Cải cách bộ máy hành chính Nhà nước trong giai đoạn hiện nay

Trong phạm vi đề tài, với những kiến thức đã được học tập, nghiên cứu, tôi xin được trình bày vấn đề “Cải cách bộ máy hành chính Nhà nước trong giai đoạn hiện nay” . Do kiến thức còn nhiều hạn chế, tôi mong được sự giúp đỡ đóng góp của các thầy cô giáo.

Khoá luận tốt nghiệp

Mở đầuĐại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI năm 1986 đã mở ra một thời kỳ đổimới ở nước ta.Đảng chủ trương nhìn thẳng vào sự thật, phát hiện ra sai lầmcủa Đảng, của nhà nước, mở rộng dân chủ xã hội chủ nghĩa, phát huy tư duyđộc lập sáng tạo của các tầng líp nhân dân lao động Trên cơ sở đó để cónhững nhận thức đúng đắn về chủ nghĩa xã hội và vạch ra những chủ trươngchính sách mới, xây dựng một xã hội dân giàu nước mạnh, xã hội công bằngvăn minh Để thực hiện được công cuộc đổi mới, tình hình thực tiễn đòi hỏiphải có một bản hiến pháp mới, phù hợp hơn thay thế hiến pháp năm 1980 đểthúc đẩy sự tiến bộ của xã hội

Ngày 15/11/1992, Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa ViệtNam được Quốc hội khoá VIII thông qua Đây cũng là bản hiến pháp xâydựng Chủ nghĩa xã hội trong thời kỳ đổi mới toàn diện và sâu sắc về kinh tế,từng bước và vững chắc về chính trị Hiến pháp năm 1992 đã đổi mới các chếđịnh về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh quỗc phòng Trong đó cócác quy định cải cách tổ chức hoạt động bộ máy hành chính Nhà nước

Bộ máy hành chính Nhà nước của nước ta sau nhiều năm hoạt độngtrong cơ chế kế hoạch tập trung bao cấp đã bộc lé một số hạn chế chưa đápứng được yêu cầu đổi mới, đó là bộ máy hành chính Nhà nước cồng kềnh,nhiều tầng nấc trung gian, nhiều đầu mối rườm rà, vừa tập trung quan liêu vừaphân tán tản mạn không quán triệt nguyên tắc tập trung dân chủ Cơ cấu tổchức bộ máy hành chính chưa hợp lý, còn chồng chéo, chưa phân định rõchức năng và quyền hạn dẫn đến hiệu lực và hiệu quả quản lý hành chính Nhànước thấp Hiến pháp năm 1992 đã có những quy định để cải cách bộ máyhành chính nhà nước, phù hợp với sự chuyển dịch nền kinh tế sang cơ chế thịtrường và quá trình phát triển của đất nước theo hướng kiện toàn bộ máy hànhchính Nhà nước vững mạnh, trong sạch, có hiệu lực và hiệu quả Hoàn thiện

Khoá luận tốt nghiệp

và nâng cao hiệu quả quản lý của bộ máy hành chính Nhà nước từ đó nângcao hiệu lực quản lý Nhà nước

Trong phạm vi đề tài, với những kiến thức đã được học tập, nghiên cứu,

tôi xin được trình bày vấn đề “Cải cách bộ máy hành chính Nhà nước trong

giai đoạn hiện nay” Do kiến thức còn nhiều hạn chế, tôi mong được sự giúp

đỡ đóng góp của các thầy cô giáo

Khoá luận tốt nghiệp

PHầN I : Tổ CHứC Bộ máy hành chính nhà nước trong giai đoạn hiện nay.

1 Khái niệm cơ quan hành chính Nhà nước:

Cơ quan hành chính nhà nước là một bộ phận của bộ máy Nhà nước doNhà nước lập ra để thực hiện chức năng quản lý hành chính Nhà nước Cơquan hành chính Nhà nước có cơ cấu tổ chức riêng để thực hiện chức năng,nhiệm vụ của mình do pháp luật quy định, hoạt động trên một đơn vị hànhchính lãnh thổ hay một lĩnh vực nhất định

Chức năng nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan hành chính Nhà nước doHiến pháp, luật, pháp lệnh và những văn bản dưới luật quy định Mặt khác,chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan hành chính Nhà nước do vị trí,tính chất của nó trong hệ thống các cơ quan Nhà nước quyết định Quyền hạncủa cơ quan hành chính Nhà nước là phương tiện pháp lý cần thiết mà Nhànước quy định để thực hiện nhiệm vụ, chức năng được giao

Cơ quan hành chính Nhà nước có hệ thống thống nhất từ trung ươngđến địa phương, đứng đầu hệ thống đó là Chính phủ - cơ quan chấp hành vàhành chính Nhà nước cao nhất Các cơ quan hành chính Nhà nước có thẩmquyền chung (Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp) bầu ra, đó là cơ quanchấp hành của cơ quan quyền lực Nhà nước, chịu trách nhiệm và báo cáocông tác

Cơ quan hành chính Nhà nước là một loại cơ quan Nhà nước, một bộphận cấu thành bộ máy Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, dovậy cơ quan hành chính Nhà nước mang đầy đủ các dấu hiệu chung của các

cơ quan Nhà nước Các dấu hiệu chung đó thể hiện ở những điểm sau :

-Nhân danh Nhà nước khi tham gia vào các quan hệ pháp luật

-Được sử dụng quyền lực Nhà nước, có quyền ban hành các văn bảnpháp luật (văn bản quy phạm, văn bản áp dụng ) có hiệu lực bắt buộc thi

Khoá luận tốt nghiệp

hành đối với các đối tượng có liên quan Cơ quan hành chính Nhà nước có thể

áp dụng các biện pháp cưỡng chế hành chính khi cần thiết

Ngoài các dấu hiệu chung của cơ quan Nhà nước, cơ quan hành chínhNhà nước còn có những dấu hiệu như sau :

-Có chức năng quản lý hành chính Nhà nước, thực hiện hoạt động chấphành điều hành trên mọi lĩnh vực đời sống xã hội Từ lĩnh vực quản lý hànhchính chính trị đến lĩnh vực quản lý kinh tế, văn hoá, xã hội

-Mỗi cơ quan hành chính Nhà nước có một thẩm quyền nhất định.Thẩm quyền Êy không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của cơ quan hànhchính Nhà nước và chỉ giới hạn trong phạm vi hoạt động chấp hành, điềuhành

-Chỉ các cơ quan hành chính Nhà nước mới có hệ thống các đơn vị cơ

sở trực thuộc Các cơ sở trực thuộc này được thành lập và hoạt động ở cáclĩnh vực khác nhau (quân đội, công an, nhà máy, công ty, bệnh viện, trườnghọc )

Cơ quan hành chính Nhà nước thực hiện chức năng quản lý Nhà nướctheo 2 hướng cơ bản : Ban hành các văn bản pháp quy, văn bản quản lý, vănbản cá biệt trên cơ sở hiến pháp, luật, pháp lệnh và các văn bản của cơ quanhành chính Nhà nước cấp trên nhằm chấp hành, thực hiện các văn bản đó,mặt khác trực tiếp chỉ đạo, điều hành, kiểm tra, giám sát hoạt động của cơquan hành chính Nhà nước dưới quyền và các đơn vị cơ sở trực thuộc củamình

Để thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình cơ quan hànhchính Nhà nước có địa vị pháp lý nhất định thể hiện ở những điểm sau :

-Tổ chức và hoạt động trên cơ sở pháp luật và để thực hiện pháp luật

Khoá luận tốt nghiệp

-Trong quá trình hoạt động có quyền ban hành các quyết định hànhchính, thể hiện dưới hình thức là các văn bản pháp quy và các văn bản hànhchính cá biệt

-Được thành lập theo quy định của hiến pháp, luật, pháp lệnh hoặc theoquyết định của cơ quan hành chính Nhà nước cấp trên

-Được đặt dưới sự kiểm tra giám sát của cơ quan quyền lực Nhà nướccùng cấp, chịu trách nhiệm và báo cáo trước cơ quan quyền lực Nhà nướccùng cấp

-Có tính độc lập và sáng tạo trong tác nghiệp, điều hành theo nguyêntắc tập trung dân chủ, nguyên tắc quyền lực phục tùng

Tóm lại, cơ quan hành chính Nhà nước là bộ phận cấu thành của bộmáy nhà nước, trực thuộc cơ quan quyền lực Nhà nước một cách trực tiếp,trong phạm vi thẩm quyền của mình thực hiện hoạt động chấp hành, điềuhành và tham gia vào các quan hệ quản lý nhân danh quyền lực Nhà nước

2.Phân loại cơ quan hành chính Nhà nước:

Việc phân loại cơ quan hành chính Nhà nước dùa trên nhiều căn cứkhác nhau :

a Căn cứ vào quy định cuả pháp luật: Theo căn cứ này, cơ quan

hành chính Nhà nước được phân thành hai loại là:

-Cơ quan hành chính Nhà nước do hiến pháp quy định về tổ chức vàhoạt động như : Chính phủ, các Bộ, các cơ quan ngang bộ, Uỷ ban nhân dâncác cấp Đây là những cơ quan hành chính Nhà nước quan trọng nhất có vị trí

ổn định, tồn tại lâu dài Do vậy, việc thành lập hay bãi bỏ các cơ quan đóđược quy định trong Hiến pháp

-Cơ quan hành chính Nhà nước có thẩm quyền chuyên môn kể cả ởtrung ương và địa phương như tổng cục, sở, phòng, ban có vai trò Ýt quan

Khoá luận tốt nghiệp

trọng trong bộ máy hành chính Việc thành lập hay bãi bỏ các cơ quan này doluật và văn bản dưới luật quy định

b Căn cứ theo phạm vi lãnh thổ hoạt động: Theo căn cứ này cơ

quan hành chính Nhà nước được phân chia thành hai loại là :

-Cơ quan hành chính Nhà nước ở Trung ương, bao gồm Chính phủ, các

Bộ, các cơ quan ngang Bộ, các cơ quan thuộc Chính phủ Các văn bản doChính phủ ban hành có hiệu lực trên phạm vi toàn quỗc Các văn bản của Bộ,

cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ có hiệu lực trong ngành hoặclĩnh vực quản lý của nó ở phạm vi cả nước

-Các cơ quan hành chính Nhà nước ở địa phương bao gồm : Uỷ bannhân dân các cấp (Tỉnh, huyện, xã và tương đương), các sở, phòng, ban Đây là những cơ quan hành chính Nhà nước được thành lập và hoạt độngtrong phạm vi lãnh thổ nhất định Các văn bản do các cơ quan này ban hành

có hiệu lực pháp lý trong phạm vi lãnh thổ hoạt động của cơ quan đó, đối vớicác cơ quan, tổ chức và công dân địa phương đó

c Căn cứ theo phạm vi thẩm quyền: Theo căn cứ này cơ quan hành

chính Nhà nước được chia thành hai loại là:

-Các cơ quan hành chính Nhà nước có thẩm quyền chung bao gồm :Chính phủ và Uỷ ban nhân dân các cấp Các cơ quan này theo quy định củahiến pháp có thẩm quyền giải quyết mọi vấn đề trong các lĩnh vực khác nhaucủa đời sống xã hội

-Cơ quan hành chính Nhà nước có thẩm quyền chuyên môn ở Trungương có các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ; ở địa phương

có các cục, sở, phòng, ban Đây là các cơ quan quản lý theo ngành hay theochức năng, giúp việc cho cơ quan Nhà nước có thẩm quyền chung

d Căn cứ theo nguyên tắc tổ chức và giải quyết công việc: Theo căn

cứ này cơ quan hành chính Nhà nước được phân chia thành hai loại là:

Khoá luận tốt nghiệp

-Cơ quan hành chính Nhà nước theo chế độ tập thể lãnh đạo là các cơquan hành chính Nhà nước có thẩm quyền chung (Chính phủ và Uỷ ban nhândân các cấp) Theo hiến pháp năm 1992, Chính phủ và Uỷ ban nhân dân hoạtđộng theo nguyên tắc kết hợp giữa chế độ tập thể lãnh đạo với chế độ thủtrưởng Với những vấn đề quan trọng thì quyết định theo đa số

-Cơ quan hành chính Nhà nước tổ chức và hoạt động theo chế độ thủtrưởng là cơ quan hành chính Nhà nước có thẩm quyền chuyên môn Đứngđầu cơ quan là thủ trưởng cơ quan như: Bộ trưởng, giám đốc sở, trưởngphòng, ban Họ là người đại diện cho cơ quan thay mặt cơ quan ra quyết địnhnhằm thực hiện nhiệm vụ công việc mà pháp luật quy định và chịu tráchnhiệm trước pháp luật

3.Bé máy hành chính nhà nước ở trung ương

a.Chính phủ

Theo điều 109 Hiến pháp năm 1992 “Chính phủ là cơ quan chấp hànhcủa Quốc hội,cơ quan hành chính Nhà nước cao nhất của nước Cộng hoà xãhội chủ nghĩa Việt Nam ”

Với vị trí pháp lý như vậy chức năng cơ bản của Chính phủ này

“Chính phủ thống nhất việc quản lý thực hiện các nhiệm vụ Chính trị , kinh

tế , xã hội, quốc phòng an ninh vầ đối ngoại qua Nhà nước ”

Theo vị trí pháp lý và chức năng của Chính phủ nói trên, Chính phủ làmét thiết chế chính trị và hành chính nắm quyền hành pháp, với chức năng cụthể là có quyền lập quy để thực hiên luật do cơ quan lập pháp định ra; quyềnquản lý công việc hàng ngày của Nhà nước để thực hiện những nhiệm vụchính trị của Nhà nước và quản lý nhân sự của bộ máy đó, ngoài ra nó còn cóchức năng tham gia vào quá trình lập pháp

Chính phủ do Quốc hội bầu ra trong kỳ họp thứ nhất của mỗi khoáQuốc hội Trong kỳ họp này, Quốc hội bầu Thủ tướng Chính phủ theo đề nghị

Khoá luận tốt nghiệp

của Chủ tịch nước và giao cho Thủ tướng Chính phủ đề nghị danh sách các

Bộ trưởng và thành viên khác của Chính phủ để Quốc hội phê chuẩn Quyđịnh pháp lý này ivừa xác định vai trò và trách nhiệm tập thể của Chính phủtrước Quốc hội ; vừa xác định vai trò cá nhân của Thủ tướng là người lãnhđạo toàn bộ công việc của Chính phủ và chịu trách nhiệm trước Quốc hội,đồng thời cũng chính là xác định vai trò chách nhiệm của Bộ trưởng trong tậpthể của Chính phủ và trách nhiệm của cá nhân Bộ trưởng về lĩnh vực mìnhphô trách

Chính phủ chịu trách nhiệm trước Quốc hội và báo cáo công tác trướcQuốc hội , Uỷ ban thường vụ Quốc hội , Chủ tịch nước:

-Chính phủ và các Bộ trưởng, Thủ trưởng các cơ quan ngang Bộ chịu

sự giám sát của Quốc hội và Uỷ ban thường vụ Quốc hội trực tiếp hoặc giántiếp thông qua các Uỷ ban của Quốc hội Chất vấn các đại biểu Quốc hội đốivới Chính phủ là một hình thức giám sát của Quốc hội đối với Chính phủ;Chính phủ và các thành viên phải trả lời trong các kỳ họp của Quốc hội nhữngchất vấn của đại biểu Quốc hội

-Là cơ quan chấp hành của Quốc hội,cơ quan hành pháp cao nhấp củađất nước; Chính phủ trực tiếp tổ chức thực hiện mọi chức năng nhiệm vụ quản

lý của nhà nước và điều hoà công tác quản lý trong các lĩnh vực chính trị,kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh quốc phòng, đối ngoại

-Chính phủ lãnh đạo hoạt đọng của các Bộ,của chính quyền địaphương, sự lãnh đạo đó thể hiện trên hai mặt:

Một là Chính phủ với tư cách cơ quan chấp hành của cơ quan quyền lựcNhà nước cao nhất thực hiện quyền lập quy baừng cách ban hành các văn bảnpháp quy dưới luật(nghị quyết, nghị định, quyết định ) có tính bắt buộc trênphạm vi cả nước để thực hiện các đạo luật , các pháp lệnh và nghị quyết củaQuốc hội Cán Bé chính quyền địa phương có nghĩa vụ thực hiện Căn cứvào tình hình địa phương, Hội đồng nhân dân định ra các biện pháp thực hiện

Khoá luận tốt nghiệp

các quyết định của Quốc hội ,Uỷ ban thường vụ Quốc hội và của Chính phủ,đồng thời đề ra các nghị quyết cho Uỷ ban nhân dân cùng cấp thực hiện

Hai là Chính phủ với tư cách là cơ quan hành chính Nhà nước cao nhấtcủa nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, là cấp trên cao nhất của toàn

bộ hệ thống hành chính nhà nước, từ bé máy hành chính Trung ương đến các

cơ quan hành chính địa phương, các cơ quan, công sở hành chính, sù nghiệptrong cả nước Chính phủ lãnh đạo Uỷ ban nhân dân các cấp mét cách trựctiếp trong việc thực hiện các nhiệm vụ điều hành của bộ máy hành chính Nhànước, hướng dẫn và kiểm tra Hội đồng nhân dân , Uỷ ban nhân dân cónhiệm vụ chấp hành các quyết định của cơ quan nhà nước cấp trên

Chính phủ có nhiệm vụ hoạt động theo nhiệm kỳ của Quốc hội , khiQuốc hội hết nhiệm kỳ, Chính phủ tiếp tục làm nhiệm vụ cho đến khi Quốchội khoá mới thành lập Chính phủ mới (Điều 113 Hiến pháp năm 1992)

b Cơ cấu tổ chức của Chính phủ

Về cơ cấu tổ chức theo điều 110 Hiến pháp năm 1992 Chính phủ gồm

có Thủ tướng , các Phó thủ tướng, các Bộ trưởng và các thành viên khác.Ngoài Thủ trưởng, các thành viên khác của Chính phủ không nhất thiết phải

là đại biểu Quốc hội

Theo Hiến pháp năm 1992 và luật tổ chức Chính phủ, trong tổ chứccủa Chính phủ không thành lập thường trực như một tổ chức trong Chính phủ(trước đây là Thường trực Hội đồng Bộ trưởng) Vai trò của Thủ tướngChính phủ được đề cao: Lãnh đạo Chính phủ , các thành viên Chính phủ ,

Uỷ ban nhân dân các cấp (Điều 114 Hiến pháp năn 1992)

c Bộ, các cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ:

Theo hiến pháp năm 1992 luật tổ chức Chính phủ

+ Bé, cơ quan ngang Bộ (gọi tắt là Bộ) là cơ quản lý có thẩm quyềnchuyên môn ở Trung ương Bộ thực hiện chức năng quản lý Nhà nước đối

Khoá luận tốt nghiệp

với ngành (kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh quốc phòng ) hay lĩnh vực (Tàichính , kế hoạch, lao động, khoa học kỹ thuật ) trong phạm vi toàn quốc

+ Các Bộ, cơ quan ngang Bộ là cơ quan chuyên môn được tổ chức theochế độ Thủ trưởng mét người, đứng đầu là Bộ trương hay Chủ nhiệm Uỷ ban

+ Các cơ quan thuộc Chính phủ: ví dụ: Tổng cục du lịch, Tổng cụcthống kê, Tổng cục hải quan,Tổng cục địa chính là những cơ quan gầnngang Bộ Thủ trưởng các cơ quan này không phải là thành viên của Chínhphủ Trong các phiên họp của Chính phủ, họ có quyền tham dự nhưngkhông có quyền biểu quyết, trừ truờng hợp các vấn đề liên quan trực tiếp đếncông việc thuộc thẩm quyền của các cơ quan này

Các cơ quan như: Bộ, cơ quan ngang Bộ hoặc Uỷ ban Nhà nướcđược phân chia thành hai loại:

Loại thứ nhất:Bộ quản lý ngành là cơ quan chuyên môn có trách

nhiệm, quyền quản lý những ngành kinh tế - kỹ thuật hoặc ngành sự nghiệp

có tính chất gần gũi nhau, có thể hợp với nhau thành một nhóm ngành haynhóm liên ngành

Các Bộ thuộc loại này lãnh đạo, chỉ đạo toàn diện các cơ quan, đơn

vị trực thuộc về mặt quản lý Nhà nước, nhưng không can thiệp mà chỉhướng dẫn hoạt động sản xuất - kinh doanh của các đơn vị kinh tế, cơ sở sựnghiệp trên cơ sở pháp luật và theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Loại thứ hai :Bé, cơ quan ngang Bộ có chức năng quản lý chuyên

môn tổng hợp như: Uỷ ban khoa học Nhà nước, Bộ Kế hoạch và Đầu tư,

Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, Thanh tra Nhà nước là những cơ quanquản lý lĩnh vực chuyên môn có liên quan tới các Bộ và các cấp chínhquyền địa phương Do đó, các Bộ này có vai trò rất quan trọng trong quản

lý hành chính Nhà nước Nó có tác động tới cả chiều dọc (với các địa

Khoá luận tốt nghiệp

phương) và chiều ngang (với các Bộ, Ngành) Cụ thể các Bộ này có nhiệm

vụ giúp Chính phủ nghiên cứu, xây dựng các dự án kế hoạch tổng hợp vàcân đối giữa các ngành, giúp Chính phủ xây dựng các chế độ, chính sách

và hướng dẫn thi hành đối với các cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội, cácđơn vị kinh tế - xã hội trong lĩnh vực mình quản lý của các cơ quan Nhànước khác

Bộ trưởng và các thành viên khác của Chính phủ là thủ trưởng caonhất của Bộ hay cơ quan ngang Bộ dưới sự lãnh đạo của Thủ tướng, chịutrách nhiệm quản lý Nhà nước về lĩnh vực, ngành mình phụ trách trongphạm vi cả nước, đảm bảo quyền tự chủ trong hoạt động sản xuất - kinhdoanh của cơ sở, tuân theo hiến pháp và pháp luật

Bộ trưởng và các thành viên trong Chính phủ chịu trách nhiệm trướcThủ tướng Chính phủ, trước Quốc hội về lĩnh vực, ngành mình phụ trách,chịu sự điều hành, chỉ đạo của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ Bộtrưởng hoạt động với hai tư cách: vừa là thành viên của Chính phủ, vừa làthủ trưởng Bộ Hai tư cách này thống nhất với nhau

Hoạt động của các cơ quan làm chức năng quản lý tổng hợp như Uỷban kế hoạch Nhà nước, Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước … Là những

cơ quan hoạt động vừa là một cơ quan nghiên cứu, vừa là cơ quan thammưu Nhưng đồng thời cũng là cơ quan quản lý, chỉ đạo

Những cơ quan này tác động nhiều nhất đến xã hội Nó có tác độngcủa chiều ngang (với các bộ, các ngành…) và cả chiều dọc (với các địaphương) Các cơ quan này không có quan hệ chỉ đạo trên dưới mà chỉ cóquan hệ chuyên môn, nghiệp vụ

Hoạt động của các cơ quan chuyên môn tổng hợp nhằm mục đích tạomọi điều kiện thuận lợi cho các ngành kinh tế - Kỹ thuật, văn hoá xã hộihoạt động có hiệu quả cao

Khoá luận tốt nghiệp

Các cơ quan có chức năng quản lý chuyên ngành hoạt động năngđộng hơn các cơ quan quản lý tổng hợp

* Trong quan hệ giữa các Bộ với nhau Các Bộ có các quyền sau:

- Các Bộ có trách nhiệm tôn trọng quyền quản lý của nhau;

- Phối hợp với nhau thực hiện những nhiệm vụ Nhà nước, tạo điềukiện để hoàn thành nhiệm vụ Êy;

- Ban hành văn bản liên tịch trong khuôn khổ quy định của pháp luật;

- Có quyền đề nghị với các Bộ khác đình chỉ, sửa đổi hay bài bỏnhững quyết định trái với nội dung quản lý thống nhất các ngành hoặc lĩnhvực do mình phụ tách

* Nếu yêu cầu đó không được giải quyết thì đề nghị Chính phủ, Thủtướng Chính phủ xem xét giải quyết

Đối với các cơ quan hành chính Nhà nước ở địa phương trong pham

vi quyền hạn, nhiệm vụ, chức năng được giao, Bộ có quyền chỉ đạo, hướngdẫn, kiểm tra các cơ quan đó thực hiện nội dung quản lý theo ngành haylĩnh vực, có quyền yêu cầu đình chỉ, sửa đổi hay bãi bỏ những quyết địnhtrái với nội dung quản lý thống nhất của ngành hay lĩnh vực đó Bộ phảitôn trọng quyền quản lý theo lãnh thổ của chính quyền địa phương

Các cơ quan này được chia làm 3 khối:

- Khối quản lý các ngành quốc phòng, nội vụ, an ninh, đối ngoại lànhững cơ quan có tính ổn định cao;

- Khối quản lý các ngành sự nghiệp, văn hoá xã hội, tuy cũng có biếnđộng nhưng vẫn trong khuôn khổ nhất định;

- Khối quản lý các ngành kinh tế - kỹ thuật luôn gắn liền với sựphát triển của nền kinh tế quốc dân

Khoá luận tốt nghiệp

4 Bộ máy hành chính Nhà nước ở địa phương:

Trong hệ thống cơ quan hành chính Nhà nước, các cơ quan hành

chính Nhà nước ở địa phương có vị trí rát quan trọng Đây là những cơquan Nhà nước thay mặt chính quyền Trung ương ở địa phương

Theo Hiến pháp 1992, cơ quan hành chính Nhà nước ở địa phươngđược chia làm ba cấp:

- Cấp tính, thành phố trực thuộc trung ương;

- Cấp huện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh;

- Cấp xã, phường, thị trấn

Các cơ quan hành chính Nhà nước ở địa phương là những cơ quanthay mặt cho chính quyền Trung ương ở địa phương Vì vậy việc xay dựngcác cơ quan hành chính Nhà nước ở địa phương là một việc rất quan trọng

và rất cần thiết Các cơ quan hành chính Nhà nước ở địa phương là những

cơ quan ở tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, ở huyện, quận thành phố,thị xã thuộc tỉnh, ở xã, phường và các cấp tương đương

Các cơ quan hành chính Nhà nước ở địa phương được tổ chức theonguyên tắc phụ thuộc hai chiều Đây là một đặc điểm cơ bản của cơ quanhành chính Nhà nước ở địa phương, khác với cơ quan hành chính Nhànước ở cấp Trung ương và khác với cơ quan Nhà nước khác

Cơ quan hành chính Nhà nước có thẩm quyền chung (Uỷ ban nhândân các cấp) vừa phụ thuộc cơ quan hành chính Nhà nước có thẩm quyềnchung ở cấp trên, vừa phụ thuộc cơ quan quyền lực Nhà nước (Hội đồngnhân dân)

Cơ quan hành chính Nhà nước có thẩm quyền chuyên môn (Sở,Phòng, Ban) vừa phụ thuộc cơ quan hành chính Nhà nước có thẩm quyền

Khoá luận tốt nghiệp

chuyên môn cấp trên, vừa phụ thuộc cơ quan hành chính người có thẩmquyền chung cùng cấp (Uỷ ban nhân dân)

Sự phụ thuộc của các cơ quan hành chính Nhà nước ở địa phươngthể hiện qua việc phải báo cáo công tác, phải chịu sự điều hành, chỉ đạo,kiểm tra, giám sát, phải thực hiện các văn bản pháp luật của cơ quan mà nóphụ thuộc

- Các cơ quan hành chính Nhà nước ở địa phương gồm:

a Uỷ ban nhân dân.

- Theo Điều 123 Hiến pháp 1992 quy định: “Uỷ ban nhân dân do

Hội đồng nhân dân bầu là cơ quan cháp hành của Hội đồng nhân dân, cơ quan hành chính Nhà nước ở địa phương, chịu trách nhiệm chấp hành Hiến pháp, Luật, các văn bản của các cơ quan Nhà nước cấp trên và nghị quyết của Hội đồng nhân dân”.

+ Uỷ ban nhân dân là cơ quan hành chính Nhà nước có thẩm quyềnchung, thông qua hoạt động chấp hành - điều hành của mình Uỷ ban nhândân thực hiện chức năng quản lý Nhà nước trên mọi lĩnh vực kinh tế, vănhoá, xã hội và chính trị trong phạm vi lãnh thổ nhất định

- Uỷ ban nhân dân do Hội đồng nhân dân bầu ra, có nhiệm kỳtheonhiệm kỳ của Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân là cơ quan chấp hànhcủa hội đồng nhân dân, cơ quan hành chính Nhà nước ở địa phương tínhchất chấp hành của Uỷ ban nhân dân thể hiện ở chỗ nó chịu trách nhiệmchấp hành các nghị quyết của Hội đồng nhân dân và các văn bản của cơquan cấp trên, tổ chức và chỉ đạo thực hiện các nghị quyết và các văn bảnnày Đồng thời Uỷ ban nhân dân còn là cơ quan ở địa phương chịu tráchnhiệm tổ chức quỉan lý hành chính Nhà nước ở địa phương, đảm bảo Bộmáy hành chính đó hoạt động thông suốt

Khoỏ luận tốt nghiệp

Để thực hiện nghị quyết của hội đồng nhõn dõn cựng cấp cũng như cỏcvăn bản của cơ quan Nhà nước cấp trờn, Uỷ ban nhõn dõn phải cú thực lực,tức là phải nắm, phải quản lý đối với con người, đối với cơ sở vật chất cũngnhư những tiềm năng khỏc của địa phương Do đú hoạt động quản lý của

Uỷ ban nhõn dõn cú những đặc trưng: Để thực hiện nghị quyết củahội đồng nhân dân cùng cấp cũng nh các văn bản của cơ quan Nhà nớccấp trên, Uỷ ban nhân dân phải có thực lực, tức là phải nắm, phải quản lý

đối với con ngời, đối với cơ sở vật chất cũng nh những tiềm năng kháccủa địa phơng Do đó hoạt động quản lý của Uỷ ban nhân dân cónhững đặc trng:

Thứ nhất, quản lý hành chớnh Nhà nước là hoạt động chủ yếu, quantrọng mhất được coi là chức năng của Uỷ ban nhõn dõn, cũn cỏc cơ quanNhà nước khỏc như Hội đồng nhõn dõn, Toà ỏn nhõn dõn, Viờn kiểm sỏtnhõn dõn trong hoạt động của mỡnh cũng phải quản lý hành chớnh Nhànước nhưng đú khụng phải là hoạt động chủ yếu Hoạt động chủ yếu làToà ỏn xột xử Cũn quản lý hành chớnh đối với toà ỏn chỉ là hoạt độngnhằm bảo đảm cho hoạt động xột xử đạt hiệu quả

Thứ hai, hoạt động quản lý của Uỷ ban nhõn dõn mang tớnh toàn diện trờntất cả cỏc lĩnh vực Chớnh trih, Kinh tế, Văn hoỏ, Xó hội, an ninh, Quốcphũng …đối với mọi đối tượng Cỏc cơ quan Nhà nước khỏc ở địa phươngchỉ giới hạn trong một hoặc trong một số lĩnh vực nhất định

Thứ ba, hoạt động quản lý của Uỷ ban nhõn dõn mang tớnh thốngnhất Uỷ ban nhõn dõn quản lý hành chớnh Nhà nước ở địa phương trờn cơ

sở những quy định của Chớnh phủ, cỏc cơ quan thuộc Chớnh phủ và cơquan quản lý Nhà nước cấp trờn Mặt khỏc, hoạt động quản lý của cỏc cơquan Nhà nước ở địa phương phải phự hợp với sự quản lý thống nhất của

Uỷ ban nhõn dõn

Khoá luận tốt nghiệp

Thứ tư, hoạt động quản lý của Uỷ ban nhân dân chỉ giới hảntongphạm vi một địa phương nhất định Nừu Chính phủ, các cơ quanthuợcChính phủ quản lý trong phạm vi cả nước thì Uỷ ban nhân dân địaphương nào chỉ quản lý đối với địa phương đó, không có quyền quản lý đốivới địa phương khác

b Các cơ quan có thẩm quyền chuyên môn ở địa phương.

Các cơ quan hành chính Nhà nước ở địa phương có thẩm quyềnchuyên môn là Sở, Ban, ngành thuộc tỉnh … Được tổ chức và hoạt độngtheo nguyên tắc phụ thuộc hai chiều, hoạt động theo chế độ thủ trưởng mộtngười Đứng đầu các cơ quan chuyên môn là Giám đốc Sở, Trưởng phòng,Ban …

Các cơ quan chuyên môn thuộc Uỷ ban nhân dân là bộ máy giúp viêccủa Uỷ ban nhân dân quản lý Nhà nước trong lãnh thổ của mình Vì vậy,Chủ tịch Uỷ ban nhân dân có quyền quyết định bổ nhiệm hay cách chứcngười đứng đầu cơ quan quản lý chuyên môn Để thực hiện chức năng,nhiệm vụ của mình, cơ quan chuyên môn có quyền ra quyết định quản lý

có hiệu lực bắt buộc thi hành đối với các đối tượng có liên quan

Tóm lại: cơ quan hành chính Nhà nước có thẩm quyền chuyên

môn ở địa phương không phải là một cấp quản lý trung gian, không phải là

cơ quan sản xuất kinh doanh mà thực chất các cơ quan này là cơ quan giúpviệc Uỷ ban nhân dân, thực hiện quản lý hành chính, kinh tế ở địa phương

phần II nền hành chính Việt Nam trong những năm qua.

1 Khái niệm.

Từ sau Cách mạng Tháng 8 năm 1945 đến nay, chóng ta đã xây dựngnên Nhà nước kiểu mới và cũng đã xây dựng nên một hệ thống hành chínhNhà nước kiểu mới Trải qua nhiều thời kỳ lịch sử, có nhiều thay đổi và

Khoá luận tốt nghiệp

trong mỗi thời kỳ, nó đã góp phần vào thắng lợi chung của Cách mạng ViệtNam trong sự nghiệp giải phóng đất nước và cải tạo, xây dựng chủ nghĩa

xã hội

Trong những năm qua, kể từ khi thực hiện đường lối đổi mới do Đạihội Đảng toàn quốc lần thứ VI đề ra, hệ thống Bộ máy hành chính Nhànước đã đóng góp tích cực vào những thành tựu trong nhiều lĩnh vực, đặcbiệt trong kinh tế và xã hội Song bên cạnh đó, nó cũng bộc lé nhiều nhượcđiểm

Xuất phát từ đó, cải cách nền hành chính quốc gia, cải cách bộ máyNhà nước là một nhiệm vụ bức thiết để phù hợp với tình hình hiện tại, phùhợp với nền kinh tế chuyển từ kế hoạch hoá tập trung vận hành theo cơ chếthị trường có sự quản lý của Nhà nước Làm cho Bộ máy hành chính Nhànước hoạt động thật hiệu quả, lập lại kỷ cương trong toàn bộ đời sống kinh

tế - xã hội Đó là một yêu cầu khách quan, đó cũng là chủ chương lớn củaĐảng, của Nhà nước ta mà văn kiện đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII đãnêu: “Trọng tâm cải cách bộ máy Nhà nước nhằm vào hệ thống Nhà nướcvới nội dung chính là xây dựng một hệ thống hành pháp và quản lý hànhchính Nhà nước thông suốt từ Trung ương xuống cơ sở đủ quyền lực, Nănglực, hiệu lực …”

Chính vì vậy, năm 1992 Quốc hội nước Công hoà xã hội chủ nghĩaViệt Nam đã thông qua Hiến pháp 1992 sửa đổi thay thế cho Hiến pháp

1980 với những nội dung thay đổi cơ bản là:

- Hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa;

- Đổi mới đường lối chính sách và cơ chế kinh tế;

- Xây dựng Nhà nước pháp quyền và hoàn chỉnh Nhà nước phápluật

Khoá luận tốt nghiệp

Như vậy, vấn đề cải cách Bộ máy hành chính Nhà nước đã trở thànhmột vấn đề lâu dài, khó khăn và phức tạp, nhiều công việc phải làm và phảitiến hành từng bước, không thể làm ngay trong thời gian ngắn hay trongmột thời kỳ nhất định Tất nhiên công cuộc này không là trách nhiệm riêngcủa các tổ chức Đảng hay của riêng Bộ máy hành chính Nhà nước các cấp

mà là sự nghiệp chung của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta Với ýnghĩa đó, để đóng góp phần nào vào công cuộc chung của đất nước doĐảng và Nhà nước ta đặt ra, tôi không có tham vọng nhiều mà chỉ muốntrình bày một số vấn đề về cải cách Bộ máy hành chính Nhà nước tronggiai đoạn hiện nay và giới hạn trong một số lĩnh vực nhất định

2 Nền hành chính nước ta hiện nay:

Nhìn chung, trong thời gian qua, tổ chức hành chính Việt Nam đãgóp một phần lớn công sức trong việc tạo nên những bước phát triển cho

xã hội Với một đất nước hơn 20 năm bị chia cắt, phải dồn hết sức người,sức của để giành thắng lợi, sau ngày thống nhất, tổ chức hành chính ViệtNam vẫn cố gắng đảm đương nhiệm vụ quản lý hành chính trên phạm vi cảnước Trong hoàn cảnh đó, Bộ máy hành chính vẫn giữ đúng quan điểm,đường lối của Đảng, mang tính giai cấp của dân, do dân và vì dân Mặtkhác trong bối cảnh kinh tế ngày càng phát triển, giao lưu ngày càng nhiềuvới nước ngoài, đòi hỏi Bộ máy hành chính phải đảm nhận nhiều vai tròphức tạp, cố gắng trong việc cải tiến lề lối, thủ tục và đã đạt được một sốkết quả nhất định trong việc quản lý Nhà nước

Thực hiện đường lối đổi mới mà nghị quyết Đại hội Đảng lần VII đề

ra, đất nước ta đã vượt qua mét giai đoạn thử thách gay go Dưới sự lãnhđạo của Đảng và Nhà nước, chúng ta đã đạt được những thành tựu lớn lao.Đúng như đánh giá trong Báo cáo chính trị của Ban chấp hành Trung ươngĐảng khoá VII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 8 của Đảng cộng sản

Khoá luận tốt nghiệp

Việt Nam: “Công cuộc đổi mới trong mười năm qua đã thu được nhữngthành tựu to lớn, có ý nghĩa rất quan trọng Nhiệm vụ do Đại hội VII đề racho 5 năm 1991 - 1995 đã hoàn thành về cơ bản” cụ thể:

“+ Đẩy nhanh nhịp độ phát triển kinh tế, hoàn thành vượt mức nhiềumục tiêu chủ yếu của kế hoạch 5 năm;

+ Tạo được một số chuyển biến tích cực về mặt xã hội;

+ Giữ vững ổn định chính trị, củng cố quốc phòng, an ninh;

+ Thực hiện có kết quả một số đổi mới quan trọng về hệ thống chínhtrị;

+ Phát triển moạnh mẽ quan hệ đối ngoại …”

Cùng với việc đánh giá đúng thành tích đã đạt được, trong thời gianqua vẫn còn những tồn tại, những khuyết điểm và yếu kém Một trongnhững vấn đề tồn tại là nguyên nhân dẫn đến tình trạng quản lý Nhà nướcchưa đạt hiệu quả đó là bộ máy Nhà nước nói chung, Bộ máy hành chínhnói riêng còn cồng kềnh, nhiều tầng, nhiều nấc, công việc chồng chéonhiều khi cản trở lẫn nhau, hiệu lực và hiệu quả thấp

Cơ cấu tổ chức chưa thật hợp lý, chưa xác định đúng và phân biệt rõ

sự lãnh đạo của Đảng và vai trò quản lý của Nhà nước chưa được phânđịnh rõ ràng, một cơ cấu tổ chức trong đó hệ thống hành pháp chưa được tổchức thành hệ thống thông suốt từ Trung ương đến địa phương và cơ sở:Chức năng, quyền hạn, thẩm quyền và trách nhiệm của mỗi một bộ phậnchưa được quy định rành mạch và rõ ràng

Hệ thống pháp luật vừa thiếu vừa thừa, vừa không hoàn chỉnh vàđồng bộ, không đáp ứng được yêu cầu của cơ cấu kinh tế và cơ chế thịtrường cũng như yêu cầu về chính trị - văn hoá - xã hội trong giai đoạnmới, giai đoạn củng cố và hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa Hệ