Kỹ năng nghề nghiệp của phóng viên truyền hình ở việt nam hiện nay (khảo sát tại đài truyền hình việt nam, đài truyền hình thành phố hồ chí minh, đài phát thanh truyền hình hà tĩnh)

- Cuốn “Sáng tạo tác phẩm báo chí” Nxb Văn hoá – Thông tin, Hà Nội, 2002 được tác giả Đức Dũng giới thiệu hơn 10 thể loại báo chí, trong đó có viết về kỹ năng sáng tạo tác phẩm cách viế

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

NGUYỄN THỊ THÚY NGA

KỸ NĂNG NGHỀ NGHIỆP CỦA PHÓNG VIÊN TRUYỀN HÌNH

Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

(Khảo sát tại Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Truyền hình Thành phố

Hồ Chí Minh, Đài Phát thanh-Truyền hình Hà Tĩnh)

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

Hà Nội, 2017

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

NGUYỄN THỊ THÚY NGA

KỸ NĂNG NGHỀ NGHIỆP CỦA PHÓNG VIÊN TRUYỀN HÌNH

Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

(Khảo sát tại Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Truyền hình Thành phố

Hồ Chí Minh, Đài Phát thanh-Truyền hình Hà Tĩnh)

Ngành : Báo chí học

Mã số : 60 32 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN LUẬN VĂN:

PGS,TS NGUYỄN THỊ TRƯỜNG GIANG

Hà Nội, 2017

MỤC LỤC

Danh mục các chữ viết tắt

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: Cơ sở lý luận về kỹ năng nghề nghiệp của phóng viên truyền hình 15

1.1.Khái niệm 15

1.2.Vai trò của kỹ năng nghề nghiệp đối với phóng viên nói chung, phóng viên truyền hình nói riêng 20

1.3 Những tác động điển hình của bối cảnh hiện nay đến quá trình tác nghiệp của phóng viên truyền hình 22

1.4 Nhiệm vụ của phóng viên truyền hình 34

1.5 Những yêu cầu về kỹ năng nghề nghiệp đối với phóng viên truyền hình 36

CHƯƠNG 2: Thực trạng kỹ năng nghề nghiệp của phóng viên truyền hình 61

2.1 Giới thiệu về các đài truyền hình thuộc diện khảo sát ………61

2.2 Khảo sát kỹ năng nghề nghiệp của phóng viên truyền hình tại Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Truyền hình thành phố Hồ Chí Minh, Đài Phát thanh Truyền hình Hà Tĩnh……….……… 66

2.3 Đánh giá chung về kỹ năng nghề nghiệp của phóng viên 3 đài………90

CHƯƠNG 3: Vấn đề đặt ra và giải pháp nâng cao kỹ năng nghề nghiệp của phóng viên truyền hình trong thời gian tới 96

3.1 Một số vấn đề đặt ra 96

3.2 Giải pháp nâng cao kỹ năng nghề nghiệp của phóng viên truyền hình trong thời gian tới 103

KẾT LUẬN……… 113

TÀI LIỆU THAM KHẢO……….118

PHỤ LỤC……… 122

MỞ ĐẦU

1 Lý do lựa chọn đề tài

Gần nửa thế kỷ hình thành và phát triển, truyền hình Việt Nam đã có những bước tiến vượt bậc cả về số lượng và chất lượng Theo báo cáo tổng kết năm 2015 của Bộ Thông tin và Truyền thông, cả nước đã có 66 đài phát thanh truyền hình Bên cạnh hơn 100 kênh truyền hình quảng bá, có hơn 70 kênh truyền hình trả tiền với nhiều công nghệ truyền dẫn khác nhau phục vụ gần 10 triệu thuê bao trên toàn quốc (chưa kể hơn 40 kênh truyền hình nước ngoài phát trên hệ thống truyền hình cáp) Sự xuất hiện của các kênh truyền hình chuyên ngành, chuyên biệt (Truyền hình Công an nhân dân, Truyền hình Thông tấn, Truyền hình quốc phòng, Truyền hình Quốc hội, Truyền hình Nhân dân) đã làm phong phú hơn sự lựa chọn món ăn tinh thần của khán giả Phóng viên truyền hình hoạt động ngày một chuyên nghiệp hơn, mang đến nội dung các chương trình ngày càng hẫp dẫn, phục vụ đa dạng đối tượng Chất lượng hình ảnh, âm thanh đạt đến giá trị thẩm mỹ cao

Nhiều lý giải cho sự phát triển nhanh chóng nói trên, trong đó phải kể đến sự phát triển vũ bão của khoa học kỹ thuật tác động đến công nghệ truyền hình Từ công nghệ tương tự (anolog) chuyển sang công nghệ kỹ thuật số (digital) là sự chuyển đổi phương thức sản xuất chương trình truyền hình Kỹ năng nghiệp vụ chuyên môn là một yếu tố phụ thuộc vào công nghệ sản xuất Quy trình tác nghiệp của các phóng viên truyền hình đã có những thay đổi cơ bản để đáp ứng với môi trường công nghệ mới Các công cụ, phương tiện làm việc gọn nhẹ nhưng chất lượng hơn, trợ giúp cho phóng viên hoạt động nghề nghiệp tốt hơn Hiện nay, phóng viên truyền hình ngoài việc chịu trách nhiệm nội dung, kỹ năng của họ còn có thể quay phim và dựng phim để hoàn thiện tác phẩm (Trong công nghệ truyền hình trước đây, quay phim và dựng phim

là hai chức danh hoàn toàn độc lập với phóng viên) Đó là một minh chứng điển hình về sự tác động của khoa học công nghệ đến kỹ năng nghề nghiệp của phóng viên

Cũng chính việc ứng dụng công nghệ truyền hình mới đã xuất hiện các

mô hình sản xuất chương trình hiện đại, chuyên nghiệp Tuy nhiên, dù các đài truyền hình có áp dụng các phương thức sản xuất khác nhau, chức danh phóng viên vẫn không thể thay thế (thậm chí có xu hướng tích hợp nhiều kỹ năng của các chức danh khác vào chức danh phóng viên truyền hình) Phóng viên đóng vai trò là người đưa nguồn tin về cơ quan báo chí Họ thường xuyên cọ sát với thực tế cuộc sống, thu thập và thẩm định thông tin, nắm bắt bản chất của sự thật và định hướng nhận thức cho công chúng Vì vậy, yêu cầu đối với phóng viên/nhà báo nói chung, phóng viên truyền hình nói riêng phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, nắm vững luật pháp, có đạo đức nghề nghiệp trong sáng, kỹ năng nghiệp vụ thành thạo Trong bối cảnh toàn cầu hóa, năng lực chính trị vững vàng là đòi hỏi cốt lõi đối với mỗi phóng viên, giúp họ tỉnh táo nhận thức trước nguồn tin để biết đâu là lợi ích của quốc gia, dân tộc Với xu thế hội nhập quốc tế toàn diện, nắm vững luật pháp, kể cả luật pháp quốc tế của các phóng viên là một yêu cầu tất yếu Trước những cám dỗ của đời thường, sự trong sáng của đạo đức nghề nghiệp sẽ giúp các phóng viên vươn tới chính nghĩa, phản ánh đúng bản chất của sự thật – giá trị cốt lõi của báo chí Những yêu cầu nói trên mang tính tất yếu đối với bất cứ ai bước vào nghề báo Tuy nhiên, có hội tụ những yêu cầu trên nhưng kỹ năng chuyên môn nghiệp vụ không thành thạo sẽ khó trở thành một phóng viên lành nghề Mỗi loại hình báo chí đòi hỏi một kỹ năng nghề nghiệp chuyên biệt, điển hình

là truyền hình Điều đáng nói, những kỹ năng này không có tính ổn định, bởi

sự tác động của khoa học và công nghệ như trên phân tích Chuyên môn nghiệp vụ của phóng viên truyền hình sẽ thay đổi mỗi khi cập nhật một phương thức sản xuất mới Sự phát triển của truyền hình hiện nay cho thấy, yêu cầu về kỹ năng nghiệp vụ truyền hình ngày một khắt khe hơn Các phóng viên truyền hình phải chủ động nhập cuộc, lĩnh hội các kỹ năng mới và vận dụng sáng tạo trong thực tiễn để thích ứng nhanh quy trình sản xuất hiện đại

Thực tiễn vận động và phát triển là một bài toán khó cho công tác quản

lý, trong đó có quản lý báo chí Nhà nước đã ban hành các văn bản pháp quy

về tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp đối với phóng viên, điển hình là Thông

tư liên tịch số 11/2016/TTLT-BTTT-BNV ngày 07/4/2016 giữa Bộ Thông tin truyền thông và Bộ Nội vụ quy định mã số, tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp của các chức danh biên tập viên, phóng viên, biên dịch viên và đạo diễn truyền hình thuộc chuyên ngành thông tin và truyền thông Nghiên cứu sâu vào nội dung tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp đối với phóng viên cho thấy,

đó là các tiêu chuẩn áp dụng chung cho chức danh phóng viên, không rạch ròi phóng viên của các loại hình báo chí Đặc biệt, tiêu chuẩn về chuyên môn nghiệp vụ được thể hiện rất giản đơn, không cụ thể nhằm áp dụng trong thực tiễn quản lý, đánh giá nhân sự cũng như đối với công tác đào tạo, bồi dưỡng Đặc thù của mỗi loại hình báo chí khác nhau, dẫn đến kỹ năng nghề khác nhau Cần nhấn mạnh rằng, khoa học công nghệ phát triển tác động không ngừng tới công nghệ làm báo, đặc biệt là đối với truyền hình Cũng cần phải nhắc đến một yếu tố khách quan là nhu cầu, sự đòi hỏi của khán giả truyền hình ngày càng nâng cao, ngày một khắt khe hơn Những điều đó đòi hỏi kỹ năng nghề nghiệp của phóng viên truyền hình cần phải được rèn luyện thường xuyên

Vì vậy, hệ thống hóa kỹ năng nghề nghiệp trong bối cảnh làm truyền

hình hiện đại ngày nay có giá trị thực tiễn cao Nghiên cứu đề tài “Kỹ năng

nghề nghiệp của phóng viên truyền hình hiện nay” nhằm mong muốn hệ

thống hóa kỹ năng nghề nghiệp đối với phóng viên truyền hình ở nước ta và

đề xuất các giải pháp áp dụng các kỹ năng này trong thực tiễn báo chí truyền hình và đào tạo báo chí một cách hiệu quả

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài:

Kỹ năng nghề nghiệp, nghiệp vụ báo chí là chủ đề được nhiều tác giả nghiên cứu Xin trích lược một số công trình tiêu biểu:

 Sách:

- Cuốn “Làm báo – Lý thuyết và thực hành” (Trần Quang, Nxb Đại học

Quốc gia Hà Nội, 2001) được trình bày thành hai phần: phần thứ nhất là các thể loại nghệ thuật – chính luận (như ký, ghi nhanh, phóng sự, các thể loại trào phúng) với các kiến thức thiết yếu về đặc điểm thể loại, những yêu cầu đối với người viết, kết cấu, bố cục… Phần thứ hai bàn về một số vấn đề về báo chí và báo chí học được giới thiệu mang tính nghiên cứu với các chuyên đề: báo chí và khoa học, đối tượng nghiên cứu của báo chí, các luận thuyết về báo chí…

- Cuốn “Sáng tạo tác phẩm báo chí” (Nxb Văn hoá – Thông tin, Hà Nội,

2002) được tác giả Đức Dũng giới thiệu hơn 10 thể loại báo chí, trong đó có viết về kỹ năng sáng tạo tác phẩm (cách viết, quy trình sáng tạo), đặc biệt tác giả có đề cập đến Kỹ năng viết và nói cho phát thanh, truyền hình

- Cuốn “Sản xuất chương trình truyền hình” (Trần Bảo Khánh, Nxb Văn

hoá – Thông tin, Hà Nội, 2003) có đề cập đến một số tác phẩm báo chí truyền hình (tin truyền hình, phóng sự truyền hình, ký sự truyền hình, phỏng vấn truyền hình, tạp chí truyền hình, cầu truyền hình) Xét ở góc độ kỹ năng nghề, điểm nhấn của cuốn sách là sự đúc kết về quy trình sáng tạo các thể loại nói trên trong truyền hình Đây là cuốn sách hay dành cho những người đang học nghề, có thể đúc kết kinh nghiệm trước khi tác nghiệp

- Cuốn “Phóng sự báo chí” (Nguyễn Thị Thoa – Đức Dũng, Nxb Lý

luận chính trị, Hà Nội, 2005) là một công trình nghiên cứu chuyên sâu về một thể loại phổ biến hiện nay trên các loại hình báo chí Xét về kỹ năng nghiệp

vụ, nội dung cuốn sách đề cập đến đặc điểm của thể loại, các dạng phóng sự,

kỹ năng thực hiện tác phẩm theo từng loại hình (trong đó có phóng sự truyền hình)

- Cuốn “Viết báo như thế nào?” (Đức Dũng, Nxb Văn hoá – Thông tin,

Hà Nội, 2006) được tác giả trình bày về đặc điểm, quy trình sáng tạo một số thể loại báo chí như tin, phóng sự, ký chân dung và dạng bài phản ánh Đặc

biệt, tác giả tập trung vào kỹ năng, quy trình sáng tạo tác phẩm, có kèm theo dẫn chứng minh họa

- Cuốn “Kỹ năng viết bài”, “Kỹ năng phỏng vấn”, “Thủ thuật làm tin”

(Nxb Thông tấn, Hà Nội, 2006) có nội dung súc tích, ngắn gọn với điểm nhấn viết về chủ đề kỹ năng nghiệp vụ khi sáng tạo tác phẩm báo chí (những nguyên tắc, quy tắc trong từng công đoạn sáng tạo ) Các tác phẩm này thể hiện kinh nghiệm của một số nhà báo trong nước và quốc tế có giá trị thực tiễn cao đối với người học nghề Năm 2015, Nxb Thông tấn đã biên tập lại bộ

sách này trong cuốn: “Kỹ năng cho người làm báo”

- Cuốn “Phóng sự - từ giảng đường đến trang viết” (Huỳnh Dũng Nhân,

Nxb Thông tấn, Hà Nội, 2007) được tác giả trình bày sâu vào kỹ năng viết phóng sự Những kiến thức về đặc trưng thể loại, bố cục, phong cách riêng khi sáng tạo tác phẩm… là những kinh nghiệm quý báu dành cho các phóng viên trẻ say mê thể loại này

- Cuốn “Các thể loại báo chí chính luận” (Trần Quang, Nxb Đại học

Quốc gia Hà Nội, 2007): Một số dạng bài, thể loại báo chí được tác giả giới thiệu trong cuốn sách gồm: bài phản ánh, bình luận, xã luận, tiểu phẩm, thư trên báo, điểm báo, điều tra Người đọc có thể nghiên cứu những kiến thức hữu ích trong mỗi thể loại về khái niệm, đặc điểm, các dạng thức, một số lưu

ý khi sáng tạo tác phẩm

- Cuốn “Các thể loại báo chí chính luận nghệ thuật” (Dương Xuân Sơn,

Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, 2008) tập hợp những nghiên cứu của tác giả

về một số thể loại thuộc nhóm chính luận nghệ thuật (như ký văn học, ký báo chí, phóng sự, ký chân dung, ký chính luận, ghi nhanh, câu chuyện báo chí, tiểu phẩm) với cách trình bày từ khái niệm, đặc trưng, đặc điểm, thế mạnh và hạn chế, đến nghệ thuật viết Tác giả không đi sâu vào kỹ năng nghề nghiệp khi sáng tạo những tác phẩm này

- Cuốn “Các thể loại báo chí thông tấn” (Đinh Văn Hường, Nxb Đại học

Quốc gia Hà Nội, 2011): Ngoài phần mở đầu bàn đến những vấn đề chung về

thể loại báo chí (khái niệm, tiêu chí nhận diện, phân chia nhóm, xu hướng phát triển chung của thể loại báo chí), mỗi chương sau được tác giả giới thiệu một thể loại báo chí trong nhóm chính luận như: Tin, phỏng vấn, tường thuật Cấu trúc trình bày theo mạch logic từ quan niệm, đặc trưng, các dạng thức, cách thức thực hiện, các bước tổ chức triển khai… dễ theo dõi và phù hợp với những học viên đang học tập nghề báo Liên quan đến kỹ năng phóng viên truyền hình, tác giả đã giới thiệu quy trình chuẩn bị phỏng vấn qua truyền hình rất hữu ích

- Cuốn“Thể loại báo chí: Tin, tường thuật, ghi nhanh” (TS Phạm Thị

Thanh Tịnh, Nxb Chính trị - Hành chính, Hà Nội, 2013) là một tác phẩm có giá trị thông tin kiến thức về kỹ năng nghề nghiệp đối với phóng viên khi sáng tạo 3 thể loại này Vì vậy, điểm nhấn của cuốn sách thể hiện ở những kỹ năng, quy trình sáng tạo tác phẩm và những yêu cầu đối với phóng viên

- Cuốn “Thể loại tin báo chí” (TS Đinh Thị Thu Hằng, Nxb Thông tin

và truyền thông, Hà Nội, 2014) là một tác phẩm chứa đựng thông tin dồi dào, chuyên sâu về một thể loại chủ công của báo chí Nội dung cuốn sách không chỉ đề cập các kiến thức lý luận (lịch sử hình thành, khái niệm, đặc điểm…)

mà còn trình bày về kỹ năng sáng tạo, tổ chức sản xuất tin

- Cuốn “Các loại hình báo chí truyền thông” (PGS.TS Dương Xuân

Sơn, Nxb Thông tin và Truyền thông, Hà Nội, 2014) cung cấp những kiến thức chung về truyền thông, truyền thông đại chúng, đặc điểm thông tin báo chí Đồng thời, tác giả trình bày chuyên sâu về các loại hình báo chí (báo in, phát thanh, truyền hình, báo điện tử và các loại hình truyền thông khác) Đề cập về truyền hình, cuốn sách đưa ra những thông tin có giá trị về đặc điểm của tác phẩm báo chí truyền hình, đặc điểm khán giả truyền hình, ngôn ngữ truyền hình và một số thể loại báo chí truyền hình cơ bản

- Cuốn “Tác nghiệp báo chí trong môi trường truyền thông hiện đại”

(TS Nguyễn Thành Lợi, Nxb Thông tin và Truyền thông, Hà Nội, 2014) được tác giả dành riêng một chương bàn về Kỹ năng làm báo Tác giả sử dụng

phương pháp so sánh khi viết về các loại hình báo chí Việc minh chứng bằng các ví dụ từ thực tiễn giúp người đọc dễ tiếp thu kinh nghiệm nghề

- Cuốn “Nhà báo với trẻ em – kiến thức và kỹ năng” (TS Nguyễn Ngọc

Oanh, Nxb Thông tấn, Hà Nội, 2014) có trình bày về quy trình sáng tạo tác phẩm báo chí trên các loại hình báo chí khác nhau Từ đó, rút ra một số kỹ năng cơ bản trong quy trình sáng tạo tác phẩm báo chí Đây là những kiến thức được đúc rút thành lý thuyết rất có ý nghĩa với những người đang học nghề phóng viên, đặc biệt là chuyên cho đối tượng trẻ em

- Cuốn “Chính luận truyền hình – Lý thuyết và kỹ năng sáng tạo tác

phẩm” (TS Nguyễn Ngọc Oanh, Nxb Thông Tấn, Hà Nội, 2014): Đây là

công trình khoa học chuyên sâu về chính luận truyền hình Ngoài những nghiên cứu chung về chính luận (sự ra đời và phát triển, đặc trưng của chính luận báo chí, chính luận truyền hình…), tác giả thể hiện sự dày công nghiên cứu về thể loại bình luận truyền hình, đặc biệt khi bàn về Quy trình sáng tạo tác phẩm bình luận truyền hình Bên cạnh đó là những kết quả nghiên cứu về đàm luận truyền hình; tâm lý giao tiếp và ảnh hưởng của ngôn ngữ đến công chúng truyền hình

- Cuốn “Thông tấn báo chí – Lý thuyết và kỹ năng” (TS Nguyễn Thành

Lợi - PGS.TS Phạm Minh Sơn, Nxb Thông tin và Truyền thông, Hà Nội, 2014) đề cập đến một số kỹ năng sáng tạo phẩm báo chí như tin, phỏng vấn, bài thông tấn Khác với các công trình viết về chủ đề kỹ năng nghề báo, cuốn sách giới thiệu các kỹ năng thực hành và có kèm theo câu hỏi, bài tập rất gần gũi với phương pháp đào tạo

- Cuốn “Thuật làm báo – Sách thực hành” (Trần Dzĩ Hạ, Nxb Thông tin

và Truyền thông, Hà Nội, 2014) tập hợp những kinh nghiệm thực tiễn làm báo của tác giả, bởi vậy cuốn sách chứa đựng vốn sống, vốn nghề của người

có nhiều năm làm nghề Được chuyển tải dưới hình thức những mẩu chuyện, không theo lối lý luận chung chung nhưng người đọc thu được nhiều thủ thuật phong phú của nghề báo từ các kỹ năng như: tư duy và diễn đạt, rèn luyện trí

nhớ để dễ viết bài, vận dụng ngũ quan khi đi cơ sở lấy tài liệu, tìm đối tượng, cách viết gương người tốt việc tốt, viết cho người đọc và nói cho người nghe…

 Sách biên dịch từ nước ngoài:

- Cuốn: “Nhà báo – bí quyết kỹ năng-nghề nghiệp”, (Khoa Báo chí –

Phân viện Báo chí và Tuyên truyền, Nxb Lao động, Hà Nội, 1998) thể hiện những kinh nghiệm của các nhà báo phương Tây trong quá trình hoạt động nghiệp vụ Đó là những tri thức cần thiết của nghề, được các nhà báo khái quát lại (tính đặc thù trong ngôn ngữ báo chí, các quy tắc trong công việc của người biên tập…)

- Cuốn “Làm tin – phóng sự truyền hình” (Sổ tay phóng viên) (Neil

Everton, Quỹ Reuters xuất bản năm 1999) mang đến cho độc giả những kỹ năng cơ bản nhất khi làm tin và phóng sự truyền hình Cuốn sách không viết

về lý luận báo chí truyền hình mà chuyển tải những kinh nghiệm nghề hết sức phong phú, được các tác giả đúc kết trong quá trình sáng tạo tác phẩm Đây là cuốn sách hay dành cho những phóng viên truyền hình tương lai

- Cuốn “Báo chí truyền hình (tập 1)” (G.V Cudơnhetxốp, X.L XVích,

A.Ia.Iurốpxki, Nxb Thông Tấn, Hà Nội, 2004) chứa đựng những kiến thức lý luận cơ bản về truyền hình như các chức năng của truyền hình, lịch sử truyền hình, sự tác động của công nghệ tới lĩnh vực này Các tác giả cũng bàn tới một số kiến thức chuyên môn như ngôn ngữ hình ảnh, kịch bản truyền hình

- Cuốn “Báo chí truyền hình (tập 2)” (G.V Cudơnhetxốp, X.L XVích,

A.Ia.Iurốpxki, Nxb Thông Tấn, Hà Nội, 2004) được các tác giả viết sâu về kỹ năng trong truyền hình, khái quát nên lý thuyết như các thể loại báo chí truyền hình, các chức danh nghề nghiệp trong truyền hình, quy trình đào tạo phóng viên truyền hình

- Cuốn“Huấn luyện viên của người viết báo” (Jack Hart, Nxb Thông

Tấn, Hà Nội, 2007) thể hiện sự “đồ sộ” kinh nghiệm làm báo của tác giả Cách viết của tác giả khi chia sẻ kinh nghiệm là thông qua các tình huống có

thật trong quá trình tác nghiệp để khái quát nên những bài học hay – cái rất khó tổng kết thành lý luận trong quá trình đào tạo người làm báo

 Bài báo khoa học:

- Bài“Xử lý câu chữ trong truyền hình” (Trần Đắc Túc, Tạp chí Hội Nhà

báo Việt Nam, Hà Nội, 2010) khẳng định tính chất quan trọng của câu chữ (tức phần lời) trong các tác phẩm báo chí truyền hình Từ đó, tác giả đưa ra một số kinh nghiệm về câu chữ trong bản tin, trong các phóng sự truyền hình

và chia sẻ bí quyết “học, đọc, viết và thêm cả nghe nhìn” của bản thân

- Bài “Làm tin, phóng sự truyền hình “hình ảnh thứ nhất, lời bình thứ

hai” (Huy Chương, Tạp chí Hội Nhà báo Việt Nam điện tử, vja.org.vn, 2010)

chia sẻ kinh nghiệm từ những cái yếu, cái chưa đạt chuẩn mực trong sáng tạo hai thể loại chủ công nói trên Để tránh nhầm lẫn với tin, phóng sự phát thanh, theo tác giả, phóng viên truyền hình phải dành cho yếu tố hình ảnh ở vị trí quan trọng nhất – những hình ảnh phải “biết nói, biết kể chuyện”

- Bài “Kỹ năng nghề báo – cần được đào tạo chuyên nghiệp” (TS Trần

Bá Dung, (website: ajc.edu.vn, Học viện Báo chí & Tuyên truyền, 2011) có điểm nhấn đáng chú ý khi tác giả thể hiện khái quát nghề báo theo công thức 4K (có nghĩa, Nghề báo = Kiến thức + Kỹ năng + Kinh nghiệm + Kiến giải) Theo tác giả, kỹ năng tác nghiệp chuyên ngành là thành tố hết sức quan trọng, tạo nên một nhà báo chuyên nghiệp trong bối cảnh hiện nay

- Bài “Để có được một phóng sự ngắn truyền hình tốt” (Huy Đồng,

website: daotao.vtv.vn, Trung tâm đào tạo bồi dưỡng nghiệp vụ truyền hình, Đài Truyền hình Việt Nam, 2013) được tác giả chia sẻ hết sức sâu sắc về những kinh nghiệm đúc kết qua thực tiễn làm phóng sự ngắn truyền hình: Từ cách chọn đề tài, kết cấu, thời lượng, dẫn hiện trường, phỏng vấn hiện trường, khai thác chi tiết, lời bình… và làm thế nào để rèn luyện kỹ năng làm phóng

sự ngắn truyền hình

- Bài “Thực hiện phóng sự trong chương trình thời sự truyền hình”

(Nguyễn Thế Lãm, Tạp chí Người làm báo số 387 – Tháng 5/2016) bàn về kỹ

năng sáng tạo tác phẩm phóng sự truyền hình, từ việc xây dựng đề cương, kinh nghiệm sử dụng chi tiết hiệu quả, thực hiện các cuộc phỏng vấn, dẫn tại hiện trường, đến việc sử dụng âm thanh, tiếng động, đồ họa Tác giả khẳng định, liên tục sáng tạo, tư duy không ngừng là con đường tìm đến phong cách riêng của mỗi phóng viên truyền hình

***

Tóm lại: Nghiên cứu các tài liệu nói trên cho thấy, các công trình nghiên

cứu, bài báo khoa học đã đề cập đến những kỹ năng thiết yếu trong nghề báo nói chung, phóng viên truyền hình nói riêng Nó chứa đựng những kinh nghiệm, kỹ năng, kỹ sảo phong phú, phản ánh tính chất đa dạng về mặt kỹ năng nghề nghiệp của nghề báo Khi bàn về kỹ năng, các tác phẩm đi ngay vào những điều thiết yếu, quan trọng với cách thể hiện ngắn gọn, súc tích hoặc thông qua các mẩu chuyện có thực trong thực tiễn nghề của các tác giả Tuy nhiên, hầu hết các tác giả đề cập đến kỹ năng nghề nghiệp của phóng viên/nhà báo nói chung Chưa có công trình nào thể hiện một cách hệ thống về tiêu chuẩn kỹ năng nghề nghiệp của phóng viên truyền hình Từ đó cho thấy, tác giả vẫn còn hướng nghiên cứu chuyên sâu và hệ thống hóa các

kỹ năng nghề nghiệp của phóng viên truyền hình cần có trong bối cảnh hiện nay

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu:

Trên cơ sở hệ thống hoá khung lý thuyết về kỹ năng nghề nghiệp của phóng viên truyền hình, thông qua khảo sát và đánh giá thực trạng kỹ năng nghề nghiệp của chức danh này trong thực tiễn, luận văn đề xuất giải pháp nâng cao kỹ năng nghề nghiệp của phóng viên truyền hình trong thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu:

Để đạt được mục đích nêu trên, tác giả luận văn phải thực hiện các nhiệm vụ:

Một là, làm rõ những khái niệm liên quan đến đề tài như kỹ năng, kỹ năng nghề nghiệp, phóng viên truyền hình, kỹ năng nghề nghiệp của phóng viên truyền hình; tiến hành tổng quan tình hình nghiên cứu các tài liệu, công trình khoa học đã công bố có nội dung gần gũi với mục đích nghiên cứu

Hai là, khảo sát thực tiễn hoạt động của phóng viên truyền hình, phân tích sâu vào những kỹ năng nghề nghiệp thiết yếu và những vấn đề đặt ra

Ba là, đề xuất giải pháp nâng cao kỹ năng nghề nghiệp của phóng viên truyền hình trong thời gian tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là kỹ năng nghề nghiệp của phóng viên truyền hình

Khách thể nghiên cứu là phóng viên truyền hình Trong đó, luận văn đi sâu vào khía cạnh chuyên môn nghiệp vụ, không nghiên cứu về tiêu chuẩn đạo đức, phẩm chất chính trị của phóng viên truyền hình

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Tác giả lựa chọn 3 đài truyền hình đại diện cho 3 miền Bắc, Trung, Nam gồm:

* Miền Bắc: Đài Truyền hình Việt Nam (THVN) vì:

- Phạm vi hoạt động: Phóng viên truyền hình của Đài THVN có phạm

vi hoạt động trên mọi vùng miền của đất nước

- Đây là Đài có số lượng chương trình phục vụ đa dạng đối tượng

- Các định dạng chương trình phong phú

- Quy trình sáng tạo của PVTH áp dụng trên dây chuyền sản xuất hiện đại nhất, quy mô nhất trong số các đài/kênh truyền hình ở nước ta

Sự dẫn đầu trong ứng dụng công nghệ truyền hình, sự sáng tạo đa dạng

về nội dung và hình thức thể hiện tại Đài THVN là thực tiễn nghiên cứu, thu thập cơ sở dữ liệu nhằm phân tích các kỹ năng nghề nghiệp của PVTH để có thể áp dụng trong hệ thống truyền hình Việt Nam

* Miền Nam: Đài truyền hình thành phố Hồ Chí Minh (HTV) Đây là địa phương duy nhất trong các địa phương tách riêng đài phát thanh và đài truyền hình HTV có nhiều chương trình được khán giả không chỉ trong thành phố này mà các tỉnh phía nam yêu thích Đây cũng là đài từng đứng top đầu

về doanh thu quảng cáo truyền hình

* Miền Trung: Đài phát thanh truyền hình Hà Tĩnh (HTTV) Theo đánh giá của tác giả, đây là đài có chức năng nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức bộ máy, số lượng chương trình, chuyên mục khá tương đồng với các đài địa phương khác Việc nghiên cứu quá trình tác nghiệp của phóng viên tại HTTV sẽ thu được những cơ sở dữ liệu đáp ứng mục tiêu nghiên cứu của đề tài

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Tác giả thực hiện mục đích nghiên cứu luận văn trên nền tảng phương pháp luận khoa học của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước về báo chí; Lý thuyết báo chí học (cơ sở lý luận báo chí, đặc trưng báo chí truyền hình, lao

động nhà báo, phương pháp sáng tạo tác phẩm báo chí truyền hình…)

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Nhằm triển khai mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu, tác giả áp dụng các phương pháp cụ thể sau:

Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Được áp dụng để nghiên cứu các tài

liệu, công trình khoa học có liên quan đến đề tài, từ đó kế thừa những kết quả nghiên cứu đã có, đồng thời góp phần xây dựng hệ thống lý thuyết của luận văn

Phương pháp phỏng vấn sâu: Được sử dụng để phỏng vấn đại diện

phóng viên truyền hình và người quản lý nhằm thu thập ý kiến đánh giá, tổng kết về kỹ năng nghề nghiệp từ thực tiễn hoạt động của phóng viên truyền hình

Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi (an-két): Dùng để lấy ý kiến của

100 phóng viên truyền hình Mục đích là để thu nhận các ý kiến về kỹ năng nghề của PVTH Trên cơ sở kết quả khảo sát, tác giả rút ra những luận cứ khách quan nhằm minh chứng cho các đánh giá, đề xuất của mình

Phương pháp thống kê: Dùng để thống kê số kiện, dữ kiện thu được

trong quá trình điều tra, phỏng vấn

Phương pháp phân tích, tổng hợp: Dùng để phân tích, đánh giá và tổng

hợp các kết quả nghiên cứu nhằm xây dựng khung lý thuyết, rút ra các vấn đề

và đề xuất các tiêu chuẩn về kỹ năng nghề nghiệp của PVTH

6 Đóng góp mới của đề tài:

Luận văn đưa ra khung lý thuyết nhằm làm rõ kỹ năng nghề nghiệp của phóng viên truyền hình Trên cơ sở đó, luận văn cung cấp các dữ liệu khảo sát tin cậy từ thực tiễn làm truyền hình của phóng viên về góc độ chuyên môn nghiệp vụ

Luận văn hệ thống hóa kỹ năng nghề nghiệp đối với phóng viên truyền hình trong bối cảnh hiện nay Tác giả cũng đưa ra một số giải pháp có ý nghĩa thực tiễn nhằm áp dụng các kỹ năng này một cách thiết thực trong quá trình tác nghiệp của phóng viên các đài truyền hình và công tác đào tạo, bồi dưỡng phóng viên truyền hình

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

7.1 Ý nghĩa lý luận:

Thông qua nghiên cứu và hệ thống hóa lý thuyết, luận văn có ý nghĩa thiết thực đối với lý luận báo chí, xác định những tác động của bối cảnh đương đại với báo chí, đặc biệt là hoạt động nghề nghiệp của phóng viên truyền hình Thông qua khảo sát, luận văn khẳng định vai trò không thể thay thế của chức danh phóng viên truyền hình trong sự thay đổi của các mô hình quản lý và quy trình sản xuất khác nhau tại đài truyền hình Luận văn góp phần xây dựng khung lý thuyết về kỹ năng nghề nghiệp của phóng viên truyền hình

Kết quả của luận văn có ý nghĩa thiết thực đối với các cơ sở đào tạo báo chí trong việc cập nhật chương trình, nội dung đào tạo theo hướng phù hợp với thực tiễn tác nghiệp của phóng viên truyền hình hiện nay

8 Kết cấu luận văn:

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn có kết cấu 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về kỹ năng nghề nghiệp của phóng viên truyền hình

Chương 2: Thực trạng kỹ năng nghề nghiệp của phóng viên truyền hình Chương 3: Vấn đề đặt ra và giải pháp nâng cao kỹ năng nghề nghiệp của phóng viên truyền hình trong thời gian tới

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KỸ NĂNG NGHỀ NGHIỆP

CỦA PHÓNG VIÊN TRUYỀN HÌNH

1.1 Khái niệm

1.1.1 Kỹ năng

Theo tác giả Hoàng Phê: “Kỹ năng là khả năng vận dụng những kiến

thức thu lượm được trong một lĩnh vực nào đó vào thực tế” [33, tr.517 Định

nghĩa này nhấn mạnh vào việc thực hành kiến thức, coi đó là cách hình thành

kỹ năng, và nhấn mạnh đó là kiến thức của một lĩnh vực nghề nghiệp

Theo định nghĩa của Hội đồng Kinh doanh Australia, “Kỹ năng hành

nghề (employability skills) là các kỹ năng cần thiết không chỉ để có được việc làm mà còn để tiến bộ trong tổ chức thông qua việc phát huy tiềm năng cá nhân và đóng góp vào định hướng chiến lược của tổ chức.” [48, tr.3]

Dựa theo góc độ chuyên môn và quan điểm cá nhân, mỗi người có thể đưa ra định nghĩa kỹ năng khác nhau Trong bối cảnh thế giới ngày càng phẳng hơn, nhờ Internet mọi người đều có thể tiếp cận được thông tin một cách bình đẳng, mọi lúc, mọi nơi Kiến thức thu được ngày một nhiều và để thực hiện một công việc có kết quả cụ thể không phải chỉ có kiến thức là được Từ biết đến hiểu đến làm việc chuyên nghiệp là một khoảng cách rất lớn Do vậy, kỹ năng là yêu cầu cần có ở bất kỳ chủ thể nào, thể hiện sự thuần thục của chủ thể đó

Trong luận văn này, “Kỹ năng là khả năng áp dụng linh hoạt những kiến

thức chuyên môn vào thực ti n nhằm tạo ra kết quả mong đợi” Cuộc sống và

công việc luôn biến động theo xu hướng tiến bộ, sự phát triển của khoa học công nghệ và sự đòi hỏi chất lượng sản phẩm ngày càng cao nên việc nâng cao kỹ năng là quá trình diễn ra thường xuyên Nói cách khác, chủ thể không thể thực hiện một cách thụ động những kiến thức lý thuyết vào thực tế mà

Theo Nguyễn Hùng: “Nghề là một lĩnh vực hoạt động lao động mà trong

đó, nhờ được đào tạo, con người có được những tri thức, những kỹ năng để làm ra các loại sản phẩm vật chất hay tinh thần nào đó, đáp ứng được những nhu cầu của xã hội.” [17, t.11]

Nghề nghiệp là thuật ngữ xuất hiện trong điều kiện phân công lao động –

là loại hình lao động đặc biệt của con người đòi hỏi phải sử dụng những tri thức chung và tri thức chuyên ngành cho phù hợp với những kỹ năng và thói quen của hoạt động thực tiễn

Trong phạm vi một nghề nghiệp lại phân ra thành một loạt các ngành, các chuyên ngành Các hình thức hoạt động báo chí càng phát triển càng làm tăng thêm số lượng các ngành, các chuyên ngành trong phạm vi nghề nghiệp báo chí thống nhất

Trong cuốn “Cẩm nang những kỹ năng thực hành xã hội cần thiết cho sinh viên” của Trường Đại học Hoa Sen, thành phố Hồ Chí Minh do Nhà xuất

bản Trẻ phát hành năm 2010 định nghĩa: “Nghề nghiệp là khái niệm chung

dành để chỉ những công việc s gắn với bản thân của m i người trong hầu hết phần lớn khoảng thời gian quan tr ng trong đời m i con người Việc đi sai hướng trong nghề nghiệp s mang đến bất lợi trong cuộc sống của bạn sau này” [44, tr.5]

Về khía cạnh nghề báo, tác giả Nguyễn Ngọc Oanh có nêu: “Kỹ năng

báo chí được g i là kỹ năng làm báo hay còn g i là kỹ năng nghề nghiệp nhà báo Kỹ năng báo chí là một khái niệm rộng bao gồm kỹ năng thực hành nghề báo thuộc tất cả các khâu công việc Kỹ năng báo chí chính là việc áp dụng

những kiến thức nghề nghiệp báo chí vào thực tế, nhà báo tác nghiệp, thực hành trong thực tế, sử dụng các thao tác để tiến hành công việc của nhà báo Khi nhà báo thu thập thông tin, phỏng vấn, chụp ảnh, ghi âm, ghi hình,… rồi sáng tạo tác phẩm hoàn chỉnh và xuất bản hay phát sóng… chính là lúc nhà báo sử dụng các kỹ năng nghề nghiệp” [31, tr.25]

Về khía cạnh thực hành nghề nghiệp, Bộ Giáo dục, Đào tạo và Khoa học c xuất bản cuốn sách “Kỹ năng hành nghề cho tương lai” (năm 2002), trong đó định nghĩa: “Kỹ năng hành nghề (employability skills) là các kỹ năng cần thiết không chỉ để có được việc làm mà còn để tiến bộ trong tổ chức thông qua việc phát huy tiềm năng cá nhân và đóng góp vào định hướng chiến lược của tổ chức” [47]

Kỹ năng nghề nghiệp và kỹ năng hành nghề có giống nhau không Theo quan điểm của chúng tôi, kỹ năng nghề nghiệp mang tính bao quát tất cả các lĩnh vực nghề nghiệp; kỹ năng hành nghề thiên về tính thực hành nghề nghiệp

cụ thể, trong đó bao hàm cả kỹ năng cứng, kỹ năng mềm để đạt được hiệu quả tối đa trong quá trình làm việc

Xuất phát từ những quan niệm khác nhau và những đòi hỏi của sự phát triển, chúng tôi đưa ra quan điểm như sau:

“Kỹ năng nghề nghiệp là khả năng chuyên môn của chủ thể ở một lĩnh

vực nào đó được thể hiện trên thực tế” Dưới góc độ báo chí, “kỹ năng nghề

báo là việc áp dụng những kiến thức chuyên môn, thao tác kỹ thuật trong quá trình tác nghiệp nhằm tạo ra sản phẩm báo chí hoàn thiện cho công chúng”

Để có kỹ năng nghề báo, người làm báo phải có kiến thức, hiểu biết và tố chất làm nghề Để duy trì được kỹ năng, nghề báo đòi hỏi mỗi người phải thường xuyên tự hoàn thiện, trau dồi nghiệp vụ chuyên môn hàng ngày trong quá trình sáng tạo các tác phẩm báo chí nhưng cũng cần nâng cao vốn sống, vốn hiểu biết một cách sâu sắc về các lĩnh vực mà chúng ta trình bày Nghề báo khắt khe ở chỗ, nhiều người có kỹ năng nhưng không có sức bền, sau một thời gian sẽ bỏ nghề Xã hội không ngừng tiến lên phía trước, điều đó đòi hỏi

chúng ta phải nâng cao trình độ chuyên môn, kiến thức và s n sàng thích ứng với hoàn cảnh mới Hoặc là tiếp bước cùng với sự phát triển của báo chí hiện đại hoặc là tụt lại phía sau, đó là sự lựa chọn của mỗi người

1.1.3 Phóng viên truyền hình

“Phóng viên truyền hình” là từ ghép “phóng viên” và “truyền hình” Trong tiếng Việt, “phóng viên là người làm báo chuyên đi lấy tin tức, tài liệu để viết bài” [33]

PGS, TS Nguyễn Thành Lợi, PGS.TS Phạm Minh Sơn định nghĩa khá đầy đủ về tính chất nghề nghiệp của phóng viên: “Phóng viên là người chuyên

đi săn tin để viết bài, đăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng, phản ánh bức tranh chân thực của hiện thực khách quan cho công chúng” [22, tr.10]

Dưới góc độ một loại hình báo chí, “Truyền hình là loại hình chuyển tải thông tin qua âm thanh và hình ảnh động Truyền hình được sử dụng tổng hợp tất cả các loại thông tin có trong báo in, phát thanh hay phim ảnh Hình ảnh chủ yếu và đặc trưng trong truyền hình là hình ảnh động về hiện thực trong cuộc sống Ngoài ra, truyền hình còn sử dụng các loại hình ảnh tĩnh như ảnh

tư liệu, mô hình, sơ đồ, biểu đồ… âm thanh trong truyền hình bao gồm lời nói, tiếng động và âm nhạc” [36, tr.16]

Dưới góc độ kỹ thuật, PGS.TS Dương Xuân Sơn định nghĩa “Truyền hình là hệ thống phát và thu hình ảnh và âm thanh bằng những thiết bị truyền dẫn tín hiệu từ qua cáp, sợi quang và quan trọng nhất là sóng điện tử” [38, tr.24]

Tác giả Đinh Ngọc Sơn định nghĩa về truyền hình dưới góc độ kỹ thuật

và nội dung: “Television là từ ghép, trong tiếng La tinh: “tele” có nghĩa là

“xa” còn “vision” là “nhìn”, như vậy sự kết hợp của nó cho thấy nghĩa: nhìn

từ xa Truyền hình ra đời đánh dấu mốc quan trọng khi mong muốn nhìn được

“từ xa” của con người trở thành hiện thực Trên phương diện kỹ thuật thì truyền hình là quá trình biến đổi từ năng lượng ánh sáng tác động qua ống

kính máy thu hình thành năng lượng điện, nguồn tín hiệu điện tử được phát sóng truyền đến máy thu hình và lại biến đổi thành năng lượng ánh sáng tác động vào thị giác, người xem nhận được hình ảnh thông qua màn hình Về mặt nội dung: truyền hình là loại hình truyền thông mà thông điệp được truyền trong không gian tích hợp cả hình ảnh và âm thanh tạo cho người xem cảm giác sống động của hiện thực cuộc sống [36]

Tác giả G.V Cudơnhetxốp định nghĩa phóng viên truyền hình theo nghệ thuật nghiệp vụ: “phóng viên là người trung gian trong việc đưa tin, là cầu nối không thiên vị và chính xác giữa khán giả và thực tế” [11, tr.140]

Từ những quan niệm khác nhau về phóng viên và truyền hình, chúng tôi định nghĩa phóng viên truyền hình theo khía cạnh đặc thù của loại hình báo

chí truyền hình “Phóng viên truyền hình là người khai thác và chuyển tải

thông tin bằng hình ảnh và âm thanh, phản ánh đời sống khách quan đến với công chúng thông qua hệ thống truyền d n phát sóng”

So với các loại hình báo chí khác, phóng viên truyền hình tác nghiệp theo nhóm gồm phóng viên biên tập, phóng viên quay phim, kỹ thuật viên nên quy trình sản xuất vất vả hơn Yêu cầu đối với phóng viên là phải có lòng yêu nghề thực sự, trong mọi tình huống phải kiên trì đến cùng, dám trả giá thậm chí cả tính mạng của mình để có được thông tin quý giá, bảo vệ nguồn tin, bảo vệ phương tiện tác nghiệp Chính vì tính chất rủi ro mà người ta nghĩ nghề báo nói chung và phóng viên truyền hình nói riêng là nghề nguy hiểm

1.1.4 Kỹ năng nghề nghiệp của phóng viên truyền hình

Tổng hợp những khái niệm đã phân tích ở trên, chúng tôi đưa ra định nghĩa về kỹ năng nghề nghiệp của phóng viên truyền hình như sau:

“Kỹ năng nghề nghiệp của phóng viên truyền hình là việc áp dụng những kiến thức chuyên môn, thao tác kỹ thuật trong quá trình tác nghiệp nhằm mục đích khai thác, chuyển tải thông tin bằng hình ảnh và âm thanh, phản ánh đời sống khách quan đến với công chúng thông qua hệ thống truyền

d n phát sóng”

Với định nghĩa này, chúng tôi muốn khái quát về kỹ năng thực tế của phóng viên truyền hình dưới góc độ nội dung và kỹ thuật tác nghiệp Phóng viên truyền hình không phải là một cá nhân mà là một tập thể nên kỹ năng nghề nghiệp của phóng viên truyền hình là kỹ năng phối hợp của một tập thể các chức danh khác nhau Mỗi một vị trí chức danh đảm nhiệm một khâu trong quy trình sản xuất, liên kết với nhau cùng tạo ra một sản phẩm Một tác phẩm truyền hình là sản phẩm chung của cả một tập thể

1.2 Vai trò của kỹ năng nghề nghiệp đối với phóng viên nói chung, phóng viên truyền hình nói riêng

Để trở thành cán bộ trong các cơ quan báo chí nói chung, đòi hỏi phóng viên phải được trang bị và đạt được những kiến thức, kỹ năng, phẩm chất nhất định Trong đó, kỹ năng nghề nghiệp là tiêu chí tất yếu trong các kỳ thi tuyển phóng viên Như nhà báo Hữu Thọ - tác giả cuốn: “Mắt sáng, lòng trong, bút sắc” (Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2012), từ “bút sắc” ở đây chính là chỉ

kỹ năng nghề nghiệp đạt đến mức độ thông thạo của phóng viên, nhà báo Cũng giống như nhiều nghề khác đòi hỏi phải có phẩm chất và kỹ năng nhưng đối với phóng viên, phẩm chất và kỹ năng như là điều kiện cần và đủ của mối quan hệ mật thiết, không thể tách rời trong bản thân mỗi nhà báo

Phải khẳng định chắc chắn rằng, không có kỹ năng nghề nghiệp, phóng viên không thể hành nghề Đây trở thành rào cản không thể vượt qua đối với những ai muốn trở thành thành viên chính thức của một đài truyền hình mà chỉ có lòng yêu nghề Kỹ năng nghề đóng vai trò then chốt trong việc giúp phóng viên hoàn thành nhiệm vụ được giao Do vậy, các chương trình đào tạo, bồi dưỡng cho chức danh phóng viên từ ngắn hạn đến dài hạn đều chú trọng khối lượng, thời gian đào tạo đối với kiến thức kỹ năng nghề nghiệp Mỗi loại hình báo chí lại đòi hỏi những kỹ năng đặc trưng Chỉ xét riêng thể loại báo chí, mỗi loại hình lại có kỹ năng, quy trình sáng tạo khác nhau và phức tạp hơn cả là báo chí truyền hình Người phóng viên không chỉ nắm

vững đặc điểm thể loại, quy trình sáng tạo mà còn phải có kỹ năng phối hợp trong ê-kíp/nhóm sản xuất nhằm hoàn thiện tác phẩm với chất lượng tốt nhất Hơn thế nữa, sự khắt khe của nghề báo thể hiện ở chỗ, có kỹ năng nghề nghiệp thôi chưa đủ mà đòi hỏi kỹ năng đó phải đạt đến mức độ thành thạo nếu không muốn “nghề đào thải người” sau một thời gian gắn bó Trong bối cảnh xã hội thông tin ngày càng phong phú, cách tiếp cận thông tin của công chúng hết sức đa dạng, nhu cầu và trình độ thẩm định thông tin của họ ngày càng cao Điều đó đòi hỏi chất lượng các sản phẩm báo chí nói chung, sản phẩm truyền hình nói riêng ngày càng cao hơn Sự khắt khe hơn của khán giả truyền hình khi đón nhận các tác phẩm, suy cho cùng, chính là sự đòi hỏi ngày càng cao về kỹ năng nghề nghiệp đối với phóng viên nói chung, phóng viên truyền hình nói riêng

Kỹ năng nghề nghiệp còn là yếu tố phân biệt năng lực giữa các phóng viên Thực tế cho thấy, khán giả truyền hình thường nhớ đến các gương mặt điển hình của các đài truyền hình bởi chính năng lực nghề nghiệp của họ Dấu

ấn của Quang Minh, Vân Anh… (chương trình thời sự), Lại Văn Sâm, Tại Bích Loan, Đặng Diễm Quỳnh… (các chương trình giải trí) trong lòng khán giả còn mang lại giá trị thương hiệu cho Đài THVN Trong hàng nghìn phóng viên, biên tập viên của một đài truyền hình quốc gia, chính năng lực nghề nghiệp có giá trị tôn vinh nghề nghiệp của bản thân phóng viên truyền hình Như trên đã phân tích, để có kỹ năng nghề báo, phóng viên phải có kiến thức, hiểu biết và tố chất làm nghề Để duy trì được kỹ năng, nghề báo đòi hỏi mỗi người phải thường xuyên tự hoàn thiện, trau dồi nghiệp vụ chuyên môn hàng ngày Việc hoàn thiện kỹ năng nghề nghiệp sẽ giúp phóng viên phát huy tiềm năng cá nhân, có bước phát triển tiến bộ trong tổ chức, bởi lẽ, theo xu thế phát triển của báo chí hiện đại, vai trò của phóng viên ngày càng được nâng cao Họ không chỉ là người trực tiếp ra hiện trường, tạo ra các sản phẩm truyền hình, quá trình tác nghiệp giúp họ đúc rút nhiều kinh nghiệm quý báu của nghề báo Họ có thể tham gia đề xuất về mặt nội dung chiến lược phát

triển, đón đầu những xu thế mới của truyền hình hiện đại trong bối cảnh nở rộ các kênh truyền hình hiện nay Thực tế, đã có nhiều phóng viên giỏi đang dần trở thành những cố vấn đắc lực, những lãnh đạo mới trong cơ cấu quản lý của

cơ quan báo chí chính là dựa vào ưu thế kinh nghiệm làm nghề Họ có nền tảng kỹ năng làm nghề vững vàng nên việc tham gia tư vấn và định hướng nội dung chiến lược cho sự phát triển của kênh có ý nghĩa quan trọng bởi xu thế báo chí hiện đại đang đòi hỏi những lãnh đạo trong cơ quan báo chí có trình

độ chuyên môn nghiệp vụ báo chí, sự am hiểu kiến thức và sự nhạy bén có tính báo chí cao Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học và công nghệ, đặc biệt

là những tiến bộ của kỹ thuật số đã khiến cho các thiết bị kỹ thuật làm ra sản phẩm truyền hình trở nên thông dụng hơn trước rất nhiều Để có chương trình chất lượng tốt, các đài truyền hình phải xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý có trình độ mọi mặt, đặc biệt là đội ngũ nhân viên, phóng viên sản xuất dày dặn kinh nghiệm, luôn sáng tạo và thích ứng với sự chuyển đổi mô hình sản xuất trong từng giai đoạn

1.3 Những tác động điển hình của bối cảnh hiện nay đến quá trình tác nghiệp của phóng viên truyền hình

1.3.1 Sự tác động của khoa học và công nghệ dẫn đến những thay đổi trong quy trình sản xuất truyền hình

Khoa học và công nghệ thông tin phát triển như vũ bão đã thúc đẩy ngành truyền hình tiến lên không ngừng từ truyền hình đen trắng, truyền hình màu đến truyền hình số đa năng Công nghệ truyền hình được cải tiến liên tục

để nâng cao chất lượng kỹ thuật và số lượng chương trình, đáp ứng nhu cầu đời sống văn hóa tinh thần ngày càng cao của nhân loại Những năm gần đây,

ở Việt Nam, bắt đầu xuất hiện những xu thế công nghệ truyền hình mới: truyền hình số vệ tinh DTH và truyền hình số mặt đất, truyền hình internet, truyền hình di động

Người ta đặt ra câu hỏi: Internet sẽ tác động như thế nào tới sự phát triển của ngành truyền hình Việt Nam Truyền hình internet có hai loại là truyền

hình internet truyền thống và truyền hình sử dụng giao thức internet (IPTV) Truyền hình internet đòi hỏi đường truyền internet băng thông rộng và máy tính hoặc bộ chuyển đổi tín hiệu cho TV Hiện nay, hầu hết các đài/kênh truyền hình đều xây dựng website truyền hình trực tuyến cho phép khán giả truy cập xem trực tiếp các chương trình truyền hình trên các kênh, sóng của nhà đài và đọc những bài viết bổ trợ thông tin Tuy nhiên, tốc độ và tính ổn định của đường truyền internet chưa cao, độ phân giải thấp nên loại hình này vẫn chưa được đông đảo khán giả hưởng ứng bằng các công nghệ truyền hình

đi trước

Truyền hình di động là công nghệ đưa chương trình truyền hình đến điện thoại di động Với loại hình này, khán giả có thể xem truyền hình mọi lúc mọi nơi, chứ không nhất thiết phải ngồi trước tivi hay máy tính Truyền hình di động chỉ phục vụ một số lượng người dùng hạn chế, không phải vì mục đích thưởng thức truyền hình theo kiểu truyền thống

Truyền hình của tương lai là truyền hình số với những tiêu chuẩn cao hơn rất nhiều so với công nghệ truyền hình số mà chúng ta đang có Công nghệ truyền hình số đầy đủ sẽ có chuẩn riêng về độ phân giải, tỉ lệ khuôn hình

và số lượng hình/giây Tất cả các thiết bị máy móc truyền hình như máy quay, băng đĩa, thiết bị biên tập hình, trạm phát sóng và máy thu hình đều phải tương thích các chuẩn này

Sự phát triển các loại hình truyền hình hiện đại dựa vào công nghệ đang

là xu thế của nền công nghiệp truyền hình trên thế giới, Việt Nam cũng không nằm ngoài xu thế tất yếu đó Trên thế giới có nhiều chương trình phát thẳng (live), chẳng hạn như kênh BBC tường thuật trực tiếp Tổng thống Mỹ Barack Obama phát biểu tại Hội đồng Liên hiệp quốc; đối thoại giữa hai đại diện Đảng Cộng hòa ông Donald Trump và bà Hillary Clinton – ứng viên Đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử tổng thống Mỹ vừa qua các sự kiện quan trọng được bình luận trực tiếp Đó là những sự kiện thu hút sự chú ý của công chúng không phải chỉ ở một nước mà còn ở nhiều nước khác nhau, ảnh hưởng

đến tình hình chung của toàn cầu Truyền hình thế giới có đủ khả năng về thiết bị kỹ thuật cho phép thực hiện chương trình truyền thẳng, giá thành cao, ekip thực hiện đòi hỏi tay nghề vững Khả năng đó có được là nhờ sự phát triển rất nhanh của khoa học và công nghệ, điều mà chỉ vài ba thập kỷ trước đây còn là mơ ước của các nhà sản xuất chương trình truyền hình THVN đã thực hiện nhiều chương trình trực tiếp gắn với sự kiện trọng đại nhưng không mang tính định kỳ, ngoại trừ chương trình bản tin hàng ngày đã có một ekip, bối cảnh trường quay, định dạng format cố định nên hầu như không có sự biến đổi đột ngột về nội dung và cách thức tổ chức sản xuất Còn lại những chương trình trực tiếp ngoài trời đều có sự chuẩn bị công phu với sự tham gia của nhiều người trong cả tháng trời Chương trình truyền hình trực tiếp đòi hỏi phóng viên phải chuẩn bị kỹ càng về kịch bản, quan sát hiện trường, dự kiến các tình huống có thể xảy ra ngoài kịch bản, phải dự liệu trước được những điều không chủ động được Quy trình sản xuất truyền hình trực tiếp cũng đòi hỏi nhiều nhân lực, phóng viên luôn năng động, phát huy được tính chủ động và làm chủ các tình huống có thể xảy ra

Trong suốt một vài thập kỷ qua, những chương trình sản xuất qua băng

từ là loại chương trình thường xuyên nhất tại các đài/ kênh truyền hình Việc

sử dụng camera Betacam, DVcam cho chất liệu hình ảnh SD Nếu dùng nhiều lần chất lượng hình ảnh không cao do tuổi thọ của băng kém, không bảo quản được trong điều kiện ẩm Ngoài ra sử dụng băng DV cam, Betacam khiến cho quy trình sản xuất của phóng viên vất vả hơn

Quá trình chuyển đổi số hóa trong sản xuất và phát sóng là bước tiến mới của quy trình sản xuất và lưu trữ chương trình Đài HTV đã thực hiện lộ trình

số hóa từ năm 2007 để giải quyết bài toán hậu Betacam đồng thời theo kịp xu hướng phát triển của ngành công nghệ thông tin, thay thế camera Betacam,

DV cam bằng các camera ghi hình lên thẻ nhớ, thay toàn bộ các bộ dựng AB Roll bằng bộ dựng phi tuyến và thay thế VTR phát video clip và ghi hình bằng DDR cho chất lượng hình ảnh có độ nét cao Truyền hình SDTV trước

kia có độ phân giải cao nhất tỉ lệ là (720x576), trong khi đó truyền hình HDTV có 2 độ phân giải chủ yếu: (1920x1080) hoặc (1280x720) Chính vì thế số lượng các chi tiết hình ảnh của HDTV cao hơn nhiều so với SDTV, dẫn đến việc HDTV sẽ cho các hình ảnh có độ phân biệt chi tiết cao hơn rất nhiều, không bị tình trạng “muỗi” so với SDTV Với HDTV, tỉ lệ khuôn hình của tín hiệu sẽ là 16:9 trong khi đó tỉ lệ khuôn hình của SDTV là 4:3 Nghiên cứu cho thấy, tỉ lệ khuôn hình 16:9 của HDTV là phù hợp hơn cho mắt của người xem

và cũng mang lại nhiều thông tin hơn so với khuôn hình 4:3 của SDTV Bên cạnh đó, rất nhiều chương trình truyền hình sản xuất theo công nghệ HDTV

hỗ trợ âm thanh lập thể 5.1, chính vì thế HDTV bên cạnh hiệu quả mang lại

về hình ảnh, HDTV cũng mang lại chất lượng âm thanh tốt hơn nhiều so với SDTV

Quá trình chuyển đổi số hóa thay đổi quy trình công nghệ sản xuất truyền hình lên tầm cao hơn Thực hiện chủ trương của Chính phủ, các đơn vị truyền hình phải thực hiện truyền hình kỹ thuật số mặt đất trong năm 2016 Trong truyền hình số, tín hiệu hình ảnh và âm thanh được truyền dẫn, phát sóng dưới dạng dòng dữ liệu số đã được xử lý (tín hiệu truyền hình số) Tại phần thu (đầu thu truyền hình số DVB-T2 hoặc Tivi có tích hợp đầu thu truyền hình số DVB-T2), tín hiệu truyền hình số được chuyển đổi ngược lại thành hình ảnh và âm thanh Khi quá trình số hóa này hoàn thành, truyền hình

số mặt đất DVB-T2 sẽ thay thế hoàn toàn truyền hình tương tự mặt đất Truyền hình tương tự mặt đất sẽ ngừng hoạt động Quá trình số hóa mang lại nhiều lợi ích cho khán giả như: chất lượng chương trình truyền hình cao hơn hẳn so với truyền hình tương tự với âm thanh, hình ảnh trung thực và sắc nét

Sự thay đổi của công nghệ truyền hình không những tạo thuận lợi cho quy trình sản xuất tinh giản, gọn nhẹ, chuyên nghiệp hơn mà những phóng viên trực tiếp đi sản xuất cũng không phải băn khoăn với việc bảo quản dữ liệu trên thẻ nhớ như bảo quản băng từ như trước, không còn phải mất thời gian đọc time code trên băng để lấy dữ liệu, thay vào đó trên thẻ nhớ đã ghi

s n từng mã hình ảnh, công việc đọc file và lưu file dễ dàng hơn Bên cạnh

đó, trước xu thế phát triển của công nghệ truyền hình, việc chuẩn bị hệ thống máy móc, kỹ thuật truyền dẫn tương thích là điều cần thiết cho quá trình số hóa, bởi thực tế hiện nay nhiều đài truyền hình chưa thực hiện được do thiếu tài chính, phải huy động nguồn lực phát triển theo hướng chuyên môn hóa và đào tạo nhân lực tiếp nhận quy trình kỹ thuật của công nghệ số hóa

1.3.2 Sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội

Với toàn cầu hóa, thế giới dần trở thành một “ngôi làng toàn cầu” nơi hai đặc điểm quan trọng nhất của đời sống xã hội là không gian và thời gian không còn có giới hạn [2, tr.7 Cơn sốt Internet trong những năm 1990 đã thay đổi tất cả Công nghệ thông tin giúp mạng xã hội phát triển thành một hệ thống tinh vi và phức tạp, trở thành một phần không thể thiếu của cuộc sống hiện đại Mạng xã hội không còn đơn thuần là nơi kết nối, mà còn là không gian nơi mỗi cá nhân có thể tự biến mình thành kênh truyền thông riêng để truyền tải thông điệp ra thế giới Khi mạng xã hội trở thành một phần tất yếu mỗi ngày cho hàng trăm triệu thành viên trên khắp thế giới thì cũng là khi báo chí tận dụng mạng xã hội để mở rộng phạm vi tác động, mở rộng hơn lượng công chúng của mình

Trên mạng xã hội, những thông tin nổi bật, hình ảnh, video dữ liệu đời sống cá nhân của nhiều người được mọi người dễ dàng nắm bắt, từ đó nhà báo phát hiện những vấn đề nóng đang được dư luận chú ý Với kỹ năng nghiệp vụ, nhà báo nhận diện sự kiện, vấn đề được công chúng quan tâm để khai thác thành đề tài báo chí và sử dụng lượng độc giả trên mạng xã hội để nuôi dưỡng nguồn tin, mở rộng sự quan tâm của công chúng Đồng thời sử dụng tính năng của mạng xã hội như chat, chia sẻ file, video clip, blog,…, để lan tỏa thông tin nhanh chóng và rộng khắp Với không gian giao tiếp mở, nhà báo có thể nhận phản hồi từ các diễn đàn trên mạng, lắng nghe quan điểm của

họ về vấn đề nhà báo đặt ra Hiện nay, rất nhiều tờ báo, kênh truyền hình mở fanpage có hàng chục nghìn, hàng trăm nghìn lượt like theo dõi thông tin, clip

đăng tải và chia sẻ link trên trang cho họ Luật Báo chí cho phép sự tự do ngôn luận trên mạng xã hội nên những năm gần đây, mạng xã hội điển hình là facebook trở thành không gian trao đổi thông tin công cộng rộng lớn và được yêu thích nhất

Chính vì lẽ đó, mạng xã hội vừa là kênh khai thác thông tin phong phú, kênh chia sẻ thông tin, phản biện và tương tác với khán giả nhanh nhất Sự có mặt của mạng xã hội góp phần cho sản phẩm truyền hình gần gũi hơn với công chúng thông qua chia sẻ link video clip trên facebook hoặc youtube Công chúng có thể xem truyền hình ngay trên máy tính của mình ở bất kỳ đâu, sau đó đưa quan điểm bình luận ngay trên fanpage Những thông tin báo chí cung cấp được các cư dân mạng xã hội phân tích, mổ xẻ, bình luận, đánh giá, thậm chí chỉ ra những vi phạm, sai sót của báo chí Diễn đàn nhà báo trẻ trên facebook thường xuyên đăng tải những bài báo, hình ảnh, clip của cơ quan báo chí và trao giải kền kền Đó là những tác phẩm thiếu văn hóa, thiếu đạo đức, làm suy đồi những cái hay, cái tốt, suy giảm giá trị chân, thiện, mỹ

và thiếu tính xây dựng nền báo chí lành mạnh Thông qua sự tương tác đó, nhà báo sẽ thấy được lợi ích của quá trình đối thoại với khán giả Thông tin tiếp nhận sẽ nhanh hơn, cụ thể hơn, sát thực hơn Sự phản hồi nhanh chóng của khán giả chứng minh hiệu quả từ mạng xã hội so với những cách làm truyền thống trước đó như đường dây điện thoại nóng dành cho khán giả gọi đến chương trình, hộp thư truyền hình,… Các đài truyền hình hiện nay đang

sử dụng facebook và youtube như một công cụ hữu hiệu quảng bá các chương trình của mình đến công chúng

Với sự phát triển của mạng xã hội nên việc cung cấp thông tin và bình luận về sự kiện, vấn đề không còn là độc quyền của nhà báo Nhiều khi đọc báo, xem tivi chính thống, chúng ta không có được thông tin mình muốn hoặc thông tin cập nhật chậm hơn Vì lượng thông tin đồ sộ mà trong quy trình sản xuất, nhà báo phải nhanh nhạy, nắm bắt kịp thời các thông tin, lắng nghe, tìm hiểu, đáp ứng nhu cầu của công chúng tốt hơn Khi đứng trước luồng dư luận

mạnh mẽ, nhà báo sẽ cân nhắc nên chọn lựa theo góc nhìn nào, cách thức cung cấp thông tin, nên hay không nên đưa thông tin đó để định hướng khán giả

Tuy nhiên, sự phong phú của mạng xã hội khiến quy trình tác nghiệp của phóng viên trở nên dễ dãi hơn Xu hướng các sản phẩm báo chí giật gân, câu khách, nội dung sáo rỗng, hay lấy đời tư ngôi sao giải trí ra để mua vui, câu view đang ngày càng nhiều Có phải vì đời sống kinh tế xã hội thiếu những vấn đề hấp dẫn có ý nghĩa tích cực với công chúng nên phải những sản phẩm

có nội dung nhàn nhạt gây sốc lên ngôi Sự khủng hoảng thông tin tràn lan trên mạng xã hội khiến một bộ phận không nhỏ phóng viên, nhà báo chạy theo xu hướng nhất thời, bằng lòng với cách khai thác thông tin trên mạng làm đề tài cho sản phẩm của mình Bên cạnh những thông tin tích cực, mạng

xã hội ẩn chứa nhiều rủi ro về tính xác thực của thông tin, là cái bẫy khiến phóng viên dễ mắc tai nạn nghề nghiệp như: đưa tin không rõ nguồn, không đáng tin cậy, bóp méo sự thật, thêm bớt từ khiến nội dung phỏng vấn, nội dung tác phẩm bị sai lệch… Trong năm qua, nhiều nhà báo bị kỷ luật, cảnh cáo, tước thẻ nghề vì vi phạm quy trình tác nghiệp, có thể kể đến trường hợp phóng viên của VTV24 đưa tin sai sự thật trong phóng sự “cây chổi quét rau” khiến người dân trồng rau ở Thanh Hóa bất bình VTV-đơn vị chủ quản bị phạt 50 triệu đồng

Mạng xã hội là con dao hai lưỡi Nếu tác nghiệp cẩn trọng, tỉ mỉ, khách quan và chân thật, báo chí sẽ chính thống hóa những thông tin trên mạng xã hội theo hai hướng: nếu thông tin từ mạng xã hội là đúng, báo chí sẽ kịp thời phổ biến, còn ngược lại, nếu thông tin từ mạng xã hội là sai, báo chí sẽ chấn chỉnh và kịp thời định hướng bằng thông tin chính xác Nên coi thông tin trên mạng xã hội chỉ mang tính gợi mở, không nên phụ thuộc, nhà báo sẽ tự đặt ra cho mình một ranh giới để tự kiểm chứng thông tin bằng trình độ, trách nhiệm

và đạo đức tác nghiệp

1.3.3 Những yêu cầu ngày càng cao về kỹ năng của cơ quan báo chí

Trước sức nóng về tốc độ đưa tin hiện nay, sự cạnh tranh chất lượng thông tin và lượng khán giả theo dõi đang tạo ra cuộc đua giữa các cơ quan báo chí Nhu cầu đó đòi hỏi cao về kỹ năng tác nghiệp của phóng viên

Lấy ví dụ, trước kia Đài THVN chỉ có 2 bản tin thời sự: trưa và tối, thì nay có 4 bản tin: chào buổi sáng, trưa, tối và 22h đêm Các đài/ kênh truyền hình khác cũng đua nhau ra mắt các bản tin thời sự, số lượng tin bài nhiều hơn yêu cầu năng lực tác nghiệp, khả năng săn tin nóng của phóng viên nhiều hơn p lực công việc ngày càng cao, nhiều đơn vị chỉ tính theo số lượng sản phẩm mà không chú ý nhiều đến chất lượng nên tình trạng copy, cắt xén tác phẩm của người này thành bài của người khác là chuyện bình thường Cùng một đề tài nhưng hiếm có tác phẩm nào có cách đặt tít khác biệt và nội dung thông tin dày dặn Để nâng cao chất lượng chương trình của kênh, để thu hút

sự quan tâm của khán giả, đánh trúng thị hiếu và tâm lý khán giả một cách thuyết phục nhất đòi hỏi người quản lý phải khắt khe khi đánh giá chất lượng sản phẩm của phóng viên và bản thân phóng viên phải chịu nỗ lực làm nghề thực sự, nghiêm túc khi tác nghiệp và không bằng lòng với sản phẩm mình có Điều 3 của Quy tắc đạo đức nghề nghiệp làm báo Việt Nam quy định, người làm báo phải “hành nghề trung thực, chính xác và khách quan” [15] Đây là một nguyên tắc quan trọng để bảo đảm tính hiệu quả, sức mạnh và uy tín của nghề báo, cơ quan báo chí và bản thân nhà báo

Nghề báo luôn đòi hỏi sự trung thực và tôn trọng sự thật Trung thực là điều kiện tiên quyết giúp nhà báo phản ánh hiện thực một cách chính xác, khách quan, mang lại hiệu quả truyền thông tích cực cho xã hội Tính quá đà,

tô hồng hay bôi đen là điều hết sức nguy hiểm và tối k với nghề báo Để hành nghề trung thực không phải lúc nào cũng dễ dàng, nhiều khi nhà báo phải sử dụng “chiêu, mánh” để khai thác được thông tin làm tăng sức hấp dẫn cho tác phẩm Chỉ có những nhà báo sành nghề mới nhìn nhận rõ tính trung

Trung thực, chính xác là cơ sở để thực hiện nguyên tắc khách quan Khách quan vừa là thái độ, là nguyên tắc làm việc cần có của người làm báo Trong hoạt động báo chí, nhà báo không được đưa ra những ý kiến, những nhận định mang tính cá nhân, định kiến của phóng viên khi thông tin về sự kiện, sự việc và không bị ảnh hưởng bởi các lợi ích bên ngoài Nhà báo nếu chỉ nghe thông tin một chiều, nhìn nhận sự việc một cách phiến diện thì sẽ dẫn đến cách viết thiếu khách quan, thậm chí suy diễn, áp đặt Thực tế, đã có những tác phẩm báo chí viết một chiều, thiếu kiểm chứng xuất hiện trên các phương tiện truyền thông đại chúng, làm giảm lòng tin của công chúng với báo chí Vì vậy, khách quan là đưa tiếng nói, nhận định, góc nhìn từ nhiều phía trên cơ sở công bằng

Nếu nhà báo đề cao nguyên tắc hành nghề trung thực, chính xác, khách quan thì sẽ mang lại cho công chúng một bức tranh gần nhất với sự thật Điều

đó thể hiện nghĩa vụ công dân và trách nhiệm của nhà báo với xã hội Là nguyên tắc tối thượng xây dựng lòng tin và sự tín nhiệm đối với công chúng Bác Hồ đã nói: “Tri thức như con dao mổ, trong tay thầy thuốc thì chữa bệnh cho người, trong tay kẻ cướp thì hại người Nên tri thức phải có chính trị” [26, tr.118] Nhà báo phải thể hiện mình là người chiến sỹ trên mặt trận

văn hóa – tư tưởng: tích cực tham gia và s n sàng hy sinh cho sự nghiệp xây dựng đất nước, s n sàng bênh vực và bảo vệ cái mới, cái đúng, cái tiến bộ; là người tuyên truyền, cổ động và tổ chức cho cái mới thắng lợi; là người thông thạo trong việc vận dụng những quy luật của hoạt động báo chí vào thực tiễn hoạt động hàng ngày để thực thi một cách hiệu quả những nhiệm vụ đặt ra trước báo chí Để đáp ứng những yêu cầu khách quan ấy, nhà báo chuyên nghiệp phải hội tụ đủ những phẩm chất, những yêu cầu nghề nghiệp

Rèn luyện năng lực nghề nghiệp: Năng lực của nhà báo được thể hiện qua khả năng nắm bắt nhanh, sâu sắc và toàn diện những kỹ năng cần thiết trong từng khâu, từng bước cụ thể trên cơ sở vận dụng những tri thức, hiểu biết, kinh nghiệm với lòng say mê nghề nghiệp Để có được tác phẩm báo chí luôn mới, hấp dẫn công chúng, nhà báo phải tự thân phấn đấu, rèn luyện trình

độ chuyên môn để hoàn thiện những phẩm chất nghề nghiệp

Trách nhiệm xã hội là ranh giới hay phạm vi trách nhiệm trong hoạt động nghề nghiệp của nhà báo, là hành lang hoạt động để nhà báo thực hiện những chức năng, nhiệm vụ của mình Nhà báo ý thức được trách nhiệm thì mới cố gắng để thực hiện nghĩa vụ nghề nghiệp, mới tích cực trong lao động sáng tạo, mới thường xuyên học hỏi nâng cao trình độ, phát triển nhân cách của người làm báo, phát huy một cách toàn diện và tự do năng lực sáng tạo của mình Nhà báo có ý thức trách nhiệm sẽ làm cho hoạt động trở thành tự giác, vững vàng trước những cám dỗ ngoại cảnh, tạo thành ý thức và tình cảm đối với trách nhiệm như là đặc tính của nhân cách Trách nhiệm xã hội đòi hỏi mỗi nhà báo trước hết phải đáp ứng những yêu cầu đặt ra và những ước muốn nảy sinh để thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ nghề nghiệp Ngày nay, trước yêu cầu ngày càng cao của báo chí, trước những mối quan hệ xã hội ngày càng đa dạng và phức tạp càng đòi hỏi ý thức trách nhiệm của người làm báo

1.3.4 Sự đòi hỏi của khán giả truyền hình

Theo nguyên lý truyền thông, quá trình truyền thông là quá trình tác động từ kênh phát tin đến kênh nhận tin, trong đó, hiệu quả truyền thông được

hiểu là những thông điệp mà kênh phát tin đưa ra được lĩnh hội một cách đầy

đủ ở kênh nhận tin Vì vậy, việc tăng cường tìm hiểu về thói quen, nhu cầu thưởng thức của khán giả là nhiệm vụ quan trọng với sự phát triển của đài/kênh truyền hình, bởi nếu không xác định được từng nhóm đối tượng khán giả, không có khán giả đích trong các khung giờ phát sóng thì các chương trình truyền hình khó có thể tồn tại và duy trì Để nghiên cứu thị hiếu khán giả

có nhiều cách khác nhau Trên thế giới, nhiều đài truyền hình lớn đã thông qua hệ thống “people meter” (máy đo lường khán giả tự động – nhật ký điện tử) để khảo sát Số liệu từ tỉ lệ ratting cho biết khán giả đang xem chương trình nào nhiều nhất và chương trình nào ít được quan tâm, là cơ hội để các đài truyền hình tham khảo từ đó đầu tư nâng cao chất lượng, nâng số lượng kênh, mở rộng phạm vi phục vụ Ngoài ra dựa vào sự phát triển của mạng xã hội với nhiều kênh tương tác là cách khá hiệu quả để tìm hiểu thị hiếu của khán giả với nội dung chương trình Nếu trước kia, các cơ quan báo đài dựa vào phương thức truyền thống như qua thư, điện thoại, điều tra xã hội để tìm hiểu nhu cầu của khán giả thì hiện nay với sự hỗ trợ của khoa học và công nghệ, mạng xã hội đã trở thành kênh trung gian kết nối báo chí và công chúng đến gần nhau hơn, kịp thời hơn

Với sự bùng nổ nhiều phương tiện truyền thông như hiện nay, khán giả ngày càng có nhiều cơ hội lựa chọn các phương tiện giải trí, các kênh truyền hình ra đời phải tạo ra bản sắc riêng thu hút khán giả mới có thể tồn tại Bản sắc riêng là vấn đề nan giải vì nó phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có sự sắc bén, nhanh nhạy, năng động của đội ngũ phóng viên Về khía cạnh thông tin, các kênh truyền hình đang cạnh tranh nhau, ai đưa được thông tin nhanh nhất, hấp dẫn nhất, đón trúng tâm lý của người xem nhất sẽ thu hút sự chú ý của khán giả Về khía cạnh chất lượng các chương trình chính luận, kênh nào

có góc nhìn sâu sắc, biết phân tích, lập luận trước vấn đề dư luận quan tâm, kênh đó sẽ tạo được định hướng dư luận xã hội Về khía cạnh giải trí, kênh nào chịu khó đầu tư xây dựng chương trình có tính nghệ thuật, định hướng về

cái đẹp, giá trị thẩm mỹ cao, kênh đó sẽ tạo được thương hiệu giải trí hấp dẫn Làm thế nào để truyền hình đến với số đông khán giả và tăng tỉ lệ ratting cho một chương trình truyền hình là đòi hỏi sự nghiêm túc về kỹ năng xây dựng chương trình của những người thực hiện với mục đích tạo ra thương hiệu vững bền cho chương trình Khán giả khi đã có lòng tin, họ sẽ duy trì thói quen chỉ thưởng thức các chương trình trên kênh đó

Khán giả truyền hình không chỉ tiếp nhận thông tin thụ động, một chiều,

mà đang trở thành nhân tố quan trọng trong các chương trình truyền hình bằng cách tham gia làm nhân vật trong chương trình hoặc bình luận, đưa ý kiến nhận xét trực tiếp chương trình, phản biện qua kênh tương tác trên mạng

xã hội Chẳng hạn chương trình “Giai điệu tự hào” trên sóng VTV1 không chỉ

có các khách mời là chuyên gia hiểu biết về lĩnh vực âm nhạc bình luận mà tại sân khấu trường quay, khán giả xem chương trình cũng đưa ý kiến về tiết mục vừa được trình bày Chương trình “60 phút mở” trên VTV1 thời gian đầu lên sóng không chiếm được cảm tình của công chúng vì nội dung và cách thể hiện gây tranh cãi, đặc biệt là từ sau lượt phát sóng có sự tham gia của MC Phan Anh Nhiều ý kiến trái chiều, cộng đồng mạng xã hội phản đối, tuy nhiên sau một thời gian chương trình ổn định theo phong cách vốn có, dư luận đã

“mềm” hơn, hiểu về tính phản biện đa chiều mà chương trình xây dựng Bên cạnh những chương trình dám nghĩ, dám làm, dám đưa ra những phong cách lạ để đo lường tâm lý của người xem, vẫn còn nhiều tác phẩm nhàn nhạt Khán giả ngày nay thông minh, có tri thức cao hơn nên dễ dị ứng với những tác phẩm có kiến thức văn hóa mỏng hẹp, dễ bức xúc trước thông tin không chính xác, không khách quan Sự nhảm nhí đang có xu hướng trở thành một trào lưu đáng báo động trên báo chí Nhiều sự việc hết sức bình thường trong cuộc sống được báo chí thổi phồng thành hiện tượng lạ trong xã hội để phục vụ thị hiếu của một bộ phận độc giả Những trò kích thích tâm lý

rẻ tiền, những cơn sóng trong dư luận xã hội cùng các kiểu ăn theo có thể coi

là một khuyết tật của truyền thông Trong một thế giới phẳng hiện nay, báo

chí có khả năng tác động nhanh chóng và mạnh mẽ đến đời sống xã hội Một bài viết có thể định hướng nhận thức, mang lại hiệu ứng tích cực, nhưng cũng

có thể làm suy giảm lòng tin, dẫn đến những hành vi lệch lạc của một nhóm

xã hội Nếu người cầm bút mang trong mình tư duy lệch lạc, chắc chắn không thể chuyển tải những giá trị đích thực của chân-thiện-mỹ đến với công chúng

Để tính chân-thiện-mỹ đến với độc giả một cách tự nhiên, sự sáng tạo, khả năng tìm kiếm, chắt lọc thông tin có vai trò hết sức quan trọng

1.4 Nhiệm vụ của phóng viên truyền hình

Theo thông tư liên tịch số: 11/2016/TTLT-BTTTT-BNV ngày 07 tháng

4 năm 2016 giữa Bộ Thông tin Truyền thông và Bộ Nội vụ về Quy định mã

số, tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp của các chức danh viên chức Biên tập viên, Phóng viên, Biên dịch viên và Đạo diễn truyền hình thuộc chuyên ngành Thông tin và Truyền thông đã chỉ rõ nhiệm vụ của phóng viên theo từng hạng như sau:

“ Điều 7 Phóng viên hạng I - Mã số: V.11.02.04

1 Nhiệm vụ:

a) Chủ trì xây dựng kế hoạch, kịch bản các tác phẩm báo chí;

b) Tổ chức chỉ đạo và thực hiện viết, chụp ảnh, quay phim các thể loại báo chí có nội dung tổng hợp, chủ đề lớn thuộc nhiều lĩnh vực có độ phức tạp cao hơn;

c) Viết bình luận, xã luận có nội dung liên quan đến trong nước và thế giới;

d) Biên tập, xét duyệt tin bài trước khi đăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng và chịu trách nhiệm cá nhân về nội dung các tin, bài đó; đ) Tổ chức và củng cố mạng lưới thông tin viên, cộng tác viên thuộc nhiệm vụ được phân công;

e) Chuẩn bị nội dung trao đổi nghiệp vụ báo chí trong nước và quốc tế; g) Xây dựng mục tiêu, chương trình, tư liệu và tổ chức bồi dưỡng nghiệp

vụ cho các hạng phóng viên thấp hơn;

e) Tham gia biên soạn chương trình, tài liệu và tổ chức bồi dưỡng nghiệp

vụ cho viên chức hạng dưới;

g) Tham gia chuẩn bị nội dung và trao đổi nghiệp vụ báo chí trong nước

c) Tổ chức làm việc với thông tin viên, giao dịch đặt viết tin, bài theo đề cương đã được duyệt.”

Phân tích các nội dung trên có thể thấy, nhiệm vụ của phóng viên đã được thể hiện khá bao quát trên phương diện quản lý chức danh nghề nghiệp

để từ đó thực hiện chức năng, nhiệm vụ của cơ quan báo chí Tác giả phát triển trên phương diện này và áp dụng vào cơ quan báo chí truyền hình để cụ

c) Phát hiện đề tài, chủ đề để hiện thực hóa kế hoạch sản xuất

d) Xây dựng đề cương, chỉ đạo, phối hợp sản xuất với các chức danh khác và chịu trách nhiệm về các tác phẩm báo chí truyền hình

e) Xây dựng, củng cố và phát triển mạng lưới cộng tác viên thuộc nhiệm

Trong cuốn sách “10 bí quyết kỹ năng nghề báo” năm 2002 của Eric Fikhtelius - một trong số các nhà báo nổi tiếng làm phóng sự, sản xuất chương trình phát thanh – truyền hình nổi tiếng của Thụy Điển, bí quyết kinh nghiệm của ông bao gồm các kỹ năng cứng, kỹ năng mềm, đặc biệt là việc thích ứng với bối cảnh thời đại công nghệ: [8]

- Say mê công việc

- Thông báo vấn đề quan trọng

- Làm việc một cách có kế hoạch