Tiểu luận vai trò của rừng ngập mặn cần giờ đối với môi trường

Giới thiệu đề tài Rừng Cần giờ được mệnh danh là “lá phổi xanh” của thành phố Hồ Chí Minh, rừng có tác dụng hấp thụ khí độc hại thải ra từ sản xuất công nghiệp và khói xe máy, đồng thời

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TP HCM

KHOA MÔI TRƯỜNG VÀ TÀI NGUYÊN

Bài tiểu luận

Đề tài:

TP HCM

MỤC LỤC

A ĐẶT VẤN ĐỀ 4

1 Giới thiệu đề tài 4

2 Tính cấp thiết của đề tài 4

3 Mục đích đề tài 4

4 Nội dung đề tài 4

5 Phương pháp nghiên cứu 4

B KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 5

I TỔNG QUAN RỪNG NGẬP MẶN CẦN GIỜ 5

1 Vị trí địa lý 5

2 Giới thiệu 6

3 Thực trạng 8

4 Điều kiện tự nhiên 11

5 Điều kiện kinh tế 12

6 Du lịch 13

7 Đặc điểm kinh tế- xã hội 13

II MÔI TRƯỜNG Ở RỪNG NGẬP MẶN CẦN GIỜ 14

1 Môi trường nước 14

2 Môi trường đất 15

3 Môi trường không khí 16

III VAI TRÒ 17

1 Đối với thiên tai 17

2 Đối với đời sống 17

3 Đối với biến đổi khí hậu 17

4 Đa dạng sinh học 18

5 Hoạt động khác 18

IV BIỆN PHÁP QUẢN LÍ 19

1 Yêu cầu quản lí 19

2 Các biện pháp thực hiện 19

C KẾT LUẬN- KẾT NGHỊ 23

1 Kết luận 23

2 Kiến nghị 23

D TÀI LIỆU THAM KHẢO 24

DANH SÁCH HÌNH

Hình 1: Bản đồ Cần Giờ

Hình 2: Cần Giờ sau chiến tranh

Hình 3: Người dân trồng rừng, cán bộ kiểm lâm bảo vệ rừng

A ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Giới thiệu đề tài

Rừng Cần giờ được mệnh danh là “lá phổi xanh” của thành phố Hồ Chí Minh, rừng

có tác dụng hấp thụ khí độc hại thải ra từ sản xuất công nghiệp và khói xe máy, đồng thời trả lại cho môi trường dưỡng khí oxy cần thiết cho quá trình sống của con người, lọc nước thải từ các quận nội thành đổ về, làm giảm thiểu ô nhiễm môi trường của thành phố Hồ Chí Minh và vùng phụ cận

2 Tính cấp thiết của đề tài

Ngày nay, huyện Cần Giờ với 50% diện tích là rừng, cảnh quan tươi đẹp, không khí trong lành, mang đậm dấu ấn lịch sử, rất hấp dẫn du khách đến nghỉ ngơi, tham quan, học tập, nghiên cứu, thưởng ngoạn phong cảnh và thưởng thức sản vật của rừng ngập mặn Rừng ngập mặn Cần Giờ đã trở thành một điểm du lịch sinh thái lý tưởng, một nơi thuận lợi để học tập, nghiên cứu về rừng nhiệt đới và điều đặc biệt là có một khu rừng rộng lớn, nằm bên cạnh một đô thị lớn thành phố Hồ Chí Minh

Tuy nhiên, hiện nay rừng ngập mặn Cần Giờ vẫn chưa được sự quan tâm đúng mức của nhà nước cũng như người dân Tình hình suy thoái môi trường vẫn diễn ra từng ngày từng giờ nhưng bị các cơ quan chức năng bỏ qua hay làm ngơ cho các dự án xây dựng các khu dân cư mới ở Cần Giờ Kết quả làm suy giảm nhanh chóng các loài sinh vật ở đây, cũng như gây ra tác động môi trường vô cùng nghiêm trọng Những lí

do trên cũng là lí do nhóm chọn nghiên cứu đề tài: “ Vai trò của rừng ngập mặn Cần

Giờ đối với môi trường”

3 Mục đích đề tài

 Đánh giá hiện trạng môi trường ở rừng ngập mặn Cần Giờ

 Nêu lên vai trò quan trọng của Cần Giờ đối với môi trường

 Đề xuất biện pháp quản lí phù hợp

4 Nội dung đề tài

 Tổng quan về rừng ngập mặn Cần Giờ

 Môi trường ở rừng ngập mặn Cần Giờ

 Vai trò của rừng ngập mặn Cần Giờ đối với môi trường ở các khu vực lân cận

 Đề xuất các biện pháp quản lí phù hợp với tình hình thực tế ở địa phương

5 Phương pháp nghiên cứu

 Phương pháp tổng hợp biên dịch tài liệu: là việc tổng hợp các tài liệu đã thu thập liên quan đến đề tài đang nghiên cứu Đây là một đề tài mang tính chất địa phương

và cần thu thập các tài liệu cơ sở lí luận chung

 Phương pháp khảo sát thực địa: Nhóm đã từng được đi thực tế ở vùng này nên chọn đề tài này sẽ có nhiều lợi thế cho nhóm trong việc nghiên cứu các thành phần tồn tại đan xen ở thực địa

 Phương pháp tham khảo ý kiến chuyên gia

B KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

 Phía Đông tiếp giáp với tỉnh Đồng Nai và Bà Rịa Vũng Tàu

 Phía Tây giáp với tỉnh Tiền Giang và tỉnh Long An

 Phía Bắc giáp với huyện Nhà Bè TPHCM

 Phía Nam giáp với biển Đông

 Tọa độ địa lý: từ 10° 22’14’’ - 10° 37’39’’ vĩ độ Bắc, từ 106° 46’12’’- 107° 00’50’’ kinh độ Đông

Hình 1: Bản đồ Cần Giờ

2 Giới thiệu

Trước đây Rừng ngập mặn Cần Giờ che phủ một vùng có diện tích 40.000 ha; tán rừng dày đặc với cây rừng cao trên 25m, đường kính từ 25 - 40 cm Trong đó Đước, Bần, Mấm, Sú là các loài cây chiếm ưu thế Từ năm 1962 đến năm 1971

đế quốc Mỹ đã tiến hành các chiến dịch khai hoang bằng chất độc hóa học, thuốc diệt cỏ Chúng rải xuống Rừng Ngập Mặn Cần Giờ với gần 4 triệu lít Vì vậy đã làm cho Hệ Sinh Thái Rừng Ngập Mặn Cần Giờ gần như bị phá vỡ hoàn toàn Sau 1975, Rừng Ngập Mặn Cần Giờ tiếp tục bị hủy diệt bởi bàn tay con người

do điều kiện kinh tế quá khó khăn của người dân địa phương Hậu quả là diện tích đất bị thoái hóa ngày càng tăng, nước mặn lấn sâu vào nội địa, nhiều nguồn giống, loài thủy sản, thú rừng, chim muông mất nơi sinh sống Điều đó đã làm cho nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước chứng kiến cảnh tượng này đã phải thốt lên rằng " phải hàng trăm năm sau Rừng Ngập Mặn Cần Giờ mới được khôi phục"

Đến năm 1978, rừng ngập măn Cần Giờ ( trước đó là huyện Duyên Hải ) được tỉnh Đồng Nai giao lại cho thành phố Hồ Chí Minh Lúc bấy giờ diện tích Rừng Ngập Mặn Cần Giờ chỉ còn lại khoảng 4.500 ha chà là, số diện tích còn lại là thảm thực vật sơ xác gồm các loài cây lùm bụi tái sinh với độ cao dưới 2m với

Hình 2: Cần Giờ sau chiến tranh

độ che phủ dưới 40%

Dưới sự hướng dẫn và chỉ đạo của sở Lâm Nghiệp Tp.HCM, Đảng bộ và nhân dân Cần Giờ đã bắt vào việc trồng lại Rừng với loại cây Đước là chính, ( lí do của sự chọn lựa này: Đước có tốc độ tăng trưởng tự nhiên nhanh nên có khả năng trồng để phục hồi Rừng với tốc độ nhanh, đồng thời đây còn loại cây có giá trị kinh tế cao nhất của Rừng Ngập Mặn ) nguồn giống thu mua từ Cà Mau mang

về ( Vì nguồn giống ở Cần Giờ không đủ cung ứng trong khi hầu hết đất trống bao gồm cả các bãi bùn đều được phải ưu tiên phủ xanh bằng trái giống hoặc cây con Bắt đầu từ năm 1990, trái đước Giống đã có thể nhặt ngay tại Rừng Ngập Mặn Cần Giờ phục vụ cho mục đích trồng lại rừng )

Việc khôi phục rừng ngập mặn được tiến hành liên tục bền bỉ cho đến ngày hôm nay Một số loài cây đã biến mất trong và sau chiến tranh nay đã xuất hiện trở lại như gõ Biển, Dà Vôi, Bần, Mắm trắng, Sú, vẹt, Theo công bố của các nhà khoa học thì hiện nay:

Cây thực sự có 33 loài thuộc 19 chi, 15 họ

Cây nhập cư có 128 loài thuộc 80 chi, 47 họ

Hình 4: Cây Bần ở Cần Giờ Hình 3: Người dân trồng rừng, cán bộ kiểm lâm bảo vệ rừng

Việc phục hồi lại Rừng Ngập Mặn Cần Giờ đã tạo điều kiện thuận lợi về môi trường sinh sống cho các loài động vật Rừng: Có nhiều nguồn thức ăn Do có nhiều thức các loại thủy sinh vật có điều kiện phát triển, thảm thực vật rộng lớn

đa dạng thích hợp cho nhiều nhóm động vật rừng có tập tính khác nhau sinh sống Kết quả là sau 22 năm phục hồi và phát triển dưới sự hỗ trợ to lớn của chính quyền và nhân dân thành phố Hồ Chí Minh, Rừng Ngập Mặn Cần Giờ đã trở thành 1 khu rừng ngập mặn được khôi phục lớn nhất ở Việt Nam với cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp với thành phần động thực vật phong phú đa dạng Sự thật có

ý nghĩa này đã dẫn đến nó được Ủy Ban MAB/UNESCO ( tổ chức con người và sinh quyển Thế Giới ) công nhận là khu dự trữ sinh quyển Thế Giới vào ngày 21.01.2000 Đây là khu dự sinh quyển đầu tiên tại Việt Nam với tên gọi là Khu

Dự Trữ Sinh Quyển Rừng ngập mặn Cần Giờ

3 Thực trạng

 Rừng Cần Giờ với loài cây chính là đước, chiếm đến 75% diện tích, thường ở tuổi

22, nên nguy cơ rừng “già yếu” là chuyện xảy ra trong tương lai gần Ngoài ra còn

có sâu bệnh, xói mòn, và việc mở đường, xây dựng các khu du lịch, nuôi tôm, làm diện tích ngày càng thu hẹp Theo báo cáo của Tiến sĩ Viên Ngọc Nam thuộc Chi cục phát triển lâm nghiệp năm 2004 diện tích rừng bị mất 25 ha Cũng theo Tiến sĩ, mật độ cây ngày càng dày, trong khi thành phố cấm tỉa thưa từ 1999, khiến chiều cao và đường kính cây không cân xứng, tán cây nhỏ không đủ quang hợp, ánh sáng mặt trời không lọt xuống bên dưới nên cây tăng trưởng chậm

 Sau năm 1975, Cần Giờ thuộc tỉnh Đồng Nai, đến năm 1978 mới chuyển trực thuộc

TP Hồ Chí Minh Sau hơn 30 năm gây trồng, khôi phục và quản lý bảo vệ, đến nay rừng ngập mặn Cần Giờ đã có gần 35.000 ha, chiếm 50% diện tích tự nhiên toàn huyện

 Sự phục hồi và phát triển tốt của hệ sinh thái rừng ngập mặn đã biến vùng đất hoang hóa, trơ trụi bị hủy diệt năm xưa trở thành những cánh rừng xanh tươi bạt ngàn, cảnh quan tươi đẹp và môi trường sống thuận lợi cho các loài sinh vật sinh sôi, phát triển Hệ sinh thái rừng Cần Giờ có 700 loài động vật thủy sinh, 137 loài cá, hơn 40 loài động vật có xương sống, khoảng 130 loài chim đang sinh sống

Hình 5: Khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ

 Nhiều loài chim thú quý trở lại và tăng đàn rất nhanh Tại tiểu khu 21 có đàn khỉ đuôi dài trên 1.000 con, tại tiểu khu 15 đàn dơi nghệ khoảng 500 con, và sân chim Vàm Sát( Lý Nhơn) có khoảng 2.000 con thuộc 26 loài Heo rừng, mèo rừng, chồn, rái cá, trăn, rắn và nhiều loài thú khác có mặt khắp các gò đất cao trong rừng ngập mặn Cần Giờ

 Về thực vật: Rừng ngập mặn Cần Giờ có 3 loài có tên trong sách đỏ Việt Nam (1996) là Đước đôi (Rhizophora apiculata), Quao nước (Dolichandrone spathacea)

và Cóc đỏ (Luminitzera littorea) Một số loài mới được phát hiện trong vài năm gần đây như là Ráng đại thanh (A.speciosum), Đước lai (Rhizophora & Lamarckii)

Hình 7: Khỉ đuôi dài Hình 6: Cá sấu hoa cà

Hình 8: Đầm Chim Cò

và Cóc đỏ (Lumnitzera littorea) So với hệ sinh thái rừng ngập mặn ở các địa phương khác của Việt Nam, hoặc so với các nước khác trong khu vực như Indonesia, Thailand, Malaysia, Philippine, Singapore, Campuchia… thì số lượng loài ở Cần Giờ tương đương hay nhiều hơn Điều này cho thấy, hệ sinh thái rừng ngập mặn Cần Giờ, trong đó có hệ thực vật sau hơn 30 năm khôi phục và phát triển không những đạt về diện tích, mà còn phong phú hơn về chủng loài so với thời kỳ trước chiến tranh

 Tháng 01 năm 2000, nhờ kết quả tốt đẹp của việc khôi phục, chăm sóc, bảo vệ; rừng ngập mặn Cần Giờ được UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển của thế giới, gia nhập vào hệ thống các khu dự trữ sinh quyển toàn cầu

 Từ khi rừng được phục hồi, sản lượng thủy sản khai thác được ngày càng tăng, trong đó nghề nuôi nghêu, sò, tôm sú phát triển nhanh, góp phần quan trọng vào việc chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp địa phương, phát triển kinh tế xã hội, xoá đói giảm nghèo và cải thiện đời sống cho cư dân bản địa

 Rừng có tác động rõ rệt đến khí hậu trong vùng, làm cho khí hậu trở nên mát mẽ hơn, và mức chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm ít hơn Trên thế giới có rất nhiều thí dụ điển hình về việc mất rừng, kể cả rừng ngập mặn, kéo theo sự thay đổi khí hậu Sau khi thảm thực vật không còn, cường độ bốc hơi nước tăng cao dẫn đến độ mặn nước và đất tăng, mặn xâm nhập sâu vào đồng ruộng, có tác động xấu đến sản xuất nông nghiệp; tốc độ gió tăng lên đột ngột, gió to gây ra sóng lớn làm xói lở bờ sông, bờ biển mà việc gia cố bờ sông hoặc di dời khu dân cư tốn rất nhiều

Hình 9: Một góc ở rừng Đước ở Cần Giờ

tiền của xã hội, gây bất an cho đời sống người dân Vì bị mất rừng mà ở vùng núi thường xảy ra thảm họa lũ quét; ở đồng bằng thì lũ lụt, sạt lở bờ sông có khi mất

cả một khu dân cư lâu đời thật đáng tiếc

 So sánh tại Cần Giờ trong khoảng 30 năm qua cho thấy, có sự thay đổi rất khác biệt về môi trường khí hậu theo chiều hướng thuận lợi cho đời sống và sản xuất Rừng Cần Giờ được mệnh danh là “lá phổi xanh” của thành phố Hồ Chí Minh, có tác dụng hấp thụ khí độc hại thải ra từ sản xuất công nghiệp và giao thông, đồng thời trả lại cho môi trường khí oxy cần thiết cho quá trình sống của con người, giữ hơi ẩm cho nội thành qua hệ thống gió thổi từ biển Đông vào, lọc nước thải từ các quận nội thành đổ về, làm giảm thiểu ô nhiễm môi trường của thành phố Hồ Chí Minh và vùng phụ cận Bên cạnh đó, với ưu thế của một vùng sông nước, phong cảnh hữu tình, hệ động thực vật đa dạng, khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ đang dần dần hình thành khu du lịch sinh thái độc đáo và đầy tiềm năng không những của T.P Hồ Chí Minh mà là cả nước

4 Điều kiện tự nhiên

STT Dạng đất Cao độ

2 Dạng ngập theo chu kỳ nhiều năm 1,6 – 2m

3 Dạng ngập theo chu kỳ năm 1,1 – 1,5m

 Mùa nắng: Tháng 11 đến tháng 4 năm sau

 Lượng mưa trung bình 130mm/ tháng

Chế độ gió: 2 hướng gió chính trong năm là

 Tây và Tây Nam tháng 5 đến tháng 10 dương lịch

 Nhiệt độ cao tuyệt đối: 33,3oC

 Nhiệt độ thấp tuyệt đối: 22,7oC

 Biên độ dao động trong ngày: 3 – 70C

 Biên độ nhiệt trong tháng: 4oC

 Số giờ nắng 7-9 giờ/ngày

 Đặc tính thủy văn

Hệ thống sông ngòi chằng chịt Nguồn nước từ biển đưa vào qua hai cửa chính hình phễu là vịnh Động tranh và Gành rai;nguồn nước từ sông đổ ra là nơi hội lưu của sông Sài Gòn và sông Đồng Nai ra biển bằng hai tuyến chính là sông Long Tàu và Soài Rạp; ngoài ra còn có sông Thị Vải, Gò Gia và các sông phụ lưu

 Diện tích sông rạch là 22.161 ha chiếm 21,27% diện tích toàn huyện

 Chế độ thủy triều : Nằm trong vùng chế độ bán nhật triều, hai lần nước lớn và hai lần nước ròng không đều trong ngày, hai đỉnh triều thường bằng nhau nhưng chân triều lệch rất xa

 Độ mặn : Nước mặn theo dòng triều ngược lên thượng lưu trong thời kỳ triều lên hòa lẫn với nước ngọt từ nguồn đổ về thành nước lợ, sau đó tiêu đi trong thời gian triều hết.Càng vào sâu trong đất liền độ mặn càng giảm

5 Điều kiện kinh tế

Dân số trên toàn huyện Cần Giờ là 68.403 người với 15.922 hộ (thống kê 06/2007,huyện Cần Giờ) được chia làm 6 xã và 01 thị trấn gồm : Bình Khánh,

An Thới Đông, Tam Thôn Hiệp, Lý Nhơn, Long Hòa, Thạnh An và Thị trấn

Cần Thạnh 40% người dân thuộc diện xóa đói giảm nghèo, sống chủ yếu phụ thuộc vào rừng

Kinh tế chủ yếu là nông nghiệp, nuôi trồng và đánh bắt thủy hải sản Bên cạnh

đó còn có điều kiện về cảnh quan, tài nguyên thiên nhiên đa dạng phong phú

và nhiều di tích lịch sử văn hóa, tạo điều kiện để hình thành và phát triển một

số loại hình kinh tế mới như: kinh tế du lịch, dịch vụ, Đây cũng được xác định là thế mạnh của Huyện Cần Giờ trong những năm tới

6 Du lịch

 Đặc sản

Đặc Sản Cần Giờ rất đa dạng và phong phú với các món ăn thủy hải sản đặc trưng như: Tôm, cua, ghẹ, Sò huyết, Nghêu, Hào, Đặc biệt nhất Óc mở khi ăn vào có vị dai dai mà giòn giòn béo béo Cần giờ là vùng đất thích hợp cho việc trồng các loại cây ăn trái như: Nhãn, Xoài( mùa Xoài bắt đầu từ tháng 4 đến tháng 6, xoài Cần Giờ không thua gì Xoài Cát hòa Lộc ở Huyện Cái Bè - Tiền Giang, táo, mãng cầu ( bắt đầu từ tháng 9 đến tháng 10 )

 Lễ hội văn hóa - phong tục tập quán:

 UNESCO đã công nhận đây là khu dự trữ sinh quyển thế giới với hệ động thực vật đa dạng độc đáo điển hình của vùng ngập mặn Nơi đây được công nhận là một khu du lịch trọng điểm quốc gia Việt Nam

 Ngày 21/ 01/ 2000, khu rừng này đã được Chương trình Con người và Sinh Quyển - MAB của UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển đầu tiên của Việt Nam nằm trong mạng lưới các khu dự trữ sinh quyển của thế giới Lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ, phong tục thờ thần không đầu "Dương Văn Hạnh"

 Di tích lịch sử văn hóa

Theo các nhà khảo cổ học cách đây 2 - 3 ngàn năm đã có cư dân đến đây sinh sống Vùng đất này là một nền văn hóa Cần Giờ cổ Điều này được thể hiện qua việc khai quật phát hiện ra các di chỉ khảo cổ học ở Giồng chùa, Giồng Cá Vồ, Giồng phệt ( 1993: khai quật mộ chum - Văn hóa Sa Huỳnh, khuyên tai 2 đầu thú, Văn hóa Óc Eo ) Cần Giờ có khu di tích khảo cổ cấp quốc gia Giồng Cá Vồ, Căn cứ Rừng Sác di tích lịch sử cấp Quốc Gia ( 15.12.2004 )

7 Đặc điểm kinh tế- xã hội

 Dân số

Dân số trên toàn huyện Cần Giờ là 68.403 người với 15.922 hộ (thống kê 06/2007,huyện Cần Giờ) được chia làm 6 xã và 01 thị trấn gồm : Bình Khánh, An Thới Đông, Tam Thôn Hiệp, Lý Nhơn, Long Hòa, Thạnh An và Thị trấn Cần Thạnh 40% người dân thuộc diện xóa đói giảm nghèo, sống chủ yếu phụ thuộc vào rừng

 Kinh tế

Bảng 2:Các thành phần kinh tế huyện Cần Giờ năm 2006:

Thành phần kinh tế Sản lượng( tấn) Giá trị( tỷ đồng)

Thủy sản