chiến binh Việt Nam, cụ thể:
Những vấn đề đặt ra trong truyền thông các sự kiện lịch sử trên báo
3.3.1 Truyền ý nghĩa về các sự kiện lịch sử mới chỉ được triển khai sâu rộng vào đúng dịp kỷ niệm, sau đó lắng xuống
Việc truyền thông thường xuyên các sự kiện lịch sử có ý nghĩa quan trọng trong việc góp phần nâng cao nhận thức của toàn xã hội nói chung và giáo dục thế hệ trẻ nói riêng về truyền thống lịch sử vẻ vang của dân tộc
Cùng với ngành giáo dục, báo chí cần khái quát các sự kiện lịch sử hình thành những mốc son lớn cho dễ nhớ, dễ hiểu, trọng tâm là đi sâu khai thác và làm rõ ý nghĩa của các sự kiện lịch sử thành bài học để bồi dưỡng nhân cách, kích thích tinh thần yêu nước, yêu quê hương cho thế hệ trẻ trước sự phát triển mạnh mẽ của Internet với các luồng quan điểm phản động, xuyên tạc lịch sử nhằm bôi xấu chế độ đang diễn ra từng ngày Nếu được trang bị kiến thức lịch sử đúng, thì giới trẻ sẽ vững vàng, có nhận thức đầy đủ để bác bỏ các quan điểm sai trái Ngược lại, sẽ dễ phát sinh những hậu quả khôn lường
Báo chí, truyền thông đồng hành với cách mạng, đã có đóng góp xứng đáng vào tiến trình lịch sử vẻ vang của Đảng, của dân tộc làm nên Cách mạng Tháng Tám, kháng chiến chống thực dân Pháp, đế quốc Mỹ, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước và sự nghiệp đổi mới ngày nay Ở giai đoạn lịch sử nào, cách mạng Việt Nam vẫn vững vàng vượt qua những thử thách, giành thắng lợi vẻ vang Hiện nay đất nước ta thực hiện sự nghiệp đổi mới đã giành được những thành tựu to lớn mang tầm thời đại, thời cơ đang rộng mở cho sự phát triển, song thách thức đang đặt ra không nhỏ
3.3.2 Số lượng phát hành của báo in giảm xuống rõ rệt kéo theo giảm hiệu quả truyền thông
Một cuộc khảo sát gần đây cho thấy lượng phát hành của báo in đi xuống rất rõ Tuy nhiên, có một thực tế là lãnh đạo của nhiều tờ báo lớn ở Việt Nam không xem việc giảm số lượng phát hành là yếu tố sống còn vì nhiều tờ báo lớn, chính thống ở Việt Nam còn mang tính bao cấp Đối với nhiều tổng biên tập, hiệu quả kinh doanh không phải là yếu tố đứng đầu mà thay vào đó, hiệu quả tuyên truyền là quan trọng nhất
Tiến sĩ Huỳnh Văn Thông, Trưởng Khoa Báo chí và Truyền thông, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thành phố Hồ Chí Minh, cho biết: “Có sự sụt giảm phát hành ở các tờ báo lớn, tuy nhiên, bên cạnh đó lại xuất hiện những tờ báo mới nhỏ có đối tượng công chúng riêng Do vậy, tổng thị phần của báo in chưa chắc giảm”
Trong khi tại các nền báo chí tiên tiến trên thế giới luôn phải giảm ấn phẩm để tồn tại, thì ở Việt Nam trong những năm gần đây, vẫn luôn có sự xuất hiện của nhiều ấn phẩm nhật báo, tuần báo, tạp chí mới Sự ra đời của nhiều ấn phẩm báo in trong thời gian gần đây phản ánh điều thú vị ở Việt Nam
Do lịch sử, chính trị, báo chí Việt Nam chủ yếu phản ánh tuyên truyền Làm báo theo kiểu „mũ cao áo dài‟, mà quên đi nhu cầu giải trí, mua sắm… thậm chí tò mò của bạn đọc Tất nhiên, ở những tờ báo được gọi chính thống kia vẫn bày nhiều chuyên mục nhưng vẫn không đủ đáp ứng một bộ phận dân chúng
Khoảnh đất bỏ trống này được nhiều người nhảy vào để khai thác, lôi kéo bạn đọc riêng cho mình Do vậy, việc ra đời gần đây các ấn phẩm báo in mới là để đáp ứng cho các phân khúc bạn đọc khác nhau
Bên cạnh đó, công nghệ truyền thông internet đang phát triển như vũ bão, tạo nên những "siêu lộ" thông tin có dung lượng lớn và tốc độ cao, chuyển tải mọi thông tin một cách nhanh chóng Một vị giáo sư trường Đại học Harvard (Mỹ) đã có lần tiên đoán rằng, trong thế kỷ XXI, đồng tiền sẽ quay vòng nhanh ngang với tốc độ ánh sáng, song thông tin cũng phải được chuyển tải với tốc độ nhanh hơn nữa
Hiện nay, dự đoán của vị giáo sư trường đại học của Mỹ đã và đang trở thành hiện thực Ở thời đại công nghệ thông tin hiện nay, qua mạng viễn thông và vệ tinh toàn cầu, chỉ trong vòng một giây đã có tới hàng nghìn các loại thông tin khác nhau được chuyển tải Việc sở hữu một chiếc máy tính hay chiếc điện thoại thông minh truy cập mạng internet toàn cầu đã trở nên phổ biến đối với mọi người
Trên góc độ báo chí, độc giả ngày nay có nhiều sự lựa chọn hơn trong việc tiếp nhận và phản hồi thông tin Nước ta có hàng ngàn ấn phẩm báo chí, với lượng thông tin ngày càng phong phú đa dạng Chưa kể các trang mạng xã hội đang “trăm hoa đua nở” cho thấy sức lôi cuốn mạnh mẽ đến mức khó cưỡng lại Đồng thời, người làm báo hiện nay cũng phải tìm mọi cách để thích ứng với công nghệ thông tin phát triển, hầu hết các tờ báo mạng đều tìm cách sử dụng mạng xã hội để “lôi kéo” người đọc Đó là những fanpage được hàng chục nghìn đến hàng triệu người truy cập, đăng ký theo dõi và chia sẻ Lượng truy cập đối với các tờ báo điện tử đến từ nguồn mạng xã hội chiếm tỷ lệ không hề nhỏ
Không thoát khỏi xu thế suy giảm nghiêm trọng chung của thế giới, báo in Việt Nam đứng trước nhiều thử thách khi số lượng xuất bản giảm mạnh những năm gần đây Tuy nhiên, nhiều chuyên gia nghiên cứu cho rằng, báo in vẫn còn chỗ đứng trong lòng độc giả Cũng như truyền hình, phát thanh và phim ảnh trước đây, báo in cần phát triển và tìm ra vị trí thích hợp của mình trong thời đại bùng nổ thông tin như hiện nay Điều quan trọng là cách tiếp cận và truyền tải thông tin của báo in như thế nào để tạo ra sự khác biệt với các loại hình báo chí khác Thay vì chạy theo thông tin thời sự như báo mạng, những tờ báo in có thể chọn cách phân tích chuyên sâu những vấn đề thời sự, lý giải ngọn nguồn những vấn đề bạn đọc quan tâm… Đây cũng là cách để báo in có thể duy trì được lượng độc giả của mình
Cùng với những thay đổi trong cách đưa tin, tiếp cận thông tin, các tòa soạn báo in bắt đầu thực hiện tích hợp giữa báo giấy với báo điện tử và thông tin di động để duy trì độc giả Rõ ràng cuộc cách mạng của công nghệ thông tin khiến doanh thu của báo in liên tục sụt giảm, trong khi báo điện tử chịu sự cạnh tranh gay gắt từ mạng xã hội Sự thay đổi trong cách thức tiếp cận, thu nhận thông tin của độc giả buộc các cơ quan báo chí, nhất là báo in phải đổi thay để tồn tại Sự suy thoái của báo in trong hơn một thập kỷ qua là điều không phải bàn cãi, nhưng biến đổi của công nghệ thông tin khiến báo chí đa phương tiện nhanh chóng bị thất thế trước báo chí đa nền tảng Thực tế cho thấy, nếu một tòa soạn chỉ có báo in, truyền hình hay báo mạng vẫn chưa đủ, mà cần có các phiên bản cho máy tính bảng, điện thoại di động theo thiết kế chuyển đổi linh hoạt Đây là xu hướng mới của báo chí hiện nay Với đặc thù nhỏ gọn, tích hợp nhiều trình duyệt khác nhau, phiên bản dành cho smartphone (điện thoại thông minh) đã trở thành loại hình báo chí phát triển với tốc độ chóng mặt Đây là một thể loại mới, có thể bổ sung cho báo in, phát thanh và truyền hình Vì thế, đọc báo trên điện thoại thông minh trở thành thói quen của phần lớn độc giả
Báo điện tử không bài bản nhưng lại phát triển rầm rộ, nội dung mất kiểm soát Điều này gây tổn hại đến uy tín báo mạng, khiến báo in có ưu thế với thông tin xác thực được công chúng tin tưởng hơn Và để không chậm chân trong thị trường báo điện tử trong tương lai, các tòa soạn báo in cần phải nắm được sự phát triển của xã hội điện tử
3.3.3 Một bộ phận độc giả thiếu kỹ năng cảm nhận lịch sử
Không phải vì họ là những người không tự hào về lịch sử dân tộc mà do thiếu kỹ năng để có thể tự mình cảm nhận các sự kiện lịch sử như biết so sánh, biết phân tích, biết đối chiếu, biết bình luận và biết lựa chọn những góc nhìn, những quan điểm khác nhau nhưng bổ sung cho nhau - mà chính ở đó, lịch sử mới là điều thú vị Lịch sử chính là sợi chỉ đỏ nối kết thời đại này và thời đại khác, thế hệ này và thế hệ khác, sự kiện này và sự kiện khác Không có hôm qua thì cũng không có hôm nay, và càng không có mai sau
Một số giải pháp nâng cao chất lượng truyền thông các sự kiện lịch sử trên báo in hiện nay
Truyền thông các sự kiện lịch sử trên báo in là hoạt động báo chí được Đảng, Nhà nước quan tâm và đầu tư trong bối cảnh hiện nay
Luận văn đã hệ thống các vấn đề lý luận về các truyên thông các sự kiện lịch trên báo in, khảo sát hoạt động truyền thông sự kiện lịch sử trên báo Tuổi trẻ và báo Cựu chiến binh Việt Nam Từ đó, đưa ra những phân tích và khuyến nghị về giải pháp nhằm nâng cao chất lượng của các hoạt động này
Sự kiện lịch sử là sự việc có tính chất, ý nghĩa quan trọng đã xảy ra thuộc về lịch sử của các quốc gia, dân tộc; sự kiện lịch sử trên báo in là sự việc có thật đã xảy ra trong quá khứ, liên quan đến nhiều người và được nhiều người muốn biết, cần biết vì nó có ý nghĩa xã hội sâu sắc hoặc ý nghĩa của nó tác động trực tiếp hay gián tiếp tới tình hình hiện tại, được nhắc lại trong các bài viết trên báo in dưới quan điểm và con mắt nhìn của những người có liên quan hoặc tìm hiểu về sự kiện đó; truyền thông sự kiện lịch sử trên báo in là tổ chức các chiến dịch theo từng giai đoạn nhằm thu hút sự quan tâm của độc giả đối với sự kiện lịch sử đó Qua đó, độc giả hiểu hơn về ý nghĩa, tầm quan trọng và các bài học trong quá khứ để ứng dụng vào cuộc sống hiện tại
Trong năm 2015, báo Tuổi trẻ tổ chức hai hoạt động truyền thông lịch sử mang tên Tự hào sử Việt và Tầm nhìn xuyên thế kỷ Cả hai hoạt động này đều hướng tới đối tượng độc giả là những người trẻ tuổi Trên có sở phân tích kế hoạch xây dựng chiến dịch, từ việc lựa chọn đề tài tuyên truyền, thiết kế thông điệp, đề ra mục tiêu, kế hoạch thực hiện mục tiêu cho đến phân công công việc và triển khai, giám sát hoạt động tác giả đã đưa ra nhận định sơ bộ về những thành công mà chiến dịch đạt được, như: thu hút được sự quan tâm của giới trẻ tới các sự kiện lịch sử trọng đại của đất nước, tiếp nhận nhiều sáng kiến hay trong việc giúp các bạn trẻ yêu thích tìm hiểu lịch sử, nâng cao