Đổi mới phương pháp giảng dạy ở trường đại học sư phạm kỹ thuật hưng yên hiện nay theo tư tưởng hồ chí minh

Tác giả đã t nh 7 chươn q n điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục như: h ng ý kiến của Hồ Chí Minh về giáo dục; đấu tranh ch ng chính sách ngu dân của th c dân Pháp; tác dụng, nhi m vụ của g

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

LUẬN VĂN THẠC SĨ HỒ CHÍ MINH HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS Lê Đình Năm

HÀ NỘI - 2017

Hà Nội, ngày 28 tháng 11 năm 2017

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

PGS.TS Doãn Thị Chín

T i in c đ n đ c n t nh n hi n c củ i n t i C c s

i n t n ận văn t n th c h n ết ận h h c củ ận văn chư t n được i c n t n bất c n t nh n h c

Hà Nội, ngày 28 tháng 11 năm 2017

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Nguyễn Thị Ánh

Chương 1: QUAN ĐIỂM HỒ CHÍ MINH VỀ PHƯƠNG PHÁP GIÁ

DỤC 12

1.1 Một s khái ni cơ ản i n q n đến đề tài 12

1.2 Nội d n q n điểm Hồ Chí Minh về phươn ph p i dục 17

1.3 Giá trị q n điểm Hồ Chí Minh về phươn ph p i dục 36

Chương 2: VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM HỒ CHÍ MINH VỀ PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC VÀ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT HƯNG YÊN HIỆN NAY 43

2.1 Đặc điểm và nh ng yêu cầ đòi hỏi phải đổi mới phươn ph p iảng dạy ở t ườn Đại h c Sư phạm Kỹ thuật Hưn Y n hi n nay 43

2.2 Th c trạng vi c đổi mới phươn ph p iảng dạy ở t ườn Đại h c Sư phạm Kỹ thuật Hưn Y n hi n nay 60

2.3 Phươn hướng và giải ph p đổi mới phươn ph p iảng dạy ở t ường Đại h c Sư phạm Kỹ thuật Hưn Y n hi n n the q n điểm Hồ Chí Minh 79

KẾT LUẬN 104

TÀI LIỆU THAM KHẢO 106

PHỤ LỤC 113

s th đổi về dân trí chắc chắn sẽ dẫn tới s th đổi về kinh tế và xã hội

Chính vì vậy, nă 1994 U ESCO đã đưa ra tuyên b “không có một sự tiến

bộ và thành đạt nào có thể tách khỏi sự tiến bộ và thành đạt trong lĩnh vực giáo dục của quốc gia đó Và những quốc gia nào coi nhẹ giáo dục hoặc không đủ tri thức và khả năng cần thiết để làm giáo dục một cách có hiệu quả thì số phận của quốc gia đó xem như đã an bài và điều đó còn tệ hơn cả sự phá sản” [56, tr.464]

Chủ tịch Hồ Chí Minh nh hùn iải phón d n tộc, d nh nh n văn

hó i t ất củ Vi t , đồn thời còn ột nh i dục vĩ đại đã khai

s n ch cả ột d n tộc ười đã ó ỏ nền i dục đồi ại, ả t còn

n hiể hơn cả d t n t củ th c d n Ph p v đặt nền ón ch ột nền

i dục ới - nền i dục Vi t ã hội chủ n hĩ t n d n, t n di n,

h h c v hi n đại Nh ng c ng hiến vĩ đại tr n tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục - đ tạo, đặc bi t là về phươn ph p i dục đã t ở thành một bộ phận quan tr ng làm nên s nghi p văn hó i t xuất củ ười

Thấ nh ần ời dạ củ ười “ ột d n tộc d t ột d n tộc ế ”, Đảng ta luôn coi t n i dục T n Cươn ĩnh d n đất nước thời k

q độ lên Chủ n hĩ ã hội (1991) đã hẳn định “khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo phải được xem là quốc sách hàng đầu” S nghi p đổi

mới đẩy mạnh công nghi p hóa, hi n đại hóa củ nước ta hi n n đã đi được một chặn đường nhiều vẻ v n nhưn cũn h n ít hó hăn, thách th c

Đ i di n với một thế giới thường xuyên biến độn dưới s t c động của toàn

cầu hóa, s th ng trị củ văn minh s và s phát triển của nền kinh tế tri th c đòi hỏi nguồn nhân l c chất ượn c đặt ra cho nền giáo dục nh ng trách nhi m nặng nề Nhìn ra thế giới và nghiên c u, h c hỏi t nh ng nền giáo dục thành công và nổi tiếng nhất hi n n như hật Bản, Phần Lan, Hoa K … ta đều nhận thấy có s đồn đi u và quen thuộc bởi Hồ Chí Minh đã n đến

nh n điều này t rất sớm S hi n đại, cập nhật, vượt thời gian này không chỉ thể hi n tính cách mạng, khoa h c và tiến bộ t n tư d của Hồ Chí Minh về giáo dục nói ch n v phươn ph p i dục của Hồ Chí Minh nói riêng, mà còn có ý n hĩ phươn ph p ận to lớn với s nghi p đổi mới và phát triển nền giáo dục nước nhà Nhi m vụ nghiên c u, quán tri t và vận dụng sáng tạo, hi u quả nh n q n điểm ấy vào th c tiễn để khắc phục

nh ng yếu kém, bất cập của nền giáo dục hi n nay là vi c có ý n hĩ quan tr ng cả về lý luận và th c tiễn, để th c hi n thành công chiến ược con

n ười, đư đất nước v n ước đi n chủ n hĩ ã hội

T ườn Đại h c Sư phạm Kỹ thuật Hưn Y n với lịch sử 50 nă

d ng v t ưởn th nh đã có nh ng ước phát triển vượt bậc cả về quy mô và chất ượng Với định hướng phát triển bền v ng, phấn đấ đến nă 2025 tầm nhìn 2030, Đại h c Sư phạm Kỹ thuật Hưn Y n sẽ trở th nh t ườn đại h c

tr n điểm, đ p ng chuẩn khu v c và qu c tế, tạo d n được nh ng ảnh hưởng mạnh mẽ đến s phát triển của xã hội, trong nh ng nă q nhà

t ường đã liên tục xây d n chươn t nh h nh độn để t n ước củng c tổ

ch c, nâng cao chất ượn đ tạ sinh vi n, đ p ng chuẩn đầu ra theo kịp s phát triển thời đại Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề bất cập như nội

d n , chươn t nh đ tạ còn chư thật s khoa h c, đội n ũ c n ộ quản

lý, giảng viên còn thiếu kinh nghi m, đặc bi t là phươn ph p giảng dạy chậ đổi mới, thụ động dẫn đến chất ượng giáo dục toàn di n chư đ p ng được yêu cầu ngày càng cao của xã hội Vi c khắc phục nh ng hạn chế, yếu kém còn tồn tại và không ng n đổi mới phươn ph p giảng dạy, nghiên c u,

ng dụng khoa h c công ngh để nâng cao chất ượng đ tạo là vấn đề nhà

t ường đặc bi t quan tâm Vi c quán tri t, nghiên c u một cách sâu sắc h

th n tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh, đường l i củ Đảng để vận dụn ột

c ch s n tạo vào hoạt độn đ tạo, nhất là vi c vận dụn phươn ph p i dục của Hồ Chí Minh vào vi c đổi mới phươn ph p giảng dạy nhằm mang lại hi u quả h c tập cao, t đó óp phần nâng cao chất ượng đ tạo là một vấn đề có ý n hĩ v a thiết th c v a cấp bách

Với nh ng lý do trên, tôi ch n vấn đề “Đổi mới phương pháp giảng

dạy ở trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Hưng Yên hiện nay theo tư tưởng

Hồ Chí Minh” đề tài luận văn thạc sĩ ngành Hồ Chí Minh h c

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Coi tr ng giáo dục q n điểm nhất quán củ Đảng ta trong su t quá

t nh ãnh đạo cách mạng Đại hội đại biểu toàn qu c lần th VII (1991), Đảng ta khẳn định lấy chủ n hĩ M c - L nin, tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tản tư tưởng kim chỉ n ch h nh động thì vi c nghiên c tư tưởng Hồ Chí Minh nói ch n v tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục - đ tạ được Đản v h nước ta rất quan tâm, khuyến khích Vì vậy, có nhiều tác giả và công trình nghiên c được th c hi n dưới nhiề óc độ khác nhau

Thứ nhất, những công trình nghiên cứu về tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh

T ước hết là nh ng cu n s ch sư tập nh ng bài nói và viết có tính

ch n đề về giáo dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh như: Hồ Chí Minh (1969),

Nhiệm vụ của cô giáo, thầy giáo là rất quan trọng và rất vẻ vang, Nxb Giáo dục, Hà Nội; Hồ Chí Minh (1975), Bàn về giáo dục, Nxb S thật, Hà Nội; Hồ Chí Minh (1977), Về giáo dục thanh niên, Nxb Thanh niên, Hà Nội Nh ng

c n t nh t n đã i n s ạn nh ng bài nói, bài viết và b c thư củ ười được sắp xếp theo trình t thời gian t nă 1920 đến nă 1969

Nhiều nhà nghiên c u bắt đầ đi s t hiểu, nghiên c u và khai thác di

sản tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh Tiêu biểu có cu n Hồ Chủ tịch nhà giáo dục vĩ đại của Nguyễn Lân, Nxb Khoa h c xã hội, Hà Nội, 1990 Tác giả đã

t nh 7 chươn q n điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục như: h ng ý kiến của Hồ Chí Minh về giáo dục; đấu tranh ch ng chính sách ngu dân của

th c dân Pháp; tác dụng, nhi m vụ của giáo dục đ i với công tác giáo dục thanh thiế ni n, nhi đồng, cán bộ…v hẳn định nh ng c ng hiến to lớn của Hồ Chí Minh đ i với nền giáo dục của Vi t Nam

Phan Ng c Liên, Nguyễn An trong cu n Bách khoa thư Hồ Chí Minh

sơ giản - Hồ Chí Minh với giáo dục - đào tạo, tập 1 Nxb T điển Bách khoa,

2002 - một công trình nghiên c h đồ sộ với nội dung phong phú về tư tưởng giáo dục của Hồ Chí Minh T n đó, đ n chú ý nhất là ba bài viết:

“Hồ Chí Minh với vấn đề tự học” củ Đặng Qu c Bảo Trong công trình của

mình, tác giả đã h i q t nh ng nội d n cơ ản t n tư tưởng Hồ Chí Minh về t h c, đồng thời khẳn định giá trị to lớn của vấn đề này trong th c

tiễn hi n nay; Bài viết “Hồ Chí Minh - Tấm gương sư phạm sáng ngời” của

Phạm Khắc Chươn T n i viết này, tác giả đã h i q t q t nh t h c

của Hồ Chí Minh để trở thành một nh sư phạm mẫu m c và bài viết “Tư tưởng tự giáo dục liên tục ở Bác Hồ” của Ngô Nhật Quang T nh ng

nghiên c u tư tưởng, tấ ươn t h c Hồ Chí Minh, tác giả đã hẳn định:

ý chí t đ tạo mãnh li t, bền bỉ, bắt nguồn t ý tưởng cách mạng, t trong

th c tiễn đấu tranh C t lõi của vi c t đ tạo là t h c, mà công cụ quan

tr ng nhất là sách H c tập m i lúc, m i nơi và trong m i hoàn cảnh

Đ Th nh Hải, Minh Tiến (2005), Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, Nxb

L độn , H ội, c c t c iả đã sư tầm, tuyển ch n nh ng bài viết, bài nói của

Hồ Chí Minh và chia thành ba phần đề cập đến vị trí, vai trò của giáo dục v đ

tạ nước ta, nh n q n điểm phát triển nền giáo dục của chế độ mới và s phát triển củ đất nước và dân tộc phụ thuộc phần lớn vào s phát triển của giáo dục -

đ tạo… Đ nh ng tài li u quan tr ng giúp tác giả tiếp cận q n điểm của

Hồ Chí Minh về giáo dục

Vũ Văn Gầu, Nguyễn Anh Qu c “Tư tưởng Hồ Chí Minh với sự nghiệp phát triển giáo dục”, Nxb Chính trị qu c gia, HN, 2005 Các tác giả đã d nh

chươn 2 t nh nội d n cơ ản củ tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục,

t n đó n õ về vai trò, mục đích i dục; về nội dung giáo dục; về phươn pháp giáo dục và nh n đặc điểm củ tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục

Cu n “Hồ Chí Minh nhà tư tưởng lỗi lạc” của Song Thành, Nxb Lý

luận chính trị, HN, 2005 đã đề cập khá toàn di n c c ĩnh v c trong tư tưởng

Hồ Chí Minh C n t nh được chia làm ba phần lớn Ở phần th hai, tác giả

d nh i n chươn 15 n về tư tưởng giáo dục của Hồ Chí Minh và bồi dưỡng thế h cách mạn ch đời sau Nội d n chươn n chủ yế đề cập đến nh n tư tưởng giáo dục lớn mà Hồ Chí Minh đề xuất, nh ng vấn đề có ý

n hĩ thời s ở cả thời điểm hi n nay

Vi n Hồ Chí Minh và các lãnh tụ củ Đảng (biên soạn): Hồ Chí Minh

về giáo dục đào tạo, L động - Xã hội, 2007 Cu n sách gồm ba phần

Phần th nhất, là tập hợp nh ng công trình của các nhà khoa h c nghiên c u

về tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục - đ tạo Phần th hai, cung cấp một cách

đầ đủ và h th n tư i u quý gồm nh ng bài nói, bài viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh về công tác giáo dục - đ tạo Phần th ba, giới thi u nh ng bài nói, bài viết củ c c nh ãnh đạ Đản , h nước và một s nhà khoa h c nước ta trong nghiên c u, h c tập và vận dụn tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục - đ tạo

Nguyễn Khánh Bật (chủ biên): “Bác Hồ với sự nghiệp giáo dục”, Nxb

Giáo dục, 2007: Nội dung của cu n sách gồ nă phần tập hợp các bài nói, bài viết, tập hợp các b c th của Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi ngành Giáo dục, giáo viên, sinh viên và h c viên; Biên niên s ki n Hồ Chí Minh với giáo dục…

i , i n q n đến đề tài còn có bài viết trên các tạp chí, tiêu biểu

như: Nguyễn Khánh Bật: Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục - đào tạo, Tạp

chí giáo dục, s 4 tháng 5/2001; Võ Văn : Hồ Chí Minh - tấm gương sáng về tự học, Tạp chí giáo dục, tháng 5/2003; Hoàng Trang: Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục - những nội dung cơ bản, Tạp chí Giáo dục, s 114 tháng 5/2005; Thái Duy Tuyên: Tìm hiểu tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh: cấu trúc

và quy luật”, Tạp chí Khoa h c giáo dục, s 56, th n 5/2010; Đỗ X n Đ : Phương pháp tự học của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Tạp chí Văn hó q n s ,

th n 10 nă 2010; Bùi Đ nh Ph n : Thông điệp của Hồ Chí Minh về giáo dục vẹn nguyên giá trị thời đại, Tạp chí Tuyên giáo, tháng 9/2011; Phạm Minh Hạc: Triết lý giáo dục Hồ Chí Minh, Tạp chí Cộng sản, s 828, tháng 10/2011; L Đ nh ă : Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về vấn đề tự học, Tạp chí Lý luận chính trị và truyền thông, s 12/2011; Đặng Thành Hưn : Bản chất và điều kiện của việc tự học, Tạp chí Khoa h c giáo dục s

tập, làm theo tấ ươn đạ đ c Hồ Chí Minh và vận dụn tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục; phần hai, Các giải pháp quản ý nh t ường hi u quả nhằm nâng cao chất ượng giáo dục; phần ba, Nâng cao chất ượng giáo viên và cán

bộ quản lý giáo dục Tiêu biểu là các tác giả viết về vi c vận dụn tư tưởng

Hồ Chí Minh về giáo dục như: Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục củ Đinh Xuân Lâm; về vai trò và mục đích i dục; về nội dung giáo dục; về phươn pháp giáo dục củ Vũ Văn G và Nguyễn Anh Qu c; nhận th c và quán tri t

tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục củ hi Đ nh V …đã n n nh ng nội d n cơ ản tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục và chỉ rõ cần phải làm sao

ch tư tưởng củ ười đi s v i dục, trở thành hi n th c Đó là một

trong nh ng nhân t có ý n hĩ q ết định để nâng cao chất ượng giáo dục,

đ p ng yêu cầu và nhi m vụ cách mạng hi n nay củ nước ta

Trong cu n “Xã hội học tập học tập suốt đời và các kỹ năng tự học” (2012)

của Nguyễn Cảnh Toàn, Lê Hải Yến đã nhấn mạnh bản chất của t h c, t h c với

vi c đ c sách, kỹ năn ph t hi n và giải quyết trong vấn đề t h c, ghi nhớ và vận

dụng kiến th c, đặc bi t ở phần th ba Tự học ở các lứa tuổi, các tác giả đề cập đến

c c phươn ph p dạy h c tích c c như phươn ph p dạy h c phát hi n và giải quyết vấn đề; phươn ph p i dục h ph v phươn ph p dạy và h c trên d

n để hình thành và phát triển tư d h c sinh…

Hoàng Anh (chủ biên): Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục và vận dụng vào đào tạo đại học hiện nay, Nxb Chính trị qu c gia - S thật, HN, 2013

Cu n s ch đã đề cập một cách toàn di n tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục;

về nguồn g c, q t nh h nh th nh tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục; nội

d n cơ ản tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục và nghiên c u th c trạng giáo dục đại h c ở nước ta t đó đề ta các giải pháp vận dụn tư tưởng Hồ Chí Minh vào nâng cao chất ượn đ tạ đại h c ở Vi t Nam hi n nay

Ch đến nay, các luận án, luận văn i n q n đến giáo dục, đặc bi t tư tưởng Hồ Chí Minh về phươn ph p i dục không nhiều, có thể kể ra nh ng công trình khoa h c tiêu biể được bảo v tại H c vi n Chính trị - Hành chính qu c gia Hồ Chí Minh, H c vi n Báo chí và Tuyên truyền như: Đ n Thi n T i (2006),

Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục LLCT với việc nâng cao chất lượng đào tạo trung cấp LLCT ở Trường Chính trị tỉnh Sóc Trăng; Luận văn thạc sĩ h h c chính trị của tác giả Lê Thị Thanh Hoa (2008), Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục vào việc đổi mới giáo dục cao đẳng ở Nghệ An trong giai đoạn hiện nay; Nguyễn Thị Ng c Thuý (2010), Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lý tưởng cách mạng cho thanh niên và vận dụng vào công tác đào tạo tại Học viện Cảnh sát nhân dân, Hà Nội; Nguyễn Qu nh Nga (2011), Giáo dục đạo đức cách mạng cho sinh viên Học viện cảnh sát nhân dân theo tư tưởng Hồ Chí Minh, Hà Nội, Luận văn

thạc sĩ của tác giả Lê Trung Kiên về “Vận dụng phương pháp giáo dục Hồ Chí Minh nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy các môn LLCT ở trường Đại

học PCCC hiện nay” (2012) Luận văn Thạc sĩ "Quan điểm Hồ Chí Minh về

phương pháp giáo dục với việc đổi mới phương pháp giáo dục ở trường Cao đẳng Thống kê hiện nay”, Trịnh Thị Nha Trang (2014), H c vi n Báo chí và

Tuyên truyền…

Trịnh Đ nh Tùn , L Đ nh ă : Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, đào tạo ở nước ta hiện nay là sự kế thừa và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh

về giáo dục - đào tạo, Đặc san Hồ Chí Minh h c, s 1/2014…

Như vậy, sau khi nghiên cứu các công trình khoa học nói trên của các tác giả, tôi rút ra những nhận xét như sau:

Thứ nhất, nh ng công trình nghiên c tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo

dục rất ph n phú đã đề cập nhiều khía cạnh khác nhau với nội d n h đ dạng về vị trí, vai trò của giáo dục, nội d n , phươn ph p i dục…

Thứ hai, c c c n t nh đều khẳn định tầm quan tr ng vi c vận dụng

c c q n điểm giáo dục của Hồ Chí Minh vào đổi mới và nâng cao chất ượng giáo dục nói chung, phươn ph p giáo dục nói riêng

Thứ ba, các c n t nh đã c n đã chỉ ra nh ng nội d n q n điểm

giáo dục của Hồ Chí Minh Vi c h i th c c c q n điểm giáo dục của Hồ Chí Minh t n c c c n t nh đã ợi ý cho tác giải đề ra các giải pháp vận dụng vào đổi mới phươn ph p iảng dạy ở bậc đại h c hi n nay

Thứ tư, trong một s công trình các tác giả đã t ển ch n nh n đ ạn

trích trong Hồ Chí Minh toàn tập giúp cho tác giả dễ dàng sử dụn để minh

h a trong luận văn của mình

Thứ năm, các công trình về giáo dục h c đã đề cập ở nh n óc độ

khác nhau vi c sử dụn c c phươn ph p t n dạy - h c để nâng cao chất ượng dạy và h c T n phươn di n lý luận c c c n t nh đều khẳn định

vai trò quan tr ng của nh n phươn ph p dạy h c đó, đặc bi t là vi c vận dụn để đổi mới phươn ph p dạy và h c t n điều ki n mới

Thứ sáu, tất cả các công trình nghiên c u trên là nh n tư i q ý để

tác giả tiếp thu, nghiên c u, tham khảo và định hướng để hoàn thành công

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên c u trên, luận văn cần th c hi n nh ng nhi m vụ nghiên c u sau:

- Làm rõ nh ng khái ni m liên q n đến đề tài

- Nghiên c u, h th ng nh ng q n điểm cơ ản của Hồ Chí Minh về phươn ph p i dục

- Phân tích, đ nh i th c trạng đổi mới c c phươn ph p giảng dạy

ở t ườn Đại h c Sư phạm Kỹ thuật Hưn Y n hi n nay the q n điểm Hồ Chí Minh

- Đề xuất phươn hướng, giải pháp vận dụn q n điểm Hồ Chí Minh

về phươn ph p i dục vào vi c đổi mới phươn ph p giảng dạy ở t ường Đại h c Sư phạm Kỹ thuật Hưn Y n hi n nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

- Nội d n q n điểm Hồ Chí Minh về phươn ph p i dục

- Th c trạng vi c vận dụn phươn ph p i dục của Hồ Chí Minh

v đổi mới phươn ph p iảng dạy ở t ường Đại h c Sư phạm Kỹ thuật Hưn Y n hi n nay

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục có nhiều nội dung, trong khuôn khổ luận văn n t c iả chủ yếu tập trung nghiên c u nội dung q n điểm Hồ Chí Minh về phươn ph p i dục

- Nghiên c u th c trạng vi c vận dụng q n điểm Hồ Chí Minh về phươn pháp giáo dục v đổi mới phươn ph p iảng dạy ở t ường Đại h c Sư phạm Kỹ thuật Hưn Y n t nă 2011 đến nay

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn n hi n c u d a trên cơ sở lý luận của chủ n hĩ M c - Lênin,

tư tưởng Hồ Chí Minh, q n điểm củ Đảng Cộng sản Vi t Nam về giáo dục

v phươn ph p i dục

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụn phươn ph p ận của chủ n hĩ d vật bi n ch ng

và chủ n hĩ d vật lịch sử, kết hợp với các phươn ph p ic, phươn pháp lịch sử, phân tích, tổng hợp, th ng kê, so sánh, đ i chiếu, khảo sát th c

tế v điều tra xã hội h c…

6 Đóng góp về khoa học của luận văn

- Luận văn óp phần làm rõ nh ng nội d n q n điểm Hồ Chí Minh

về phươn ph p i dục

- Đ nh i th c trạng sử dụn phươn ph p iảng dạy ở t ường Đại

h c Sư phạm Kỹ thuật Hưn Y n the q n điểm Hồ Chí Minh

- Đề xuất giải pháp vận dụng nhằm nâng cao chất ượn đ tạo ở t ường

Đại h c Sư phạm Kỹ thuật Hưn Y n hi n nay the q n điểm Hồ Chí Minh

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

- Luận văn chỉ õ s cần thiết phải vận dụn q n điểm Hồ Chí Minh

về phươn ph p i dục v đổi mới phươn ph p iảng dạy nhằm nâng cao chất ượng giảng dạy bậc đại h c hi n nay

7.2 Ý nghĩa thực tiễn

Luận văn có thể dùng làm tài li u tham khảo cho vi c nghiên c u,

giảng dạy tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục nói chung v phươn ph p i dục nói i n Đồng thời, nh ng giải pháp mà tác giả đư có thể làm tài li u tham khảo cho vi c đổi mới phươn ph p iảng dạy nhằm nâng cao chất ượn đ tạo củ t ường Đại h c Sư phạm Kỹ thuật Hưn Y n hi n nay

8 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài li u tham khảo và phụ lục, luận văn

gồ có 2 chươn v 6 tiết

Chương 1 QUAN ĐIỂM HỒ CHÍ MINH VỀ PHƯƠNG PHÁP GIÁ DỤC 1.1 Một số khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài

1.1.1 Phương pháp và phương pháp giáo dục

Theo Từ điển Tiếng Việt do Trung tâm T điển phát hành định n hĩ :

Phươn ph p là cách th c được sử dụn để tiến hành một hoạt độn n đó nhằ đạt được một mục đích cụ thể Hoặc đó c ch th c nhận th c và tiến hành nghiên c u một s vật, một hi n tượng cụ thể trong một b i cảnh cụ thể

về thời i n v h n i n c định T c là nó phải phù hợp với t nh độ nhận

th c v t nh độ giải quyết vấn đề về mặt kỹ thuật công ngh

Có thể thấy, hiể the c ch n th phươn ph p cũn h nh th c vận động bên trong của nội dung, là cách th c, c n đườn để đạt tới mục tiêu nhất định, giải quyết nh ng nhi m vụ nhất định Phươn ph p iờ cũn được xây

d n t n cơ sở một đ i tượng nhất định, xuất phát t mục ti để tìm ra phươn pháp cụ thể tươn ng

Phươn ph p có ột s đặc điểm:

Một là, tính mục tiêu là dấu hi cơ ản củ phươn ph p Mục tiêu

n th phươn ph p nấy Phươn ph p iúp c n n ười th c hi n mục tiêu của mình - nhận th c và cải tạo thế giới, q đó cải tạo bản thân mình

Hai là, phươn ph p có tính cấu trúc trong quá trình th c hi n mục

ti C n n ười phải th c hi n một loạt các thao tác có kế hoạch, logic, h

th ng, trình t

Ba là, phươn ph p có i quan h bi n ch ng với nội d n Phươn

ph p th đổi theo t n đ i tượng nghiên c u Nội d n q định phươn

ph p nhưn phươn ph p cũn t c động trở lại nội dung giúp nội dung phát triển lên một ước mới

Bốn là, phươn ph p cũn được c định t n cơ sở nội d n , đặc điểm

củ đ i tượng

hư vậy, đ i tượng nào, mục ti n th có phươn ph p đó Kh n

có phươn ph p vạn năn , ất biến cho m i đ i tượng, m i mục ti ược lại khi có h th n phươn ph p h n chỉnh và phù hợp thì bản thân nó tác động trở lại nội dung làm cho nội d n đạt chất ượng cao và mục tiêu sáng rõ hơn ói c ch h c ục tiêu và nội d n q định phươn ph p Phươn pháp chịu s chi ph i của mục tiêu, nội d n hưn n ược lại phươn ph p cũn t c động trở lại mục tiêu nội dung

bị ch đ i tượn th i động sản xuất v đời s ng xã hội Nhờ có giáo dục

mà các thế h n i tiếp nhau phát triển, tinh h văn hó d n tộc và nhân loại được kế th a, bổ s n v t n cơ sở đó ã hội i n ười không ng ng tiến lên Và giáo dục cũn cần phải có phươn ph p

Phươn ph p i dục là một thành t hết s c quan tr ng, trong nhiề t ường hợp phươn ph p i dục quyết định s thành bại của quá trình giáo dục

Phươn ph p i dục “cách thức tác động qua lại giữa nhà giáo dục và người được giáo dục, trong đó nhà giáo dục giữ vai trò chủ đạo nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ giáo dục đã đề ra” [69, t 92] Phươn ph p i

dục bao gồm một tổ hợp nh ng cách th c ph i hợp c c t c độn sư phạm của nhà giáo dục v t c động t giáo dục của chủ thể được giáo dục thành nh ng phẩm chất, năn c cần thiết và phát triển toàn di n nhân cách phù hợp

nh ng yêu cầu của mục tiêu giáo dục và các nhi m vụ giáo dục

Phươn ph p i dục có nh n đặc điểm sau:

Thứ nhất, phươn ph p i dục có tính cụ thể: Giáo dục là quá trình

diễn ra trong cuộc s ng hàng ngày, gắn liền với các đ i tượng, trong các tình

hu ng cụ thể, ch n n phươn ph p i dục phải phù hợp với c c đ i tượng

và các tình hu ng cụ thể đó

Thứ hai, phươn ph p i dục rất đ dạn : Đ i tượng giáo dục là con

n ười, mỗi c n n ười có nh n nét độc đ về mặt tâm lý, ý th c, hành vi do điều ki n s ng và hoàn cảnh giáo dục khác nhau, vì vậ để tiến hành quá trình giáo dục phải có c c phươn ph p i dục đ dạng

Thứ ba, t n điều ki n xã hội hi n đại, có nhiề phươn ti n kỹ thuật

hỗ trợ, hình th c tổ ch c giáo dục cũng trở nên rất phong phú, vì vậ để có thể thu hút tuổi trẻ cần có phươn ph p i dục linh hoạt

Thứ tư, phươn ph p i dục có liên quan mật thiết đến t ng nội dung

giáo dục Trong cuộc s ng hi n đại, nội dung hoạt động của trẻ em rất phong phú, mỗi nội dung giáo dục cần phải t c c phươn ph p i dục đặc thù

C c phươn ph p i dục được phân thành ba nhóm:

- hó phươn ph p th ết phục: Gồ c c phươn ph p cụ thể: phươn ph p h n iải; phươn ph p t nh ận, đ i thoại; n ươn

- Nhóm c c phươn ph p tổ ch c hoạt động: Gồ c c phươn ph p luy n tập trong h c tập, độn , v i chơi v i tiếp xã hội nhằm hình thành thói quen hành vi và hoạt động sáng tạo củ n ười h c; phươn ph p

đư c n n ười vào cuộc s ng xã hội để hình thành các kỹ năn cần thiết

- hó phươn ph p ích thích h nh vi: Gồ phươn ph p hen thưởn , phươn ph p t ch phạt, phươn ph p thi đ

Phươn ph p i dục rất đ dạng, nhà giáo dục cần phải vận dụng linh hoạt chúng cho phù hợp với mục đích, đ i tượng giáo dục, với t ng tình hu ng

cụ thể Vì thế có thể nói phươn ph p i dục cũn là ngh thuật giáo dục

1.1.2 Phương pháp giáo dục Hồ Chí Minh

Hoàng Chí Bảo trong cu n Tìm hiểu phương pháp Hồ Chí Minh, cho

rằn : Phươn ph p Hồ Chí Minh được xây d ng trên nh ng cơ sở khoa h c - cách mạn v nh n văn Mỗi n n ý tư tưởng không chỉ có giá trị và ý

n hĩ nhận th c mà còn là nh ng chỉ dẫn về phươn ph p h nh động Đó phươn ph p ở tầ tư tưởng, lý luận, thể hi n s nhuần nhuyễn gi a lý luận với th c tiễn trong c c ĩnh v c hoạt động củ ười Phươn ph p Hồ Chí Minh không chỉ là khoa h c mà còn là ngh thuật - s hòa quy n chặt chẽ của

lý và tình, của trí tu và tình cảm, s nh n i, đ c vị tha và nhân cách trong sáng, mẫu m c Phươn ph p Hồ Chí Minh không chỉ là lý thuyết mà còn là

th c hành, giáo dục nhận th c đồng thời bồi dưỡng và phát triển năn c, vun trồng tính cách, làm cho ở mỗi n ười, cái hay, cái t t nảy nở như h ù

n Phươn ph p Hồ Chí Minh là một h th ng chỉnh thể, th ng nhất h u

cơ i a phươn ph p nhận th c, phươn ph p tư d v phươn ph p h nh độn Phươn ph p Hồ Chí Minh v a là thế giới quan v a là nhân sinh quan,

v phươn ph p ận đồng thời là ý th c h đe ại chìa khóa cho s tiến

bộ và phát triển bền v ng củ nước ta

Phương pháp Hồ Chí Minh nổi bật phươn ph p c ch ạng Song bên cạnh đó, phươn ph p Hồ Chí Minh còn bao quát nhiề ĩnh v c khác của đời s ng xã hội t n đó có ĩnh v c giáo dục Thông qua nh ng bài nói, bài

viết củ ười về giáo dục cho thấy: Phương pháp giáo dục Hồ Chí Minh là

hệ thống những quan điểm, chỉ dẫn mang tính toàn diện và sâu sắc của Người trong lĩnh vực giáo dục về con đường, cách thức, biện pháp tác động giữa người giáo dục và người được giáo dục nhằm đạt tới mục tiêu giáo dục - đào tạo của nền giáo dục nước nhà

1.1.3 Phương pháp giảng dạy và đổi mới phương pháp giảng dạy

Trong phươn ph p giáo dục thì phươn ph p giảng dạy là một nhân t

tr ng yếu Đó c ch th c hợp tác của thầ v t ò, t n đó thầy truyền đạt tri

th c, ĩ năn , th i độ; thầ điều khiển vi c h c của trò, trò tiếp thu và t điều khiển s h c tập của bản thân, h c nh n điề được truyền thụ để phát triển nhân cách Cùng một nội d n n ười h c có thể chiế ĩnh nh ng tri th c,

kỹ năn , ỹ xảo khác nhau theo nh n phươn pháp giảng dạy khác nhau và kết quả đạt được cũn h n i ng nhau

Giảng dạy là hoạt động của thầy, cô giáo truyền thụ kiến th c, lí thuyết

v ĩ năn th c hành cho h c sinh Nội d n v phươn ph p iảng dạy tu thuộc vào mục đích i dục, t nh độ phát triển kinh tế v văn h của xã hội, đặc điểm nhận th c và tâm lý l a tuổi, khả năn v điều ki n th c tế của

nh t ườn h t ường hi n đại, v a truyền thụ kiến th c, v a giúp hình thành nh ng phẩm chất n ười công dân của xã hội mới, th n q “dạy ch ”

để “dạ n ười” Giảng dạy hi n đại phát huy tính tích c c, độc lập của sinh viên, giúp sinh viên chủ động tìm và nắm kiến th c Đó hướng ng dụng

c c phươn ph p tích c c trong dạy h c

Do tầm quan tr ng với quá trình giáo dục n n đã t lâu phương pháp giảng dạy luôn là trung tâm chú ý củ c c nh i t n nước cũn như t n

thế giới Ch đến n phươn ph p iảng dạy vẫn là một phạ t ù được các nhà lý luận giáo dục quan tâm và có nhiề định n hĩ h c nh , nhưn t u

chung lại phương pháp giảng dạy là cách thức tương tác giữa người dạy và người học dưới sự chỉ dẫn, tổ chức, điều khiển của người dạy nhằm làm cho người học nắm vững được những kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo một cách tích cực, chủ động, tự giác để đạt được mục tiêu giáo dục

Đổi mới phương pháp giảng dạy được hiể đổi ới nội d n , i

t nh, c ch tiến h nh c c phươn ph p dạ , đổi ới c c phươn ti n v h nh

th c t iển h i phươn ph p t n cơ sở h i th c t i t để ư điể củ c c

phươn ph p t ền th n v vận dụn inh h ạt ột s phươn ph p dạ h c

ti n tiến nhằ n n c tính chủ độn , s n tạ , năn c ph t hi n v iải

q ết vấn đề, ph t h t i đ tính tích c c, chủ độn v s n tạ củ n ười

h c, n n c năn c t h c, t n hi n c , n n c c c ỹ năn cần thiết

về n hề n hi p, ỹ năn vi c với n ười h c, ỹ năn t iế v ử ý

th n tin, ỹ năn t nh , th ết phục, ỹ năn t ph t t iển

1.2 Nội dung quan điểm Hồ Chí Minh về phương pháp giáo dục

Chủ tịch Hồ Chí Minh là lãnh tụ vĩ đại của cách mạng Vi t , đồng thời ười còn là nhà giáo dục lớn Ngay tại phiên h p đầu tiên của Hội đồng Chính phủ ngày 3/9/1945 sau khi Cách mạng Tháng Tám thành công, ười

đã chỉ ra sáu vi c cấp ch t n đó nạn d t xếp th hai sau nạn đói ười xem di t “ iặc d t” cũn q n tr ng và cấp ch như di t “ iặc đói” v “ iặc ngoại ” v “ ột dân tộc d t là một dân tộc yế ” Tiếp n i truyền th ng

củ ch n , e “hiền tài là nguyên khí của qu c i ”, n ười khẳn định:

“Vì lợi ích ười nă th phải trồng cây Vì lợi ích t ă nă thì phải trồng

n ười”, dạ n ười chính “ ế sách tr n đời” v tươn i của dân tộc ười nhấn mạnh: mu n xây d ng chủ n hĩ ã hội, trước hết cần có nh ng

c n n ười xã hội chủ n hĩ Đó nh n c n n ười đủ đ c đủ tài, v a hồng

v ch n v để làm vi c này thì cần đến vai trò của giáo dục L n ười h i

s n v đặt nền ón ch nền i dục ới xã hội chủ n hĩ , nhưn với phẩ chất iản dị, hi t n, Chủ tịch Hồ Chí Minh chư iờ có ý định định d nh ch nh ột ph n c ch, ột phươn ph p iêng Tuy Hồ Chí Minh h n để lại cho chúng ta một tác phẩm nào về phươn ph p i dục, nhưn nh ng vi c làm thiết th c, nh ng bài viết ngắn g n, súc tích củ ười

đã h ch c c phươn ph p i dục mẫu m c

1.2.1 Học phải đi đôi với hành, lý luận phải gắn liền với thực tiễn

Học phải đi đôi với hành, lý luận phải gắn liền với thực tiễn được xem

là nguyên tắc có tính chất quyết định, v phươn ph p nền tảng cho vi c

h nh th nh c c phươn ph p h c trong vi c chuyển hướng giáo dục và trở

th nh đặc t ưn của nền giáo dục xã hội chủ n hĩ Vi t Nam Q n điể “h c

đi đ i với h nh” có i n h tr c tiếp với q n điể “ ý ận gắn liền với th c tiễn” Bản thân nội d n “ ý ận gắn liền với th c tiễn” đã phản ánh nội dung

“h c đi đ i với h nh”, phươn pháp thể hi n bản chất ư vi t của nền giáo dục mới ó cũn h c v h n t n ới mẻ so với phươn th c đ tạo

củ nh t ườn cũ (nh t ường do th c dân, phong kiến d ng lên ở nước ta)

Nó khắc phục s tách rời gi a lý luận và th c tiễn, s xa cách gi động

t í óc v động chân tay

Ngôn ng tiếng Vi t chúng ta có t ép “h c h nh” Đó s tổng kết

v đúc út ột cách khoa h c kinh nghi m giáo dục của dân tộc ta trong su t

quá trình lịch sử Hồ Chí Minh xem “học đi đôi với hành”, phươn ph p này

thể hi n s thấm nhuần sâu sắc nguyên tắc th ng nhất gi a lý luận và th c tiễn t n i t ường giáo dục Nó v a mang tính khoa h c v a có giá trị

th c tiễn H c là quá trình nhận th c chân lý khoa h c, h c đi đ i với hành là vận dụng nh ng kiến th c đã được tiếp thu vào trong hoạt động th c tiễn,

t n động và hoạt động xã hội, q đó h nh th nh ỹ năn , năn c hoạt động của t n c nh n hĩ i dục không chỉ nhằm giúp cho h c sinh hiể được kiến th c mà quan tr n hơn còn iết áp dụng kiến th c đã được

h c vào trong cuộc s ng, h c để áp dụng vào vi c ười chỉ rõ: Phươn ch , phươn ph p h c là lý luận liên h với th c tế H c xong về xí nghi p, về hợp tác xã, về cơ q n… phải biến nh n điề đã h c thành hoạt động cách mạng th c tế H c phải đi đ i với hành ch không phải h c để nói suông Bởi the ười, mục đích i dục của m i thời đại không chỉ giúp cho h c sinh nắm v ng kiến th c mà còn phải biết áp dụng kiến th c vào th c tiễn, hình thành kỹ năn , ỹ xảo hoạt động, h c để biết và h c để làm ười trí th c th c thụ phải n ười biết đư nh ng kiến th c khoa h c vào trong động sản xuất Hơn n a, h c và hành là hai quá trình hỗ trợ và bổ sung

ch nh “H c mà không hành thì h c vô ích Hành mà không h c thì hành

không trôi chả ” [49, tr.361] Trong tác phẩm Sửa đổi lối làm việc ười

viết: “Một n ười h c đại h c xong có thể g i là có trí th c Song y không biết cày ruộng, không biết làm công, không biết đ nh iặc, không biết làm nhiều

vi c khác Nói tóm lại: công vi c th c tế y không biết gì cả Thế thì y chỉ là trí

th c một nửa” [49, tr.275] Hiểu biết khoa h c h n đư v phục vụ

th c tiễn thì hiểu biết cũn chẳn có ích , có chăn chỉ “c n t s ch” hưn nếu làm vi c mà không có kiến th c khoa h c thì sẽ lúng túng, khó hăn Ch n n ười khuyên chúng ta gắng h c, đồng thời h c thì phải hành ười còn ph n tích õ “th c hành là nền tảng của lý luận và lý luận lại phụng s th c hành Chỉ có th c hành mới là tiêu chuẩn của s thật” [52, tr.122] Kết hợp h c với hành không chỉ giúp khắc sâu kiến th c được ĩnh hội thậm chí trên nền tảng kiến th c đã h c còn có nh ng khám phá mới, bồi dưỡng nhận th c hơn n a làm cho vi c h c trở thành thiết th c, có ích trong cuộc s ng

Lý luận gắn liền với th c tiễn là nguyên lý có tính chất xuyên su t và

c t õi t n tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục và trong su t cuộc đời hoạt động cách mạng củ nh ười cũn t n thủ nó một cách nghiêm ngặt

The ười, lý luận mà không gắn với thực tiễn là lý luận suông, thực tiễn

mà không gắn với lý luận là thực tiễn mù quáng Để hiểu thế nào là lý luận? thế nào là thực tiễn? (nhiề hi được dùng là th c tế), gắn lý luận và th c tiễn

như thế nào? Hồ Chí Minh đã đư nh ng khái ni m v a súc tích v đầ đủ

lại được diễn đạt bằng nh ng ngôn t rất bình dị Trong bài Diễn văn khai mạc lớp học lý luận khóa I trường Nguyễn Ái Quốc, ười nói: “Lý ận là s tổng

kết nh ng kinh nghi m củ i n ười, là tổng hợp nh ng tri th c về t nhiên

và xã hội tích tr lại trong quá trình lịch sử Lý luận của chủ n hĩ M c - Lênin

là s tổng kết kinh nghi m của phong trào công nhân t t ước đến nay của tất

cả c c nước” [56, t 96] “Th c tế là các vấn đề mình phải giải quyết, là mâu

thuẫn của s vật… Th c tế bao gồm rất rộng Nó bao gồm kinh nghi m công

t c v tư tưởng củ c nh n, chính s ch v đường l i củ Đảng, kinh nghi m lịch sử củ Đản ch đến các vấn đề t n nước và trên thế giới” [56, tr.96]

Th ng nhất gi a lý luận và th c tiễn là một nguyên tắc căn ản của chủ n hĩ Mác - Lênin Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, h c tập chủ n hĩ M c - Lênin quan tr n để áp dụng vào th c tiễn đất nước, nắm v ng chủ n hĩ M c - Lênin c t là nắ ch được tinh thần, tư tưởn , q n điểm của chủ n hĩ M c

- Lênin ch không phải trói buộc vào t ng câu ch trong h c thuyết đó ười ch ằn ết hợp ý ận với th c tiễn ột n n tắc ất q n t n

n ặc cả với Đản Tất cả nh n độn cơ h c tập h n đún đắn đề phải

tẩ t ch sạch.”

- “Kh n phải h c để th ộc òn t n c t n ch , đe inh n hi

củ c c nước nh e p dụn ột c ch óc hưn chún t phải h c chủ n hĩ Mác - Lênin để ph n tích v iải q ết c c vấn đề cụ thể củ c ch

ạn nước t , ch hợp với điề i n đặc i t củ nước t ” [56, tr95-96]

Hồ Chí Minh ột tấ ươn s n về s th n nhất i ời nói v

vi c , ắn ý ận với th c tiễn T n s t c ộc đời nh dù hi ột

n ười nước, đến úc ị tù đ h hi đã t ở th nh ột ãnh tụ vĩ đại ười vẫn h n n n h c hỏi, i t i th c, tích ũ inh n hi v tron i thời điể n q n s t th c tiễn, ắn ó với cơ sở v ần ũi với

nh n d n: ười nhịn ăn 10 n ột để ph t độn hũ ạ c đói; th

i c c đất tăn i sản ất với c n ộ; n ộn t t nước, cấ ú với nông d n, dùn thử t t ú cải tiến; iển é ưới với n ư d n; ăn cơ độn n h i cùn đồn t n chiến t nh ph h ại; ấ tiền nh ận út t

sổ tiết i để nước n ch ộ đội; đề n hị ấ tiền đúc tượn nh để

s ch út ch c c ch h c sinh… t c n ộ, i vi n, c sĩ, ộ đội đến

n n d n, c n nh n; t c c cụ i đến e nhỏ, th nh ni n đến phụ n … i cũn

có chỗ t n t i ti củ B c Mặc dù ận t ă c n n n vi c nhưn chỉ t n vòn ười nă t 1955 - 1965, ười đã hơn 700 ần đi thă hỏi, tiếp úc t hiể đời s n th c tế củ c c tần ớp nh n d n, ười dạ : như thế tổn

ết để ch nhận th c củ chún t với vấn đề đó được n n c hơn v c n

t c có ết q ả hơn Về i q n h i n ch n i h c v h nh, ý ận v th c tiễn, ười đã viết thật sinh độn , dễ hiể : “Th c h nh sinh hiể iết Hiể iết tiến n ý ận Lý ận ãnh đạ th c h nh” [52, tr.120] Chính phươn ch

v cùn nh dị v s sắc ấ đã ch tư tưởn i dục củ Hồ Chí Minh có

s c s n t ườn tồn v s c ạnh cải tạ vĩ đại

1.2.2 Giáo dục phải chú ý đến đặc điểm đối tượng

Đ v ột phươn ph p v n n tắc cơ ản v n đậ nét dấ ấn ph n c ch Hồ Chí Minh The Hồ Chí Minh, i dục h n đơn

th ần t ền đạt iến th c, nhồi nhét ch n hĩ thật nhiề T n i dục

i phươn ph p đề phải ất ph t t th c tiễn, t n đó có đ i tượn i dục v dạ h c Giáo dục phải đảm bảo tính v a s c, chú ý đến ục đích, nh

cầ , t nh độ v đặc điểm l a tuổi củ n ười h c đồng thời phù hợp với điều

ki n và hoàn cảnh ói c ch h c, đ i tượn i dục cơ sở h nh th nh phươn ph p i dục, t n đó có phươn ph p iản dạ

T rất sớm, Hồ Chí Minh đã c định h c sinh (n ười h c) là trung tâm của quá trình giáo dục, d đó ười luôn yêu cầu giáo dục phải d a trên đặc điểm về năn c, điều ki n v t nh độ củ n ười h c Theo Hồ Chí Minh,

“Gi dục cũn phải theo hoàn cảnh, điều ki n” [49, tr.345], làm thầy phải hiểu trò, phải c định rõ vấn đề “dạ ch i?” Bởi hoàn cảnh, điều ki n sinh hoạt là một yếu t có t c động nhất định đ i với tính cách, l i s ng của mỗi

n ười t đó ảnh hưởn đến l i tư d , c ch nhận th c củ c n n ười, ảnh hưởn đến kết quả giáo dục Về đ i tượn n ười h c, phải v a quan tâm tới

nh n đặc điểm chung lại v a hiểu nh ng cá tính riêng, t chất, năn c,

t nh độ của t n n ười để t đó c định: dạy cái gì? t c nội d n , s đó mới c định dạ như thế nào? t c cách th c giáo dục cho phù hợp

Mu n cho vi c dạy h c không xa rời quần chún , điều ki n cơ ản đ i với n ười thầy giáo là phải s t đ i tượng, phải đón i the ch n ch không thể khoét chân cho v i ười thầy phải biết đi s đi s t n ười

h c, t hiể t tư của h , t đó t phươn ph p iảng dạy phù hợp cho

t n đ i tượng Tùy theo t ng nhóm l a tuổi mà l a ch n phươn ph p và nội dung cho phù hợp, ười viết:

“- Đại h c thì cần kết hợp lý luận khoa h c với th c hành, ra s c h c tập lý luận và khoa h c tiên tiến c c nước bạn, kết hợp với th c tiễn nước t , để thiết

th c giúp ích cho công vi c xây d ng nước nhà

- Trung h c thì cần đảm bảo cho h c sinh nh ng tri th c phổ thông chắc chắn, thiết th c, thích hợp với nhu cầu và tiền đồ xây d n nước nhà, bỏ

nh ng phần không cần thiết ch đời s ng th c tế

- Tiểu h c thì cần giáo dục các cháu thiếu nhi yêu Tổ qu c, yêu nhân

d n, động, yêu khoa h c, tr ng của công Cách dạy phải nhẹ nhàng và vui vẻ, chớ gò ép thiếu nhi vào khuôn khổ củ n ười lớn, phải đặc bi t gi gìn

s c khỏe của các cháu” [54, tr.186]

Cách tổ ch c lớp h c cũn phải có s cân nhắc cho phù hợp ười phê phán vi c mở lớp “ n t n ” ười chỉ thị 3 điều c c k quan tr ng:

th nhất, mở lớp nào cho ra lớp ấy; th hai, l a ch n n ười dạ v n ười h c cho cẩn thận; th , đ ng mở lớp lung tung

Mặt khác, Hồ Chí Minh căn dặn cần phải nhớ rằn , v t nh độ của

n ười h c h n đều nhau nên cần có phươn ph p t ền đạt, tài li u thích hợp với t ng hạng Tài li u không thích hợp thì h c không ích lợi gì Lớp h c nên tổ ch c hợp lý, chớ q đ n n ười, đ n q th dạy và h c ít kết quả, vì

tr nh độ củ n ười h c chênh l ch, nên thu nhận h n đề T nh độ hiể iết th c tế củ n ười h c cũn h c nh , n n chươn t nh cũn h c nh , nếu không sẽ không sát với đ i tượng h c

1.2.3 Giáo dục phải thiết thực, cơ bản

Chủ tịch Hồ Chí Minh cũn đặc bi t chú tr n phươn ch i dục thiết th c, cơ ản và khoa h c hư chún t đã iết, cách mạng tháng Tám thành công; chỉ s n đ c T n n n độc lập một ngày, ngày 3 tháng 9

nă 1945, t n phi n h p đầu tiên của Chính phủ, ngay trong hoàn cảnh c c

k hó hăn của buổi đầu mới i nh được độc lập, mặc dù bộn bề biết bao công vi c, gi a lúc kinh tế ki t qu , thiên tai, nạn đói h nh h nh, thù t n giặc ngoài ra s c ch n ph để tiêu di t cách mạn , B c đã i toàn dân

đ n ết ch ng “Giặc đói, giặc d t và giặc ngoại ” v n h nh sắc l nh thành lập Nha bình dân h c vụ để th c hi n ch ng mù ch ười nói: “Một dân tộc d t là một dân tộc yế ” D đó, u n xây d ng chủ n hĩ ã hội phải biến một đất nước d t nát thành một nước có nền văn hóa cao, khoa h c phát triển Vi c h c với ười cũn có ục đích ất rõ ràng, thiết th c “h c để làm vi c, n ười, làm cán bộ H c để phụng s đ n thể, giai cấp và nhân dân, Tổ qu c và nhân loại” ch không phải h c lấy cái bằn để lòe thiên hạ,

cũn h ng phải h c để rồi sau này mặc cả với Đảng Trong thư gửi các học sinh Trường sư phạm miền núi Trung ương nhân dịp t ường khai giảng (ngày

13 th n 3 nă 1955), v đ đ i tượn đặc bi t n n được Bác quan tâm căn dặn: Ngày nay, các dân tộc anh em chúng ta mu n tiến bộ, mu n phát triển văn hó của mình thì chúng ta phải tẩy tr nh ng thành kiến gi a các dân tộc, phải đ n ết, thươn , iúp đỡ nh như nh e ột nhà; đồng

thời B c cũn i nhi vụ: Nhi m vụ củ c c ch thi đ h c tập để sau này góp phần cho vi c mở n q hươn của mình và vi c xây d n nước

Vi t Nam yêu quý của chúng ta B c cũn đã chỉ phươn ch i dục hết s c khoa h c: “ i dục phải phục vụ đường l i củ Đảng và Chính phủ, gắn liền với sản xuất v đời s ng nhân dân Đề cao tính thiết th c cơ ản trong dạy h c, ười căn dặn: c t thiết th c, ch đ hơn h nhiều Dạ để

n ười h c nắ được vấn đề ch không phải giảng cho hết giờ, hết bài là hết

n hĩ vụ, trách nhi ười còn dạ : “Bất k vi c , chún t cũn phải bắt đầu t g c, dần dần đến ng n, t ít đến nhiều, t hẹp đến rộng Chớ nên tham mau, tham nhiều trong một úc” [49, t 282] Đảm bả phươn ph p đó ới đảm bảo tính khoa h c và tính logic trong nhận th c ười hướng dẫn:

“Hiểu thấ cũn có nhiều cách: có cách hiểu thấu một cách tỉ mỉ, nhưn dạy the c ch đó th t n nhiều thì giờ Trái lại cũn có c ch dạy, theo l i bao quát

mà vẫn ch n ười h c hiểu thấ được” [50, t 357] Tù v t nh độ, năn c tư d củ đ i tượng và hoàn cảnh mà l a ch n cách này hay cách

i để nhằ ch n ười h c hiể được bản chất vấn đề

Hồ Chí Minh đã ph ph n c i t nhồi nhét kiến th c v căn dặn c c nh

i : H ấn luy n thì phải thiết th c, sao cho nh n n ười đến h c, h c rồi về

đị phươn , h có thể th c hành n được Nhiề đồng chí ta không hiểu được cái lẽ rất đơn iản đó Ch n n h đư “thặn dư i t ị” nhồi s cho thanh niên và phụ n nông dân H đã đư “t n d n chủ n hĩ ” nhồi s các

e nhi đồng H đã đư “ i n ch ng Ph p” nhồi s ch c n nh n đ n h c

ch qu c ng

S i v th c t ạn i dục hi n tại củ chún t hi n n có thể dễ d n nhận thấ chươn t nh dạ h c đổi ới, ph n n củ chún t đã ộc ộ q nhiề hạn chế, t ở n n ạc hậ s với i dục thế iới đến h n ấ chục nă ,

h n đ p n được cầ củ ã hội, đất nước t n thời hội nhập

hiề nội d n , iến th c củ chươn t nh, s ch i h đổi ới,

ph n n ở c c n h c t ùn ặp, nặn nề, h n , ơ c n , v ổ, ời

th c tế c ộc s n … h c t ò th q tải với vi c ị nhồi nhét iến th c nhưn

ỹ năn s n , t c ph n v hi q ả vi c củ n ồn nh n c n ại thấp hơn nhiề ần s với h v c v thế iới Thiết n hĩ có ẽ i t n về i dục thiết th c, cơ ản ột t n nh n vấn đề đầ ti n c ch n đổi ới

i dục hi n n cần phải t ời iải

1.2.4 Giáo dục phải dễ hiểu, không sáo rỗng

Hồ Chí Minh cầ dạ h c phải õ n , dễ hiể , h n s ỗn

Q n t n nhất c ch nói, c ch viết ười yêu cầu dạy h c phải rõ ràng, dễ hiểu Phải diễn đạt s ch n ười h c có thể hiể được, ười nói: ười tuyên truyền bao giờ cũn phải t hỏi: viết cho ai xem, nói cho ai nghe? nếu không vậ th cũn như c ý không mu n ch n ười ta nghe, không mu n cho

n ười ta xem ười còn đư nh n điể n n t nh i dạ nhồi s , t nh nói tiến nước n i q nhiề h n tiến t có th h n n n dùn tiến nước n i

D đó, chún t n tuyên truyền thì phải h c cách nói của quần chúng mới l t tai quần chúng Vì cách nói của dân chúng rất đầ đủ, rất hoạt bát, rất thiết th c mà lại rất giản đơn ười ph ph n i tuyên truyền ba hoa, dài dòng rỗng tuếch Vì có thói sáo rỗn , n n ăn nói h cầu k , khó hiể V ười đã viết về nh n n ười đó như thế n : Tục ng nói “Gẩ đờn t i t ” có ý ch

n ười nghe không hiểu Song nh n n ười tuyên truyền mà viết khó hiểu, thì

n ười đó chính t ười lại chỉ ra sáu liều thu c ch thói h n ười

đi i dục phải hiểu, phải nhớ và th c hành:

1 Phải h c cách nói của quần chún Chớ nói như c ch iản s ch

2 Phải luôn luôn dùng nh ng lời lẽ, nh ng thí dụ giản đơn, thiết th c v

dễ hiểu

3 Khi viết, khi nói phải luôn luôn làm thế n ch i cũn hiể được… Bao giờ cũn phải t hỏi: “T viết ch i e , nói ch i n he”?

4 Chư điều tra, chư n hi n c , chư iết rõ, chớ nói, chớ viết

5 T ước khi nói phải n hĩ ch chín, phải sắp đặt cẩn thận Phải nhớ câu tục ng : “Chó q nh ới nằ ười ba nă mới nói”

6 Sau khi viết rồi, phải e đi e ại , n ần Nếu là một tài li u quan tr ng, phải e đi, e ại chín, ười ần” [49, tr.345-346]

Mỗi luận điểm củ ười như vậ , đ i với cán bộ giảng dạy là một bài

h c sư phạm quý giá

1.2.5 Giáo dục phải phát huy năng lực tự học của người học

Trong phươn ph p i dục củ nh, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc i t

hưn chún t i cũn iết, ười có ột t nh độ h c vấn ộn ớn, n

c cả thế iới phải h phục v th nhận h n hi n c V si iep đã

viết t n t c phẩ Về cách mạng Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh (Ủ

n Kh h c ã hội, 1990): Hiếm có chính khách nào của thế kỷ XX có thể sánh được với Hồ Chí Minh về trình độ học vấn, tầm hiểu biết rộng lớn và sự

thông minh trong cuộc đời… Q c c t i i ịch sử ch thấ , Chủ tịch Hồ

Chí Minh đã i t i h c tập cả c ộc đời, nói đún hơn h n n n t

h c Với B c, n n ý v phươn th c h c được tó n t n ấ c

s : “H c ở t ườn , h c t n s ch vở, h c ẫn nh v h c nhân dân” C ộc đời h ạt độn c ch ạn củ ười cũn chính c ộc đời t h c ền ỉ

L c ch ạn ằn t h c v t h c để c ch ạn , h i vi c n n tươn hỗ ch nh ười h c n ại n , h c viết , n hi n c chủ n hĩ Mác - Lênin, n hi n c v tiếp th có ch n c tinh h văn hó nh n ại, đặc i t văn hó phươn Đ n v văn hó phươn T

Tấ ươn t h c của Hồ Chí Minh được hình thành trong su t cuộc đời hoạt động cách mạng, phản ánh trí tu , bản ĩnh v nh n c ch củ ười

đã t ở thành bài h c v i đ i với mỗi thế h chúng ta The ười, t h c

có v i t ò đặc bi t quan tr ng và không thể thay thế ười khẳn định, trong giáo dục “phải n n c v hướng dẫn vi c t h c” [50, t 360] ười h c phải lấy t h c làm c t Thầy giáo cần hướng dẫn h c trò t h c để h c trò chủ động tìm kiếm tri th c, tìm kiế ch n ý v độc lập t n s n hĩ Dạy

h c không chỉ truyền thụ kiến th c một c ch sinh động mà còn là ngh thuật khêu gợi s s n hĩ tích c c, chủ động và sáng tạo củ n ười h c nhằm

ph t h c độ năn c t h c của h Vấn đề ph t h năn c t giác, tích c c độc lập củ n ười h c t n đó có ph t h năn c t h c là c t lõi, chính yếu củ đổi mới phươn ph p iảng dạy hi n nay Để h c tập có kết quả t t, t ước hết h c trò phải có ý th c t giác h c tập và có tinh thần ham h c, ch không phải bị bắt ép, gò bó H c bao giờ cũn t h c, không ai h c th ch nh được ười luôn phê phán vi c h c tập thụ độn , ười h c, ỷ lại v th c i , v nh t ườn ười căn dặn:

“ hông phải có thầy thì h c, thầ h n đến th đù ” [50, tr.360], phải tìm lấy sách mà h c, lấy sách làm thầ , “phải biết t động h c tập” Mu n t h c

có hi u quả cần có 5 yêu cầu:

Một là, phải c định rõ mục tiêu h c tập và xây d n độn cơ h c tập

đún đắn Có độn cơ h c tập đún đắn, n ười h c mới t nguy n, t giác

h c tập Có t nguy n, t giác h c tập n ười h c mới chủ động tìm tòi, khám phá tri th c bằng tinh thần say mê, h ng thú, h c không biết chán Theo Hồ Chí Minh, c n n ười trong xã hội mới, h c để làm vi c, n ười, để phụng

s Tổ qu c, phục vụ nh n d n, ch d n i nước mạnh Xem h c tập cũn ột nhi m vụ n ười cán bộ cách mạng phải h n th nh ch được,

t c là làm tròn nhi m vụ n ười làm chủ nước nh Q n điểm này phù hợp với mục tiêu giáo dục toàn di n h c sinh được thể chế hóa trong luật giáo dục

v hướn đổi mới phươn ph p i dục hi n nay

Hai là, phải t nh độn để tạ điều ki n cho vi c t h c

Ba là, h c tập phải có kế hoạch, có thời gian biểu hợp lý và kiên trì th c

hi n kế hoạch đó đến cùn , h n ùi ước t ước m i trở ngại, ười dạ : “Sắp xếp thời gian và bài h c… phải cho khéo, phải có mạch lạc với nhau, mà không

n đột với nh ” [49, tr.312]

Bốn là, phải tận dụng tri t để m i hoàn cảnh, m i phươn ti n, m i

hình th c để h c

Năm là, h c đến đ s c th c h nh đến đó Mục đích c i cùng của

vi c h c là hiểu và biết vận dụng vào th c tế Trong t h c, phải đặt câu hỏi

“v s ”, e nó có phù hợp với th c tế không H c phải th c hành Th c

h nh để vận dụng lý thuyết đồng thời qua quá trình th c h nh để hiểu lý thuyết sâu sắc hơn, hơn n a còn bổ sung nhận th c t th c tiễn

Đ i với Chủ tịch Hồ Chí Minh, t h c không phải chỉ th c hi n trong một thời gian, một ĩnh v c mà là t h c su t đời, t h c toàn di n ười coi lời dạy củ L nin: “H c! h c n a! h c ãi” phươn ch s n , phươn

ch h nh động của mình Chính nhờ t h c và t h c su t đời đã iúp Chủ tịch Hồ Chí Minh có một tầm hiểu biết rộng lớn đ n t i cổ, có tư d độc lập, t chủ, sáng tạo, có trí tu thiên tài không ai sánh kịp T tấ ươn

về t h c củ ười đã ch chún t thấy: T h c là vấn đề có ý n hĩ cấp thiết đ i với nước ta hi n n , “t n thời đại khoa h c công ngh , ượng tri

th c củ i n ười tăn n ất nhanh, vì vậy vấn đề t h c đ n t ở thành một yêu cầu cấp bách và bắt buộc cho tất cả nh n i đ n đ ng trong guồng máy sản xuất xã hội” [1, t 157]

1.2.6 Giáo dục phải sử dụng lời nói sinh động, so sánh, ví von

Một t n nh n nét đặc i t t n ph n c ch củ Hồ Chí Minh gây

ấn tượn ạnh với n ười đ i di n i diễn đạt độc đ - iến hó , nhất

q n đ dạn ười thườn có c ch nói, c ch viết iản dị, cụ thể, thiết

th c nhưn sinh độn , inh h ạt th n q nh n ời ví v n, s s nh

Mục đích vi c nói và viết củ Chủ tịch Hồ Chí Minh c t ch ý

ận t ở n n ần ũi, dễ hiể với tất cả i n ười Với q n điể c ch ạn

s n hi p củ h n chục t i n ười độn , s để h hiể được,

d vùn n đấ t nh iải phón …n n ười thườn dùn nh n cách diễn đạt n ắn n, dễ hiể B c thườn viết n ắn, có hi ất n ắn: “Ph p chạ , hật h n , V Bả Đại th i vị”, chỉ 9 t đã h i q t được cả

i i đ ạn đầ iến độn củ đất nước hiề c đúc ết ại như ch n n:

“ ước ấ d n c”, “Kh n có q ý hơn độc ập, t d ”, “V ợi ích ười nă th phải t ồn c V ợi ích t ă nă th phải t ồn n ười”… Chính v vậ , nh n tư tưởn ớn củ ười t ở n n dễ th ộc, dễ nhớ, nh nh chón đi v q ần chún , hướn dẫn h h nh độn Đó điề ước n củ

i nh tư tưởn , nh ý ận ch n chính h n phải i cũn đạt tới được

B n cạnh đó, ph n c ch củ Chủ tịch Hồ Chí Minh còn c c sinh độn , ần ũi với c ch n hĩ củ q ần chún , ắn với nh n h nh ảnh, ví v n,

s s nh cụ thể Khi nói, hi viết B c Hồ thườn ết hợp với ể ch n, đ n

en nh n c thơ, c c d có vần đi , ch i nói h i viết t ở

n n sinh độn , ần ũi với i cả , i n hĩ củ q ần chún ười dùn h nh ảnh “c n đỉ h i vòi” để nói về ản chất củ chủ n hĩ đế q c; ví “ ý ận

như c i t n, th c h nh như c i đích” để ắn; “có inh n hi h n có ý

ận cũn như ột ắt s n , ột ắt ờ”; n ười đ c nhiề ý ận

h n iết đe th c h nh, vận dụn chỉ “c i hò đ n s ch”

T n i “H nh h nh iể Linsơ, ột phươn di n ít n ười iết đến

củ nền văn inh Mỹ”, ười đã i tả ột c ch sinh độn cảnh h nh h nh,

úc độn ạnh ẽ ch n ười đ c như s :

“C c ạn hã tưởn tượn ột đ đ n n ười c ồn ạn… i

đ đ n ấ ột đ n thịt đen ị đẩ , đ nh đập, i é … C i đ

đ n ấ chính nh n ẻ th i h nh h nh C i c n ười ch n t i chính n ười d đen, nạn nh n T n cơn hận thù v thú tính, nh n ẻ

th i h nh h nh i n ười d đen đến ột h n h ột q ản t ườn

c n cộn n đó H t ói n ười đó v c , tưới dầ ử , ấ nh n chất dễ

ch phủ n n ười đó T ước hi ch ử , h ẻ t n chiếc ăn ồi óc

ắt T n nhú tóc ị t hỏi đầ , n the t n ản d , để ộ ột s

n ười đẫ hiề iến thịt nhỏ ời hỏi c i th n h nh đã tí ầ v ị

đ nh đập… ười d đen ị nướn chín, thui vàng, cháy thành than” [45, tr.33] C ch i tả như t n ở đầ ch n ười đ c s tò ò, tiếp đó

vi c i tả với nh n chi tiết chính c, có h nh ảnh cụ thể, t úc t nh tiết

nả sinh, ồi ph t t iển đến c c điể Mi tả như vậ h n chỉ s n

dậ cảnh iết n ười n ợ, ột tội c củ chủ n hĩ đế q c còn iúp

n ười đ c hiể n n nh n s củ iể h nh h nh n ợ n Đó chế

độ ph n i t chủn tộc, c n đẻ củ chủ n hĩ tư ản H K

Ph n c ch diễn đạt n n iến hó , nhất q n đ dạn T n cơ

sở th n nhất về ục đích nói v viết, ph n c ch diễn đạt Hồ Chí Minh thể

hi n ất ph n phú, phù hợp với nội d n được t nh , vẫn i n n tính

h h c v hi n đại v đặc i t có hi q ả ất c Đó i h c q ý i đ i với tất cả i n ười, nhất nh n n ười t c tiếp c n t c thông tin,

t n t ền, i dục

1.2.7 Giáo dục phải phát triển tính tích cực, độc lập, sáng tạo của người học

Đ v a là mục đích v a là tính chất của vi c giáo dục nói chung và dạy h c nói riêng và hoàn toàn phù hợp với tư d i dục của thế kỷ XXI

Hồ Chí Minh chủ t ươn dạy h c hướn v n ười h c, giúp phát triển nh ng

t chất, năn c sẵn có và kích thích s phát triển trí tu , tư d độc lập, sáng tạo và tính tích c c củ n ười h c

T ường h c trong xã hội phong kiến có cách giáo dục kiể tầ chươn

t ích cú đã tạo lập một cách h c thuộc lòng ch không theo cách h c sáng tạo Các nho sinh ban đầu h c ch , bắt đầu bằng nh n nét út đầu tiên, cách phi n đầ ti n S đó, dần dần ước vào nh n s ch hó hơn, v hó nhất là T thư, ũ inh của Trung Qu c H c thuộc lòng t c là h c theo điển mẫ , điển phạm trong nền văn hó T n H ếu viết khác, nói khác

nh n t n s ch T n H đã có t c là sai Cách h c này chỉ giáo dục

c n n ười h c theo cách thụ động, biến n ười h c thành kẻ chỉ biết n hĩ the , nói theo, ch h n n hĩ v nói ằng chủ kiến của mình Trong nền giáo dục

n , đại đ s c c nh sinh đều thấ đẫm tinh thần h c thụ động, máy móc này Nó tạo ra nh n c n n ười bắt chước ch không tạ c n n ười sáng tạo Thi cử chính c ch n ười thi thể hi n xem có khả năn th ộc lòng các

ch thánh hiền h n , có năn c nhớ và viết lại cách giải thích, bình luận đã

có sẵn t n c c s ch inh điển không Nó không chấp nhận sáng tạo Chính

vì vậy, trong lịch sử thi cử, có một s c nh n vượt trội t n hi đi thi, d không chịu khuôn theo nh n điển mẫu có sẵn trong sách, c mu n trồi ra

nh n ý tưởng xuất sắc củ nh, n n đã ị đ nh t ượt Ví dụ như cụ Trần Tế Xươn (Tú Xươn , 1870-1907), nhà nho xuất sắc Cao Bá Quát (1808-1855)

h nh chí sĩ nước Phan Bội Châu (1867-1940)

T ường h c dưới chế độ th c dân là công cụ của th c dân Pháp trong

vi c thi h nh “chính s ch n d n” để dễ bề cai trị đã được Hồ Chí Minh đ nh

thép t cáo trong Bản án chế độ thực dân Pháp: “Chún ie ắc một nền

giáo dục đồi bại xảo trá và nguy hiể hơn cả s d t nát n a, vì một nền giáo dục như vậy chỉ làm hư hỏng, mất đi nết tính củ n ười h c…dạy cho thanh niên yêu Tổ qu c không phải Tổ qu c củ nh v đ n p c mình Nền giáo dục ấy dạy cho thanh niên khinh rẻ nguồn g c, dòng gi n nh” [45, tr.399] Giáo dục th c d n cũ với phươn ph p nhồi s , phản động nhằm mục đích n d n, ie n c độc làm cho thanh niên Vi t Nam quên Tổ qu c, xa

gi ng nòi, quên thân phận nô l , tách rời khỏi cuộc đấu tranh cho t d , độc lập của mỗi dân tộc

Hiểu rất rõ bản chất và s hạn chế, nguy hiểm của nền giáo dục cũ, s Cách mạng Tháng Tám, khai sinh ra nền giáo dục mới xã hội chủ n hĩ hi n đại, nh n văn, phục vụ Tổ qu c, phục vụ nhân dân Hồ Chí Minh n ười chủ

t ươn dạy h c hướn v n ười h c, iúp n ười h c phát triển nh ng t chất, năn c sẵn có và kích thích s phát triển trí tu , tư d độc lập, sáng tạo và tính tích c c củ n ười h c Để điề đó, trong giảng dạy Hồ Chí Minh nhắc nhở các thầ c i “phải tuy t đ i tránh nhồi s ”, h n n n ắt

n ười h c úc n cũn phải h c thuộc lòng câu ch , nhắm mắt tuân theo sách

vở một cách xuôi chiều mà cần phát huy tính chủ động củ n ười h c, làm cho vi c h c tập thật thiết th c vui vẻ, không nên câu n hình th c, tạo cho h

ý th c tích c c t nh s n hĩ, tiếp cận chân lý, phát huy hết tiề năn v tính sáng tạo trong quá trình h c ười i vi n hướng dẫn n ười h c phải biết t động h c tập, lấy t h c làm c t, dạy cho h biết c ch đ s s

n hĩ, n c t c ph n độc lập s n hĩ V đ s ới hiểu kỹ, s n hĩ mới chín chắn, kỹ càng, mạnh dạn đề xuất vấn đề và thảo luận ch đến khi thông su t, vỡ lẽ Về phí n ười h c Hồ Chí Minh yêu cầu tránh l i h c thuộc

òn ười nhiều lần nhắc nhở: “Về h c tập tránh l i h c như vẹt” [58, tr.746], h c thuộc mà không hiể th cũn như c n vẹt h c nói ười khẳng định: Phải n c t c ph n độc lập s n hĩ, đ c tài li u phải đ s hiểu

kỹ, đ i với bất k vấn đề gì cần phải đặt câu hỏi “V s ”, đều phải s n hĩ

kỹ càng xem nó có hợp với th c tế h n , có đún h n ? Phải s n hĩ chín chắn Tuy t đ i không nên nhắm mắt tuân theo sách vở một cách xuôi chiều ười khuyến hích “T d tư tưởn ” [55, tr.98] trong h c tập tuy nhiên t

d tư tưởn h n có n hĩ s n hĩ n t n h ặc c i cũn ật gù ười nhấn mạnh: “Phải bảo v chân lý, phải có nguyên tắc tính, h n được

ba phải, điề hò ” [55, tr.99]

Phươn ph p n được xem là mục tiêu và yêu cầu lớn nhất trong vấn

đề đổi mới giáo dục hi n đại v được g i tắt phươn ph p “dạy h c tích

c c” L ật giáo dục Vi t nă 2005 t n điề 28 đã hi õ: “phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích c c, t giác, chủ động, sáng tạo của h c sinh…” V vậ , phươn ph p n được xem là một trong nh ng phươn ph p đặc bi t quan tr ng, quyết định đến hi u quả của nền giáo dục

1.2.8 Phương pháp giáo dục bằng tình cảm, đạo đức và nêu gương

Đ phươn ph p n đậm dấu ấn và phong cách cá nhân Hồ Chí Minh, phươn ph p hướng dẫn, động viên, thuyết phục bằng tình cảm, đi t hơi dậy ng n lửa tâm hồn đến thúc đẩy s tích c c của trí não Là lãnh tụ vĩ đại với trái tim nhân ái bao la, lại t n n ười thầy giáo, giảng dạy và huấn luy n cán bộ cách mạng nên Chủ tịch Hồ Chí Minh rất coi tr n phươn ph p

n The ười, công vi c củ ười làm giáo dục không chỉ đơn th ần là truyền đạt kiến th c ch n ười h c mà còn có tr ng trách to lớn hơn

d ng nhân cách cho h Mu n xây d n nh n c ch n ười h c thì nguyên tắc quan tr n h n đầu là phải biết tr ng nhân cách của h ười cho rằng mỗi

c n n ười đều có cái thi n, cái ác ở trong lòng, ta phải làm thế nào cho phần

t t trong mỗi c n n ười nảy nở như h ù n Th n q i dục thì cái thi n sẽ ngày càng nhiều thêm và cái ác sẽ mất dần đi Hồ Chí Minh chỉ ra kinh nghi m mu n giáo dục n ười h c th nh c n th điề đầ ti n đ i với

n ười thầy là phải có c i t hĩ i dục không chỉ có quy chế, luật

pháp, ngh thuật sư phạm mà phải bằng tình cảm chân th c, vị tha, bằng cả tấm lòng

Mu n th c hi n t t phươn ph p n the ười, nh i v n ười tổ

ch c phải có khả năn hiểu biết và nắm v n đặc điểm tâm lý củ đ i tượng giáo dục, dạy h c Đó c n đường, bi n pháp và một cách làm rất hi u quả

để nâng cao chất ượng giáo dục Bởi phươn ph p i dục bằng tình cảm

ph t h được tính t nguy n, t giác mà không gò bó cho cả n ười dạy và

n ười h c ười quan ni m, mu n làm bạn phải hiểu nhau, nếu không hiểu nhau không thành bạn Kinh nghi m của Chủ tịch Hồ Chí Minh cho thấy:

mu n dạy h c, giáo dục h c sinh th nh c n th điề t ước ti n đ i với h c sinh là tạ được m i quan h nhân ái, giàu tình người gi a nhà giáo dục với

n ười được giáo dục, gi a thầ v t ò ười khuyên các thầy cô giáo mu n

có được m i quan h đó phải thươn h c sinh như nh n n ười ruột thịt

củ nh “T n q t nh dạy h c cần phải dân chủ Đ i với m i vấn đề thầy và trò cùng nhau bàn bạc, thầy phải quý trò và trò cần tôn tr ng thầy Có như vậy thầy mới lắn n he được m i ý kiến v t tư, n n v ng của trò, còn trò có thể nói hết nh n s n hĩ củ nh đ i với thầy Quan h thầy và trò ngày càng gắn bó với nh hơn the đún n hĩ “c i như ẹ hiền” [1, tr.143] Dưới óc độ một n ười thầy giáo, Hồ Chí Minh là một tấ ươn sáng về hình ảnh một n ười thầy mẫu m c Nhờ t nh thươn n ười đã

cả hó được nhiều nhân tài, làm cho h tin the để quyết một òn đi the cách mạng, phục vụ Tổ qu c, phục vụ nhân dân Phươn ph p i dục bằng

òn thươn c n n ười là nền tảng hỗ trợ s thành công củ c c phươn pháp dạy h c h c C c phươn ph p dạy h c khác chỉ có thể ph t h c độ khi kết hợp với phươn ph p n

Để th c hi n vi c giáo dục Hồ Chí Minh còn rất ư ý đến phươn

ph p n ươn Đ ột trong nh ng cách th c giáo dục mang lại kết quả cao bởi s thiết th c, tính sinh động và cụ thể Hồ Chí Minh cho rằng lấy tấm

ươn n ười t t vi c t t để hằn n iáo dục lẫn nhau là một trong nh ng cách t t nhất xây d n c n n ười mới, cuộc s ng mới và xây d ng tổ ch c cách mạn Phươn ph p n h n chỉ đ p ng yêu cầu củ c n n ười là

mu n h c tập n i ươn n ười t t, vi c t t để tiến lên, mà còn thể hi n niềm tin yêu, lạc quan của Hồ Chí Minh đ i với c n n ười v đ i với s nghi p giáo dục đ tạ ười luôn quan tâm tới vi c hơi dậ , chă chút phần t t trong mỗi c n n ười, nêu lên nh ng tấ ươn t t diễn hằn n để m i n ười noi the Phươn ph p n ươn cũn nhằm mục đích ấy phần thi n trong con

n ười để chiến thắng phần c, ch c n n ười ngày càng tiến bộ Theo ười: đ i với n ười phươn Đ n th ột tấ ươn s ng còn có giá trị hơn

cả t ă i diễn văn t n t ền Nh ng tấ ươn n ười thật vi c thật có s c hấp dẫn, t c động sâu sắc tới nhận th c v h nh động củ n ười được giáo dục ười khẳn định: “ h n ươn n ười t t làm vi c t t muôn hình muôn vẻ là vật li q ý để các chú xây d n c n n ười” [59, tr.665]

T n phươn ph p n ươn , ười quán tri t q n điể nói đi đ i với làm Nếu nói một đường, làm một nẻ th h n có ý n hĩ t c dụng nào

cả ươn ở đ h n q ời nói h s ch vở, ằng nh ng con

n ười, công vi c cụ thể Giá trị của nh ng tấ ươn chính tính cụ thể, thiết th c của nó Bởi vì tính cụ thể, thiết th c của nh ng tấ ươn có hả năn th ết phục v đe đến hi u quả giáo dục rất c ười nhấn mạnh, các thầy cô giáo phải là nh ng tấ ươn t ước hết cho h c sinh noi theo ười ph n tích: “T ẻ em như c i ươn t n s n , thầy t t thì ảnh hưởng

t t, thầy xấu thì ảnh hưởng xấ ” [54, tr.269] nên các thầy cô giáo, phải ươn mẫu t lời nói đến vi c làm Dạ c c ch điều gì thì bản thân mình phải làm

t t điề đó, “Thầy giáo phải làm kiểu mẫu cho các chá ” [54, t 345] ười viết: “Dạy các cháu thì nói với các cháu chỉ là một phần, cái chính là phải cho các cháu nhìn thấy, cho nên nh ng tấ ươn th c tế là rất quan tr ng Mu n dạy cho trẻ e th nh n ười t t th t ước hết các cô, các chú phải n ười t t”

[56, tr.77-78] T đó, đòi hỏi các thầy các cô phải: không ng ng bồi dưỡng

đạ đ c cách mạng, lập t ường chính trị; phải ra s c đ n ết, iúp đỡ nhau cùng tiến bộ

Hồ Chí Minh nhắc nhở m i n ười h c tập theo tấ ươn n ười khác, đồng thời cũn t phấn đấ để nh cũn t ở thành một tấ ươn T c là, nói điều gì thì phải n , t ước, làm nhiề hơn Tư tưởng này khi áp dụng vào công vi c giáo dục, đòi hỏi nhà giáo dục phải đi ti n ph n t n

c n t c n ươn Bởi vì, nhà giáo dục n ười dạ n ười khác, mu n dạy được n ười h c th t ước hết bản th n nh cũn phải là một tấ ươn

1.3 Giá trị quan điểm Hồ Chí Minh về phương pháp giáo dục

Chủ tịch Hồ Chí Minh h n chỉ ãnh tụ chính t ị ỗi ạc, nh văn

hó i t ất đồn thời cũn nh i dục vĩ đại, nh sư phạ ẫ c

củ d n tộc Vi t Cả c ộc đời h ạt độn c ch ạn ph n phú, i n

v đầ cả độn củ ười có thế thấ , n s t tư tưởn củ Chủ tịch Hồ Chí Minh t hi ười đi t đườn c nước đến hi t út hơi thở c i cùn tư tưởn v c n n ười, nhất thế h t ẻ, v vậ ười d nh s q n

t ớn đến i dục ởi i dục chính h h c về thiết ế v d n

c n n ười hận th c sâu sắc tầ quan t n củ giáo dục đ i với tươn lai

củ dân tộc, ười đã căn dặn “V ợi ích ười nă thì phải t ồn cây Vì ợi ích trăm nă thì phải t ồn n ười” Tư tưởn Hồ Chí Minh về giáo dục nói chung và nh n chỉ dẫn củ ười về phươn pháp giáo dục nói riêng là ột

ộ phận quan t n và phong phú trong h th n tư tưởng toàn di n và sâu sắc củ ười h n tư tưởn ấ không chỉ có giá t ị lý ận sâu sắc mà còn

đầ ắp nh n bài h c th c tiễn sinh độn

1.3.1 Giá trị lý luận

Tư tưởng Hồ Chí Minh là một h th ng nh n q n điểm toàn di n và sâu sắc về c n đường cách mạng Vi t Nam Hồ Chí Minh luôn c định được tầm quan tr ng của giáo dục đ i với vận mênh của dân tộc và khẳn định “ ột