Báo đảng địa phương khu vực đồng bằng sông hồng truyền thông về an sinh xã hội (khảo sát 3 báo bắc ninh, hải dương, hưng yên) từ tháng 7 2016 đến tháng 6 2017

Thực tế trong thời gian qua, báo chí, truyền thông với chức năng tuyên truyền, tổ chức và cổ động tập thể, phản biện xã hội, tạo dựng dư luận và định hướng dư luận xã hội, các chính sách

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

NGUYỄN THỊ HÀ

BÁO ĐẢNG ĐỊA PHƯƠNG KHU VỰC ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG

TRUYỀN THÔNG VỀ AN SINH XÃ HỘI (Khảo sát 3 báo: Bắc Ninh, Hải Dương, Hưng Yên)

Từ tháng 7-2016 đến tháng 6- 2017

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ

Hà Nội, 2017

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

NGUYỄN THỊ HÀ

BÁO ĐẢNG ĐỊA PHƯƠNG KHU VỰC ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG

TRUYỀN THÔNG VỀ AN SINH XÃ HỘI (Khảo sát 3 báo: Bắc Ninh, Hải Dương, Hưng Yên)

LUẬN VĂN ĐÃ ĐƢỢC CHỈNH SỬA

THEO Ý KIẾN CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC

Hà Nội, ngày…tháng… năm 2017

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực,

có xuất xứ rõ ràng Những kết luận trong luận văn chƣa từng đƣợc công bố trong bất cứ công trình nào

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

ASXH An sinh xã hội

BHXH Bảo hiểm xã hội

BHYT Bảo hiểm y tế

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Trang Biểu đồ 2.1 Số lƣợng tin, bài truyền thông về an sinh xã hội từ tháng 7-

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN TRUYỀN THÔNG VỀ AN SINH XÃ HỘI TRÊN BÁO ĐẢNG ĐỊA PHƯƠNG 18

1.1 Các lý thuyết sử dụng trong nghiên cứu 18

1.2 Một số khái niệm 18

1.3 Vai trò của báo chí truyền thông về an sinh xã hội 24

1.4 Những yêu cầu với báo chí trong truyền thông về an sinh xã hội 32

Chương 2: THỰC TRẠNG TRUYỀN THÔNG VỀ AN SINH XÃ HỘI TRÊN BÁO ĐẢNG ĐỊA PHƯƠNG KHU VỰC ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG 44

2.1 An sinh xã hội qua phản ánh của báo chí nói chung và 3 tờ báo khảo sát Bắc Ninh, Hải Dương, Hưng Yên nói riêng 44

2.2 Nội dung truyền thông về an sinh xã hội 49

2.3 Hình thức truyền thông về an sinh xã hội trên các báo khảo sát 59

2.4 Đánh giá chung 63

Chương 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG VÀ HIỆU QUẢ TRUYỀN THÔNG VỀ AN SINH XÃ HỘI CỦA BÁO ĐẢNG ĐỊA PHƯƠNG KHU VỰC ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG 72

3.1 Hội nhập quốc tế và yêu cầu thông tin truyền thông về an sinh xã hội trên báo chí 72

3.2 Một số giải pháp nâng cao chất lượng truyền thông về an sinh xã hội trên báo Đảng khu vực đồng bằng sông Hồng 76

3.3 Kiến nghị, đề xuất 84

KẾT LUẬN 93

TÀI LIỆU THAM KHẢO 96 PHỤ LỤC

1

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Từ xa xưa, trước những khó khăn, rủi ro trong cuộc sống, con người

đã tự khắc phục, như câu phương ngôn “tích cốc phòng cơ, tích y phòng hàn”; đồng thời, còn được sự san sẻ, đùm bọc, cưu mang của cộng đồng Sự tương trợ dần dần được mở rộng và phát triển dưới nhiều hình thức khác nhau Trong quá trình phát triển xã hội, những yếu tố đoàn kết, hướng thiện đó đã tác động tích cực đến ý thức và công việc xã hội hệ thống ASXH đã có những

cơ sở để hình thành và phát triển

Sự ra đời của ASXH nhằm bảo vệ mức sống tối thiểu của người dân trước những rủi ro và tác động bất thường về kinh tế, xã hội và môi trường; và không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân Với tinh thần đó, ASXH nhanh chóng phát triển mạnh trên phạm vi toàn thế giới và được các nước thừa nhận là một trong những quyền con người Điều này được thể hiện trong Tuyên ngôn nhân quyền do Đại hội đồng Liên hợp quốc

thông qua ngày 10/12/1948: “Tất cả mọi người với tư cách là thành viên của

xã hội có quyền hưởng ASXH Quyền đó đặt cơ sở trên sự thoả mãn các quyền về kinh tế, xã hội và văn hoá cần cho nhân cách và sự tự do phát triển con người ” Ngày 25/6/1952, Hội nghị toàn thể của Tổ chức Lao động quốc

tế (ILO) đã thông qua Công ước số 102, được gọi là Công ước về ASXH Do vậy, Bảo đảm ASXH không chỉ là bảo vệ quyền của mỗi người dân mà còn là một nhiệm vụ quan trọng của mỗi quốc gia trong quá trình phát triển

Đối với Việt Nam, từ nhiều năm qua, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm xây dựng và tổ chức thực hiện các chính sách ASXH, coi đây vừa là mục tiêu, vừa là động lực để phát triển bền vững, ổn định chính trị - xã hội, thể hiện bản chất tốt đẹp của chế độ, hướng tới mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng và văn minh

2

Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa dưới ánh sáng đường lối đổi mới, ASXH là một trong các bộ phận trong các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước ta về phát triển xã hội, đồng bộ với phát triển kinh tế, văn hóa, giáo dục, quốc phòng, an ninh và đối ngoại

Với sự quan tâm, chăm lo của Đảng và Nhà nước ta, sau hơn 30 năm đổi mới, công tác bảo đảm ASXH ở nước ta đã đạt được nhiều kết quả quan trọng Hệ thống ASXH ngày càng đồng bộ và hoàn thiện với diện bao phủ không ngừng được mở rộng Đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân không ngừng được cải thiện ASXH trở thành chỗ dựa vững chắc của người nghèo và đối tượng dễ bị tổn thương trong xã hội, khẳng định bản chất ưu việt của chế độ xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân

Chúng ta luôn coi ASXH là chìa khóa then chốt để xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, mang lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho mỗi người dân Bằng chứng là chúng ta đã xây dựng được một hệ thống các chính sách ASXH rộng khắp Chẳng hạn như các chính sách đối với thương binh, bệnh binh, gia đình liệt sĩ và người có công với cách mạng; chính sách xoá đói giảm nghèo; chính sách đối với những vùng đặc biệt khó khăn, vùng gặp thiên tai Bên cạnh các chính sách, Nhà nước và toàn dân còn phát triển những phong trào CTXH và hệ thống dịch vụ để phần nào bảo đảm an sinh,

an toàn xã hội cho mọi người dân

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được công tác bảo đảm ASXH ở nước ta vẫn chưa phát triển đồng bộ và chưa đáp ứng được nhu cầu

xã hội đa dạng hiện nay Các chính sách được ban hành tuy nhiều về số lượng, song có nhiều bất cập, thiếu đồng bộ và liên kết trong quá trình triển khai thực hiện

Tình hình này thể hiện ở việc giảm nghèo chưa bền vững, tỷ lệ tái nghèo cao, người dân còn nhiều khó khăn, bất bình đẳng xã hội và phân hoá

3

giàu nghèo ngày càng lớn giữa các nhóm dân cư Điều này đòi hỏi sự vào cuộc của các cấp, các ngành trong đó không thể không nhắc đến vai trò của truyền thông - một công cụ vô cùng quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả

và phát triển ASXH

Mặt trái của kinh tế thị trường tác động làm cho sự phân hóa giàu, nghèo tỷ lệ ngày càng cao Môi trường bị ô nhiễm, thiên tai, dịch bệnh, rủi ro trong sản xuất kinh doanh ngày càng nhiều… chính vì vậy vấn đề ASXH càng phải được đề cao và quan tâm hơn nữa của Đảng, nhà nước và cộng đồng xã hội, đặc biệt là vai trò của truyền thông về ASXH Thực tế trong thời gian qua, báo chí, truyền thông với chức năng tuyên truyền, tổ chức và cổ động tập thể, phản biện xã hội, tạo dựng dư luận và định hướng dư luận xã hội, các chính sách đường lối của Nhà nước về ASXH đã đến được với người dân; đồng thời đây cũng là diễn đàn cho toàn dân thể hiện, tập hợp các ý kiến, kinh nghiệm giải quyết các vấn đề ASXH cũng như là phương tiện kêu gọi sự giúp

đỡ của toàn xã hội đối với mỗi cá nhân đang gặp khó khăn Cùng với chức năng ấy của báo chí, báo Đảng ở khu vực đồng bằng Sông Hồng (ĐBSH) đã tích cực tuyên truyền về các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, chế

độ, pháp luật về ASXH, phản ánh chân thực, khách quan về trách nhiệm và quyền lợi của người tham gia thụ hưởng các chính sách, chế độ, pháp luật ASXH, đưa tiếng nói của nhân dân đến với Đảng, là cầu nối giữa Đảng với nhân dân Trong đó, vấn đề tuyên truyền về ASXH luôn được cơ quan chủ quản và Ban biên tập các báo Đảng đặt biệt coi trọng Qua đó, giúp người dân tham gia thụ hưởng các chế độ, chính sách ASXH hiểu biết, thực hiện nghĩa

vụ và quyền lợi theo luật quy định, đồng thời phát hiện, tư vấn cho Đảng, Nhà nước hoạch định đường lối, chính sách về cả tầm chiến lược ngắn và dài hạn trở thành nhân tố trực tiếp hoặc gián tiếp, đóng góp quan trong về vật chất, tinh thần cho hệ thống ASXH

4

Bên cạnh những mặt tích cực, thời gian qua, công tác tuyên truyền trên báo Đảng khu vực ĐBSH về các chính sách trụ cột trong hệ thống ASXH chưa thật sự có hiệu quả, thể hiện một số mặt như: Còn ít những bài viết sâu, chủ yếu các bài phản ánh thông thường, chưa có nhiều bài phóng sự, điều tra chống tiêu cực những hành vi vi phạm pháp luật về ASXH; nhiều bài mang nặng hình thức báo cáo, đơn điệu, kết cấu tin bài ảnh chưa phù hợp; nội dung khô khan, thiếu tính chuyên nghiệp, ít bám sát thực tế, phản ánh một chiều, chưa tích cực tham gia tổng kết thực tiễn; chưa có kế hoạch truyền thông bài bản, dài hơi Trình độ đội ngũ của phóng viên viết về ASXH không đều nên chất lượng không cao Điều này cho thấy, công tác tuyên truyền về ASXH chưa đáp ứng được yêu cầu, chưa phát huy sức mạnh, lợi thế của báo Đảng địa phương trong việc truyền thông về vấn đề ASXH Trước thực trạng đó, để báo Đảng khu vực ĐBSH hoàn thành nhiệm vụ chính trị do Đảng bộ, Chính quyền giao phó và thực sự là diễn đàn của nhân dân, đáp ứng nhu cầu thông tin ngày càng cao của công chúng, đặt ra yêu cầu phải xây dựng những giải pháp đồng bộ, phù hợp hơn, nhằm nâng cao chất lượng thông tin báo chí tuyên truyền vấn đề ASXH trong thời gian tới

Với tầm quan trọng và ý nghĩa cấp thiết như vậy nên tôi chọn đề tài

“Báo Đảng địa phương khu vực Đồng bằng sông Hồng truyền thông về an sinh xã hội” để thực hiện luận văn thạc sỹ Báo Chí của mình

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

An sinh xã hội là một mảng đề tài rộng, đã có nhiều công trình thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau viết về ASXH Dưới góc độ nghiên cứu của báo chí học, mảng đề tài báo chí trong hoạt động truyền thông cũng được nhiều học giả quan tâm

2.1 Tình hình nghiên cứu ở trong nước

2.1.1 Hệ thống chính sách xã hội của Đảng và Nhà nước ta về an sinh xã hội

5

Bao gồm nhiều chính sách xã hội quan trọng như: BHYT; BHXH; chính sách ưu đãi người có công; chính sách trợ giúp xã hội; chính sách cứu trợ xã hội; các dịch vụ xã hội khác tài trợ bằng nguồn công cộng; các quỹ tiết

kiệm xã hội

Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng (4/2001), cụm từ ASXH lần đầu tiên được ghi trong Nghị quyết: “Khẩn trương mở rộng hệ thống BHXH và ASXH Sớm xây dựng và thực hiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp (BHTN)” [14, tr.651]

Nghị quyết Đại hội lần thứ X của Đảng (4/2006) tiếp tục xác định:

“Xây dựng hệ thống ASXH đa dạng, phát triển mạnh hệ thống BHXH, BHYT, tiến tới BHYT toàn dân” [12, tr.293] Đến Đại hội XI của Đảng (1/2011), những mục tiêu ASXH chủ yếu đến năm 2015 được Nghị quyết ghi rõ: “Tạo bước tiến rõ rệt về thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, bảo đảm ASXH, giảm tỷ lệ hộ nghèo; cải thiện điều kiện chăm sóc sức khỏe nhân dân [15, tr.189 -191]

Báo cáo chính trị tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng

Cộng Sản Việt Nam nêu rõ: “Thu hút, phát huy mạnh mẽ mọi nguồn lực và sức sáng tạo của nhân dân Chăm lo nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, giải quyết tốt những vấn đề bức thiết; tăng cường quản lý phát triển xã hội, bảo đảm an ninh xã hội, an ninh con người; bảo đảm ASXH, từng bước nâng cao phúc lợi xã hộ, chăm lo cải thiện đời sống mọi mặt của nhân dân, thu hẹp khoảng cách giàu- nghèo”.[16, tr.197]

2.1.2 Các cuộc hội thảo khoa học liên quan đến đề tài

Tại Hội thảo khoa học - thực tiễn ”ASXH ở nước ta: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn” do tạp chí Cộng sản chủ trì, phối hợp với Ban Tuyên giáo

Trung ương, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Hội đồng Khoa học các

cơ quan Đảng Trung ương tổ chức Hội thảo Có hơn 60 bài tham luận của các

6

chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý thuộc các Viện nghiên cứu, bộ, ban ngành Trung ương Các tham luận đều có điểm chung là phản ánh tính đa dạng, phức tạp của ASXH Tuy nhiên, với góc độ nghiên cứu, các diễn giả có rất nhiều quan điểm, cách hiểu khác nhau về ASXH

Tháng 8-2016, Hội thảo khoa học - thực tiễn với chủ đề: “Giảm nghèo

đa chiều bền vững: Thực tiễn và định hướng, giải pháp cho các tỉnh Tây Bắc”

do Tạp chí Cộng sản, Ban Chỉ đạo Tây Bắc đã phối hợp với tỉnh ủy Sơn La tổ chức Hội thảo nhận được 75 bài tham luận tập trung làm rõ quan điểm của Đảng, Nhà nước về công tác xóa đói giảm nghèo và các giải pháp nhằm giảm nghèo đa chiều bền vững

2.1.3 Các cuốn sách và công trình khoa học liên quan đến đề tài

Đáng chú ý, có một số cuốn sách liên quan đến vấn đề ASXH như:

Cuốn sách “Về ASXH ở Việt Nam giai đoạn 2012 - 2020” Nxb Chính trị

Quốc gia Bằng cách tiếp cận hệ thống an sinh xã hội với hai bộ phận: an sinh

xã hội đóng - hưởng và an sinh xã hội không đóng góp, cuốn sách phân tích thực trạng phát triển an sinh xã hội ở nước ta hiện nay, chỉ ra những thành tựu, hạn chế và nguyên nhân hạn chế Trên cơ sở phân tích bối cảnh thế giới

và trong nước, quán triệt các mục tiêu, phương hướng và giải pháp thực hiện một số vấn đề ASXH ở nước ta những năm tới Ngoài ra, cuốn sách còn giới thiệu kinh nghiệm của một số nước trong việc phát triển hệ thống ASXH để bạn đọc tham khảo trong nghiên cứu và hoạch định chính sách phát triển ASXH ở nước ta trong những năm tới

Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật xuất bản cuốn sách ASXH ở Việt Nam hướng tới năm 2020 do Vũ Văn Phúc, Nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản chủ biên Cuốn sách tập hợp các bài viết của các nhà quản lý, các chuyên gia nghiên cứu trên nhiều lĩnh vực liên quan đến vấn đề an sinh xã hội Mỗi bài viết được tiếp cận từ các khía cạnh khác nhau của vấn đề an sinh

7

xã hội nhưng đều góp phần không ngừng nâng cao đời sống vật chất cũng như tinh thần của nhân dân, bảo đảm cho sự phát triển bền vững của đất nước Có những bài viết bàn đến vấn đề an sinh xã hội ở nông thôn, hay an sinh xã hội cho những đối tượng cụ thể: nông dân, người cao tuổi Đặc biệt, bài viết của Trần Hữu Thăng đề cập đến chi phí y tế và cái bẫy đói nghèo bàn đến những nguyên nhân quan trọng dẫn đến chi phí y tế tăng cao Và khi chi phí tăng cao thì sẽ kéo theo những hệ lụy nào? Cũng có nhiều bài viết đưa ra những hướng giải pháp cụ thể để góp phần bảo đảm ASXH như bài viết: Đào tạo nghề cho nông dân, một hướng bảo đảm ASXH và phát triển bền vững của tác giả Đường Vinh Sường; Làm tốt công tác phòng, chống tệ nạn xã hội là góp phần tăng cường bảo đảm ASXH của tác giả Vũ Quang vinh; Giải quyết mối quan

hệ giữa kinh tế thị trường và định hướng xã hội chủ nghĩa để xây dựng hệ thống chăm sóc sức khỏe góp phần bảo đảm ASXH của tác giả Phạm Mạnh Hùng Qua cuốn sách, bạn đọc sẽ được tiếp cận nhiều thông tin, vấn đề khác nhau của ASXH qua lăng kính của các nhà nghiên cứu

2.1.4 Các luận văn, luận án liên quan đến đề tài

Luận án tiến sĩ Triết học của tác giả Nguyễn Văn Chiều “Chính sách ASXH và vai trò của nhà nước trong việc thực hiện chính sách an sinh xã hội ở Việt Nam” [20], trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận

chung về chính sách ASXH và vai trò của nhà nước trong việc thực hiện chính sách ASXH, kinh nghiệm quốc tế và thực trạng Nhà nước thực hiện chính sách ASXH ở Việt Nam, Luận án đã phân tích những nội dung cơ bản của chính sách ASXH và vai trò của Nhà nước trong việc thực hiện chính sách ASXH ở Việt Nam hiện nay; đề xuất phương hướng và những giải pháp nâng cao vai trò của Nhà nước trong việc thực hiện chính sách ASXH ở Việt Nam hiện nay; làm rõ bối cảnh, phương hướng và những giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao vai trò của Nhà nước trong việc thực hiện chính sách ASXH ở Việt Nam hiện nay Luận án được đánh giá là có một

8

số đóng góp về mặt lý luận và thực tiễn: về mặt lý luận, luận án đã làm sáng tỏ thêm lý luận về chính sách ASXH và vai trò của nhà nước trong việc thực hiện chính sách ASXH nói chung và ở Việt Nam nói riêng

Luận án “An sinh xã hội đối với nông dân trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam” của tác giả Mai Ngọc Anh [3], gồm ba chương làm

sáng rõ: cơ sở lý luận và thực tiễn của việc hoàn thiện hệ thống ASXH đối với nông dân trong điều kiện kinh tế thị trường; Tổng kết kinh nghiệm xây dựng và hoàn thiện hệ thống ASXH đối với nông dân ở một số nước trên thế giới, rút ra kinh nghiệm có thể vận dụng vào xây dựng hệ thống ASXH nước ta; khái quát thực trạng hệ thống ASXH ở nước ta, chỉ ra những thành tựu, hạn chế, nguyên nhận hạn chế của hệ thống ASXH đối với nông dân;

Sử dụng ma trận SWOT làm rõ những thuận lợi, khó khăn, cơ hội và thách thức trên cơ sở đó đề xuất việc lựa chọn các phương án xây dựng và hoàn thiện hệ thống ASXH đối với nông dân ở nước ta những năm tới; cuối cùng

là đưa ra một số khuyến nghị các giải pháp nhằm xây dựng và hoàn thiện

hệ thống ASXH đối với nông dân trong điều kiện kinh tế thị trường

Một số công trình nghiên cứu đề cập đến vấn đề ASXH ở lĩnh vực báo

chí học như: Luận án Tiến sĩ Báo chí: “Nghiên cứu hiệu quả báo chí trong hoạt động truyền thông về ASXH ở Việt Nam thời kỳ hội nhập quốc tế” của

tác giả Dương Văn Thắng, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội Luận án nghiên cứu tầm vĩ mô, tập trung vào hiệu quả truyền thông và hiệu quả của báo chí đối với vấn đề BHXH, nhưng chưa đưa

ra được những giải pháp, kiến nghị cụ thể và chưa đề cập đến báo Đảng địa phương trong tuyên truyền về ASXH

“Báo chí với vấn đề ASXH” luận văn Thạc sĩ Báo chí, Trường Đại

học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội của tác giả Nguyễn Thị Thu Hường, năm 2006 Tác giả bước đầu nghiên cứu những vấn

đề chung của ASXH, khảo sát thực trạng để chỉ ra vai trò của báo chí trong

9

tuyên truyền phản ánh ASXH; đề xuất một số giải pháp để nâng cao chất lượng và hiệu quả thông tin ASXH trên báo chí Cụ thể là khảo sát trên 3 tờ báo Lao động và Xã hội, Lao động, Hà Nội mới, chưa đưa ra giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng thông tin của báo Đảng khu vực ĐBSH với vấn đề ASXH

Năm 2014, luận văn Thạc sĩ Báo chí học nghiên cứu về vấn đề “Báo Nhân dân và Tạp chí Cổng sản với vấn đề thông tin về ASXH hiện nay” của tác giả Mai Thị Hương Giang, Học viện và Báo chí Tuyên truyền, tác giả nghiên cứu thực trạng thông tin về ASXH trên báo Nhân dân và Tạp chí Cộng sản, trên cơ sở tác giả đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng thông tin về ASXH trong thời gian tới Luận văn chưa đề cập đến báo Đảng địa phương nói chung và báo Đảng khu vực ĐBSH nói riêng

Năm 2015, Luận văn Thạc sĩ Báo chí học của Trần Ngọc Trường

Giang, Học viện báo chí Tuyên truyền nghiên cứu đề tài: “Báo Đảng đồng bằng sông Cửu Long với vấn đề ASXH” khảo sát thông điệp báo An Giang,

Cần Thơ, Kiên Giang Tác giả đã nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về truyền thông vấn đề ASXH, chỉ ra những nguyên nhân tồn tại, hạn chế và phương hướng khắc phục nhằm nâng cao chất lượng thông tin tuyên truyền về ASXH trên báo Đảng ĐBSCL

Tuy nhiên vẫn chưa có công trình nào nghiên cứu về báo Đảng địa phương khu vực ĐBSH truyền thông về ASXH, khảo sát báo Bắc Ninh, Hải Dương, Hưng Yên

2.2 Những công trình nghiên cứu của nước ngoài liên quan đến

đề tài

Năm 2002, Nhà xuất bản SAGE, California, USA xuất bản cuốn sách

“Tiếp thị xã hội- nâng cao chất lượng cuộc sống” của tác giả Philip Kotler

(Đại học Northwestern), Ned Roberto (Viện Quản lý Châu Á)

10

Năm 2002, tác giả Trần Xuân Vinh công bố trong nước đề tài nghiêm

cứu khoa học “Các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền về BHXH hiện nay” Đáng chú ý trong đề tài, tác giả giới thiệu mô hình kinh

nghiệm tổ chức hoạt động truyền thông của Trung tâm Thông tin cơ quan ASXH Thái Lan và Trung tâm Thông tin tuyên truyền của Quỹ phòng xa Trung ương Singapore

Tạp chí BHXH Việt Nam, tháng 4-2012 đăng tải bài dịch của tác giả

Tường Vân, dịch từ bản tin ASSA News: “Sử dụng công nghệ mới trong hoạt động nghiệp vụ ASXH ở Châu Phi” Bản dịch của tác giả mô tả các hình thức

truyền thông mới được các cơ quan ASXH ở Châu Phi ứng dụng mạnh mẽ

Sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) trong các cơ quan ASXH

để cung cấp các dịch vụ khách hàng tốt nhất và nâng cao năng lực tổ chức được các nước Châu Phi phát triển mạnh

Giảm nghèo và ASXH, Martin Rama, chuyên gia kinh tế trưởng Ngân hàng thế giới tại Việt Nam Lao động - Xã hội, Hà Nội, 2005 có tập bài giảng giới thiệu thực trạng và công tác giảm nghèo ở Việt Nam trong các giai đoạn

từ 1994 đến 2009

Tháng 7-2015, trên trang thông tin điện tử http://ilssa.org.vn/ có đăng dịch bài: Báo cáo tóm tắt ASXH thế giới 2014/2015 - Hướng tới phục hồi kinh tế, phát triển toàn diện và công bằng xã hội (Tổ chức Lao động quốc tế

năm 2014) Báo cáo này của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) nhằm cung cấp

một cái nhìn tổng quan về cơ cấu tổ chức của các hệ thống an sinh xã hội, về mức độ bao phủ của hệ thống ASXH, về các trợ cấp, cũng như chi tiêu công cho BHXH; giới thiệu phương pháp tiếp cận dựa trên vòng đời, các chiến lược ASXH cho trẻ em, phụ nữ và nam giới trong độ tuổi lao động và cho người cao tuổi; phân tích các xu hướng và chính sách hiện hành, bao gồm các tác động tiêu cực của việc hợp nhất và điều chỉnh các biện pháp tài chính; các định hướng mở rộng ASXH như là một phương tiện để vượt qua khủng hoảng, để đảm bảo sự phát triển toàn diện và thúc đẩy công bằng xã hội

Từ các công trình công bố trong và ngoài nước cho thấy, các chính sách

về ASXH đã và đang nhận được sự quan tâm của các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, nhà quản lý, nhà báo… các công trình nghiên cứu được thực hiện dưới nhiều góc độ, khía cạnh khác nhau và chưa có công trình nào nghiên cứu sâu và toàn diện về hoạt động tuyên truyền vấn đề ASXH trên báo Đảng địa phương

Đối với khu vực ĐBSH, truyền thông về ASXH trên báo Đảng địa phương là đề tài mới mẻ, chưa có công trình nghiên cứu khoa học cụ thể nào được công bố Kế thừa thành quả nghiên cứu đã có, luận văn mong muốn đưa

ra cái nhìn mới, khoa học về cách thức, phương pháp truyền thông về ASXH trên báo Đảng khu vực ĐBSH theo định hướng của Đảng Cộng sản Việt Nam đến năm 2020 cơ bản đảm bảo ASXH toàn dân

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

3.1 Mục đích

Mục đích nghiên cứu của đề tài là hệ thống hóa lý luận về ASXH, nhận diện nội dung, phương thức truyền thông về ASXH của báo Đảng địa phương khu vực ĐBSH hiện nay (qua khảo sát 3 tờ báo Đảng Báo Bắc Ninh, Báo Hải Dương, Báo Hưng Yên trong khu vực) Trên cơ sở phân tích, đánh giá, luận văn xây dựng các giải pháp phù hợp, khả thi nhằm nâng cao chất lượng truyền thông về vấn đề này trên hệ thống báo Đảng khu vực ĐBSH trong thời gian tới

12

3.2.Nhiệm vụ nghiên cứu

- Làm rõ lý thuyết về báo chí truyền thông và lý thuyết về ASXH

- Hệ thống hóa những vấn đề lý luận về báo chí truyền thông nói chung, vai trò thế mạnh của báo Đảng địa phương trong việc truyền thông về ASXH

- Nghiên cứu, khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng, truyền thông về ASXH của báo Đảng khu vực ĐBSH, thông qua việc khảo sát 3 tờ báo Bắc Ninh, Hải Dương, Hưng Yên làm cơ sở phát triển nội dung đề tài

- Chỉ ra những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân ảnh hưởng đến công tác truyền thông về ASXH

- Đưa ra những giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng nội dung, hình thức tác phẩm báo chí truyền thông về ASXH trên hệ thống báo Đảng khu vực ĐBSH

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Báo Đảng địa phương khu vực ĐBSH truyền thông về ASXH

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Các tác phẩm báo chí phản ánh về ASXH đăng trên 3 tờ báo

- Luận văn tập trung nghiên cứu nội dung báo chí phản ánh về các trụ cột cơ bản trong hệ thống ASXH; đồng thời nghiên cứu hình thức chuyển tải nội dung ASXH trên báo chí thông qua việc sử dụng thể loại báo chí

- Thời gian nghiên cứu các tác phẩm báo chí phản ánh về ASXH trên

13

Lý luận về hình thái ý thức của Chủ nghĩa Mác chỉ rõ: Báo chí có vai trò quan trọng tạo nên trạng thái tinh thần của đời sống xã hội thông qua sự tác động của hệ thống này đối với quần chúng Trong tác phẩm Hệ tư tưởng

Đức, Mác viết: “Lý luận có thể trở thành sức mạnh vật chất khi nó thâm nhập vào quần chúng” Tư tưởng này của Mác được thể hiện trong các công trình kinh

điển như Hệ tư tưởng Đức; Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và của Nhà nước; Dư luận xã hội Anh; Phê phán cương lĩnh Gôta Nền tảng tư tưởng đó được coi là cơ sở lý luận dựa trên nguyên lý Mác xít để phân tích vai trò tổ chức quần chúng của báo chí, nhằm thực hiện các định hướng xã hội

Đảng ta luôn coi trọng vai trò của báo chí Văn kiện Đại hội đại biểu

toàn quốc lần thứ IX, Đảng Cộng sản Việt Nam đã chỉ rõ: “Phát triển đi đôi với quản lý tốt hệ thống thông tin đại chúng, báo chí, xuất bản làm tốt chức năng tuyên truyền thực hiện đường lối, chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước, phát hiện những nhân tố mới, cái hay, cái đẹp trong xã hội, giới thiệu gương người tốt, việc tốt, những điển hình tiên tiến, phê phán các hiện tượng tiêu cực, uốn nắn những nhận thức lệch lạc, đấu tranh với những quan điểm sai trái, coi trọng nâng niu tính chân thật, tính giáo dục và tính chiến đấu thông tin” [14, tr.116]

Hồ Chí Minh cũng đã từng khuyên cán bộ báo chí tại Đại hội lần thứ

III Hội Nhà báo Việt Nam ngày 08/9/1962 rằng: “Cán bộ báo chí cũng là chiến sỹ cách mạng Cây bút, trang giấy là vũ khí sắc bén của họ…” Bác

cũng nhấn mạnh vai trò của nhà báo là chiến sỹ trên mặt trận tư tưởng, Người cũng luôn nhắc nhở các nhà báo phải viết: Viết cho ai?, Viết cái gì? Viết như thế nào? Và phải viết sao cho dễ hiểu, đơn giản và thiết thực [55]

Từ những luận điểm chung của các nhà Mác xít, Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã cho thấy vai trò của hoạt động báo chí trong đời sống xã hội là rất lớn Đồng thời cũng đã chỉ rõ cơ chế tác động của báo

14

chí, nội dung thông điệp của báo chí cần hướng tới và hiệu quả xã hội mà báo chí cần đạt được Những chỉ dẫn đó được coi là cơ sở lý luận cần phải xác định trong cách tiếp cận và cả trong phương pháp nghiên cứu của luận văn

5.1.2 Lý luận báo chí học

Lý luận Báo chí học chỉ ra rằng, truyền thông là một quá trình diễn ra theo trình tự thời gian, trong đó bao gồm các yếu tố: Nguồn tin, thông điệp, kênh truyền thông, người nhận, hiệu quả, phản hồi và nhiễu

“Trong quá trình này, nguồn phát và đối tượng tiếp nhận có thể đổi chỗ cho nhau, tương tác và đan xen vào nhau Về mặt thời gian, nguồn phát thực hiện hành vi khởi phát quá trình truyền thông trước.” [33, tr.16]

Dựa trên khung lý thuyết về báo chí truyền thông cho thấy các thông điệp báo chí được hình thành, các tác động xã hội đối với thông điệp, bao gồm cả mặt tích cực và tiêu cực làm ảnh hưởng đến nội dung được truyền tải đến công chúng

Dựa trên Lý luận Mác xít, quan điểm của Đảng cộng sản Việt Nam và

tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí truyền thông; Lý luận báo chí học Luận văn được thực hiện trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác- Lê nin, Tư tưởng

Hồ Chí Minh và các quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước

về ASXH và sự nghiệp thông tin đại chúng

- Cơ sở nghiên cứu thực tiễn của luận văn là thực tiễn phản ánh ASXH trên báo chí những năm gần đây

- Xử lý các tài liệu thu thập được từ đối tượng và phạm vi nghiên cứu

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu dựa trên cơ sở các phương pháp nghiên cứu công cụ sau:

- Phương pháp tổng hợp tài liệu: Thông qua phương pháp này, giúp người nghiên cứu có thêm nền tảng sâu, rộng về lĩnh vực đang nghiên cứu để

15

làm rõ hơn đề tài nghiên cứu của mình Cụ thể, tiếp cận tài liệu, các công trình của các nhà lãnh đạo quản lý về ASXH, các nhà khoa học, nhà báo nghiên cứu và giáo dục về ASXH để đúc rút những vấn đề cơ bản về ASXH

và báo Đảng địa phương với vấn đề ASXH

- Phương pháp khảo sát: Khảo sát nội dung tuyên truyền, phản ánh tác phẩm báo chí trên 3 tờ báo Bắc Ninh, Hải Dương, Hưng Yên từ tháng 7/ 2016 đến tháng 6/ 2017

Trong nghiên cứu cá nhân xem xét và sử dụng phương pháp phân tích nội dung văn bản là các bài báo trên Báo Bắc Ninh, Báo Hải Dương và Báo Hưng Yên về ASXH Để làm được việc này, tác giả luận văn đã lập bảng mã phân tích thông điệp về ASXH trên 3 tờ báo khảo sát với các vấn đề được đề cập như: BHXH, BHYT, BHTN, TGXH, ƯĐXH, CTXH … Dựa vào bảng

mã phân tích, tác giả khảo sát các tin, bài trên 3 tời báo khảo sát liên quan đến ASXH sau đó thông qua bảng biểu xử lý bằng phương pháp thống kê về mặt định lượng và định tính các thông điệp truyền thông về ASXH

Phương pháp tổng hợp tài liệu trong nghiên cứu này chủ yếu tập trung vào phân tích định lượng một cách có hệ thống các tác phẩm truyền thông về

ASXH trên 3 báo khảo sát Nghiên cứu tiến hành phân tích theo trình tự: lập bảng mã định lượng, phân tích trên các bài báo được lựa chọn, tập trung mô

tả và làm rõ thông điệp về ASXH trên Báo Bắc Ninh, Hải Dương, Hưng Yên

- Phương pháp tổng hợp tài liệu trong nghiên cứu này chủ yếu tập trung vào phân tích định lượng một cách có hệ thống Tiến hành phân tích theo trình tự: lập bảng mã định lượng, phân tích trên các bài báo được lựa chọn, tập trung mô tả và làm rõ vai trò của báo chí trong việc truyền thông

về ASXH

- Phương pháp phỏng vấn: Phỏng vấn trường hợp đại diện 1 lãnh đạo

Sở Thông tin và Truyền thông tỉnh Bắc Ninh; 1 lãnh đạo Ban Biên tập Báo

16

Hải Dương, 1 lãnh đạo Phòng Thư ký Tòa soạn Báo Bắc Ninh, 1 lãnh đạo Bảo hiểm Xã hội tỉnh Hưng Yên, phóng viên chuyên viết về mảng ASXH của

3 tờ báo khảo sát

6 Ý nghĩa khoa học, thực tiễn của vấn đề nghiên cứu

6.1 Ý nghĩa lý luận của vấn đề nghiên cứu

- Luận văn sẽ góp phần hệ thống hóa thêm khung lý luận trong nghiên cứu truyền thông từ góc độ phân tích các nội dung thông tin ASXH, từ đó cho thấy hiệu quả của hoạt động báo chí Đồng thời, nêu ra những yêu cầu cần thiết trong vấn đề truyền thông về ASXH của người làm báo

Luận văn thành công là tài liệu tham khảo góp phần cung cấp các luận

cứ khoa học cho hệ thống báo Đảng khu vực ĐBSH, các nhà lãnh đạo, quản

lý, chỉ đạo của các cơ quan phụ trách các lĩnh vực ASXH có kế hoạch phối hợp để nâng cao chất lượng và hiệu quả tuyên truyền các chính sách trong hệ thống ASXH đến với đối tượng thụ hưởng

6.2 Ý nghĩa thực tiễn của vấn đề nghiên cứu

- Luận văn thành công, có thể làm tài liệu tham khảo tin cậy liên quan đến truyền thông các chính sách, chế độ, pháp luật về ASXH tại các cơ quan báo Đảng khu vực ĐBSH nói chung và cơ quan báo chí Bắc Ninh, Hải Dương, Hưng Yên nói riêng Qua đó có sự đổi mới về hình thức, phương pháp nâng cao chất lượng thông tin tuyên truyền, góp phần thực hiện tốt chính sách, chế

độ, pháp luật, đảm bảo ASXH, nâng cao vật chất, tinh thần của nhân dân

- Làm tài liệu tham khảo trong các cơ sở đào tạo và nghiên cứu báo chí- truyền thông về ASXH trong nước

- Những giải pháp của luận văn đề xuất có thể giúp cán bộ lãnh đạo, quản lý, chỉ đạo, tổ chức thực hiện chính sách ASXH nói chung và những cán

bộ trực tiếp làm công tác tuyên truyền về ASXH nói riêng, góp phần thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội Đồng thời, giúp tác giả luận văn có nhận

17

thức đúng đắn những quan điểm của Đảng, Nhà nước trong vấn đề thông tin, truyền thông hiện nay

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, lịch sử nghiên cứu đề tài, kết luận, tài liệu tham khảo, biểu đồ minh họa và phần phụ lục, luận văn gồm có 3 chương

18

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN TRUYỀN THÔNG

VỀ AN SINH XÃ HỘI TRÊN BÁO ĐẢNG ĐỊA PHƯƠNG

1.1 Các lý thuyết sử dụng trong nghiên cứu

1.1.1 Một số khái niệm

1.1.1.1 Khái niệm về an sinh xã hội

An sinh xã hội trong tiếng Việt được một số tác giả dịch từ tiếng Anh

là Soccial Security và Sécruité Sociale trong tiếng Pháp, được dịch ra từ tiếng

Việt theo nhiều nghĩa rộng hẹp khác nhau: “Bảo đảm xã hội”, “An ninh xã hội” “An toàn xã hội” Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) xem ASXH là sự

bảo vệ của xã hội đối với những thành viên của mình thông qua một loạt biện pháp, nhằm chống lại những khó khăn về kinh tế và xã hội do bị ngừng hoặc giảm thu nhập, gây ra bởi ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, thất nghiệp, thương tật, tuổi già và chết; đồng thời đảm bảo các chăm sóc y tế và trợ cấp cho các gia đình đông con [79]

Trong đạo luật về ASXH ở Mỹ năm 1935 lại cho rằng ASXH là sự đảm bảo của xã hội nhằm bảo trợ nhân cách cùng giá trị của cá nhân, đồng thời tạo lập cho con người một đời sống sung mãn và hữu ích để phát triển tài năng đến tột độ Trong Hiến chương Đại Tây dương cho rằng, ASXH là sự đảm bảo quyền con người trong hòa bình, được tự do làm ăn, cư trú, di chuyển, phát triển chính kiến trong khuôn khổ pháp luật, được bảo vệ và bình đẳng trước pháp luật, được học tập, làm việc và nghỉ ngơi, có nhà ở, được chăm sóc y tế và đảm bảo thu nhập để có thể thỏa mãn những nhu cầu thiết yếu [80]

Ở Việt Nam, ASXH cũng đã được sự quan tâm của nhiều học giả và các nhà quản lý nghiên cứu về vấn đề này

- Theo tác giả Hoàng Chí Bảo: ASXH là sự an toàn của cuộc sống

19

con người, từ cá nhân đến cộng đồng, tạo tiền đề và động lực cho phát triển con người và xã hội ASXH là những đảm bảo cho con người tồn tại (sống) như một con người và phát triển các sức mạnh bản chất người, tức là nhân tính trong hoạt động, trong đời sống hiện thực của nó như một chủ thể mang nhân cách [9]

- Tác giả Mai Ngọc Cường lại cho rằng, để thấy hết được bản chất, chúng

ta phải tiếp cận ASXH theo cả nghĩa rộng và nghĩa hẹp của khái niệm này

+ Theo nghĩa rộng: ASXH là sự đảm bảo thực hiện các quyền để con người được an bình, đảm bảo an ninh, an toàn trong xã hội [8, tr.21]

+ Theo nghĩa hẹp: ASXH là sự đảm bảo thu nhập và một số điều kiện thiết yếu khác cho cá nhân, gia đình và cộng đồng khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do họ bị giảm hoặc mất khả năng lao động hoặc mất việc làm; cho những người già cô đơn, trẻ em mồ côi, người tàn tật, những người yếu thế, người bị thiên tai địch hoạ [8, tr.22]

- Trong bài “Đảm bảo ngày càng tốt hơn ASXH và phúc lợi xã hội là một nội dung chủ yếu của Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011 - 2020” tác giả Nguyễn Tấn Dũng cho rằng: “ASXH và PLXH là hệ thống các chính sách và giải pháp nhằm vừa bảo vệ mức sống tối thiểu của người dân trước những rủi ro và tác động bất thường về kinh tế, xã hội và môi trường; vừa góp phần không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân” [23, tr.3]

- Trong “Chiến lược ASXH giai đoạn 2011 - 2020” ghi nhận: ASXH

là sự bảo đảm mà xã hội cung cấp cho mọi thành viên trong xã hội thông qua việc thực thi hệ thống các cơ chế, chính sách và biện pháp can thiệp trước các nguy cơ, rủi ro có thể dẫn đến suy giảm hoặc mất đi nguồn sinh kế” [34]

Dù tiếp cận ASXH theo khía cạnh nào, mục đính của chúng đều hướng tới bảm đảm quyền con người, thực hiện công bằng và tiến bộ xã hội

20

thông qua các chính sách, chương trình hoạt động phân phối lại thu nhập, cải thiện các điều kiện sống của các tầng lớp dân cư, đặc biệt là đối với các nhóm người “yếu thế” tạo ra sự công bằng, tiến bộ xã hội và ở đó mọi người dân đều có cuộc sống hài hòa

Trên cơ sở nghiên cứu những quan điểm của các tổ chức, các nhà khoa học trong và ngoài nước theo tác giả: “ASXH là việc Nhà nước và xã hội sử dụng các chính sách và biện pháp nhằm hạn chế, phòng ngừa và khắc phục rủi ro cho các thành viên trong cộng đồng do bị mất hoặc giảm thu nhập bởi các nguyên nhân: Ốm đau, tai nạn lao động, thất nghiệp, thương tật, tuổi già… đồng thời bảo đảm chăm sóc y tế, và bảo đảm trợ cấp cho người nghèo, người thu nhập thấp giúp họ ổn định cuộc sống, hòa nhập cộng đồng”

1.1.1.1.2 An sinh xã hội khu vực đồng bằng sông Hồng

Đồng bằng sông Hồng (hay châu thổ sông Hồng) là một vùng đất

rộng lớn nằm quanh khu vực hạ lưu sông Hồng thuộc miền Bắc Việt Nam, vùng đất bao gồm 10 tỉnh và thành phố như: Bắc Ninh, Hưng Yên, Hải Dương, Hà Nam, Thái Bình, Hải Phòng, Hà Nội, Nam Định, Vĩnh Phúc, Ninh Bình Gần như đồng nghĩa với đồng bằng sông Hồng là vùng trung châu, khác với vùng chân núi trung du và núi cao thượng du Không giống như vùng đồng bằng sông Cửu Long, các tỉnh trong vùng đồng bằng sông Hồng chỉ có 2 tỉnh Thái Bình và Hưng Yên là không có núi, do đó khu vực này thường được gọi là châu thổ sông Hồng

Trong quá trình phát triển đất nước, khu vực ĐBSH có bề dày lịch sử hàng trăm năm ngày càng được mở rộng, thu hút đông đảo nguồn nhân lực ở các tỉnh, thành xung quanh về Dân số trong khu vực tăng lên nhanh, nhiều vấn đề xã hội, môi trường cũng nảy sinh, đặt ra cho chính quyền các tỉnh khu vực ĐBSH phải tìm lời giải cho bài toán về đảm bảo cuộc sống bình đẳng, tạo sự phát triển bền vững trong tương lại

21

Hiện nay cụn từ ASXH khu vực ĐBSH chưa có khái niệm hoàn chỉnh Trong nghiên cứu này, tác giả xin đưa ra cách hiểu của mình như sau: ASXH khu vực ĐBSH là sự bảo đảm thu nhập và đời sống cho các công dân khu vực ĐBSH trong trường hợp họ gặp phải các rủi ro hay khó khăn trong cuộc sống; các điều kiện cần thiết để thực hiện tốt chính sách ASXH của Nhà nước

và xã hội nhằm hạn chế, phòng ngừa và khắc phục những rủi ro do những tác động khách quan đến cộng đồng dân cư, bảo đảm sự ổn định và phát triển của nhân dân khu vực ĐBSH

Từ khái niệm về ASXH khu vực ĐBSH chúng ta thấy nội hàm của khái niệm bao gồm những nội dung cơ bản sau:

Thứ nhất, đảm bảo ASXH khu vực ĐBSH bao gồm những điều kiện

nhằm thực hiện tốt các chính sách ASXH của Đảng, Nhà nước và của địa phương trong quá trình đảm bảo ASXH cho người dân

Thứ hai, chủ thể thụ hưởng của việc đảm bảo ASXH là những người

dân yếu thế, chịu nhiều rủi ro do yếu tố khách quan mang lại Đây là những đối tượng cần phải huy động các điều kiện cần thiết để đảm bảo tốt nhất cuộc sống cho họ

Thứ ba, chủ thể tham gia vào việc đảm bảo ASXH là Nhà nước, tổ chức

chính trị - xã hội, cá nhân và bản thân đối tượng được thụ hưởng Việc huy động nguồn lực cho đảm bảo ASXH được tiến hành theo hình thức xã hội hóa

Thứ tư, mục tiêu quan trọng của việc đảm bảo ASXH khu vực ĐBSH

là nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững về kinh tế - xã hội gắn với việc bảo

vệ môi trường cho khu vực trong quá trình hội nhập, phát triển kinh tế

1.2 Truyền thông và truyền thông về an sinh xã hội

1.2.1 Khái niệm truyền thông

Có nhiều khái niệm liên quan đến thuật ngữ “truyền thông” Tùy theo lĩnh vực và góc độ nghiên cứu mà các học giả đưa ra các cách hiểu, quan

22

niệm khác nhau về truyền thông Trong tiếng Anh truyền thông tương ứng với

từ “communicare” nghĩa là biến nó thành thông thường, chia sẻ, truyền tải Truyền thông được mô tả như việc truyền ý nghĩ, thông tin, ý tưởng, ý kiến hoặc kiến thức từ một người/một nhóm người sang một người/hoặc một nhóm người khác bằng lời nói, văn bản, hình ảnh, hoặc tín hiệu Về thực chất đó chính là quá trình trao đổi tương tác thông tin với nhau về các vấn đề của đời sống cá nhân, nhóm, xã hội, từ đó tăng vốn hiểu biết chung, hình thành hoặc thay đổi nhận thức thái độ chuyển đổi hành vi cá nhân, nhóm, xã hội

Theo tác giả Tạ Ngọc Tấn, “Truyền thông là sự trao đổi thông điệp giữa các thành viên hay các nhóm người trong xã hội nhằm đạt được sự hiểu biết lẫn nhau” [52, tr.8]

Tác giả Nguyễn Văn Dững và Đỗ Thị Thu Hằng cho rằng: Truyền thông thường được mô tả như việc truyền ý nghĩa, thông tin, ý tưởng, ý kiến hoặc kiến thức từ một người/một nhóm người sang một người khác/hoặc một nhóm người khác bằng lời nói, hình ảnh, văn bản hoặc tín hiệu Về thực chất,

đó chính là quá trình trao đổi, tương tác thông tin với nhau về các vấn đề của đời sống cá nhân/nhóm/xã hội, từ đó tăng vốn hiểu biết chung, hình thành hoặc thay đổi nhận thức, thái độ, chuyển đổi hành vi cá nhân/nhóm/xã hội

Từ cách phân tích trên, các tác giả Nguyễn Văn Dững, Đỗ Thị Thu

Hằng đưa ra một định nghĩa: “Truyền thông là quá trình liên tục trao đổi

thông tin, tư tưởng, tình cảm , chia sẻ kỹ năng và kinh nghiệm giữa hai hoặc nhiều người nhằm tăng cường hiểu biết lẫn nhau, thay đổi nhận thức, tiến tới điều chỉnh hành vi và thái độ phù hợp với nhu cầu phát triển của cá nhân/nhóm/cộng đồng/xã hội “[30, tr.12,13]

Theo Mai Quỳnh Nam: Với cách hiểu chung nhất, truyền thông là một quá trình có phương thức và mô hình truyền thông Truyền thông là một quá trình diễn ra liên tục nhằm chia sẻ thông tin, tình cảm và kỹ năng Đây là quá trình phức

Tác giả còn cho rằng: ngoài ra khái niệm truyền thông đại chúng còn được cắt nghĩa trong mối quan hệ với xã hội đại chúng, tức là tổng thể các hoạt động truyền thông trong xã hội hậu công nghiệp

Theo Dương Xuân Sơn: “Thuật ngữ truyền thông có nguồn gốc từ tiếng La tinh “Commune”, có nghĩa là chung hay cộng đồng Nội hàm của nó

là nội dung, cách thức, con đường, phương tiện để đạt đến sự hiểu biết lẫn nhau, giữa cá nhân với cá nhân, cá nhân với cộng đồng, xã hội Nhờ truyền thông giao tiếp mà con người tự nhiên trở thành con người xã hội” [50, tr.7]

Ngoài ra cũng còn có các quan niệm khác về truyền thông, như: Truyền thông là quá trình truyền thông tin có nghĩa giữa cá nhân với nhau; là quá trình trong đó một cá nhân (người truyền tin) truyền những thông điệp với tư cách là những tác nhân kích thích (thường là những ký hiệu ngôn ngữ) để sửa đổi hành

vi của những cá nhân khác (người nhận tin) Điều này cho thấy tính phức tạp,

đa dạng của truyền thông Tuy nhiên, qua nghiên cứu cho thấy, mỗi định nghĩa, quan niệm về truyền thông cũng có những khía cạnh hợp lý riêng và đều có những điểm chung, với những nét tương đồng rất cơ bản

Theo đó, lý thuyết truyền thông thể hiện mối quan hệ giữa các dữ kiện truyền thông liên quan đến nhận thức, thái độ và hành vi của con người Giữa nhận thức, thái độ và hành vi của con người luôn có khoảng cách Truyền thông

là quá trình nhằm mục đích tạo nên sự đồng nhất hoặc rút ngắn khoảng cách ấy

24

Như vậy, truyền thông có thể hiểu là quá trình trao đổi, chia sẻ thông tin, ý kiến, quan điểm, tình cảm giữa các cá nhân hay các nhóm người trong

xã hội nhằm đạt được sự hiểu biết lẫn nhau

1.2.2 Truyền thông về an sinh xã hội

Hiện nay thuật ngữ “truyền thông về an sinh xã hội” chưa có khái niệm hoàn chỉnh Trong nghiên cứu này, tác giả xin phép đưa ra cách hiểu của mình như sau: Truyền thông về ASXH là cách thức đưa những thông tin giữa nguồn truyền tới công chúng nói chung và các tổ chức cá nhân được thụ hưởng các chế độ ASXH nói riêng, thông qua các kênh truyền thông nhằm tăng cường sự hiểu biết, thay đổi nhận thức của công chúng về những đối tượng được thụ hưởng chính sách ASXH của Đảng, Nhà nước với chính bản thân họ, từ đó tiến tới nâng cao trách nhiệm của cá nhân và cộng đồng thực hiện ASXH, góp phần thúc đẩy xã hội phát triển bền vững

1.3 Vai trò của báo chí truyền thông về an sinh xã hội

1.3.1 Vai trò của báo chí nói chung

Báo chí có vai trò rất lớn trong hoạt động truyền thông về ASXH, thể hiện ở các nội dung sau:

- Định hướng dư luận hiểu đúng và chấp hành tốt các chính sách, luật pháp về lĩnh vực an sinh xã hội

Với chức năng giáo dục chính trị - tư tưởng, tuyên truyền, cổ động và

tổ chức tập thể, báo chí giữ vai trò chủ lực trong hoạt động truyền thông đại chúng, kịp thời chuyển tải chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước về ASXH đến với mọi tầng lớp cán bộ và nhân dân; định hướng dư luận xã hội, tạo sự đồng thuận trong thực hiện chính sách, pháp luật ASXH; góp phần xây dựng và quảng bá thương hiệu hệ thống ASXH quốc gia, tôn vinh giá trị nhân văn, bản chất ưu việt của chế độ xã hội chủ nghĩa ở nước ta trong nền kinh tế thị trường dưới sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà

25

nước Báo chí đăng tải, phổ biến, giải thích đường lối, chính sách của Đảng, quy định của pháp luật Nhà nước và hướng dẫn, chỉ đạo tổ chức thực hiện của các cấp, các ngành về ASXH cho các thành viên xã hội biết, hiểu, nhận thức

và hành động trong thực tiễn

Báo chí là phương tiện để truyền tải các sự kiện, ý kiến, phán xét của

dư luận xã hội; báo chí vừa có thể phản ánh và biểu đạt dư luận xã hội, vừa có thể định hướng dư luận xã hội

Báo chí cách mạng có nhiệm vụ chủ yếu là hướng dẫn chính trị cho quần chúng, giúp cho quần chúng hiểu, nhận thức đúng các chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước Báo chí là ngọn cờ chính trị, tư tưởng, thực hiện nhiệm vụ là người tuyên truyền, cổ động và tổ chức thực hiện Với khả năng tác động một cách rộng lớn, nhanh chóng và mạnh mẽ vào xã hội, báo chí có vai trò và ý nghĩa hết sức to lớn trong công tác tư tưởng, tác động vào đông đảo quần chúng nhằm tạo nên định hướng xã hội tích cực Là phương tiện thông tin đại chúng thiết yếu trong đời sống xã hội Ở nước ta, báo chí có vai trò đặc biệt quan trọng, là kênh tạo lập, định hướng và hướng dẫn dư luận

Báo chí đăng tải, phổ biến các quy định của pháp luật, giúp người tham gia, thụ hưởng các chế độ, chính sách ASXH hiểu, biết, thực hiện nghĩa

- Tác động thay đổi hành vi, ý thức tuân thủ chính sách,pháp luật an sinh xã hội

Báo chí là tiếng nói chung của Đảng, Nhà nước và các tổ chức,đoàn thể chính trị - xã hội, xã hội - nghề nghiệp, theo chiều thuận, báo chí chuyển tải đường lối,chủ trương, quy định, hướng dẫn về ASXH tới các cấp,các ngành và toàn thể các đối tượng có trách nhiệm tổ chức thực hiện,tham gia,thụ hưởng các chế độ, chính sách ASXH Chiều thông tin này được báo chí truyền đi đầy đủ, nhanh chóng và kịp thời, chính xác,tăng thêm hiệu lực tác động của chủ thể quản lý vào khách thể quản lý,làm thay đổi hành vi, ý thức tuân thủ chính sách, pháp luật ASXH, thúc đẩy vai trò tích cực của người dân

- Thực hiện chức năng phản biện xã hội: Xây dựng, hoàn thiện chính sách, pháp luật về lĩnh vực an sinh xã hội

Báo chí tham gia tích cực vào việc xây dựng và hoàn thiện đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về ASXH Với chức năng của mình,báo chí phát hiện những bất cập của chính sach, pháp luật ASXH hoặc những yếu kém trong tổ chức thực hiện, nhất là các lĩnh vực trụ cột, nhạy cảm như BHXH, BHYT, BHTN để giúp các cơ quan,ban ngành chức năng kịp thời khắc phục và điều chỉnh Báo chí phản ánh,phân tích kịp thời tình hình thực tiễn thực thi chính sách, pháp luật ASXH, chỉ rõ thuận lợ, khó khăn, đề xuất, kiến nghị ở cơ sở, giúp các cơ quan lãnh đạo, quản lý, tổ chức thực hiện

Báo chí là kênh thông tin quan trọng phản hồi ý kiến của công chúng, nhất là đối tượng liên quan mật thiết đến việc tổ chức thực hiện, tham gia và thụ hưởng các chính sách, chế độ ASXH; thực hiện chức năng phản biện xã hội, đóng góp ý kiến xây dựng, hoàn thiện chế độ, chính sách, pháp luật ASXH

- Kênh kiểm tra, giám sát việc thực thi chính sách, pháp luật về lĩnh vực an sinh xã hội

Với khả năng thông tin nhanh chóng, khách quan, báo chí là kênh kiểm tra, giám sát việc tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật ASXH Kết quả kiểm tra,giám sát việc tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật ASXH Kết quả kiểm tra,giám sát của báo chí thông qua điều tra, khảo sát, thu thập tư liệu, số liệu, nắm bắt phản ánh tình hình thực tiễn là nguồn thông tin quan trọng giúp các ấp ủy đảng, chính quyền, các ban, ngành có thẩm quyền kịp thời điều chỉnh, bổ sung những chủ trương, chính sách về ASXH theo chức năng, nhiệm vụ

Mặt khác, nguồn thông tin đó trực tiếp tác động tới các cơ quan chức năng, đơn vị, cá nhân vị phạm pháp luật ASXH, hoặc có khuyết điểm gây phiền hà,sách nhiễu trong đối tượng tham gia, thụ hưởng, giúp họ nhận thức được thiếu sót để tự điều chỉnh hành vi,hoặc trường hợp cần thiết sẽ tạo thêm

áp lực xã hội buộc họ phải sửa chữa, rút kinh nghiệm

- Động viên, nhân rộng gương người tốt, việc tốt trong thực hiên chính sách, pháp luật an sinh xã hội

28

ASXH bao gồm nhiều chế độ, chính sách, phạm vi và đối tượng có trách nhiệm thực hiện khá đông đảo trong xã hội báo chí có vai trò quan trọng trong việc truyền thông cổ động, lấy xây dựng, nhân rộng cái tốt để đẩy lùi những cái xấu, những hành vi vi phạm pháp luật ASXH

Bản chất của ASXH là hoạt động xã hội mang tính nhân văn, nhân tạo sâu sắc, phù hợp với nhiệm vụ chính trị của báo chí cách mạng Do đó, việc báo chí, nhất là báo đảng địa phương phát hiện, phản ánh nhân rộng gương người tốt, việc tốt, mô hình hay trong thực hiện chính sách, pháp luật ASXH không chỉ có ý nghĩa động viên các tập thể, cá nhân đó mà còn tổ chức cho quần chúng học tập, noi theo để trở thành phong trào sâu rộng trong thực tiễn

cuộc sống Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dậy rằng: “Lấy gương tốt, việc tốt để hằng ngày giáo dục lẫn nhau là một trong nhưng cách tốt nhất để xây dựng Đảng xây dựng tổ chức cách mạng, xây dựng con người mới” [55, tr 558]

- Chống tiêu cực, bảo vệ ASXH

ASXH không chỉ là lưới che chắn, phòng ngừa, khắc phục rủi do cho một bộ phận dân cư, mà ý nghĩa sâu xa của nó nhằm bảo vệ sự an toàn, ổn định kinh tế, xã hội, vì sự phát triển bền vững của quốc gia Do đó, báo chí một mặt truyền thông, phổ biến chính sách, pháp luật ASXH; mặt khác lên tiếng dấu tranh vì sự phát triển của sự nghiệp ASXH, góp phần thực hiện hai nhiệm vụ chiến lượng xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam Xã hội chủ nghĩa, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh

Đấu tranh chống các hiện tượng tiêu cực trong đời sống kinh tế - xã hội là hai nhiệm vụ thường xuyên, thể hiện tính chiến đấu của báo chí cách mạng Do đó, bên cạnh việc phát hiện và nhân rộng các yếu tố tích cực, điển hình, nhân tố mới, báo chí đồng thời phê phán, đấu tranh phòng chống những

vi phạm pháp lật và các hiện tượng tiêu cực trong thực hiện chính sách, pháp

29

luật ASXH, bảo vệ quyền và lợi ích của người lao động, góp phần thực hiện công bằng xã hội

1.3.2 Báo Đảng địa phương truyền thông về an sinh xã hội

Theo từ điển tiếng Việt, địa phương là một phần của một tỉnh thuộc một nước

Như vậy báo địa phương là hoạt động sản xuất, cung cấp thông tin thời sự về mọi mặt của đời sống ở trong tỉnh, trong nước và trên thế giới cho công chúng tở tỉnh Báo chí địa phương là một bộ phận quan trọng của báo chí cách mạng Việt Nam, là phương tiện truyền thông hữu hiệu là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với người dân tại một địa phương

So với báo chí trung ương, báo địa phương có lợi thế là nắm rõ hoàn cảnh cụ thể, phong tục tập quán địa phương, đi sâu vào từng đối tượng riêng biệt, từ đó thông tin gần gũi, góp phần tác động vào tư tưởng, tình cảm của người dân địa phương một chách trực tiếp

Mỗi địa phương đều có những truyền thống và đặc điểm riêng về đời sống kinh tế - xã hội, có sắc thái riêng trong tâm lý của công chúng báo chí Công chúng địa phương thích đọc báo, nghe đài địa phương trước hết vì họ luôn luôn muốn biết được những thông tin của địa phương mình, những thông tin đã

và đang diễn ra xung quanh mình Đó chính là lợi thế của báo chí địa phương

Báo Đảng địa phương nói chung, báo Đảng khu vực ĐBSH nói riêng

là một tờ báo mà nội dung chủ yếu phản ánh được tình hình chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội và các hoạt động đời sống dân sinh ở địa phương Đọc một tờ báo Đảng địa phương, nếu người đọc không thấy rõ dấu ấn của địa phương đó ngoài tiêu đề măng sét thì chưa thể coi là tờ báo làm đúng chức năng, nhiệm

vụ của mình Ngoài ra, báo địa phương cũng cần dùng một tỷ lệ thích hợp để đưa những thông tin trên phạm vi cả nước và cả thông tin Quốc tế cần thiết

30

Chức năng, nhiệm vụ của báo Đảng qui định nội dung chủ yếu của tờ báo Báo vừa là tiếng nói của Đảng bộ, chính quyền địa phương, vừa là diễn đàn của nhân dân (bao gồm cả cán bộ đảng viên)

Về chính trị, báo phải thể hiện lập trường quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam Trong các lĩnh vực khác của đời sống kinh tế-xã hội, báo phải phản ánh đường lối, chủ trương chính sách Đảng và pháp luật của Nhà nước , các Nghị quyết, Chỉ thị, Văn bản chỉ đạo của Đảng bộ chính quyền, địa phương Về vấn đề này coi như cơ quan phát ngôn của Đảng

Về chức năng diễn đàn của nhân dân thì ngay bản thân của chức năng này cũng đã thể hiện quan điểm, đường lối lãnh đạo báo chỉ của Đảng Chính chức năng này nếu được vận dụng tốt sẽ làm cho tờ báo sinh động, phong phú Báo phải phát huy tinh thần dân chủ của bạn đọc, phản ánh nguyện vọng, tâm tư của nhân dân đóng góp xây dựng vào công tác lãnh đạo và đường lối chính sách của Đảng, chính quyền và đoàn thể quần chúng đấu tranh cho trật

tự, kỷ cương và làm lành mạnh các quan hệ xã hội

Báo Đảng địa phương có đối tượng bạn đọc trực diện là cán bộ, đảng viên, nhất là đối với các nội dung sinh hoạt Đảng, xây dựng Đảng và các hoạt động về quản lý, lãnh đạo của Đảng, chính quyền và các đoàn thể quần chúng

Ngày nay, trong công cuộc đổi mới, khi dân chủ được phát huy rộng rãi thì Đảng phải thật sự gắn bó chặt chẽ với nhân dân, làm cho dân tin tưởng

ở Đảng Vì vậy, tờ báo Đảng phải trở thành một tờ báo quản đại nhân dân coi

là tờ báo chung của địa phương; đồng thời phải coi người công nhân, thợ thủ công, nhân viên trong các cơ quan, học sinh, sinh viên, giáo viên, lực lượng

vũ trang và cả lực lượng tiểu thương, bán hàng ở chợ và các quầy hàng… là bạn đọc thường xuyên của báo mình Xác định như vậy để tổ chức biên tập cho phù hợp

31

Báo chí không chỉ là vũ khí tư tưởng sắc bén, lợi hại mà còn là người tuyên truyền tập thể, cổ động tập thể, tổ chức tập thể, điều này càng phù hợp với thời đại bùng nổ thông tin hiện nay [29]

ASXH là những lĩnh vực rộng lớn, nhạy cảm, bao trùm cả hệ thống chính sách xã hội, là tâm điểm thu hút sự quan tâm phản ánh của báo chí ASXH cũng là nguồn đề tài đa dạng, phong phú, góp phần làm tăng tính hấp dẫn của báo chí đối với công chúng Bằng cách thông tin những nhu cầu của người dân, cộng đồng đang gặp khó khăn và các chính sách về ASXH, báo chí như một cầu nối giữa tầng ASXH và người dân Do đó ASXH là mục tiêu và cũng là đối tượng phản ánh báo chí nói chung, báo đảng địa phương nói riêng

Hiện nay, hệ thống báo Đảng khu vực ĐBSH có 10 tờ báo gồm: báo Bắc Ninh, báo Hà Nam, báo Hà Nội mới, báo Hải Dương, báo Hải Phòng, báo Hưng Yên, báo Nam Định, báo Ninh Bình, báo Thái Bình và báo Vĩnh Phúc

Có thể khẳng định báo Đảng địa phương có vai trò rất lớn và tích cực trong công tác ASXH

Thứ nhất: Với chức năng, nhiệm vụ của mình váo Đảng địa phương đã tuyên truyền, phổ biến và vận động cán bộ nhân dân thực hiện các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước và của Đảng bộ chính quyền địa phương trong đó có chủ trương, chính sách, pháp luật về ASXH Báo còn là cầu nối phản ánh sự vận hành đường lối chính sách, đề xuất kiến nghị của các tầng lớp nhân dân đến các cơ quan chức năng

Thứ hai: Thông qua các chức năng, nhiệm vụ của mình, báo đảng đã vận động kết nối các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân, những nhà hảo tâm tạo nên nguồn lực tài chính để tổ chức các chương trình từ thiện- xã hội, giúp đỡ các đối tượng yếu thế Làm công tác ASXH đòi hỏi người làm báo phải có tâm trong sáng, trái tim yêu thương kết nối đến những tấm lòng đồng điệu

32

Đây là một việc làm hết sức cao đẹp, thầm lặng phía sau mặt báo, góp phần tạo nên uy tín và cả sức mạnh của cả tờ báo

1.4 Những yêu cầu với báo chí trong truyền thông về an sinh xã hội

1.4.1 Báo chí cơ chế tác động của báo chí

Báo chí được hiểu là phương tiện thông báo, thông tin về những sực việc mới diễn ra hàng ngày cho nhiều người biết Báo chí là phương tiện thông tin thời sự, phương tiện giao tiếp đại chúng, truyền thông giao tiếp đại chúng, là diễn đàn cung cấp, trao đổi và chia sẻ thông tin trên phạm vị rộng rãi

Theo nghĩa hẹp, khái niệm báo chí được hiểu là những ấn phẩm báo chí và tạp chí Theo nghĩa rộng, báo chí bao gồm các loại hình: báo in, phát thanh, truyền hình, báo mạng điện tử Trong cách hiểu, cách dùng hàng ngày, người ta gọi chung giới báo chí là giới truyền thông Trong trường hợp này, người dùng chủ yếu muốn đồng nhất báo chí với truyền thông đại chúng

Theo quan điểm của Đảng và Nhà nước ta: “Báo chí nước Cộng hòa

Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam là phương tiện thông tin đại chúng thiết yếu đối với đời sống xã hội; là cơ quan ngôn luận của các tổ chức Đảng, cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội, là diễn đàn của nhân dân” [26, tr.135]

Báo chí là phương tiện thông tin tác động đến đông đảo công chúng một cách thường xuyên, liên tục nhất Do vậy, mọi hoạt động của báo chí luôn gắn với chính trị Xét cho cùng, mục đích của báo chí không chỉ nhằm mục đích chính trị, mà còn nhằm các mục đích khác như văn hóa, dân sinh…

vì nó lôi kéo, tập hợp, giáo dục và thuyết phục, tổ chức đông đảo nhân dân tham gia giải quyết các vấn đề kinh tế- văn hóa- xã hội Báo chí là công cụ lôi kéo, tập hợp lực lượng chính trị có hiệu quả nhất, là một trong những công cụ

và phương thức nâng cao dân trí hiệu quả nhất

Cơ chế tác động của báo chí- truyền thông là một trong những vấn đề

cơ bản và bức thiết của lý luận và thực tiễn của báo chí hiện đại

33

Theo từ điển tiếng Việt, (Nhà xuất bản Đà Nẵng năm 1997), “Cơ chế

là thách thức theo đó là một quá trình thực hiện” Như vậy, cơ chế có thể

được hiểu là một quá trình và cách thức diễn ra hay thực hiện của một hiện tượng, quá trình xã hội; quá trình và cách thức ấy bao gồm các công đoạn và mối quan hệ giữa chúng theo một trật tự logic nhằm hướng tới đối tượng với mục đích nào đó

Như vậy, tìm hiểu cơ chế tức là tìm hiểu các yếu tố, công đoạn và trình tự diễn ra cũng như mối quan hệ chặt chẽ tác động lẫn nhau giữa các yếu

tố và công đoạn ấy

Theo Nguyễn Văn Dững phân tích: Mô hình có chế tác động của báo chí được mô tả các khâu chính yếu ấy và mối quan hệ giữa các khâu ấy trong quá trình diễn ra ảnh hưởng, tác động lẫn nhau của báo chí- truyền thông đối với đời sống xã hội

Năng lực của nhà báo trước hết là năng lực nhận thức và phản ánh thực tiễn Muốn phản ánh thực tiễn đúng với bản chất của quá trình vận động, nhà báo cần nhận thức được bản chất tình hình, xu hướng và tiến trình vận động của cuộc sống, mà cụ thể là phân biệt được cũ-mới, mới-lạ, đúng- sai, tốt- xấu, hay-dở … trong xu hướng phát triển của nó [26]

Phản ánh, thường chú ý đến ba đặc tính quan trọng là: Phản ánh hiện thực khách quan, phản ánh có chọn lọc và phản ánh của con người luôn thể hiện tính tự giác, tức là có tính mục đích rõ ràng Mục đích của phản ánh, thông tin là giúp nhiều người cùng hiểu biết, cùng thống nhất nhận thức (hoặc giảm dần sự khác biệt), cùng chia sẻ và hợp sức để giải quyết các vấn đề kinh tế- xã hội nhằm thúc đẩy xã hội phát triển bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống cho nhân dân

Hiệu lực tác động của báo chí là hiệu ứng thực tế - tác động thực tế do sản phẩm báo chí tạo ra, là khả năng thu hút sự chú ý của công chúng và dư