Luận văn này nhằm làm rõ thực trạng và đưa ra một số giải pháp giúp các nhà báo, cơ quan báo chí, cơ quan quản lý báo chí đổi mới, nâng cao hiệu quả của quy trình sáng tạo tác phẩm báo
Một số khái niệm cơ bản
1.1.1 Khái niệm mạng xã hội
Trong kỷ nguyên mạng Internet, mạng xã hội là một khái niệm phổ biến và được nghiên cứu sâu Theo PGS.TS Phạm Thành Hưng, Internet là hệ thống gắn kết các mạng máy tính trên toàn cầu, hoạt động dựa trên giao thức truyền thông TCP/IP để kết nối các mạng với nhau Vì là mạng của mạng, Internet hiện có hoạt động thương mại và được quản lý, nhưng không thuộc sở hữu của bất kỳ cá nhân hay chính phủ nào; mỗi máy tính khi kết nối đều có thể trao đổi thông tin với máy tính khác ở bất cứ nơi đâu và bất cứ lúc nào Việt Nam chính thức khai trương dịch vụ Internet vào ngày 19/11/1997, do Tổng cục Bưu điện quản lý.
Ngành mạng xã hội phát triển song song với mật độ kết nối ngày càng cao, đi sâu vào hệ thống máy tính và thói quen của người dùng Internet Hiện nay, phần lớn người dùng Internet cho thấy họ tiếp xúc với mạng xã hội, cho thấy sự phổ biến và vai trò thiết yếu của mạng xã hội trong cuộc sống số Theo thống kê mới nhất, Facebook—mạng xã hội lớn nhất thế giới—đang có trên 1 tỷ người用, cho thấy quy mô và sức ảnh hưởng của nền tảng này trên thị trường quảng cáo, truyền thông và giao tiếp trực tuyến.
Trong Từ điển Tiếng Việt mở rộng, mạng được hiểu là hệ thống các máy tính được kết nối với nhau qua đường truyền tin nhằm trao đổi dữ liệu và dùng chung chương trình dữ liệu [52; tr.36].
Xã hội là hình thức sinh hoạt chung có tổ chức của loài người ở một trình độ phát triển nhất định, được hình thành từ quá trình lịch sử hoặc từ sự cùng tồn tại và sinh sống của nhiều người trong một thời đại.
Theo trang Bách khoa toàn thư mở Wikipedia, “mạng xã hội” hay còn gọi là “mạng xã hội ảo” (Tiếng Anh là: social network) là dịch vụ kết nối các thành viên cùng sở thích trên Internet lại với nhau với nhiều mục đích khác nhau, không phân biệt không gian và thời gian Những người tham gia vào mạng xã hội còn được gọi là cư dân mạng
1.1.2 Khái niệm báo mạng điện tử
Chuyên gia về truyền thông Nguyễn Sơn Minh nói rằng cho đến nay việc sử dụng thuật ngữ định danh loại hình báo chí mà thông tin được chuyển tải và tiếp nhận thông qua mạng Internet vẫn chưa thống nhất, thậm chí còn tiếp tục gây nhiều tranh cãi Trên thế giới, loại hình báo chí này có nhiều tên gọi khác nhau như: “cyber newspaper", “online newspaper", “e-journal" (elec- tronic journal), “e-zine" (electronic magazine) Ở Việt Nam, thuật ngữ “báo mạng điện tử” được sử dụng phổ biến, ngoài ra người ta còn gọi chúng bằng nhiều tên khác như: “báo mạng", “báo chí Internet”, “báo trực tuyến" Điều 3, Luật Báo chí (năm 2016) quy định: Báo điện tử là loại hình báo chí được thực hiện trên mạng thông tin máy tính Cách hiểu này đã dẫn đến sự xuất hiện của các “Ban điện tử” ở các tờ báo in có phiên bản trực tuyến, như Tiền phong, Nhân dân, Lao động [35]
Việc dùng từ "điện tử" để chỉ loại hình báo chí mới này theo nhiều nhà nghiên cứu là dễ gây nhầm lẫn và chưa phản ánh đầy đủ nội hàm khái niệm Cách gọi như vậy có thể làm người đọc hiểu sai bản chất và phạm vi của loại hình báo chí hiện đại, đồng thời làm mất đi sự đặc thù riêng biệt của báo chí điện tử Vì vậy, việc lựa chọn thuật ngữ phù hợp và chính xác là cần thiết để tăng tính chuẩn mác và tối ưu hóa nội dung cho SEO.
Nguyễn Sỹ Hoàng - tác giả khoá luận “Bước đầu tiếp cận loại hình báo chí trực tuyến”, cho rằng đã có một thời gian, khái niệm “báo điện tử” được dùng để chỉ phát thanh và truyền hình, nên nếu sử dụng lại để chỉ loại báo mới ra đời này có thể gây nhầm lẫn Hơn nữa, khái niệm điện tử có nội hàm khác với khái niệm trực tuyến Ví dụ thuật ngữ “electronic publishing" (xuất bản điện tử) dùng để chỉ hình thức lưu trữ thông tin dưới nhiều chất liệu khác nhau như: băng từ, đĩa CD, phim Trong khi đó, khái niệm “online publish- ing" (xuất bản trực tuyến) chỉ cách thức phát hành thông tin qua mạng máy tính (thông tin được mã hoá dưới dạng số) [26]
Từ điển Tin học định nghĩa: “online” dùng theo nghĩa thông dụng để chỉ trạng thái của một máy tính khi đã kết nối với mạng Internet và sẵn sàng hoạt động Khái niệm “online" dịch sang tiếng Việt là “trực tuyến”, thuật ngữ này phù hợp với việc đọc báo phát hành trên mạng, vì muốn đọc được báo, người đọc phải có một máy tính có khả năng kết nối vào mạng và ở tình trạng trực tuyến
Tổng biên tập VnExpress Thang Đức Thắng, định nghĩa: “Một tờ báo In- ternet là một tờ báo thực hiện các chức năng báo chí bằng phương tiện Inter- net” Nhưng cũng chính ông Thắng: “Gọi tên loại hình báo chí này một cách chính xác nhất là báo chí Internet nhưng trong tiếng Việt gọi vậy hơi dài nên chúng ta gọi là báo trực tuyến"
Thuật ngữ 'Online newspaper' được sử dụng rộng rãi trong các công trình nghiên cứu báo chí học, đặc biệt ở lĩnh vực truyền thông mới (new media), để chỉ các khái niệm có đặc tính giống nhau như 'online publishing' (xuất bản trực tuyến), 'online media' (phương tiện truyền thông trực tuyến), 'online journalism' (báo chí học trực tuyến) và 'online radio' (phát thanh trực tuyến) Những khái niệm này cùng mô tả cách nội dung được xuất bản và phân phối qua môi trường số, đồng thời nhấn mạnh sự tương tác giữa người đọc và các nền tảng số.
"online television" (truyền hình trực tuyến), "online journalist" (nhà báo hoạt động trong lĩnh vực báo trực tuyến)
Vì vậy, để khu biệt hóa loại hình báo chí được truyền tải qua mạng Internet trong khuôn khổ luận văn của mình, tôi thống nhất sử dụng thuật ngữ báo chí mạng để chỉ các sản phẩm tin tức và bài viết được phát hành trực tuyến trên các nền tảng số Việc chuẩn hóa thuật ngữ không chỉ giúp tăng tính nhất quán của nghiên cứu mà còn hỗ trợ tối ưu hóa cho SEO bằng cách tập trung vào các từ khóa chính, tiêu đề hấp dẫn và cấu trúc nội dung hợp lý, từ đó nâng cao khả năng tiếp cận và so sánh với các hình thức báo chí khác.
“báo mạng điện tử” để chỉ một hệ thống truyền thông đa phương tiện, hoạt động trên nền tảng Internet thực hiện chức năng báo chí
1.1.3 Tác phẩm báo mạng điện tử — Để làm rõ khái niệm tác phẩm báo mạng điện tử, trước hết ta cần làm rõ khái niệm tác phẩm báo chí; tác phẩm báo mạng điện tử là sản phẩm của quá trình biên tập và xuất bản trên môi trường số, gồm các bài báo, bài phân tích, tin tức và diễn giải được đăng trên website, ứng dụng di động hoặc nền tảng mạng xã hội So với báo chí truyền thống, tác phẩm báo mạng điện tử có đặc điểm cập nhật nhanh, tính tương tác cao và tối ưu hóa cho công cụ tìm kiếm (SEO), đồng thời tích hợp đa phương tiện như hình ảnh, video và đồ họa Để đảm bảo chất lượng và tin cậy, tác phẩm này cần tuân thủ nguyên tắc báo chí, kiểm chứng nguồn tin, trích dẫn chính xác và quản lý thông tin theo chuẩn mực nghề nghiệp, nhằm tạo ra nội dung có giá trị cho người đọc và thân thiện với các công cụ tìm kiếm.
“Tác phẩm là một công trình do các nhà văn hoá - nghệ thuật, các nhà khoa học… tạo ra” [52; tr 851]
“Tác phẩm báo chí là tên gọi chung cho các thể loại tin, bài, ảnh… đã được đăng, phát trên báo chí” [35]
Hai giảng viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền Nguyễn Thị Thoa và Nguyễn Thị Hằng Thu định nghĩa tác phẩm báo chí là:
- Sản phẩm tư duy của nhà báo, lấy hiện thực khách quan (mang tính thời điểm) làm đối tượng nghiên cứu và phân tích,
- Có hình thức tương ứng với nội dung thông tin,
- Được đăng tải trên phương tiện thông tin đại chúng và là một bộ phận cấu thành sản phẩm báo chí,
- Có giá trị sử dụng: tạo dư luận xã hội (tức thời) làm thay đổi hành vi của người tiếp nhận thông tin;
- Được luật pháp bảo hộ bản quyền tác giả và được trả tiền [48]
1.1.4 Quy trình sáng tạo tác phẩm báo mạng điện tử
Mỗi một tác phẩm báo chí, dù là ở loại hình hay thể loại nào, kể từ khi sản xuất cho đến thời điểm đến tay công chúng, đều trải qua một trình tự các bước nhất định, gọi là quy trình sản xuất tác phẩm báo chí
Khái niệm quy trình sáng tạo tác phẩm báo chí:
Quy trình là “trình tự phải tuân theo để tiến hành một công việc nào đó”
Quy trình sáng tạo tác phẩm báo chí là chuỗi các bước cần trải qua để có được một tác phẩm báo chí chất lượng, và nhà báo phải tuân thủ đầy đủ quy trình này, được gọi là quy trình tác nghiệp Sự tinh thông và khéo léo trong các kỹ năng nghề nghiệp của nhà báo là nền tảng để thực hiện quy trình sáng tạo tác phẩm báo chí một cách chuẩn mực Tất cả các kỹ năng báo chí đều hướng tới và tuân thủ quy trình sáng tạo tác phẩm báo chí nói riêng cũng như quy trình sản xuất sản phẩm báo chí nói chung Quy trình sáng tạo tác phẩm báo chí đóng vai trò là khung cơ bản, định dạng trình tự và cách thức phối hợp thực hiện các kỹ năng tác nghiệp của nhà báo Do đó, để tìm hiểu và nghiên cứu về các kỹ năng nghề nghiệp nhà báo, trước hết cần hiểu rõ quy trình sáng tạo tác phẩm báo chí.
Các bước trong quy trình sáng tạo tác phẩm báo chí
Trong quá trình sáng tác tác phẩm báo chí, người làm báo cần tuân thủ một quy trình chung gồm sáu bước để đảm bảo chất lượng và tính xác thực của nội dung: (1) tìm hiểu và nghiên cứu thực tế nhằm nắm bắt sự thật khách quan; (2) xác định chủ đề, đề tài và tư tưởng chủ đề để định hướng tác phẩm; (3) thu thập và khai thác thông tin từ nguồn đáng tin cậy; (4) thể hiện tác phẩm về nội dung và hình thức, kết hợp nội dung chặt chẽ với hình thức phù hợp nhất với độc giả; (5) duyệt, đăng báo, xuất bản, phát hành và phát sóng để đảm bảo phạm vi tiếp cận và chất lượng sản phẩm; (6) lắng nghe thông tin phản hồi từ độc giả và khán giả để học hỏi và hoàn thiện các tác phẩm sau.
Bước 1: Tìm hiểu và nghiên cứu thực tế
Vì chủ quan, nhiều nhà báo thường bỏ qua một khâu quan trọng trong quá trình đưa tin, đặc biệt là những người có nhiều kinh nghiệm Họ tin rằng kinh nghiệm, hiểu biết và thói quen của mình có thể xác định và chọn đề tài một cách hiệu quả Tuy nhiên, bước tưởng chừng đơn giản và nhỏ nhặt này lại đóng vai trò then chốt, giúp đảm bảo tính xác thực của thông tin và nâng cao chất lượng bài viết.
Việc tìm hiểu và nghiên cứu thực tế một cách sâu sắc sẽ giúp nhà báo tích lũy thông tin và tài liệu để khai thác nguồn tin hiệu quả hơn Trước sự biến đổi nhanh chóng của đời sống ở khắp mọi nơi, việc nghiên cứu thực tế còn giúp nhà báo cân nhắc xem có nên tiếp tục theo đuổi hay bỏ qua một đề tài.
Đề tài là những vấn đề đặt ra trong cuộc sống quanh ta ở nhiều lĩnh vực của đời sống: chính trị, xã hội, văn hóa, kinh tế, đa dạng và phong phú Phóng viên cần rèn luyện khả năng phát hiện đề tài một cách nhạy bén để bắt kịp hơi thở của thời đại, mang tính thời sự nhưng cũng chứa đựng tư tưởng chủ đề và tính nhân văn sâu sắc.
Chủ đề là vấn đề được nhà báo lựa chọn để thực hiện tác phẩm và được giới hạn trong một phạm vi nhất định Tư tưởng chủ đề là nội dung mà nhà báo xác định nhằm thể hiện quan điểm, cách nhìn nhận và nhận thức của mình về vấn đề đó Tư tưởng chủ đề chính thể hiện rõ lập trường, nhận thức và những phán xét của nhà báo về một vấn đề cụ thể Việc bộc lộ tư tưởng chủ đề cho tác phẩm cho thấy thái độ, cách nhìn nhận và đánh giá của nhà báo đối với vấn đề Nhà báo xác định đề tài, chủ đề và tư tưởng chủ đề để quyết định hướng khai thác và thu thập thông tin liên quan, đảm bảo bám sát với chủ đề tác phẩm Đây là bước thứ hai quan trọng giúp nhà báo định hình và giới hạn vấn đề để triển khai các bước tiếp theo Nếu việc tìm hiểu thực tế được tiến hành tốt và hiệu quả thì việc xác định đề tài, chủ đề và tư tưởng chủ đề sẽ bảo đảm tính chính xác và hiệu quả của tác phẩm.
Bước 3: Thu thập và khai thác thông tin đòi hỏi nhà báo có kỹ năng nghiệp vụ tinh thông để thu thập dữ liệu một cách chính xác và đầy đủ Thông thường, nhà báo sẽ vận dụng ba phương pháp cơ bản để nắm bắt thông tin liên quan đến đề tài và sự kiện: trước hết là đọc và nghiên cứu tài liệu như các bản báo cáo, kỷ yếu, tư liệu lịch sử và tìm kiếm trên Internet; quá trình đọc đi đôi với phân tích, so sánh nhằm làm rõ bản chất của thông tin và các vấn đề liên quan, từ đó xây dựng cái nhìn toàn diện cho bài viết.
Thứ hai là sử dụng phương pháp phỏng vấn thông qua hệ thống câu hỏi để tìm kiếm thông tin từ đối tượng và những nhân vật liên quan hoặc nhân vật nắm giữ thông tin Nhà báo cần biết lựa chọn đối tượng, chuẩn bị hệ thống câu hỏi, các phương tiện kỹ thuật thích hợp để thu thập thông tin phục vụ cho chủ đề của tác phẩm Phương pháp thứ ba là quan sát Khi quan sát, nhà báo có sự phân tích, thẩm định, nhận xét Quan sát kèm theo sự cảm nhận của người quan sát sẽ quyết định việc thu thập thông tin và thẩm định thông tin chính xác hơn
Bước 4: Thể hiện tác phẩm về nội dung và hình thức
Nội dung của một tác phẩm báo chí phản ánh một cách chân thực và khách quan những sự kiện, vấn đề có thực xảy ra trong cuộc sống hàng ngày, mang tính thời sự và có ý nghĩa xã hội được công chúng quan tâm Đây là khâu quan trọng trong quy trình sáng tạo tác phẩm báo chí, bởi vì sự hấp dẫn của bài viết phụ thuộc vào những vấn đề được đề cập và cách thức thể hiện nó Để tối ưu SEO và tăng sức hút với độc giả, bài viết cần trình bày thông tin rõ ràng, có dẫn chứng tin cậy, và gắn với các từ khóa liên quan đến báo chí, thời sự và các vấn đề xã hội mà công chúng quan tâm.
Về hình thức thể hiện tác phẩm, đây phụ thuộc vào loại hình báo chí và thể loại tác phẩm, vì mỗi thể loại báo chí đều thể hiện một mô hình phản ánh riêng biệt Sự phân loại tác phẩm được căn cứ trên một số tiêu chí, có sự lựa chọn khối thể loại tương ứng với mục đích truyền tải thông tin khác nhau Khi cần đưa thông tin nhanh, ngắn gọn, người ta ưu tiên thể loại tin tức hoặc các thể loại thuộc nhóm thông tấn Khi cần phân tích, nêu lý lẽ và dẫn chứng, thể loại thuộc nhóm chính luận được lựa chọn Và khi mục tiêu là bày tỏ cảm xúc thẩm mỹ hoặc viết bằng một phong cách nhẹ nhàng, người ta thường dùng các thể loại chính luận nghệ thuật.
Bước 5: Duyệt, đăng báo, xuất bản, phát hành, phát sóng
Tác phẩm báo chí là sản phẩm cá nhân sáng tạo ban đầu của phóng viên, nhưng sau khi hoàn thành sẽ được biên tập cho phù hợp với chủ đề, tôn chỉ mục đích của tờ báo Vì thế mà không thể bỏ qua khâu duyệt bài Sản phẩm báo chí xuất hiện trước công chúng luôn có bàn tay biên tập Người biên tập là những người đầu tiên thay mặt công chúng đọc (nghe, xem) tác phẩm của nhà báo Họ chỉnh sửa, cắt ngắn hoặc thêm bớt, kéo dài cho rõ ý, rõ câu chữ Có tác phẩm phải biên tập nhiều, có tác phẩm phải biên tập ít tùy thuộc vào trình độ người viết bài và trình độ biên tập viên Khi ra với công chúng, tác phẩm phải đạt độ hoàn hảo nhất có thể
Bước 6: Theo dõi và xử lý thông tin phản hồi
Sau khi phát sóng, tác phẩm báo chí nhận phản hồi từ độc giả, người nghe và người xem, đây là nguồn dữ liệu quan trọng giúp đánh giá và cải thiện chất lượng bài viết cũng như cách truyền thông Thông thường, nhà báo ít chú ý đến dư luận vì lịch làm việc bận rộn và có nhiều công việc khác nhau đan xen Tuy nhiên, một nhà báo có trách nhiệm là người biết lắng nghe phản hồi của công chúng để điều chỉnh thái độ đối xử và cách làm nghề cho phù hợp với mong đợi của người đọc, người nghe và người xem, từ đó nâng cao độ tin cậy và hiệu quả của báo chí.
Quy trình sáng tạo tác phẩm báo chí thuộc loại hình báo mạng điện tử:
Báo mạng điện tử là loại hình báo chí ra đời muộn so với nhiều loại hình báo chí khác, và còn được gọi là loại hình truyền thông đa phương tiện, tích hợp nhiều chức năng và cách thể hiện của báo in, của phát thanh và truyền hình Với sự phát triển của thời đại công nghệ số, báo mạng điện tử là loại hình báo chí được tiếp cận dễ dàng, thuận tiện và nhanh chóng thông qua màn hình máy tính, điện thoại di động…, do đó quy trình sáng tạo tác phẩm phụ thuộc nhiều vào những yếu tố kỹ thuật như thiết kế giao diện, phần mềm quản lý và xuất bản thông tin trên mạng Các bước cơ bản trong quy trình sáng tạo tác phẩm báo mạng điện tử bao gồm:
Một là, Tìm hiểu và nghiên cứu thực tế
Hai là, Chọn đề tài, chủ đề, tư tưởng chủ đề cho tác phẩm
Bước thứ ba trong quy trình biên tập là thu thập thông tin, tổng hợp tư liệu và liên hệ với những người liên quan để phỏng vấn, ghi âm hoặc tiến hành quay phim tại thực địa, sau đó thẩm định các thông tin liên quan bằng các phương pháp khai thác và thu thập thông tin báo chí nhằm đảm bảo tính xác thực và sự đầy đủ của bài viết.
Bốn là, Xem lại và xử lý các dữ liệu đã thu thập được (lựa chọn)
Năm là, Chuẩn định dạng các file văn bản, âm thanh, hình ảnh
Sáu là, Lựa chọn hình thức thể hiện tác phẩm hiệu quả nhất có thể và tiến hành thể hiện tác phẩm (thể loại)
Bảy là, Duyệt và xuất bản (bao gồm duyệt nội dung và kỹ thuật)
Tám là, Theo dõi và xử lý thông tin phản hồi qua các kênh khác nhau [44].
THỰC TRẠNG ẢNH HƯỞNG CỦA MẠNG XÃ HỘI TỚI
Khát quát về ba báo mạng điện tử Dantri.com.vn, Vnexpress.net,
2.1.1 Báo điện tử Dân trí
Hình - Giao diện của báo điện tử Dân trí ngày 22/06/2018
Báo điện tử Dân trí là tờ báo điện tử trực thuộc Trung ương Hội Khuyến học Việt Nam, ra đời năm 2005 với tư cách là một trang tin điện tử Ba năm sau, Bộ Thông tin và Truyền thông đã chính thức cấp phép Dân trí thành báo điện tử vào ngày 15/7/2008, Lúc này, Dân trí có tên miền http://www.dantri.com.vn Trụ sở tòa soạn Dân trí là ở số 2 (nhà 48) Giảng Võ, quận Đống Đa, Hà Nội.
Trang tin Dân trí kế thừa giao diện và bố cục từ Tintucvietnam.com và năm 2009 lần đầu thay đổi giao diện Người có vai trò lớn nhất trong quá trình xây dựng và phát triển báo điện tử Dân trí là Phạm Huy Hoàn, từng đảm nhận nhiều năm vị trí Tổng biên tập Báo Lao động và hiện đang giữ vai trò Tổng biên tập của Dân trí Khẩu hiệu của báo là "Thông tin mọi lúc, mọi nơi, tới mọi người, mọi nhà" Các bài viết được cập nhật theo giờ, theo sát nhịp sự kiện và các vấn đề thời đại ở nhiều lĩnh vực khác nhau.
Mặc dù không phải là tờ báo mạng điện tử ra đời sớm nhất nhưng Dân trí lại là báo điện tử đầu tiên của Việt Nam có phiên bản tiếng Anh và duy trì hoạt động song song với phiên bản tiếng Việt Phiên bản tiếng Anh của Dân trí chủ yếu phục vụ các độc giả là người nước ngoài
Các tin tức của Dân Trí được cập nhật hàng giờ, là diễn đàn trực tuyến về các vấn đề kinh tế, chính trị, thể thao, văn hóa Bên cạnh đó, Dân trí có một Quỹ Nhân ái mang sứ mệnh làm cầu nối cho những tấm lòng hảo tâm tới các hoàn cảnh khó khăn trong xã hội Đây là hoạt động từ thiện nổi bật nhất trong làng báo Việt Nam Không chỉ vậy, cuộc thi Nhân tài Đất Việt do báo Dân trí phối hợp với Đài Truyền hình Việt Nam và Tập đoàn VNPT đã tổ chức thành công suốt 11 năm qua, tôn vinh trí tuệ và sáng kiến Việt Nam Đây là một giải thưởng uy tín và gây được tiếng vang lớn trong nước
Mỗi tháng báo điện tử Dân trí có bình quân 900 triệu pageviews, và mỗi ngày có bình quân trên 10 triệu lượt người truy cập vào báo Dân trí tiếng Việt và tiếng Anh Theo kết quả thống kê mới nhất của công ty khảo sát thị trường uy tín có quy mô toàn cầu Kantar Media, báo Dân trí đứng thứ 2 tại Việt Nam, chỉ sau Google và VnExpress là website Việt Nam được dùng thường xuyên nhất trong nước Còn theo thống kê của Opera thì bản mobile của báo Dân trí chỉ đứng sau Google về lượng truy cập từ thiết bị di động Năm 2010, khi Dân trí mới tròn 5 tuổi, thống kê của Google, địa chỉ của Dân trí xếp thứ 9 trong Top 10 từ khóa có tốc độ "tăng trưởng tìm kiếm nhanh nhất toàn cầu", đây cũng là từ khóa mang tên Việt Nam duy nhất trong bảng xếp hạng Còn trang web xếp hạng Alexa.com kiểm định Dân trí xếp hạng thứ 620 trong hàng triệu trang web trên toàn cầu (tính đến ngày 21/12/2010).
Báo Dân trí hiện có hơn 100 cán bộ, phóng viên, biên tập viên và kỹ thuật viên, và có 5 văn phòng đại diện tại Bắc miền Trung, Thừa Thiên - Huế, Đà Nẵng, TPHCM và Cần Thơ.
Bộ máy tổ chức tòa soạn gồm Ban Biên tập và 10 Ban chuyên môn, đảm bảo sự phân công rõ ràng và hiệu quả trong quá trình sản xuất tin bài Báo đã nhanh chóng bắt kịp xu thế công nghệ thời đại bằng cách triển khai tòa soạn điện tử Ứng dụng tòa soạn điện tử cho phép tích hợp các bộ phận chuyên môn ở cùng một cấp độ, tạo điều kiện làm việc đồng bộ, liên kết chặt chẽ và thuận tiện cho các công việc khác nhau Nhờ vậy, việc quản lý tin bài và điều phối hoạt động của các ban trong tòa soạn trở nên dễ dàng và nhanh chóng hơn.
Hình - Giao diện của báo Vnexpress tháng 06/2018
Tin nhanh Việt Nam (Vnexpress) là báo mạng điện tử có cơ quan chủ quản là Bộ Khoa học và Công nghệ, được Tập đoàn FPT thành lập, với trụ sở tòa soạn tại tầng 5, tòa nhà FPT, Duy Tân, Cầu Giấy, Hà Nội Lần đầu ra mắt trên Internet là ngày 26/2/2001; sau đó, vào ngày 25/11/2002, VnExpress chính thức trở thành báo mạng điện tử độc lập đầu tiên của Việt Nam với địa chỉ tên miền http://vnexpress.net Chỉ 6 tháng sau khi thành lập, tờ báo đã vươn lên vị trí dẫn đầu các website tiếng Việt trên toàn cầu với 300.000 địa chỉ IP thường xuyên truy cập.
VnExpress hoạt động với tôn chỉ cung cấp thông tin nhanh chóng và chính xác trên mọi lĩnh vực đời sống xã hội đến độc giả Dù đăng gần 500 tin bài mỗi ngày, các bài viết của VnExpress vẫn đảm bảo chất lượng cả nội dung lẫn hình thức Những bài báo của VnExpress luôn nhận được sự quan tâm và phản hồi từ độc giả, với trung bình khoảng 14.000 lượt bình luận hàng ngày Việc tiếp cận mạng xã hội đã giúp VnExpress lan tỏa thông tin nhanh chóng và xây dựng niềm tin công chúng Báo có fanpage với cộng đồng độc giả rất lớn, hiện tại fanpage của VnExpress đang có hơn 2,5 triệu lượt thích.
Bên cạnh bản tiếng Việt, VnExpress ra mắt phiên bản tiếng Anh vào tháng 4 năm 2016 và nhanh chóng lọt vào top 15 trang báo đáng đọc nhất ở Đông Nam Á, theo bình chọn của ASEAN Up – trang thông tin kinh tế của khu vực.
VnExpress là tòa soạn đầu tiên và hiếm hoi tại Việt Nam áp dụng mô hình Tòa soạn hội tụ, một tòa soạn hiện đại nơi sự hợp nhất giữa các phòng ban chuyên môn, phóng viên, biên tập viên và lãnh đạo diễn ra trong một không gian mở trên cùng một mặt bằng Trung tâm sản xuất và phân phối tin tức đa phương tiện được xem là hạt nhân của tòa soạn, giúp lãnh đạo đưa ra chỉ thị nhanh nhất và thống nhất về nội dung tới mọi thành viên trong đội ngũ.
Báo điện tử VnExpress vận hành theo một cơ cấu tổ chức chặt chẽ, tập trung vào Ban Biên tập và các đơn vị liên quan Ban Biên tập gồm Tổng Biên tập và 3 Phó Tổng Biên tập, chịu trách nhiệm điều hành nội dung, định hướng chiến lược và đảm bảo chất lượng báo chí Có 6 Thư ký Tòa soạn là các biên tập viên cao cấp làm việc tại bàn “Siêu biên tập – Super desk”, đóng vai trò là bộ phận điều phối chính, giám sát tiến độ bài viết và đảm bảo tính nhất quán của thông tin được phát hành.
Ban Thư ký – Biên tập) điều hành và phân phối nội dung của toàn Báo Cả Báo có
Đội ngũ của Ban Biên tập gồm 120 phóng viên và lực lượng cộng tác viên đông đảo, được phân công vào các ban chuyên môn chịu trách nhiệm cho các lĩnh vực: Kinh tế, Xã hội, Văn hóa, Thể thao, Đời sống, Pháp luật, Khoa học và Thế giới Đứng đầu mỗi ban là Trưởng ban, phía dưới là đội ngũ phóng viên và cộng tác viên, đảm bảo nguồn tin phong phú, kịp thời và chất lượng cao cho độc giả.
2.1.3 Báo điện tử Tiền phong
Hình - Giao diện của báo điện tử Tiền phong tháng 06/2018
Xuất phát từ yêu cầu của cách mạng Việt Nam về một diễn đàn và tiếng nói cho thế hệ trẻ, Đoàn Thanh niên Cứu quốc (nay là Đoàn TNCS Hồ Chí Minh) đã quyết định thành lập một tờ báo làm cơ quan ngôn luận của mình Ban đầu báo mang tên Hồn nước (1945-1946), sau đó Xung phong, rồi Sức trẻ (1949-1952) với 15 số phải tạm dừng vì xưởng in bị cháy; sau đó là tạp chí Thanh niên (1950-1952) Đến ngày 16/11/1953, tờ báo Tiền phong chính thức ra đời tại Tuyên Quang do đồng chí Nguyễn Lam, Bí thư thứ nhất T.Ư Đoàn, làm chủ nhiệm Năm 1956, Tiền phong ra hai kỳ một tuần; đến năm 1959 lên ba kỳ một tuần, và cho tới giữa những năm 1980 báo Tiền phong vẫn ra mỗi tuần một kỳ.
Đến những năm 1987–1988, hưởng ứng công cuộc đổi mới của đất nước với tinh thần tự lực, tự cường và “tự cứu” theo lời đồng chí Nguyễn Văn Linh, đội ngũ cán bộ, phóng viên báo Tiền Phong đã tìm mọi cách vượt qua khó khăn và tự tìm nguồn lực Báo bắt đầu đổi mới thông tin, cải tiến cách trình bày và tổ chức thành phụ san, phụ bản, rồi mở rộng nhanh chóng: ra số Tiền Phong Chủ Nhật (cuối năm 1988); ra chuyên san Người đẹp Việt Nam (1992); bổ sung thêm hai chuyên san Tiền Phong Cuối tháng và Tri thức trẻ (tháng 5/1995) Tháng 7/2001, báo Tiền Phong phát hành 5 số mỗi tuần và đến năm 2006 đã ra hàng ngày Từ năm 2005 có báo online Tiềnphong.vn.
Thực trạng quy trình sáng tạo tác phẩm báo chí của ba báo mạng điện tử Dantri.com.vn, Vnexpress.net, Tienphong.vn năm 2016
Quy trình sản xuất của 3 trang báo mạng điện tử có nhiều điểm giống nhau:
Có 2 quy trình sản xuất tin bài chính Quy trình thứ nhất diễn ra hàng ngày ban biên tập cùng với các trưởng ban sẽ Thư kí tòa soạn họp lại xem xét trong ngày hôm nay có những gì là trọng điểm, tin bài nào cần phải tập trung lại làm, tin bài nào cần quay video, ảnh Sau khi ban biên tập, thư kí tòa soạn và các trưởng ban họp lại và thống nhất thì sẽ yêu cầu phóng viên đi làm và triển khai những cái tin bài trọng điểm trong ngày hôm đó Đó là công việc thường xuyên, sản xuất thường xuyên của tòa soạn Còn việc thứ hai là nhóm phóng viên trực tiếp báo cáo những cái đề tài, tin bài lên cho trưởng ban, trưởng ban thấy là cái việc đấy là cần làm hoặc có sự trao đổi xong rồi sẽ có sự thống nhất là để thực hiện Đó là 2 cái quy trình sản xuất tin bài chính
Bên cạnh đó, quy trình sáng tạo tác phẩm báo chí của 3 báo mạng điện tử nói trên cũng có những điểm khác biệt:
Quy trình sản xuất tin, bài của Báo điện tử Dân trí được thực hiện theo hình thức giao nhiệm vụ: phóng viên thu thập thông tin và viết bài sẽ được nhập vào phần mềm Tòa soạn điện tử và chuyển cho lãnh đạo ban chuyên môn, nơi Trưởng ban, Phó ban hoặc Thư ký duyệt bài trước khi xuất bản và đăng tải lên mạng; chỉ những tin nhắn nhạy cảm liên quan đến vấn đề chính trị mới được chuyển lên Ban Biên tập duyệt và quyết định xuất bản Điểm riêng của quy trình sản xuất tin bài của báo Dân trí là chia quy trình làm hai loại.
Loại tin bài thứ nhất được nhóm sản xuất đề xuất và lên kịch bản, sau đó triển khai tại hiện trường để thu thập tin tức ở mức thô Tin bài sau khi thu thập xong được biên tập chỉnh sửa cả về nội dung lẫn kỹ thuật nhằm hoàn thiện sản phẩm trước khi gửi tiếp Sau khi hoàn tất quá trình biên tập, bài báo được chuyển cho trưởng nhóm video để kiểm duyệt và cuối cùng lên cấp cao hơn là thư ký tòa soạn; nếu tác phẩm qua kiểm duyệt và không gặp vấn đề gì, nó sẽ được xuất bản trong chuyên mục phù hợp.
Loại tin bài thứ hai là những bài do các ban khác nhau đề xuất và phối hợp thực hiện, trong đó việc thu thập thông tin, viết bài và quay phim diễn ra đồng thời Phóng viên sẽ viết bài, còn nhóm phóng viên truyền hình biên tập nội dung theo định hướng do ban đề xuất tin bài đưa ra Nhờ ứng dụng phần mềm quản lý tích hợp và quy trình biên tập, việc xuất bản tin và bài được thực hiện linh hoạt, giúp Báo điện tử Dân trí cập nhật thông tin nhanh chóng và quản lý dễ dàng.
Quy trình sản xuất bài báo của Báo điện tử VnExpress bắt đầu từ những phóng viên và cộng tác viên gửi bài lên lãnh đạo Ban chuyên môn, sau đó chuyển tới biên tập viên hoặc phụ trách chuyên mục để tiếp tục chỉnh sửa và bổ sung; bài viết sau đó được chuyển lên Ban Thư ký tòa soạn và cuối cùng đến Ban Biên tập xuất bản để đăng tải.
VnExpress vận hành bởi đội ngũ hơn 180 nhà báo, làm việc tại trụ sở chính ở Hà Nội, văn phòng phóng viên tại TP.HCM và nhiều địa phương khác Các phóng viên và biên tập viên của báo có khả năng viết, chụp ảnh, quay phim và dựng phim, tổng hợp nhiều kỹ năng của một nhà báo đa phương tiện Đội ngũ này có độ tuổi trung bình khoảng 28 và đều tốt nghiệp ít nhất một trường đại học Các phóng viên VnExpress yêu nghề, sẵn sàng dấn thân để cung cấp thông tin nóng, đa chiều và hữu ích cho độc giả Hệ thống xuất bản hiện đại của báo được đảm bảo bởi hơn 120 nhân viên nghiên cứu phát triển công nghệ.
Quy trình đưa tin của Vnexpress tương tự quy trình tin bài bình thường, nhưng có khác biệt ở chỗ khi xảy ra sự kiện phóng viên và ê-kíp quay video phải làm việc đồng thời trong một đội, và khi có bài viết bằng văn bản thì ngay lập tức phải có video kèm theo nhằm cung cấp đầy đủ và tổng hợp thông tin cho công chúng Chu trình sản xuất thông tin cho đề tài này gồm bốn bước: tự đề xuất bởi phóng viên, đề xuất từ ban thư ký hoặc trưởng ban, thông tin thời sự trong ngày và phản hồi của độc giả Sau khi đề tài được duyệt, phóng viên sẽ tiếp cận nguồn tin, thực hiện các thao tác nghiệp vụ và viết bài hoàn chỉnh trên hệ thống quản trị nội dung của tòa soạn Bài viết sau đó được đẩy lên ba cấp duyệt cho đến khi lên trang chủ thông qua các cấp: ban biên tập, ban thư ký và tổng biên tập.
Quy trình sản xuất là yếu tố góp phần quan trọng đảm bảo chất lượng và tốc độ triển khai ứng dụng multimedia vào trong sản phẩm báo chí Quy trình này phần nào phụ thuộc vào cơ sở hạ tầng và việc đầu tư trang thiết bị của tòa soạn báo Do vậy việc kết hợp cả 3 yếu tố con người- công nghệ kỹ thuật và quy trình, sẽ tạo điều kiện cho ra đời sản phẩm báo chí mà trong đó ứng dụng multimedia đạt hiệu quả cao nhất
Cuối mỗi tuần, mỗi phóng viên, biên tập viên, TKTS phải gửi báo cáo tuần cho lãnh đạo báo Tiền phong online, Ban Biên tập báo Tiền Phong về các vấn đề nổi bật trên báo chí trong tuần qua, các vấn đề nổi bật của Tiền Phong, Tiền phong online, những vấn đề làm được, chưa làm được, các vấn đề cần làm tiếp trong thời gian tới
Trong các báo cáo tuần, phóng viên và biên tập viên phải đăng ký các đề tài sản xuất trong tuần, mỗi người tối thiểu 3 đề tài thuộc lĩnh vực được phân công theo dõi và phụ trách Các đề tài nêu rõ hướng triển khai, thời gian và ngày giờ nộp Khi đã đăng ký, các đề tài bắt buộc thực hiện đúng tiến độ (trừ khi có lý do bất khả kháng); nếu không tuân thủ sẽ bị phạt tiền.
Vào lúc 8h–9h sáng các ngày trong tuần, trừ Thứ Bảy và Chủ Nhật, Ban lãnh đạo báo Tiền Phong Online tổ chức họp với toàn thể cán bộ, TKTS và phóng viên để nghe báo cáo về các việc đã làm được và chưa làm được trong ngày hôm trước, rà soát các vấn đề cần tiếp tục thông tin và triển khai, đồng thời xem xét sự phối hợp, hỗ trợ từ báo Tiền Phong và các đề mục cần đặt hàng Cuộc họp cũng cập nhật các đề tài đăng ký bổ sung theo sự kiện trong ngày để điều chỉnh kế hoạch và phân công nhiệm vụ Dựa trên các thông tin này, lãnh đạo báo sẽ chỉ đạo các nội dung cần triển khai, hướng triển khai và các phương án truyền thông phù hợp.
Theo kết quả cuộc họp, lãnh đạo báo Tiền Phong Online sẽ giao nhiệm vụ cho các TKTS kết nối với phóng viên để giao đề tài và đôn đốc tiến độ thực hiện trong ngày Các phóng viên và biên tập viên phải thực hiện đúng các đề tài được giao và báo cáo tiến độ cho các TKTS; mọi khó khăn phát sinh trong quá trình tác nghiệp phải được báo cáo rõ ràng.
Phóng viên hoàn thiện tác phẩm và trình lên hệ thống của Báo Tiền Phong online, nơi các biên tập viên tiến hành chỉnh sửa và chuyển bài cho TKTS xem xét Những bài có yếu tố nhạy cảm về chính trị sẽ được chuyển lên lãnh đạo Tiền Phong online và Tiền Phong trước khi đăng tải trên web, nhằm đảm bảo tính khách quan và tính xác thực Quy trình biên tập này giúp nâng cao chất lượng nội dung trước khi xuất bản trên trang web Nếu tác phẩm không đạt yêu cầu về chất lượng hoặc tiến độ, sẽ được xử lý theo quy chế nội bộ.
Bài viết sau khi đăng có thể được chia sẻ trên fanpage của báo Tiền Phong để tiếp cận thêm độc giả Báo Tiền Phong Online đặc biệt chú ý đến góp ý và bình luận của độc giả thông qua phần bình luận dưới bài viết hoặc trên fanpage, từ đó tăng tương tác và giúp cải thiện nội dung.
Thực trạng ảnh hưởng của mạng xã hội tới quy trình sáng tạo tác phẩm báo chí của Dantri.com.vn, Vnexpress.net và Tienphong.vn năm
2.3.1 Tìm hiểu thực tế và thu thập thông tin có nhiều thay đổi
Qua khảo sát và so sánh tần suất xuất hiện các từ khóa phổ biến như "mạng xã hội" và "cộng đồng mạng" trên ba báo điện tử Dân trí, VnExpress và Tiền Phong, có thể thấy mức độ ảnh hưởng của mạng xã hội đối với quy trình tìm hiểu thực tế và thu thập thông tin của từng báo Cụ thể, trong năm 2016, từ khóa "mạng xã hội" xuất hiện trên Dân trí và Tiền Phong với hơn 20.000 lần và 18.000 lần tương ứng, trong khi "cộng đồng mạng" có hơn 11.000 lần trên Dân trí và hơn 2.500 lần trên Tiền Phong Tại VnExpress, "mạng xã hội" đạt khoảng 24.000 lần và "cộng đồng mạng" khoảng 1.500 lần, cho thấy mức phụ thuộc của báo này vào mạng xã hội ở mặt từ khóa liên quan Nhìn chung, các con số cho thấy nguồn tin trên mạng xã hội đã tác động đến từng bài báo cụ thể và mức độ phụ thuộc của mỗi báo điện tử vào mạng xã hội là khác nhau.
Khảo sát ảnh hưởng của mạng xã hội tới từng bước trong 8 bước quy trình sáng tạo tác phẩm báo mạng điện tử cho thấy mạng xã hội đóng vai trò liên kết quan trọng giữa nguồn tin, ý tưởng và quá trình sản xuất nội dung Bằng cách kết hợp dẫn chứng từ ba báo mạng được nêu và phỏng vấn chuyên sâu với các nhà báo đang làm việc tại ba báo mạng điện tử này, chúng tôi rút ra nhận xét chung về ảnh hưởng của mạng xã hội đối với quy trình sáng tạo Nhìn chung chuyên mục Xã hội tập trung nhiều đề tài có nguồn tin từ mạng xã hội và có mối liên hệ lớn với mạng xã hội, mời tham khảo bảng thống kê trong phụ lục Các đề tài này là các vấn đề nóng, nhưng chất lượng hình ảnh chưa cao; phần lớn thông tin, hình ảnh và video ở đây chỉ mang tính bổ trợ, và nội dung chữ và hình ảnh chiếm phần lớn trong sản phẩm báo mạng điện tử.
Ở các chuyên mục Văn hóa, Sức mạnh số/Công nghệ và Nhịp sống trẻ, nguồn tin từ mạng xã hội được sử dụng nhiều, phản ánh sự gắn kết mật thiết với đời sống của sao Việt và giới trẻ, những người có mức độ tiếp xúc mạng xã hội cao và liên tục Một bài viết điển hình của chuyên mục Nhịp sống trẻ trên báo Dân trí cho thấy cách khai thác nguồn tin từ mạng xã hội để cập nhật sự kiện và xu hướng một cách nhanh nhạy và sinh động Nội dung bài viết này minh họa cho xu hướng sử dụng mạng xã hội như một nguồn thông tin chủ đạo, đồng thời kết hợp với phân tích và thông tin bổ sung để đáp ứng nhu cầu của độc giả trẻ.
“Cộng đồng mạng rần rần chức các sĩ tử “9x đời cuối” thi tốt”, đăng ngày 22/06/2017 [59]
Bài viết này thu thập nguồn tin từ mạng xã hội Facebook, từ nhiều trang cá nhân và fanpage khác nhau, đồng thời tổng hợp ý kiến của người dùng để xây dựng nội dung Đây là dạng bài phổ biến nhưng không được khuyến khích trên các báo, do nội dung chưa đi sâu và thiếu chiều sâu phân tích Bên cạnh đó, còn có nhiều dạng bài viết khác sử dụng nguồn tin từ mạng xã hội, như các bài về tấm gương người tốt việc tốt, hoặc thông tin ban đầu về các vụ việc nóng liên quan tới tai nạn, cháy nhà và các vụ án hình sự.
Phóng viên T.P, thuộc báo Tiền Phong, cho rằng dù ở lĩnh vực nào đi nữa, hiện nay mạng xã hội cung cấp nhiều nguồn thông tin hữu ích và là nguồn tin quý báu cho báo chí Những nguồn thông tin từ mạng xã hội giúp nhà báo tiếp cận nhanh các sự kiện, đa dạng hóa góc nhìn và nâng cao chất lượng cũng như độ tin cậy của các bài viết.
Hoạt động của giới trẻ và cộng đồng mạng xã hội luôn song hành: mọi xu hướng mới, diễn biến của giới trẻ và các hoạt động hàng ngày đều được thể hiện trên mạng xã hội hàng giờ, và gần như phản ánh toàn diện đời sống thực Mạng xã hội vừa phản chiếu vừa tác động ngược lại đến đời thực, hình thành thói quen, sở thích và cách kết nối của thanh niên Có thể lấy ví dụ về một số nền tảng phổ biến hiện nay như TikTok, Instagram, Facebook và YouTube, nơi giới trẻ chia sẻ nội dung, lan tỏa xu hướng và hình thành các cộng đồng trực tuyến ảnh hưởng đến đời sống xã hội.
Beat.vn, Không sợ chó, Hóng biến hội đều thể hiện khá nhiều đời sống giới trẻ, cả xu hướng mới, tích cực, tiêu cực
Mảng thông tin về chính trị và xã hội trên mạng xã hội ngày càng phong phú và đóng vai trò là kênh tham khảo quan trọng cho người dùng, đồng thời đòi hỏi người đọc phân tích nguồn tin trước khi chia sẻ Mọi thông tin xuất hiện trên mạng xã hội đều có tác động đến người tiếp nhận, từ một vụ tai nạn, một xu hướng giới trẻ cho đến một câu chuyện cảm động có thể ảnh hưởng và thay đổi suy nghĩ của hàng nghìn người Trong bối cảnh thời đại số, tin tức giả (fake news) tràn lan và đang tác động mạnh tới nhận thức và quan điểm của cộng đồng mạng.
Trước đây, báo chí được xem là kênh giám sát và phản biện xã hội Nay, mạng xã hội đã trở thành kênh giám sát đối với cả báo chí và xã hội, cho phép mọi người từ nông dân đến tiểu thương và nhân viên văn phòng lên tiếng về tính đúng sai của bài báo cũng như quan điểm cá nhân liên quan đến các vấn đề bức xúc của xã hội Mạng xã hội có quyền lực rất lớn và đôi khi vượt qua báo chí chính thống, tác động đến chính sách và cách nhìn của xã hội về nhiều vấn đề.
Với vai trò người làm báo, Facebook và YouTube mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho việc đưa tin khi mỗi ngày có hàng trăm đến hàng nghìn thông tin về đời sống, xã hội và kinh tế được cập nhật trên Facebook và các kênh YouTube Chỉ với một thao tác, Facebook cung cấp lượng thông tin khổng lồ cho người dùng và thậm chí trở thành nguồn tin ban đầu cho phóng viên và cơ quan báo chí YouTube cũng không ngoại lệ, với hàng trăm đến hàng ngàn tin tức được các kênh cập nhật hàng ngày, hàng giờ, thậm chí từng giây và lan tỏa tới hàng triệu người dùng trên toàn thế giới.
Trên nền tảng Facebook, YouTube, các phóng viên, nhà báo, các cơ quan báo chí, truyền thông, và thậm chí các tổ chức chính trị - xã hội, đảng phái và cơ quan nhà nước đều thiết lập kênh liên kết với độc giả và người dùng để tương tác, cập nhật thông tin và mở rộng phạm vi tiếp cận Thông qua mạng xã hội, độc giả ở Việt Nam có thể theo dõi diễn biến trực tiếp từ khắp nơi trên thế giới—từ Mỹ, Nga cho đến Nam Cực—qua các kênh Facebook và YouTube Mạng xã hội đã thực sự kéo phẳng thế giới và trở thành một phương tiện không thể thay thế trong đời sống xã hội hiện đại Trưởng Ban Nghiệp vụ Hội Nhà báo Việt Nam Trần Bá Dung cho rằng sự tham gia của các đơn vị báo chí trên mạng xã hội không chỉ tăng cường tương tác với công chúng mà còn mở rộng phạm vi tiếp cận tin tức, giúp người dùng tiếp cận nguồn thông tin nhanh chóng và đa dạng.
Hiện nay, không chỉ nhà báo mới làm báo; thế giới đang bước vào xu thế báo chí công dân, nơi mọi người có thể sáng tạo và tham gia vào quá trình sản xuất lẫn phát hành nội dung báo chí Mọi công dân đều có thể tự tay tạo ra sản phẩm báo chí, có thể làm video clip, viết mẩu tin, chụp ảnh và thậm chí làm cả một bộ phim tài liệu Báo chí công dân mở rộng cơ hội thể hiện quan điểm, tăng cường sự đa dạng của thông tin trên các nền tảng số, đồng thời thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng vào quá trình lan tỏa tin tức.
Ví dụ, vụ khủng bố ngày 11/9/2001 cho thấy thông tin ban đầu không do nhà báo cung cấp mà hình ảnh, video lại do một cộng tác viên hoặc thậm chí là người dân chia sẻ, và điều này tương tự với cái chết của Michael Jackson khi thông tin đầu tiên xuất hiện trên mạng xã hội bởi công dân trước khi báo chí xác thực Ở Việt Nam cũng vậy: nhiều sự kiện được công dân đăng tải lên mạng xã hội trước, sau đó báo chí khai thác để làm tin tức chính thống Như vậy báo chí công dân là một xu thế toàn cầu, không chỉ riêng Việt Nam, và là thành quả của sự phát triển công nghệ cùng sự hội nhập văn hóa; thứ nhất nhờ công nghệ hiện đại như thiết bị thông minh và nền tảng Internet để có thể xuất hiện báo chí công dân, thứ hai là sự hòa nhập của văn hóa thế giới giúp mọi người gần nhau hơn, mở rộng nguồn tin và làm giao tiếp dễ dàng hơn.
2.3.2 Xác định đề tài, tư tưởng chủ đề của tác phẩm gặp khó
Trước lượng thông tin quá lớn trên mạng xã hội, nhà báo cần có một bộ lọc thông tin nhạy bén để từ hàng loạt dữ liệu rác nhặt ra những thông tin hữu ích cho quá trình sáng tác tác phẩm báo chí Quá trình này dựa trên đánh giá nguồn tin, xác thực độ tin cậy và loại bỏ tin sai lệch, từ đó hình thành những câu chuyện có giá trị, chuẩn xác và hấp dẫn người đọc Đồng thời, tối ưu SEO cho nội dung với các từ khóa liên quan như tin tức, nguồn tin, độ tin cậy và sáng tạo nội dung báo chí sẽ giúp bài viết dễ tiếp cận hơn trên công cụ tìm kiếm.
Thực tế, các nhà báo của các cơ quan báo mạng điện tử ngày nay đều có từ một cho tới vài tài khoản mạng xã hội Đây là yêu cầu bắt buộc của công việc bởi kênh thông tin mạng xã hội đang đóng vai trò quan trọng trong việc thu thập thông tin, như đã trình bày ở phần 2.3.1 Việc lướt mạng xã hội tìm kiếm thông tin đối với các nhà báo tại Dân trí, Vnexpress, Tiền phong đều là việc làm cần thiết diễn ra hàng ngày Phòng viên H.T báo Dân trí cho biết, công việc mỗi ngày của chị bắt đầu bằng thao tác điểm tin các báo và lướt qua mạng xã hội để cập nhật tình hình Từ đó, chị có thể nắm bắt tình hình thời sự, rồi mới triển khai các công việc khác
Chị H.T nói rằng, thời gian đầu tiếp xúc với mạng xã hội, chị bị “loạn” thông tin, nhưng có những cách thức nhất định để chị định hướng được luồng thông tin mà mình quan tâm Bằng cách tham gia các hội, nhóm, fanpage (một trang được lập ra từ Facebook của một cá nhân hoặc một công ty, doanh nghiệp nào đó, nó tạo ra một nhóm cộng đồng cùng có một sở thích chung nào đó) chuyên về mảng giáo dục, thanh thiếu niên, chị có thể loại được phần lớn những thông tin mà chị không quan tâm tới, tập trung vào mảng đề tài mà chị theo dõi là Giáo dục và Thanh thiếu niên