Nâng cao chất lượng truyền thông giới thiệu sách của các nhà xuất bản ở việt nam hiện nay (khảo sát ở 2 nhà xuất bản chính trị quốc gia và kim đồng)

Đa phần các nhà xuất bản đưa truyền thông vào hoạt động của mình với mong muốn tiêu thụ tốt sản phẩm sách nhưng chưa có một chiến lược hợp lý để phát triển nó, chưa có một thống kê cụ th

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

NGUYỄN THỊ HỒNG NHUNG

NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG TRUYỀN THÔNG GIỚI THIỆU SÁCH CÁC NHÀ XUẤT BẢN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

(Khảo sát ở 2 nhà xuất bản Chính trị Quốc gia và Kim Đồng)

LUẬN VĂN THẠC SĨ XUẤT BẢN

HÀ NỘI - 2016

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

LUẬN VĂN THẠC SĨ XUẤT BẢN

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS Nguyễn An Tiêm

HÀ NỘI – 2016

Hà Nội, ngày 18 tháng 5 năm 2016

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

TS Phạm Văn Thấu

nghiên cứu chưa từng được công bố ở bất kỳ công trình nghiên cứu nào Các số liệu, các trích dấn trong luận văn được chú thích và có nguồn gốc rõ ràng, trung thực Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan của mình

Học viên

Nguyễn Thị Hồng Nhung

Học viện Báo chí và Tuyên Truyền, là những nỗ lực để vượt qua khó khăn với

sự giúp đỡ, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo trong và ngoài trường Tôi xin được gửi lời cảm ơn sâu sắc đến TS Nguyễn An Tiêm – người đã nhiệt tình hướng dẫn, động viên tôi hoàn thành luận văn hôm nay

Tôi xin được gửi lời biết ơn đến gia đình, người thân, bạn bè, những đồng nghiệp cũ tại Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia và Kim Đồng đã luôn cổ

vũ, động viên khích lệ tinh thần và chia sẻ với tôi những kinh nghiệm, tài liệu quý giá giúp tôi tự tin hoàn thiện luận văn hôm nay

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Hồng Nhung

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG TRUYỀN THÔNG

TRONG HOẠT ĐỘNG XUẤT BẢN 7

1.1 Khái quát cơ bản về truyền thông trong hoạt động xuất bản 7

1.2 Sự cần thiết và đặc thù của truyền thông trong hoạt động xuất bản 24

Chương 2: THỰC TRẠNG TRUYỀN THÔNG GIỚI THIỆU SÁCH Ở VIỆT NAM HIỆN NAY (Qua khảo sát tại NXB Chính trị quốc gia và NXB Kim Đồng) 34

2.1.Giới thiệu về hoạt động của NXB Chính trị Quốc gia và NXB Kim Đồng 34

2.1 Đặc điểm truyền thông của NXB Chính trị quốc gia và Kim đồng 43

Chương 3: GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG TUYÊN TRUYỀN QUẢNG CÁO SÁCH CỦA CÁC NXB Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 57

3.1 Xu thế phát triển hoạt động truyền thông trên thế giới 57

3.2 Truyền thông nâng cao chất lượng xuất bản sách tại Việt Nam 62

KẾT LUẬN 84

TÀI LIỆU THAM KHẢO 85

PHỤ LỤC 88

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Truyền thông là cụm từ không còn xa lạ trong thời đại công nghệ thông tin Đó là hoạt động của con người nhằm thông qua trao đổi ý tưởng, cảm xúc giúp các cá nhân, tổ chức đạt được mục đích và vươn tới thành công Truyền thông hoạt động mạnh mẽ và chi phối đến mọi lĩnh vực trong đời sống xã hội Tại Việt Nam, truyền thông trở thành một ngành riêng biệt từ những năm 90 của thế kỷ XX và được triển khai hầu khắp các ngành, đặc biệt chú trọng ở các lĩnh vực sản xuất kinh doanh dịch vụ, thương mại

Riêng ngành xuất bản, cụm từ “truyền thông” chưa được nhiều đơn vị nhắc đến và ý thức rõ vai trò vị trí, sự đầu tư của các nhà xuất bản vẫn còn khá ít và phiến diện, thể hiện ở nguồn nhân lực con người hay máy móc, kỹ thuật Đa phần các nhà xuất bản đưa truyền thông vào hoạt động của mình với mong muốn tiêu thụ tốt sản phẩm sách nhưng chưa có một chiến lược hợp lý

để phát triển nó, chưa có một thống kê cụ thể về ảnh hưởng của truyền thông sách trong sự nghiệp xuất bản Ngoài chức năng kinh tế, truyền thông còn có vai trò quan trọng thực hiện chức năng chính trị, xã hội, góp phần giáo dục, bồi dưỡng tinh thần cho người tiêu dùng theo định hướng tốt đẹp mà Đảng và Nhà nước dành cho lĩnh vực này Xuất bản cần nắm vững truyền thông, bởi

nó góp phần làm động lực cho sự phát triển, giúp các đơn vị xuất bản vượt qua khó khăn, vươn xa trong tương lai

Trên thế giới, truyền thông trong lĩnh vực xuất bản được phát triển mạnh, những tập đoàn đa ngành, những nhà xuất bản tư nhân trở thành ngành kinh tế chiến lược đem lại lợi nhuận cao cho nền kinh tế quốc dân Ở Việt Nam những năm sau Đổi mới (sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI) và Luật Xuất bản ra đời (1993) đã tác động đến nhiều lĩnh vực của cuộc sống và đặt ra nhiều thách thức cho xuất bản Việt Nam

Hiện nay, nước ta có 61 nhà xuất bản, trong đó các nhà xuất bản tập trung chủ yếu tại thành phố lớn như Hà Nội và TP Hồ Chí Minh Tuy nhiên, những đơn vị thực sự quan tâm đến vấn đề truyền thông giới thiệu sách chỉ đếm trên đầu ngón tay, tiêu biểu ở Hà Nội có nhà xuất bản Chính trị Quốc gia

và Kim Đồng, hai đơn vị biết đánh giá và sử dụng có hiệu quả tác động của truyền thông, đặc biệt trong thời đại bùng nổ công nghệ thông tin như hiện nay

Vì những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài: “Nâng cao chất lượng truyền thông giới thiệu sách của các nhà xuất bản ở Việt Nam hiện nay (khảo sát ở 2 nhà xuất bản Chính trị Quốc gia và Kim đồng)” làm đề tài nghiên cứu luận văn thạc sỹ chuyên ngành Xuất bản

2 Lịch sử nghiên cứu liên quan đến đề tài

Những vấn đề quan trọng của hoạt động Xuất bản, liên quan trực tiếp

và gián tiếp đến truyền thông, cụ thể:

- Hoạt động xuất bản sách trong cơ chế thị trường ở nước ta hiện nay: Thực trạng và giải pháp đổi mới, đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ do

PGS.TS Trần Văn Hải làm chủ nhiệm, 1998 Đây là đề tài nghiên cứu thực trạng và đưa ra một số giải pháp đổi mới hoạt động xuất bản sách trong cơ chế thị trường ở nước ta hiện nay

- Phát triển đồng bộ và hiện đại hoá ngành xuất bản phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ

do Thạc sĩ Trần Đăng Hanh làm chủ nhiệm, 2000 Đề tài khảo sát hoạt động xuất bản và đưa ra một số giải pháp nhằm phát triển đồng bộ và hiện đại hoá hoạt động xuất bản ở nước ta

- Đổi mới cơ chế quản lý với doanh nghiệp nhà nước trong lĩnh vực xuất bản, đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ do TS Đoàn Phúc Thanh làm

chủ nhiệm, 2002 Đề tài nghiên cứu thực trạng và đưa ra và đưa ra một số giải pháp đổi mới quản lý đối với doanh nghiệp nhà nước trong lĩnh vực xuất bản

- Quan hệ công chúng trong hoạt động xuất bản nước ta hiện nay, đề

tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ do PGS.TS Trần Văn Hải làm chủ nhiệm,

2008 Đề tài khảo sát hoạt động PR trong xuất bản và đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng quan hệ công chúng trong hoạt động xuất bản

- Kinh doanh xuất bản phẩm trong cơ chế thị trường Việt Nam, luận án

PTS Khoa học kinh tế, 5.02.05 Phan Thị Thanh Tâm Đề tài nghiên cứu thực trạng kinh doanh và đưa ra một số giải pháp đổi mới quản lý đối với doanh nghiệp Nhà nước trong lĩnh vực xuất bản

Một số công trình nghiên cứu khác đề cập đến vấn đề truyền thông trong hoạt động xuất bản, đây là những tài liệu dịch từ nước ngoài có tính chất tham khảo đối chiếu:

- Xuất bản và phát triển, Philip Al Bach và Dantew, Nhà xuất bản

Chính trị Quốc gia, 1999

- Xuất bản quản trị và marketing, N.D.Eriasvil, Nhà xuất bản Thông tấn, 20004

- Truyền thông – lý thuyết và kĩ năng cơ bản- công cụ hữu ích cho

người làm nghề, PGS TS Nguyễn Văn Dững (Chủ biên), TS Đỗ Thị Thu Hằng biên soạn, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, 2014

- Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh sách tại NXB Chính trị Quốc gia, Kim Đồng 5 năm trở lại đây, do 2 đơn vị trên cung cấp

Các công trình nghiên cứu trên được trình bày dưới nhiều góc độ khác nhau, đề cập đến đặc điểm, thực trạng hoạt động xuất bản trong cơ chế kinh tế thị trường hiện nay, những vấn đề đặt ra và cách nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động xuất bản, tuy nhiên chưa có một công trình nào thực sự hoàn thiện về lĩnh vực truyền thông trong hoạt động xuất bản

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu lý luận và thực tiễn công tác truyền thông giới thiệu sách thông qua các đơn vị xuất bản trên địa bàn Hà Nội là NXB Chính

trị quốc gia, Kim Đồng để thấy được thực trạng công tác truyền thông xuất bản, trên cơ sở đó đề xuất một số khuyến nghị về phương hướng và các giải pháp nhằm đẩy mạnh truyền thông trong hoạt động xuất bản nói chung, góp phần phát triển sự nghiệp xuất bản ở Việt Nam trong thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ

Để thực hiện được mục đích trên, đề tài cần thực hiện các nhiệm vụ sau:

- Trình bày cơ sở lý luận về truyền thông trong hoạt động xuất bản

- Khảo sát, phân tích thực về hoạt động truyền thông trong các đơn vị xuất bản lớn hiện nay: NXB Chính trị Quốc gia, NXB Kim Đồng,…

- Đề xuất các giải pháp và khuyến nghị nhằm nâng cao chất lượng hoạt động truyền thông xuất bản

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Chất lượng truyền thông giới thiệu sách trong hoạt động xuất bản ở nước ta hiện nay

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài, chúng tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

- Nghiên cứu tài liệu: Các sách, đề tài, văn bản pháp lý liên quan đến vấn xuất bản, truyền thông, các số liệu công bố,… từ đó đưa ra được các khái niệm, quan điểm, luận điểm Việc nghiên cứu tài liệu ngoài làm cơ sở hình thành nên chương 1 còn góp phần nêu lên được hiện trạng ở chương 2

- Phương pháp khảo sát, tổng hợp, thống kê, diễn giải quy nạp

- Phương pháp điều tra xã hội học thông qua bảng hỏi (có chọn mẫu) nhằm đưa ra kết quả định lượng về thực trạng, thuận lợi, khó khăn trong vấn

đề tự chủ tài chính tại các đơn vị sự nghiệp có thu nói chung và các tạp chí khảo sát nói riêng

- Phương pháp phỏng vấn sâu, thảo luận nhóm về vấn đề tự chủ tài chính trong các cơ quan báo chí nói chung và tại tạp chí được khảo sát

Trong đó chú trọng phương pháp nghiên cứu tài liệu; khảo sát, tổng hợp, phỏng vấn sâu

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

Về mặt lý luận: Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa xuất bản và truyền thông, vai trò và tác động của truyền thông đối với hoạt động xuất bản Là tài liệu tham khảo, mở ra một hướng nghiên cứu mới cho những người nghiên cứu trong hoạt động xuất bản và là

cơ sở để hình thành môn học mới: “Truyền thông xuất bản”

Về mặt thực tiễn: Đề tài phác hoạ bức tranh tổng quát về truyền thông trong hoạt động xuất bản Khảo sát thực trạng tình hình triển khai truyền thông trong các đơn vị xuất bản, đề ra một số giải pháp nhằm khuyến nghị đẩy mạnh ứng dụng truyền thông trong lĩnh vực xuất bản ở nước ta Kết quả

đề tài hy vọng có thể làm tài liệu tham khảo cung cấp tri thức lý luận và kinh nghiệm thực tiễn cho các nhà xuất bản, đồng thời có thể giúp các nhà quản lý xuất bản có một cái nhìn toàn diện về hoạt động xuất bản, có những chiến lược thay đổi phù hợp với thời kỳ mới

7 Đóng góp mới của luận văn

- Bước đầu tìm hiểu đặc điểm, tính chất của truyền thông; đặc điểm, tính chất, đặc thù của truyền thông trong hoạt động xuất bản tại Việt Nam

- Khảo sát, đánh giá thực trạng truyền thông giới thiệu sách tại Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia và Nhà xuất bản Kim Đồng Từ đó phân tích những vấn đề đạt được, những yếu kém khuyết điểm và nguyên nhân của yếu kém khuyết điểm trong hoạt động truyền thông giới thiệu sách tại Việt Nam

- Đề xuất phương hướng, giải pháp nâng cao chất lượng truyền thông giới thiệu sách tại Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

8 Kết cấu luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương: Chương 1: Cơ sở lý luận về truyền thông trong hoạt động xuất bản Chương 2: Thực trạng truyền thông giới thiệu sách ở Việt Nam hiện nay ( Qua khảo sát ở NXB Chính trị Quốc gia và NXB Kim Đồng)

Chương 3: Giải pháp và khuyến nghị nhằm nâng cao chất lượng truyền thông xuất bản sách tại Việt Nam

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG TRUYỀN THÔNG

TRONG HOẠT ĐỘNG XUẤT BẢN 1.1 Khái quát cơ bản về truyền thông trong hoạt động xuất bản

1.1.1 Sự ra đời và phát triển của truyền thông

Truyền thông là một hiện tượng xã hội, sự ra đời và phát triển của nó

có sự tác động và liên quan tới mọi cá thể xã hội Hiện tượng này có nhiều quan niệm và định nghĩa khác nhau Những người được coi là ông tổ của ngành truyền thông như John R, Hober (1954) cho rằng truyền thông là quá trình trao đổi tư duy hoặc ý tưởng bằng lời Martin P Adelsm lại đề cập đến truyền thông là quá trình liên tục, qua đó chúng ta hiểu được người khác và làm cho người khác hiểu được chúng ta Đó là một quá trình luôn thay đổi, biến chuyển và ứng phó với tình huống

Quan điểm của Frank Dance (1970) về truyền thông là quá trình làm cho cái trước đây là độc quyền của một hoặc vài người trở thành cái chung của hai hay nhiều người

Có thể dẫn ra hàng trăm định nghĩa, quan niệm khác nhau về truyền thông mà mỗi định nghĩa, quan niệm lại có những khía cạnh hợp lý riêng Tuy nhiên, những định nghĩa quan niệm khác nhau này vẫn có những điểm chung với những nét tương đồng rất cơ bản

Theo từ gốc tiếng Latinh, truyền thông là “Communicate” nghĩa là biến

nó thành thông thường, chia sẻ, truyền tải Truyền thông được mô tả như việc truyền ý nghĩ, thông tin, ý tưởng, ý kiến hoặc kiến thức từ một người/ một nhóm người sang một người/ một nhóm người khác bằng lời nói, hình ảnh, văn bản hoặc tín hiệu

Về thực chất, đó chính là quá trình trao đổi, tương tác thông tin với nhau về các vấn đề của đời sống cá nhân/ nhóm/ xã hội, từ đó tăng vốn hiểu biết chung, hình thành hoặc thay đổi nhận thức, thái độ, chuyển đổi hành vi cá nhân/nhóm/xã hội

Từ các quan niệm trên, chúng ta có thể khái quát những điểm cơ bản nhất về truyền thông như sau:

Truyền thông là quá trình liên tục trao đổi thông tin, tư tưởng, tình cảm chia sẻ kỹ năng và kinh nghiệm giữa hai hoặc nhiều người nhằm tăng cường hiểu biết lẫn nhau, thay đổi nhận thức, tiến tới điều chỉnh hành vi và thái độ phù hợp với nhu cầu phát triển của cá nhân/nhóm/cộng đồng/xã hội Các dạng thức của truyền thông thường mang tính chất đa chiều và xác lập mối quan hệ mang tính bình đẳng

Thoạt đầu khi mới xuất hiện ngôn ngữ, loài người đã sử dụng các dạng thức truyền thông trực tiếp, truyền thông cá nhân dưới hình thức “tuyên truyền miệng” Sự trao đổi tâm tình giữa con người với con người, đặc biệt là

để sản sinh và phát triển nòi giống cũng như để trao đổi những kinh nghiệm trong săn bắn hái lượm đã giúp con người ngày càng hoàn thiện hơn Tác dụng thúc đẩy quá trình xã hội hoá con người, hình thành văn hoá của truyền thông đã được kiểm chứng thực tế

Xã hội phát triển, nhu cầu giao tiếp trao đổi thông tin của con người ngày càng tăng lên Điều này không chỉ đặt ra yêu cầu trao đổi thông tin một cách đầy đủ và chính xác mà tốc độ thông tin cũng trở thành vấn đề quan trọng Mặt khác, phạm vi trao đổi thông tin không chỉ giới hạn giữa cá nhân với cá nhân, mà đã mở rộng hơn, không chỉ là nhóm mà là cả cộng đồng xã hội rộng rãi Truyền thông trực tiếp và truyền thông cá nhân với hạn chế về không gian, thời gian, đối tượng tác động… cũng không còn đáp ứng được đầy đủ nhu cầu thông tin của công chúng rộng rãi nữa, mà cần đến sự trợ giúp của các phương tiện kỹ thuật thông tin mới, hiện đại hơn, có sức mạnh to lớn hơn để thực hiện những quá trình truyền thông ở quy mô lớn Từ đây xuất hiện và phát triển một dạng thức truyền thông gián tiếp với sự hỗ trợ của phương tiện – truyền thông đại chúng Truyền thông đại chúng ra đời với tư cách là hoạt động giao tiếp xã hội rộng rãi thông qua các phương tiện truyền

thông đại chúng để đáp ứng yêu cầu thông tin của đông đảo công chúng Sự phát triển của truyền thông đại chúng gắn liền với sự phát triển của xã hội và

bị chi phối trực tiếp bởi hai yếu tố là nhu cầu thông tin giao tiếp và kỹ thuật – công nghệ thông tin Trong xã hội hiện nay, sự phát triển nhanh chóng của khoa học và công nghệ mà nòng cốt là công nghệ thông tin đã tác động mạnh

mẽ đến các dạng thức và các loại hình truyền thông Các phương tiện kỹ thuật

hỗ trợ cho truyền thông phát triển không chỉ nâng cao vai trò của truyền thông

mà còn làm xuất hiện các dạng thức truyền thông mới như sách báo điện tử, điện thoại di động 3G, Internet…Mỗi dạng thức có thể tổng hợp nhiều loại hình truyền thông khác nhau Sự tách bạch về những dạng thức và loại hình truyền thông đều không phản ánh trung thực sức mạnh của bất kỳ một dạng thức truyền thông nào và tất nhiên sẽ không đem lại kết quả như mong muốn cũng như cái nhìn đúng đắn về truyền thông hiện đại Về mặt phương pháp,

sự tách bạch các dạng thức cũng như loại hình truyền thông chủ yếu phục vụ mục đích nghiên cứu còn trên thực tế, truyền thông hiện nay là sự tổng hoà của các dạng thức và loại hình

Phạm vi tác động của truyền thông rất rộng, nó có thể gây ảnh hưởng vượt ra khỏi khuôn khổ quốc gia, dân tộc, ảnh hưởng đến cả khu vực và toàn cầu Truyền thông đại chúng ngày càng tỏ rõ vai trò to lớn trong việc thực hiện các chức năng tư tưởng, giám sát và quản lý xã hội, chức năng văn hoá cũng như những chức năng khác (kinh doanh, giải trí, dịch vụ)… Điểm đáng lưu ý là truyền thông đại chúng thực hiện các chức năng xã hội của mình một cách đồng thời, có nghĩa là bất cứ một sản phẩm truyền thông nào cũng có thể gây ảnh hưởng, tác động đến nhiều bình diện của cuộc sống, cùng lúc thực hiện nhiều chức năng xã hội khác nhau

Bên cạnh đó, truyền thông đại chúng cần được nhìn nhận dưới góc độ mới Trước đây, mỗi cá nhân muốn thực hiện một quá trình truyền thông quảng bá hình ảnh của mình, hoặc quảng bá về bất cứ một sự kiện nào đó thì

thật khó khăn nhưng trong thời đại công nghệ thông tin hiện nay, chỉ cần một

“face- booker” thông qua Internet và không chỉ hình ảnh cá nhân được khẳng định mà sự lan toả hình ảnh cá nhân ấy còn được công chúng tiếp nhận, phản hồi một cách nhanh chóng

1.1.2 Sự ra đời của xuất bản

Xuất bản trong nghĩa phổ biến nhất là khái niệm chỉ một hoạt động truyền thông xã hội (Publish – tiếng Anh) và bắt nguồn từ tiếng Latinh là Publicare – công bố cho mọi người biết

Xuất bản xuất hiện trong lịch sử văn minh nhân loại vào khoảng thế kỷ

I TrcCN tại Rome trong một xã hội truyền thông đã phát triển Sự ra đời của xuất bản là minh chứng cho thành tựu nền văn minh đã phát triển đến một giai đoạn nhất định Nó vừa là thành quả, vừa là công cụ thiết yếu thúc đẩy sự phát triển của văn minh nhân loại, có vai trò quan trọng trong sự phát triển của văn hóa loài người

Vì nó là một quá trình hoạt động sản xuất tinh thần có tổ chức sáng tạo, khai thác hoàn thiện các tác phẩm đồng thời phổ biến nhân rộng chúng ra toàn

xã hội nên có thể thấy xuất bản là một quá trình hoạt động hoàn chỉnh đồng

bộ gồm ba nội dung:

Thứ nhất, xuất bản là hoạt động gia công biên tập đối với các tác phẩm văn hóa tinh thần làm cho nó phù hợp với nhu cầu truyền thông xã hội Ở khía cạnh này, xuất bản có thể hiểu là hoạt động tiếp nối của sáng tác để truyền bá rộng rãi ra xã hội Hoạt động khai thác những thông tin bước hai, từ kế hoạch

và những kết quả sáng tác của các tác giả Việc khai thác thông tin này xuất phát từ yêu cầu, khả năng truyền bá với một mục tiêu truyền thông xác định

Xuất bản là hoạt động lựa chọn văn hóa và khai thác các hoạt động sáng tạo dựa trên các tiêu chí về mục đích truyền thông, nhu cầu, đặc điểm của độc giả Xuất bản phải dựa vào yêu cầu, đặc điểm đó để sửa chữa, bổ

sung, hoàn thiện các tác phẩm thông tin từ đó chúng có được các giá trị và hiệu quả truyền thông cao nhất

Thứ hai, xuất bản là hoạt động chế bản, nhân bản hàng loạt tác phẩm đã được gia công, làm cho nó có một hình thức vật phẩm xác định để truyền bá rộng rãi trong xã hội Theo nghĩa này, xuất bản là hoạt động truyền thông bằng phương tiện Phương tiện đó là các xuất bản phẩm, gồm chủ yếu là sách báo, tạp chí và các ấn phẩm khác được phát triển từ các vật liệu thô sơ trong

tự nhiên đến các vật liệu hiện đại nhất được con người phát minh ra như đĩa

từ, đĩa quang, các phương tiện kỹ thuật số

Ở đây, xuất bản đồng nghĩa với việc nhân một tác phẩm lên hàng loạt bản Không có việc nhân từ một bản thành nhiều bản không phải là xuất bản Nhân bản là một hoạt động sản xuất vật chất để tạo ra hàng loạt các vật phẩm giống nhau Lúc đầu chỉ là việc chép tay (sao chép) các tác phẩm thành nhiều bản trên da thú, vỏ cây và trên giấy Sau đó, nhân bản được thực hiện bằng kỹ thuật in thủ công với các bản in bằng gỗ, bằng đồng ở Trung Quốc, trên loại giấy trắng mịn

Phát minh của Johan Gutenberg thế kỷ thứ XV ở Đức với sự ra đời của công nghệ in bằng con chữ rời, máy in – in công nghiệp đã đánh dấu sự ra đời thật sự của ngành công nghiệp xuất bản Đồng thời với sự xuất hiện in công nghiệp, khâu biên tập trong quy trình xuất bản cũng xuất hiện như một nghề độc lập, một bộ phận sản xuất tinh thần không thể thiếu trong dây chuyền sản xuất xuất bản phẩm

Việc chế bản, nhân bản tác phẩm chính là quá trình vật chất hóa, xã hội hóa các tác phẩm văn hóa tinh thần Công việc này phải thông qua lao động sản xuất của nhiều người, theo quy luật sản xuất vật chất từ giản đơn (thủ công) lên cơ giới hóa, tự động hóa Sản phẩm được tạo ra hàng loạt giống hệt nhau Trong nền sản xuất hàng hóa, xuất bản phẩm trở thành hàng hóa và chịu

sự tác động bởi quy luật sản xuất và lưu thông hàng hóa

Cuộc cách mạng thông tin – truyền thông lần thứ ba được đánh dấu bằng sự ra đời công nghệ truyền thông hiện đại – công nghệ thông tin kỹ thuật

số đã làm thay đổi bộ mặt xuất bản Bằng máy tính kỹ thuật số và mạng thông tin Internet, xuất bản phẩm được chế bản nhanh chóng và truyền đi cùng một lúc khắp thế giới Xuất bản điện tử ra đời và ngày càng trở thành nhu cầu phổ biến của xã hội Xuất bản cũng báo hiệu chuyển sang giai đoạn hậu công nghiệp cùng với sự ra đời, phát triển của nền kinh tế tri thức

Thứ ba, xuất bản là hoạt động truyền bá phát hành rộng rãi các xuất bản phẩm đã được nhân bản hàng loạt

Đây chính là khâu phân phối lưu thông các sản phẩm xuất bản, thể hiện bản chất của xuất bản là hoạt động truyền bá thông tin, thể hiện mục tiêu tối cao của xuất bản là đáp ứng nhu cầu về văn hóa của toàn xã hội

Hoạt động phát hành sách ngày nay, thông qua các kênh thông tin, có thể điều tra được nhu cầu bạn đọc về nội dung, hình thức của sách Từ đó, hoạt động phát hành sách đặt ra các yêu cầu phù hợp để các nhà xuất bản đáp ứng Sự tác động của phát hành sách đã làm thay đổi quy luật của xuất bản Việt Nam trong nhiều thập kỷ qua Chính có sự tác động này mà số lượng xuất bản phẩm ở Việt Nam ngày càng tăng, ngày càng đáp ứng và trúng nhu cầu của bạn đọc Đây cũng là quy luật mang tính tất yếu, đã được thử nghiệm

ở nhiều quốc gia trên thế giới

Trong nền sản xuất hàng hóa, phát hành là khâu giải quyết đầu ra cho sản xuất, là cầu nối giữa người sản xuất và người tiêu dùng Phát hành cũng là khâu thực hiện giá trị, biến lao động kết tinh của tác giả, của người biên tập thành tiền để có thể tiếp tục tái sản xuất Do vậy, không phát hành tốt xuất bản phẩm thì xuất bản cũng không thể tồn tại và phát triển được Không phát hành rộng rãi xuất bản phẩm đến công chúng thì cả mục tiêu kinh tế lẫn mục tiêu văn hóa của hoạt động xuất bản đều không thực hiện được

Trong nền kinh tế thị trường, quy luật kinh tế thị trường điều tiết thị trường xuất bản phẩm Tuy nhiên, thị trường xuất bản là thị trường hàng hóa văn hóa, nó còn chịu sự điều tiết của quy luật văn hóa Tác động của cơ chế thị trường đến xuất bản vừa có mặt tích cực vừa có mặt tiêu cực Trong nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa, quy luật kinh tế thị trường cơ bản đối lập với sự sáng tạo các giá trị văn hóa chân chính, với các giá trị văn hóa – xã hội cao đẹp Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, các nhân

tố chủ quan của xã hội chủ động tích cực tác động điều tiết nhằm hạn chế những tác động tiêu cực, phát huy mặt tích cực của cơ chế thị trường để đảm bảo sự phát triển lành mạnh của thị trường xuất bản

Như vậy, trong sự phát triển văn minh nhân loại, xuất bản ra đời và phát triển do đòi hỏi của thông tin và truyền bá thông tin trong xã hội Xuất bản là một hoạt động truyền bá văn hóa Nó không sáng tạo ra tác phẩm mới

mà sử dụng các tác phẩm đã có để truyền bá, phổ biến Xuất bản là khâu nối tiếp, nâng cao các giá trị văn hóa, nhân thành nhiều bản và mang chúng đến với quảng đại quần chúng trong xã hội Xuất bản được ví như hoạt động trung gian, là cầu nối giữa tác giả và độc giả, thực hiện chức năng một chức năng gồm ba mặt là: chức năng tri thức để tuyển chọn, hoàn thiện tác phẩm văn hóa, phát hiện tài năng sáng tạo văn hóa; chức năng mĩ thuật và kĩ thuật để thiết kế xuất bản phẩm, chức năng nhân bản chúng thành nhiều bản và thương mại để phân phối và tiêu thụ xuất bản phẩm rộng rãi trong xã hội

Ở Việt Nam, Đảng và Nhà nước coi hoạt động xuất bản thuộc lĩnh vực văn hoá tư tưởng, là vũ khí sắc bén của Đảng, Nhà nước và nhân dân, có tác dụng nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân tài, hình thành nhân sinh quan, thế giới quan cho các tầng lớp nhân dân, đặc biệt là thanh thiếu niên… Hoạt động xuất bản nước ta bên cạnh chức năng là công cụ tư tưởng văn hoá, còn có chức năng sản xuất kinh doanh của một ngành mang tính đặc thù

1.1.3 Nội dung cơ bản của chất lượng truyền thông trong hoạt động xuất bản

Chất lượng truyền thông biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau nhưng về bản chất thì các yếu tố cấu thành nó dù ở bất cứ nơi nào trên thế giới, hay bất kỳ lĩnh vực ngành nghề nào cũng không khác nhau

Chương trình nghiên cứu về vấn đề quản lý truyền thông và quan hệ công chúng kéo dài gần chục năm trị giá tới 400 ngàn đô-la, được thực hiện tại ba quốc gia Canda, Anh và Mỹ do Quỹ Nghiên cứu của Hiệp hội Các nhà Truyền thông Thương mại Quốc tế (IABC) tài trợ, các học giả khảo sát bằng bảng hỏi đối với các nhà quản lý truyền thông cấp cao, các lãnh đạo và nhân viên ở 321 tổ chức, sau đó phỏng vấn và đánh giá các tài liệu truyền thông của 24 trong số 312

tổ chức nói trên đã đúc rút được nhiều đặc điểm cốt lõi về chất lượng truyền thông các tổ chức Những đặc điểm này được chia thành ba nhóm: Kiến thức cơ bản của bộ phận truyền thông trong tổ chức; Sự hiểu biết và thống nhất giữa bộ phận truyền thông với lãnh đạo cấp trên; Văn hóa tổ chức

Các nhà nghiên cứu đã phát hiện ra nhóm kiến thức cơ bản của bộ phận truyền thông trong tổ chức (gồm ba yếu tố: Kiến thức để thực hiện vai trò quản lý truyền thông, kiến thức để sử dụng mô hình đối xứng hai chiều, kiến thức để sử dụng mô hình không đối xứng hai chiều) là các yếu tố quan trọng nhất quyết định chất lượng truyền thông Họ lập luận rằng, tất cả các sự kiện hay chương trình truyền thông dù chất lượng tốt hay kém đều có sự tham gia của các nhân viên truyền thông những người làm công việc viết, biên tập, hiểu biết về đồ họa, nhiếp ảnh Mặc dù vậy, việc nâng cao các kỹ năng chuyên môn nói trên tự nó không mang lại chất lượng truyền thông Các nhà nghiên cứu khẳng định: Lớp lõi kiến thức nền tảng, khu biệt truyền thông chất lượng với truyền thông kém chất lượng, liên quan đến vai trò quản lý, đặc biệt là vai trò quản lý chiến lược Bộ phận truyền thông của bạn có chuyên môn để đóng góp vào công tác lập kế hoạch chiến lược không? Tất cả các bạn có kiến thức

nền tảng để ra quyết định về chính sách truyền thông và sau đó chịu trách nhiệm về thành công hoặc thất bại của chương trình truyền thông hay không? Bạn có thể phác thảo những giải pháp truyền thông và hướng dẫn, tư vấn bộ phận quản lý cấp cao thực hiện quá trình giải quyết vấn đề một cách logic không? Nhà truyền thông cao cấp trong bộ phận của bạn có cho mình là chuyên gia truyền thông của toàn tổ chức không? Các lãnh đạo khác đánh giá chuyên môn của nhà truyền thông cao cấp thế nào? Quan trọng hơn bất kỳ yếu tố nào khác đóng góp vào chất lượng truyền thông, chuyên môn của bộ phận truyền thông trong việc quản lý truyền thông là quyết định

Nhà nghiên cứu Dozier và những thành viên trong nhóm đã phát hiện ra rằng trong các chương trình truyền thông đều có sự tham gia của các chuyên gia quảng bá, những người biết thu xếp phỏng vấn, tổ chức sự kiện, theo dõi báo chí nhưng phần nhiều các công việc truyền thông này được làm một chiều Họ khẳng định việc nâng cao chuyên môn truyền thông một chiều không đưa tới chất lượng truyền thông tốt Điểm phân biệt các chương trình truyền thông chất lượng với các chương trình truyền thông kém chất lượng liên quan đến truyền thông hai chiều Phần lớn các hình thức truyền thông hai chiều đòi hỏi kiến thức chuyên môn hóa về nghiên cứu chính thức và phi chính thức Trong mô hình hai chiều, các nhà truyền thông đóng vai trò tương đối mâu thuẫn: Họ thay mặt lãnh đạo và tổ chức để thuyết phục công chúng hành động theo mong muốn của tổ chức Mặt khác, họ lại là tai mắt của tổ chức để lắng nghe, tập hợp thông tin về các nhóm công chúng để tư vấn cho quá trình ra quyết định của bộ phận quản lý cấp cao

Trong những kiến thức và kỹ năng cơ bản của bộ phận truyền thông, quan trọng nhất là kỹ năng và kiến thức để thực hiện vai trò quản lý chiến lược

Đó là yếu tố đặc biệt quan trọng quyết định chất lượng truyền thông Các nhà nghiên cứu cũng khẳng định, không thể tách rời chất lượng truyền thông với vai trò của bộ phận quản lý cấp cao trong hệ thống điều hành tổ chức Nghiên

cứu cho thấy bộ phận truyền thông không thể xây dựng một chương trình chất lượng nếu không được sự coi trọng và ủng hộ của bộ phận quản lý cấp cao hoặc không tìm được tiếng nói chung với bộ phận quản lý cấp cao

Tại Việt Nam, phần lớn các cơ quan nhà nước đều có bộ phận tuyên truyền nhưng bộ phận này chỉ làm nhiệm vụ truyền thông một chiều – thông báo cho công chúng về các quyết định, chính sách từ cấp trên và các bộ phận khác Những người làm công tác tuyên truyền ở nhiều cơ quan, tổ chức, nhất

là các cơ quan quản lý nhà nước về các lĩnh vực liên quan đến kinh tế, tài chính và chuyên ngành hẹp khác thường có quan niệm rằng bộ phận này “ít màu mè” hơn và không được coi là “quan trọng” như các bộ phận khác Điều này cũng liên quan đến nhận thức của cấp trên và các bộ phận khác trong đơn

vị về vai trò của công tác tuyên truyền, đối ngoại

Tại nhiều công ty, doanh nghiệp đưa truyền thông vào cơ cấu tổ chức ,

có những chức danh như giám đốc truyền thông, giám đốc đối ngoại, phụ trách báo chí cũng thường chỉ đóng vai trò thực hiện còn việc lên kế hoạch truyền thông, chiến lược truyền thông hầu như không có tiếng nói Tại các công ty đa quốc gia thường có kế hoạch truyền thông toàn cầu, do đó bộ phận truyền thông của các công ty ở nước ta thường chỉ làm theo kế hoạch vạch sẵn, sửa đôi chút cho phù hợp với hoàn cảnh mà không cần lập kế hoạch chiến lược hay đòi hỏi sự sáng tạo

Tại Việt Nam, trình độ chuyên môn, trình độ quản lý cũng như kiến thức xã hội, kiến thức chuyên ngành của những người làm truyền thông chưa cao, chưa được tin cậy để giao trọng trách quản lý hay cố vấn Đó là thực tế khi phỏng vấn với các lãnh đạo doanh nghiệp và giám đốc công ty PR chuyên nghiệp tại Hà Nội Trong khi đó, những người làm việc trong lĩnh vực truyền thông lại cho rằng các bộ phận khác trong công ty hay tổ chức, đặc biệt là các lãnh đạo thường đánh giá thấp vai trò của truyền thông nên ít khi giao việc hay hỏi ý kiến bộ phận này khi đưa ra bất kỳ quyết định nào Mặt khác, ngân

sách cho hoạt động truyền thông còn quá khiêm tốn gây ảnh hưởng đến chất lượng truyền thông

Ngành truyền thông ở Việt Nam còn non trẻ và ít kinh nghiệm Những người làm công việc này phần lớn tốt nghiệp chuyên ngành ngoại ngữ và báo chí, kiến thức và kỹ năng kinh doanh, kinh tế, tài chính, marketing không nhiều Sinh viên ra trường chưa đánh giá được tầm ảnh hưởng của các yếu tố chính trị, văn hóa, truyền thống, công nghệ, môi trường tới công việc kinh doanh nói chung và truyền thông nói riêng của đơn vị - là những kiến thức và kỹ năng cần thiết để hoạch định chiến lược và đường lối chính sách cho bất kỳ tổ chức nào Tuy nhiên, quản lý cũng có phần trách nhiệm vì do nhiều lý do, trong đó lý do quan trọng là bản thân họ thiếu hiểu biết hoặc đánh giá không đầy đủ về vai trò của truyền thông nên đã chọn sai ứng cử viên cho bộ phận này

Tóm lại, trên đây là những khái quát cơ bản về chất lượng truyền thông nói chung Đối với lĩnh vực xuất bản, chất lượng truyền thông ảnh hưởng tới nhiều mặt, thực sự có tác động ở những khía cạnh sau:

1.1.3.1 Phân tích khả năng thị trường

Xuất bản là hoạt động thuộc lĩnh vực văn hóa tư tưởng Quá trình xuất bản là quá trình sản xuất, phân phối và tiêu dùng các sản phẩm văn hóa nhằm đáp ứng nhu cầu thưởng thức các giá trị tinh thần ngày một cao của xã hội Quá trình đó theo quy luật tư tưởng văn hóa có quy luật sản xuất vật chất Một quá trình hoạt động của nhiều người, nhiều nhóm người quan hệ hữu cơ với nhau Mỗi khâu sản xuất, phân phối tiêu dùng xuất bản phẩm đều chịu sự chi phối của nhóm công chúng cụ thể mà sự hiểu biết lẫn nhau giữa các chủ thể xuất bản và các nhóm đó cũng như sự hiểu biết của công chúng đối với cơ quan xuất bản có ý nghĩa quyết định đến nội dung và chất lượng của hoạt

động xuất bản

Truyền thông trong hoạt động xuất bản giúp các biên tập viên, những người làm sách phân tích và định hướng thị trường Khi thực hiện hoạt động

gia công biên tập tác phẩm văn hóa tinh thần, những người làm công tác biên tập xuất bản sẽ làm cho nó phù hợp với nhu cầu độc giả, tạo ra mục đích truyền thông xác định Biên tập là quá trình sản xuất tinh thần, quá trình thu thập và xử lý thông tin, xây dựng, gia công các tác phẩm truyền thông theo

yêu cầu của các nhóm bạn đọc với những định hướng tư tưởng nhất định

Muốn có tác phẩm xuất bản, biên tập viên phải tìm chọn đề tài và xây dựng được kế hoạch đề tài Quá trình tìm chọn, tổ chức sáng tạo tác phẩm là một quá trình thu thập, xử lý thông tin, giao tiếp với các nhóm đối tượng khác nhau Muốn đạt hiệu quả cao, nhà xuất bản phải tiến hành quan hệ công chúng tốt Xác định đúng đề tài cũng chính là hoạch định chính xác thị trường

hướng tới

Đề tài thường bắt đầu từ ý muốn hoặc nguyện vọng nào đó của biên tập viên trong quá trình giao tiếp, thu thập thông tin, sau đó qua điều tra và xem xét thấu đáo nhu cầu của xã hội và công chúng để phát triển thành kiến nghị sản xuất xuất bản phẩm Quá trình xác lập đề tài là quá trình lý giải và nắm được phương hướng công tác xuất bản, định hướng cụ thể về xuất bản của Đảng, Nhà nước trong lĩnh vực mình phụ trách Để có kế hoạch đề tài tốt, biên tập viên phải tìm hiểu tương đối rõ ràng về nhu cầu của xã hội và độc giả Muốn vậy, họ phải giao tiếp, thu thập thông tin từ các cơ quan lãnh đạo quản lý xuất bản của Đảng, Nhà nước Qua tổ chức sự kiện, các phương tiện thông tin đại chúng mà nắm được các định hướng chiến lược, các chương trình mục tiêu xuất bản cụ thể của ngành mình, đơn vị mình Mỗi một đề tài, một mảng đề tài được xây dựng thành công, có chất lượng đều chứng tỏ biên tập viên đã bước những bước đi chắc chắn trong việc nắm vững phương hướng xuất bản, thực hiện tốt quan hệ công chúng với nhóm đối tượng quản

lý vĩ mô hoạt động xuất bản

Kế hoạch đề tài là bản thiết kế sản phẩm tinh thần được nhà xuất bản tổ chức sản xuất Một đề tài được phác họa tốt không chỉ giúp biên tập viên xác

định rõ nội dung công việc của mình mà còn gợi ý cho tác giả rất nhiều Muốn biến đề tài thành xuất bản phẩm, biên tập viên phải tổ chức lực lượng cộng tác viên, tổ chức các tác giả sáng tạo xuất bản phẩm Qua việc thực hiện truyền thông, tác giả có thể hiểu rõ ý tưởng của nhà xuất bản, biên tập viên,

để xác định rõ mục tiêu sáng tạo cụ thể của mình nhằm tạo ra các tác phẩm tinh thần chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu công chúng xã hội đã xác định Cũng qua đó tác giả lựa chọn phương pháp nghiên cứu, sáng tác phù hợp với

đề tài và sở trường của bản thân

Thực tiễn xuất bản đã chứng minh, kế hoạch đề tài được xây dựng thành công sẽ đặt cơ sở tốt đẹp cho việc đảm bảo chất lượng xuất bản phẩm Qua kế hoạch đề tài, chất lượng xuất bản phẩm mà hình tượng của đơn vị xuất bản được xây dựng Đề tài giàu hàm lượng trí tuệ, chất lượng văn hóa không chỉ đặt nền móng đáng tin cậy cho sự tồn tại và phát triển của đơn vị xuất bản, cho việc tập hợp, quy tụ các lực lượng nghiên cứu, sáng tác mà sau khi hoàn thành những đề tài này còn nảy sinh hiệu quả xã hội và hiệu quả kinh tế tốt đẹp, tạo ra danh tiếng quý báu - thương hiệu cho đơn vị xuất bản

Trong việc xây dựng kế hoạch đề tài, tổ chức bản thảo, biên tập viên tích cực khảo sát, nắm vững nhu cầu độc giả Hoạt động tổ chức bản thảo tốt trong cơ chế thị trường phải thực hiện tiếp thị Tiếp thị trong lĩnh vực xuất bản chính là truyền thông, “sử dụng các chiến lược và sách lược quan hệ công chúng nhằm đạt được mục tiêu tiếp thị” Mục đích đó là tăng cường nhận thức

và hiểu biết lẫn nhau giữa độc giả và nhà xuất bản, khuyến khích xuất bản phẩm làm thuận tiện việc truyền đạt thông tin và xây dựng mối quan hệ giữa

bạn đọc, nhà xuất bản với các xuất bản phẩm

1.1.3.2 Lựa chọn thị trường mục tiêu

Xác định rõ đối tượng để truyền đạt thông tin là yếu tố đầu tiên để truyền thông thành công Tuy nhiên, những người làm sách còn cần phải

“khoanh vùng đối tượng” bởi sách là sản phẩm văn hóa đặc thù

Mấu chốt trong việc lựa chọn thị trường mục tiêu là tổ chức tốt bản thảo Công việc này có thành công hay không nằm ở việc lựa chọn và tổ chức lực lượng cộng tác viên ở nhà xuất bản Bởi thế, công tác cộng tác viên được coi là khâu then chốt của người biên tập Tác giả thích hợp cho một đề tài và tác giả không những có đủ trình độ về mặt tư tưởng, học thuật, năng lực thể hiện mà còn phải là người hiểu biết đầy đủ về yêu cầu cụ thể của đề tài và có nhiệt tình, sở trường trong việc thực hiện những đề tài đó Công tác truyền thông của nhà xuất bản có vai trò quan trọng giúp biên tập viên lựa chọn đúng tác giả; giúp tác giả hiểu rõ yêu cầu, đặc điểm của đề tài, hiểu rõ bạn đọc, có thể làm cho phong cách sáng tác của tác giả phù hợpvới yêu cầu và sở thích

của độc giả

Truyền thông sẽ giúp cho BTV thông hiểu tác giả nhiều hơn Quá trình

tổ chức bản thảo, qua hoạt động truyền thông và giao tiếp mà biên tập viên và tác giả thông hiểu nhau, từ lạ lẫm đến quen biết, từ hiểu biết đến giao lưu tình cảm Tác giả nhận đặt hàng viết bản thảo trước hết là do có năng lực và có hứng với đề tài, đồng thời cũng do đồng ý với thái độ làm việc, tác phong và năng lực cộng tác của biên tập viên Trong quan hệ với tác giả, biên tập viên, nhà xuất bản vừa phải có tinh thần chủ động, sáng tạo, có tính nguyên tắc, vừa đòi hỏi có ý thức phục vụ, toàn tâm toàn ý làm tốt công tác phụ vụ việc sáng tạo của tác giả Qua truyền thông, biên tập viên giúp tác giả hiểu rõ hơn về độc giả, cập nhật thông tin học thuật, thống nhất về hình thức trình bày Có lúc thậm chí còn phải quan tâm đến cả cuộc sống hàng ngày của tác giả Những việc làm đó không chỉ giúp tác giả sáng tạo được những tác phẩm có chất lượng cao theo yêu cầu của bạn đọc và nhà xuất bản mà còn uy tín của nhà xuất bản, xây dựng được quan hệ tình cảm sâu nặng giữa tác giả và nhà

xuất bản

Khi đã có được kết quả nghiên cứu, sáng tác của tác giả - tiếp nhận bản thảo, biên tập còn là hoạt động đánh giá, lựa chọn bản thảo để có những tác

phẩm phù hợp với nhu cầu tiếp nhận, nhu cầu tiêu dùng tinh thần của độc giả, đáp ứng đầy đủ các yêu cầu truyền thông của cơ quan xuất bản Hơn nữa, biên tập còn phải dựa theo những yêu cầu, nhu cầu đó mà sửa chữa, chỉnh lý, bổ

sung hoàn thiện các thông tin tri thức trong các tác phẩm đã lựa chọn

Khi đọc thẩm định các loại bản thảo phải coi tính chính trị, tính tư tưởng, tính khoa học là yêu cầu cơ bản Phải xem xét và đánh giá chất lượng của bản thảo từ hai mặt nội dung và hình thức Ngoài ra, đối với một số loại hình và thể loại bản thảo còn có yêu cầu tương đối đặc biệt về tính ổn định, tính sáng tạo độc đáo và tính nghệ thuật Việc thẩm định bản thảo không chỉ do mình biên tập viên thực hiện mà cần thực hiện chế độ thẩm định nhiều cấp – chế độ tam thẩm Đó là

sự phối hợp chặt chẽ các chức danh biên tập trong nội bộ nhà xuất bản: Biên tập viên chính (đọc sơ thẩm) , Trưởng ban biên tập (đọc phúc thẩm) và Tổng biên tập (đọc chung thẩm) Kết quả thẩm định phụ thuộc nhiều vào hoạt động truyền thông trong nội bộ nhà xuất bản Đó là chưa kể, nhiều khi thẩm định bản thảo phải nhờ đến chuyên gia ngoài xuất bản đảm nhận Kết hợp đánh giá của chuyên gia với sự đánh giá của công chúng trên thị trường để quyết định kế hoạch sản xuất, hoàn thiện nội dung và hình thức của tác phẩm Hoạt động truyền thông của nhà xuất bản góp phần quan trọng vào việc đánh giá, sửa chữa, nâng cao chất lượng bản thảo đáp ứng nhu cầu xã hội, bảo đảm cả mục tiêu văn hóa – xã

hội và mục tiêu kinh tế của hoạt động xuất bản

1.1.3.3 Xây dựng hệ thống truyền thông hỗn hợp PR – quảng cáo

Để đưa hoạt động truyền thông trong lĩnh vực xuất bản phát triển thì việc xây dựng một hệ thống truyền thông hỗn hợp PR – quảng cáo luôn cần thiết Nhìn lại, PR là một ngành non trẻ ở Việt Nam nên nhiều người lầm tưởng PR là quảng cáo, marketing Nhiều doanh nghiệp, tổ chức ở Việt Nam cũng chưa có nhận thức xứng đáng và đầy đủ về tầm quan trọng của lĩnh vực này nên thay vì có một bộ phận PR riêng thì họ thường chỉ thành lập phòng

quảng cáo, dịch vụ khách hàng, marketing

Đầu tiên, chúng ta cần thấy được những hoạt động chính của lĩnh vực

PR để từ đó phối hợp giữa PR và quảng cáo hiệu quả:

Truyền thông nội bộ (Internal Communication): Là sự giao tiếp, truyền thông, quan hệ với nhân viên trong tổ chức, doanh nghiệp Phương tiện: bản

tin nội bộ, hòm thư gợi ý, website…

Quan hệ công chúng doanh nghiệp (Corporate Public Relations): Là hình thức giao tiếp truyền thông thay mặt cho cả tổ chức chứ không chỉ hàng

hoá hay dịch vụ Phương tiện: báo cáo năm, hội nghị khách hàng…

Quan hệ báo chí: Sự giao tiếp, truyền thông với các nhà báo, chuyên gia, biên tập của các phương tiện truyền thông thương mai, quốc tế, quốc gia, địa phương (báo in, tạp chí, truyền thanh, truyền hình và website) Phương

tiện: Thông cáo báo chí, bài chuyên đề, tranh ảnh, sự kiện báo chí…

Doanh nghiệp tới doanh nghiệp: Là sự giao tiếp, truyền thông với các

tổ chức ví dụ như: nhà cung cấp, tổ chức bán lẻ… Phương tiện: Triển lãm, sự

kiện thương mại, bản tin công ty…

Quan hệ cộng đồng hay Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp: Là sự giao tiếp, truyền thông với cộng đồng địa phương, các đại diện được bầu, các hiệu trưởng trường học… Phương tiện để quảng bá hình ảnh là: Triển lãm,

cuộc họp, tài trợ…

Quan hệ với nhà đầu tư: Trách nhiệm quản lý chiến lược kết hợp cả tài chính, truyền thông, marketing và luật pháp nhằm tạo nên truyền thông hai chiều hiệu quả nhất giữa công ty, cộng đồng tài chính và các bên liên quan khác Quan hệ với nhà đầu tư được coi là một hoạt động chuyên biệt của PR,

còn được gọi là PR tài chính hay truyền thông tài chính

Quản lý vấn đề: Sự theo dõi môi trường chính trị, xã hội, kinh tế và

công nghệ

Quản lý khủng hoảng: Là sự giao tiếp truyền thông các thông điệp rõ ràng trong các trường hợp khẩn cấp Ví dụ: Trực tiếp tổng biên tập nhà xuất bản, giám độc nhà xuất bản, làm việc với giới truyền thông sau khi xảy ra một

sự cố nào đó ảnh hưởng đến uy tín của đơn vị xuất bản Năm 2013, giám đốc NXB trẻ phải gửi thư xin lỗi các cơ quan truyền thông vì in nhầm hình ảnh danh nhân trong cuốn sách Kiến văn tiểu lục – Lê Quý Đôn.

Quản lý sự kiện: Quản lý và tổ chức các sự kiện của công ty, tổ chức, đảm bảo thông tin, thông điệp của sự kiện được truyền thông rộng rãi và

chính xác Ví dụ: Lễ giới thiệu, ra mắt sách; thành lập công ty, các nhà sách…

Xây dựng hệ thống truyền thông hỗn hợp PR- quảng cáo một cách linh hoạt, bởi lẽ chi phí cho quảng cáo hiện nay rất lớn trong khi ngân sách của các

đơn vị làm sách không nhiều

Trên thế giới, những đơn vị quảng cáo sách lớn như Trung tâm phát hành sách Barner &Noble luôn đi tiên phong trong việc quảng cáo bằng cách giảm giá, quảng cáo trên TV hay bán sách qua mạng Ông chủ Riggio của trung tâm này hiểu rằng cuộc sống bận rộn hiện nay có rất ít người đủ thời gian để lựa chọn cho mình cuốn sách hay và phù hợp Ông biết chỉ có khâu quảng cáo là cầu nối quan trọng với bạn đọc Nhiều người chỉ ngồi ở nhà cũng có thể lựa chọn sách qua mạng Internet của Barnes & Noble và chính

điều này làm cho doanh số của trung tâm tăng vọt Cuốn “Kỷ lục Guinness”

là một trong những cuốn sách thành công nhất thế giới hiện nay với số lượng tiêu thụ là 100 triệu bản Bộ phận phát hành cuốn sách đã quảng cáo trên các phương tiện thông tin đại chúng bằng việc đăng tải các chuyện lạ và kỷ lục tất

cả các lĩnh vực

Tại Việt Nam, việc quảng bá sách còn rất hạn chế Các hoạt động mang tính tuyên truyền nhiều hơn là quảng cáo Từ khi Việt Nam gia nhập Công ước Berner, thị trường sách đã có nhiều thay đổi, hoạt động quảng cáo được

chú trọng hơn Các tác phẩm được giới thiệu rộng rãi

Những tờ báo như Lao Động, Thanh Niên, Sài Gòn Giải Phóng có những chuyên mục giới thiệu sách mới, trên VTV1 đã có thời gian phát sóng chương trình “Mỗi ngày một cuốn sách” trong chương trình Chào buổi sáng

chiếm được sự quan tâm đặc biệt của độc giả yêu sách Kỷ lục về hai cuốn sách “Mãi mãi tuổi 20” và “Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm” từng phá vỡ những kỷ lục phát hành sách trước đó ở nước ta Một thời gian dài, các phương tiện thông tin đại chúng nhắc đến hai cuốn sách với tần suất chóng mặt Hàng chục vạn bản sách được bán ra, đồng thời ý nghĩa lịch sử, niềm tự hào dân tộc

về một thời đại anh hùng được khơi dậy Tại Lễ trao giải Sách Việt Nam lần

thứ nhất, hai tác phẩm đã vinh dự nhận Giải đặc biệt

Ở nước ta, quảng cáo sách kết hợp PR cần thiên về tính tiếp thị, tuyên truyền nhiều hơn là quảng cáo đơn thuần Một phần do giá sách của nước ta đang cao so với thu nhập của người dân Mặt khác, không có nhiều cuốn sách

có thể tạo nên “cơn sốt” Việc tác phẩm Hoay Poner 6 (bản tiếng Anh) xuất hiện ở Việt Nam với giá lên đến 490.000 đồng mà vẫn bán hết1.500 cuốn chỉ trong vòng một ngày phát hành, sau đó còn nhập thêm và số lượng gấp 3, 4 lần cho thấy sách của ta cao nhưng nếu có một nền quảng cáo chuyên nghiệp thì vẫn có khả năng tác động sức mua bạn đọc

1.2 Sự cần thiết và đặc thù của truyền thông trong hoạt động xuất bản

1.2.1 Sự cần thiết của truyền thông trong hoạt động xuất bản

Truyền thông bản chất hướng tới việc làm thay đổi nhận thức, thái độ

và hành vi của con người, cá nhân hay nhóm xã hội hoặc cả xã hội Với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin tác động mạnh tới các dạng thức khiến truyền thông ngày nay càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết Nếu truyền thông trực tiếp trước đây giữ vai trò chủ đạo thì nay truyền thông gián tiếp qua các phương tiện kỹ thuật đóng vai trò chủ yếu Truyền thông tác

động đến hoạt động xuất bản chủ yếu trên những khía cạnh sau:

- Truyền thông trong xuất bản giúp truyền bá văn hoá, xây dựng văn hoá, hoàn thiện nhân cách của mỗi con người bên cạnh việc nâng cao hiệu quả kinh tế trong kinh doanh

Có thể thấy sách là hàng hoá đặc thù nhằm thoả mãn nhu cầu văn hoá tinh thần và trí tuệ Nó tác động mạnh mẽ đến tâm tư, tình cảm của con người

và góp phần tích cực hình thành nhân cách con người, có ý nghĩa giáo dục rất lớn đối với xã hội

Giá trị chủ yếu của hàng hoá xuất bản phẩm không phải là giá trị vật chất mà là giá trị tinh thần, tư tưởng mà xuất bản phẩm đó truyền tải Trên thị trường, việc định giá một xuất bản phẩm thường rất khó đối với những nhà sản xuất kinh doanh Có loại sách bán chạy và tiêu thụ nhanh với số lượng lớn nhưng giá trị văn hoá – xã hội của nó chưa chắc đã cao Ngược lại, có sách được chuyên gia thẩm định giá trị lớn về văn hoá, tư tưởng song mức độ tiêu thụ ít, kén người mua, không nhận được sự chú ý của nhiều độc giả Truyền thông đối với sách phải được giới thiệu kỹ lưỡng, phân tích chuyên sâu các giá trị văn hoá – xã hội thì sức lan toả mới mạnh mẽ Hoạt động truyền thông

vì thế không chỉ bán sách, mà trước tiên là truyền bá văn hoá

Để có xuất bản phẩm phải qua quá trình sản xuất: sản xuất tinh thần tạo

ra các tác phẩm văn hoá – nghệ thuật, sản xuất vật chất để tạo ra vật phẩm truyền tải các tác phẩm đó Sản xuất xuất bản phẩm là một quá trình lao động với nhiều công đoạn sản xuất khác nhau, chịu nhiều chi phí khác nhau: Chi phí trả thù lao sáng tác, chi phí in ấn xuất bản và lưu thông hàng hoá Xuất bản là quá trình kinh tế, phải hoạch định chi phí, tính toán lỗ lãi để có thể bảo đảm tái sản xuất và tái sản xuất mở rộng

Như vậy, xuất bản phẩm vừa là sản phẩm mang tính kinh tế vừa mang tính văn hoá Xuất bản phẩm là sản phẩm văn hoá bởi chính giá trị văn hoá – tư tưởng

mà nó truyền tải Nó là hàng hoá bởi nó được sản xuất, trao đổi, mua bán theo nhu cầu xã hội, của người mua trên thị trường Truyền thông trong xuất bản sẽ mang tính chất của hoạt động kinh tế, nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế, vừa mang tính văn hoá, bởi nó quản lý truyền thông các giá trị văn hoá Chỉ thị 42/CT-TW của Ban Bí thư Trung ương Đảng ngày 25 tháng 8 năm 2004 Đảng ta cũng lưu ý đặc

trưng này của hoạt động xuất bản và nhấn mạnh phải có chính sách cũng như cơ chế phù hợp quản lý xuất bản: “Hoạt động xuất bản phải coi trọng việc phục vụ nhiệm vụ chính trị, tư tưởng, đáp ứng nhu cầu đọc của nhân dân, đồng thời phải thực hiện tốt nhiệm vụ kinh doanh, xây dựng ngành xuất bản thành một ngành kinh tế - công nghệ phát triển toàn diện, vững chắc Cần xây dựng những chính sách và cơ chế phù hợp để xuất bản hoạt động có hiệu quả trong cơ chế kinh tế thị trường định hướng XHCN”

Là một bộ phận của văn hoá, xuất bản có tác động mạnh mẽ đến ý thức

xã hội, xây dựng hệ tư tưởng khoa học cách mạng làm nền tảng tinh thần cho

sự phát triển kinh tế xã hội Truyền thông trong xuất bản luôn mang tính định hướng chính trị, tư tưởng Ở nước ta hiện nay, tất cả các nhà xuất bản đều thuộc các cơ quan nhà nước, không có nhà xuất bản tư nhân Đảng lãnh đạo tuyệt đối hoạt động xuất bản Đảng ta không chủ trương cổ phần hoá các nhà xuất bản Các cán bộ là đảng viên giữ các chức vụ lãnh đạo, quản lý các nhà xuất bản chịu trách nhiệm thực hiện định hướng chính trị trong xuất bản Đây

là chính là yếu tố quan trọng để truyền thông xác định tầm ảnh hưởng đối với

hoạt động xuất bản nước ta hiện nay

- Truyền thông tác động đến thương hiệu của các NXB

Thương hiệu là thuật ngữ đang được dùng phổ biến tại Việt Nam Theo định nghĩa của Tổ chức sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO): Thương hiệu là dấu hiệu (hữu hình và vô hình) đặc biệt để nhận biết một sản phẩm, hàng hoá hay một dịch vụ nào đó được sản xuất hay được cung cấp bởi một cá nhân hay một tổ chức

Điều này hoàn toàn phù hợp trong thực tế, nếu trước đây để định giá giá trị của một doanh nghiệp thông thường, họ hay dựa vào giá trị của đất đai,

vị trí nhà xưởng, trang thiết bị vật tư máy móc… và vốn thì ngày nay điều họ quan tâm nhiều hơn là những giá trị tài sản vô hình và thực tế phần lớn giá trị của doanh nghiệp nằm ở tài sản này Sựa lựa chọn của người tiêu dùng, đối tác, nhà đầu tư và các cơ quan chức năng chính là những yếu tố tạo nên

thương hiệu Thương hiệu cho chúng ta biết doanh nghiệp đó là ai và sản phẩm của họ là gì, thuộc lĩnh vực nào Xây dựng thương hiệu là “mục tiêu hàng đầu” của bất kỳ một doanh nghiệp, tổ chức nào muốn định vị sản phẩm của mình trên thị trường Vì nó là “tài sản vô hình quý giá” nên đối với những doanh nghiệp kinh doanh xuất bản phẩm thương hiệu thật sự rất quan trọng

Khi một nhà xuất bản hay một công ty sách có thương hệu tốt trên thị trường thì đơn vị đó sẽ được độc giả hay các đối tác tin cậy vào chất lượng của từng xuất bản phẩm mà xuất bản hay công ty sách đó đưa đến bạn đọc Thương hiệu xuất bản là sự tổng hoà các đầu tư về mặt chất xám của một hay một nhóm tác giả, của đội ngũ cộng tác viên, những hoạ sĩ…của chiến lược kinh doanh và cả sự truyền thông hợp lý

Đối với nhà xuất bản hay các công ty sách, thương hiệu có sức mạnh giống như giá trị của những cuốn sách mang lại cho con người Thương hiệu không chỉ là một chứng thực cho giá trị tinh thần của cuốn sách mang lại mà

nó còn thể hiện cá tính, phong cách riêng của đơn vị xuất bản Bạn đọc nhớ đến một đơn vị xuất bản nào đó qua những cuốn sách mà họ cảm thấy tâm đắc, thấy ý nghĩa, có giá trị và thoả mãn nhu cầu bản thân.Thế hệ tuổi thơ của nhiều người đã từng gối đầu giường những cuốn sách là thương hiệu của

NXB Kim Đồng: Đất rừng phương Nam; Cuộc truy tìm kho vũ khí; Những chuyện lạ về cá (Đoàn Giỏi)… nhà văn Tô Hoài với tác phẩm Dế

mèn phiêu lưu ký, Trẻ và Cóc, Vừ A Dính… (Xem phụ lục 1)

Năm 2012, Nhà xuất bản Kim Đồng cho ra mắt bộ “Kính vạn hoa” tái bản, gồm 9 tập (bộ dày) và 54 tập (bộ nhỏ) Việc làm này được đông đảo bạn đọc trên cả nước, từ những người trưởng thành đã gắn bó tuổi thơ với bộ sách hay thế hệ bạn đọc mới lớn hưởng ứng nhiệt liệt Truyền thông cụ thể là báo chí đã đồng loạt đưa thông tin về cuốn sách Trào lưu hưởng ứng bộ truyện Kính vạn hoa xuất hiện khắp nơi Vào thời điểm này, chính tác giả Nguyễn Nhật Ánh cũng phải thú nhận với báo chí rằng đây là tác phẩm được đầu tư

công phu trong thiết kế với chất liệu giấy ngoại nhập và nó sẽ tạo ra sự khác biệt trong cuốn sách so với những tác phẩm trước kia của ông

Không chỉ tại Nhà xuất bản Kim Đồng, việc truyền thông giới thiệu sách đã trở thành việc làm không thể thiếu tại nhiều đơn vị xuất bản, công ty, doanh nghiệp Các đơn vị làm sách có thể kết nối với nhiều tờ báo để đưa sách ra thị trường Ngày 1/10/2014, báo điện tử Vietnamnet đăng tải bài viết với tựa đề: “Điệp viện Phạm Xuân Ẩn thực sự là ai” Mục đích chính là truyền thông cho bestseller “Điệp viên hoàn hảo” của Gs Larry Berman Công ty First News đơn vị làm cuốn sách này cũng đã tổ chức họp báo và mời tác giả giao lưu với nhiều phóng viên báo đài (Xem phụ lục 2)

Chính những cách thức truyền thông qua báo chí giúp thương hiệu của nhiều nhà xuất bản và các đơn vị làm sách trở nên quen thuộc với độc giả hơn Dần dần, công chúng “định vị” được mảng sách mình cần ở đâu và họ sẽ tìm đến đúng địa chỉ Truyền thông giúp các đơn vị xuất bản tạo dựng thương hiệu là như thế

- Truyền thông có ảnh hưởng đến xử lý khủng hoảng của đơn vị

Mọi hoạt động kinh tế - xã hội đều phải đối mặt hàng ngày với những tình huống bất ngờ Cũng như thế đơn vị xuất bản, những doanh nghiệp làm sách cần phải theo dõi sát sao tình hình kinh tế, chính trị, xã hội trong nước và thế giới nhằm dự phòng những tình huống xấu nhất có thể xảy ra, ở một mức

độ nào đó là những vấn đế có thể ảnh hưởng đến công ty, tổ chức và trở thành khủng hoảng

Nhiều định nghĩa khác nhau về khủng hoảng Bernstein, chuyên gia truyền thông Mỹ cho rằng khủng hoảng là tình thế đe doạ nghiêm trọng tới cuộc sống, sức khoẻ, thân thể, tài sản; đe doạ nghiêm trọng tới uy tín; làm gián đoạn nghiêm trọng công việc hoặc hoạt động kinh doanh; ảnh hưởng tiêu cực tới giá trị cổ phiếu

Khủng hoảng vì vậy thường là những sự kiện phát sinh bất ngờ, xảy ra ngoài dự kiến và đòi hỏi phải ứng phó kịp thời Một cuộc khủng hoảng xảy ra

sẽ gây cản trở các hoạt động vốn vẫn diễn ra bình thường tại các doanh nghiệp, tạo ra sự bất ổn định và căng thẳng tâm lý

Vấn đề “đạo” các tác phẩm tại Việt Nam đã trở thành chuyện như “cơm bữa” Đó cũng là một trong những vấn đề nảy sinh khủng hoảng trong lĩnh vực xuất bản Ngày 10/10/2015, Hội nhà văn Hà Nội trao giải thưởng cho tập

làn sóng phản đối đã dấy lên bởi nội dung trong tập thơ này có phần giống với tác phẩm của nhà thơ Phan Ngọc Thường Đoan Nhà thơ Phan Huyền Thư đã phải chính thức xin lỗi và xin rút khỏi giải thưởng

Khủng hoảng trong lĩnh vực xuất bản còn đến từ cách biên tập sách tại nhiều đơn vị xuất bản Thời gian gần đây không ít nhà xuất bản đã có sự thay đổi từ nội dung đến hình thức của tác phẩm Tháng 11/2014, bài thơ “Thương Ông” in trong Sách giáo khoa Tập đọc lớp 2 được “chế lại” với nội dung sai khác bản gốc rất nhiều Bài thơ "Sông núi nước Nam" trong SGK lớp 7 cũng

bị “cải biên” khiến phụ huynh cũng như các học sinh đang khá bức xúc Đoạn thơ được dịch là:

“Sông núi nước Nam vua Nam ở Rành rành định phận tại sách trời

Cớ sao lũ giặc sang xâm phạm Chúng bay sẽ bị đánh tơi bời”

Tuy nhiên tại trang 62 sách Ngữ văn lớp 7 tập I, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam (NXBGDVN) phát hành lại dịch như sau:

“Sông núi nước Nam vua Nam ở Vằng vặc sách trời chia xứ sở Giặc dữ cớ sao phạm đến đây Chúng mày nhất định phải tan vỡ”

Tổng chủ biên Sách giáo khoa GS Nguyễn Khắc Phi đã trả lời với báo chí như một cách “đính chính” về bản dịch có phần lạ lẫm này Đó là sự cân nhắc

từ bản chữ Hán, nên dùng bản nào vì bản dịch cũ dù nghe êm tai hơn nhưng không đáp ứng được tiêu chuẩn lựa chọn tốt nhất"."Chẳng hạn "rành rành" không hay bằng "vằng vặc" Bản dịch nói lên vấn đề bờ cõi, biên giới nên đã cân nhắc rất nhiều Dùng từ "vằng vặc" vừa sáng vừa rõ ràng, nó cụ thể và ý nghĩa hơn từ "rành rành"", GS Nguyễn Khắc Phi dẫn giải Tuy nhiên, sự thay đổi khiến người đọc có phần băn khoăn với bản dịch này

Như vậy truyền thông đã góp phần làm sách rõ hơn những nội dung của bản thảo và cũng góp phần làm dịu đi những dư luận của xã hội về một vấn đề

dư luận quan tâm

1.2.2 Đặc thù truyền thông trong hoạt động xuất bản

ta Nếu không có sách và các xuất bản phẩm khác, văn hoá giáo dục sẽ bị tổn hại và không thể trao truyền kiến thức, kinh nghiệm từ thế hệ này qua thế hệ khác Với mục đích quan trọng là đáp ứng nhu cầu văn hoá tinh thần, nhưng khi bước sang cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, xuất bản tồn tại dưới hình thức hàng hoá, chịu cạnh tranh và mọi chính sách điều tiết về thuế, giá trên thị trường Sự ra đời của công nghệ điện tử nhân bản, hoạt động xuất bản được máy tính trợ giúp và gần đây là internet, tất cả đã tác động sâu sắc đến hoạt động xuất bản, làm cho nó trở thành ngành công nghiệp hiện đại, góp phần không nhỏ vào sự phát triển kinh tế - xã hội của nước ta Xuất bản vừa thực sự liên quan đến ý tưởng và truyền thông, lại vừa liên quan đến lợi nhuận, đặc biệt trong điều kiện của các nước đang phát triển Đây chính là

một đặc thù quan trọng về sản phẩm xuất bản

1.2.2.2 Đặc thù về khách hàng

Độc giả là người tiếp nhận sự truyền bá văn hoá, là đối tượng phục vụ của công tác xuất bản Độc giả có thể chia thành các nhóm khác nhau theo khu vực, lứa tuổi, nghề nghiệp, địa vị, trình độ văn hoá Nhu cầu, hứng thú, sở thích từng nhóm cũng khác nhau Biên tập viên phục vụ cho độc giả thực tế là phục vụ cho các nhóm độc giả riêng, không thể đáp ứng đồng thời nhu cầu của mọi loại độc giả Độc giả của một xuất bản phẩm có thể được phân chia thành: độc giả nòng cốt và bên ngoài; độc giả cơ bản và ngẫu nhiên Dựa vào đặc điểm này để những người làm sách triển khai kế hoạch và xây dựng hệ thống truyền thông phù hợp Bạn đọc – đối tượng khách hàng của xuất bản phẩm có các động cơ tiêu dùng, động cơ mua cụ thể khác nhau và được chia

- Nhu cầu giải trí: Khách hàng đọc sách để nghỉ ngơi đầu óc, thư giãn, suy nghĩ những điều tích cực, tìm lại hứng khởi trong cuộc sống

- Nhu cầu mua sách để lưu giữ, sưu tầm các tác phẩm văn hoá; giao tiếp

xã hội để biếu, tặng người thân tổ chức; nhu cầu tự tôn cá nhân…v vv

- Độc giả chính là khách hàng – công chúng, bạn đọc Truyền thông trong xuất bản ngoài việc hiểu rõ độc giả còn phải tiến hành điều tra và phục

vụ, xử lý thông tin phản hồi từ độc giả

1.2.2.3.Đặc thù về thị trường

Xuất bản trước hết là hoạt động kinh doanh thương mại và tiêu thụ hàng hoá xuất bản phẩm Do đó, phát hành xuất bản phẩm gắn liền với tiếp thị, quảng cáo, quan hệ công chúng, tóm lại là hoạt động truyền thông Thị trường của xuất bản phẩm phải thật rộng chứ không chỉ bó hẹp trong những nhà sách, những trung tâm phát hành tại các quân, huyện… Đưa sách lên mạng, lập các website tiêu thụ sách đang trở thành trào lưu, xu hướng chung của thế giới và đó cũng là cách mà những nhà làm sách hiện nay phải hướng đến để mở rộng thị trường Nhà xuất bản Kim Đồng là một trong những đơn

vị thành lập website riêng để giới thiệu sách và thường xuyên có hoạt động

mở rộng thị trường, nâng tầm thị hiếu (Xem phụ lục 3)

Thị trường của xuất bản cũng được mở rộng thông qua các tổ chức hội nghị giới thiệu sách Do tác giả, các nhà nghiên cứu phê bình, các nhà báo thực hiện nhằm giới thiệu nội dung, ý nghĩa của xuất bản phẩm và các tài liệu, bối cảnh có liên quan tới quá trình sáng tác, xuất bản phẩm

Tổ chức hội nghị toạ đàm độc giả: Nhà xuất bản phối hợp với thư viện, nhà văn hoá mời các độc giả tích cực toạ đàm về xuất bản phẩm Qua đó người làm xuất bản hiểu rõ hơn giá trị sản phẩm, đồng thời lắng nghe sự phản ánh của độc giả và thu thập ý kiến phản hồi về xuất bản phẩm

Tổ chức hội nghị giới thiệu những xuất bản phẩm mới, với nội dung và tính chất gần với hội nghị trên nhưng đối tượng mời tham gia rộng rãi hơn, có thể có các chuyên gia, độc giả, tác giả, biên tập viên, phóng viên báo chí

Như vậy, thị trường của xuất bản không phải chỉ đơn giản xuất hiện ở những cửa hàng sách đơn thuần mà nó còn có ở những nơi giao lưu tri thức, nâng cao kiến thức của những người yêu sách, có trình độ, có văn hoá đọc

Tiểu kết chương 1

Qua chương 1, người viết mong muốn đưa đến cái nhìn tổng quát về truyền thông, chất lượng truyền thông và ảnh hưởng của nó đối với lĩnh vực xuất bản Tại Việt nam, truyền thông chỉ mới bắt đầu nhưng nó đã có vai trò quan trọng trong việc thực hiện các chức năng tư tưởng, văn hóa, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống tinh thần của toàn xã hội

Trước hết, truyền thông trong hoạt động xuất bản nhằm giới thiệu cho độc giả trong cả nước hiểu được tầm quan trọng của hoạt động xuất bản đối với công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Truyền thông giới thiệu về nhà xuất bản với những đặc điểm về truyền thống, văn hóa, con người, quy trình hoạt động xuất bản và những yêu cầu đặt ra khi xây dựng tác phẩm Nó góp phần mang đến những nét khái quát về ấn phẩm mà nhà xuất bản vừa phát hành hoặc dự định xuất bản trong thời gian tới Quả thực đây là kênh giao lưu độc giả với tác giả, độc giả với nhà xuất bản để nói nên những nhu cầu và nguyện vọng của từ hai phía Những đánh giá của độc giả với ấn phẩm vừa xuất bản,…

Xác định được tầm quan trọng của truyền thông trong hoạt động xuất bản, một số nhà xuất bản đã quan tâm đến công tác này ở từng mức độ khác nhau như: xây dựng các website giới thiệu về nhà xuất bản và giới thiệu sách, xuất bản các tạp chí, tham gia giới thiệu sách trong các kỳ hội chợ trong nước

và quốc tế, tổ chức các kỳ giao lưu giữa nhà xuất bản với độc giả, giữa độc giả với tác giả,… Tuy nhiên, thực trạng chất lượng truyền thông giới thiệu sách ở nước ta hiện nay như thế nào, chúng ta đã làm và chưa làm được gì trong công tác này sẽ được người viết nói rõ hơn qua chương 2