Đồ họa trong chương trình về kinh tế trên kênh vtv1, đài truyền hình việt nam

Vì vậy, việc nghiên cứu về vấn đề sử dụng đồ họa trong chương trình về kinh tế trên Đài Truyền hình Việt Nam là điều cần thiết để có thể gợi mở, làm tiền đề cho các phóng viên, biên tập

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

NGUYỄN THU TRANG

ĐỒ HỌA TRONG CHƯƠNG TRÌNH VỀ KINH TẾ TRÊN KÊNH VTV1, ĐÀI TRUYỀN HÌNH VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

HÀ NỘI, 2017

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

NGUYỄN THU TRANG

ĐỒ HỌA TRONG CHƯƠNG TRÌNH VỀ KINH TẾ TRÊN KÊNH VTV1, ĐÀI TRUYỀN HÌNH VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

Luận văn đã được sửa chữa theo khuyến nghị của Hội đồng chấm luận văn thạc sỹ

Hà Nội, ngày tháng 9 năm 2017

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

PGS.TS Trương Ngọc Nam

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và đƣợc trích dẫn theo quy định

Tác giả

Nguyễn Thu Trang

Để hoàn thành luận văn thạc sĩ với đề tài: Đồ họa trong chương trình

về kinh tế trên kênh VTV1, Đài Truyền hình Việt Nam, tôi xin tỏ lòng biết sơn

sâu sắc đến PGS,TS Nguyễn Thị Trường Giang đã tận tình hướng dẫn trong suốt quá trình tôi nghiên cứu

Tôi trân trọng cảm ơn quý Thầy, Cô của Học viện Báo chí và Tuyên truyền đã tận tình truyền đạt kiến thức trong những năm tôi học tập Vốn kiến thức được tiếp thu trong quá trình học không chỉ là nền tảng cho quá trình nghiên cứu luận văn mà còn là hành trang quý báu để tôi tiến xa hơn trên con đường sự nghiệp đã chọn

Sau cùng, xin kính chúc quý Thầy, Cô thật dồi dảo sức khỏe, niềm tin

để tiếp tục sứ mệnh cao đẹp của mình

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Học viên

Nguyễn Thu Trang

Bảng 2.1 Số lượng tác phẩm có sử dụng đồ họa trong 4 chương trình

thuộc diện khảo sát 61Bảng 2.2 Số lượng hình ảnh đồ họa trong 4 chương trình thuộc diện

khảo sát 63Bảng 2.3 Số lượng và t lệ các nội dung của hình ảnh đồ họa trong

chương trình Hội nhập t tháng 1 2 16 đến tháng 3 2 17 70Biểu đồ 2.1 T lệ các nội dung của đồ họa trong 4 chương trình thuộc

diện khảo sát 64Biểu đồ 2.2 T lệ các nội dung của hình ảnh đồ họa trong chương trình

Tài chính Kinh doanh t tháng 1 2 16 đến tháng 3/2017 67Biểu đồ 2.3 T lệ các nội dung của hình ảnh đồ họa trong chương trình

Tài chính Tiêu dùng t tháng 1 2 16 đến tháng 3 2 17 68Biểu đồ 2.4 T lệ các nội dung của hình ảnh đồ họa trong chương trình

Tạp chí Kinh tế cuối tuần t tháng 1 2 16 đến tháng 3 2 17 69Biểu đồ 2.5 T lệ các hình thức của đồ họa trong 4 chương trình thuộc

diện khảo sát 72Biểu đồ 2.6 T lệ các hình thức của đồ họa trong chương trình Tài chính

Kinh doanh t tháng 1 2 16 đến tháng 3 2 17 76Biểu đồ 2.7 T lệ các hình thức của đồ họa trong chương trình Tài chính

Tiêu dùng t tháng 1 2 16 đến tháng 3 2 17 78Biểu đồ 2.8 T lệ các hình thức của đồ họa trong chương trình Tạp chí

Kinh tế cuối tuần t tháng 1 2 16 đến tháng 3 2 17 79

MỞ ĐẦU 1

Chương 1:CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐỒ HỌA TRONG CHƯƠNG TRÌNH VỀ KINH TẾ TRÊN TRUYỀN HÌNH 15

1.1 Khái niệm 15

1.2 Vai trò và đặc điểm của đồ họa trong chương trình về kinh tế trên truyền hình 27

1.3 Những yếu tố tác động đến đồ họa trong chương trình về kinh tế trên truyền hình 37

1.4 Ưu điểm và hạn chế của việc sử dụng đồ họa trong chương trình về kinh tế trên truyền hình 40

1.5 Tiêu chí đánh giá chất lượng đồ họa trong chương trình về kinh tế trên truyền hình 42

Chương 2: THỰC TRẠNG ĐỒ HỌA TRONG CHƯƠNG TRÌNH VỀ KINH TẾ TRÊN KÊNH VTV1, ĐÀI TRUYỀN HÌNH VIỆT NAM 53

2.1 Giới thiệu về các chương trình khảo sát 53

2.2 Khảo sát đồ họa trong các chương trình Bản tin Tài chính Kinh doanh, Bản tin Tài chính Tiêu dung, Hội nhập và Tạp chí Kinh tế cuối tuần 55

2.3 Những thành công, hạn chế của đồ họa trong chương trình về kinh tế trên kênh VTV1, Đài Truyền hình Việt Nam và nguyên nhân 80

Chương 3: MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ĐỒ HỌA TRONG CHƯƠNG TRÌNH VỀ KINH TẾ TRÊN KÊNH VTV1, ĐÀI TRUYỀN HÌNH VIỆT NAM 104

3.1 Một số vấn đề đặt ra 104

3.2 Đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng đồ họa trong chương trình kinh tế trên kênh VTV1, Đài Truyền hình Việt Nam 117

KẾT LUẬN 128

TÀI LIỆU THAM KHẢO 133

PHỤ LỤC 137

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ngày nay, thiết kế đồ họa có thể được bắt gặp ở bất kỳ lĩnh vực nào trong cuộc sống T bao bì sản phẩm, báo, tạp chí, các ấn phẩm quảng bá (poster, biểu ngữ, tờ rơi, tập san…) đến các hoạt động sự kiện, show diễn (phông nền, cảnh trí, clip…), giao diện website, phim ảnh… Tất cả đều cần đến bàn tay và khối óc của những chuyên viên thiết kế đồ họa

Bên cạnh đó, sự phát triển vượt trội của các phần mềm thiết kế cho phép con người có thể ứng dụng đồ họa ở nhiều lĩnh vực, đặc biệt là báo chí - truyền thông Trong đó, sự nở rộ của những hình ảnh đồ họa bắt mắt xuất hiện trên truyền hình là một minh chứng xác thực cho điều này Đầu tiên, đồ họa xuất hiện ở những logo, hình hiệu, hình cắt với những kỹ xảo cầu kì, đẹp mắt

đã làm thay đổi những ấn tượng đầu tiên của khán giả về chương trình vốn có Nhờ có đồ họa, các chương trình trở nên chuyên nghiệp hơn, hấp dẫn hơn Không chỉ d ng lại ở đó, đến nay, đồ họa đã còn là một trong những chất liệu đặc biệt được sử dụng trong các tin tức, phóng sự như một điểm nhấn, một phương thức thể hiện nội dung độc đáo, dễ hiểu

Hiện nay, nhiều kênh truyền hình nổi tiếng thế giới như Truyền hình của Nhật Bản, Hàn Quốc, Anh, Pháp, Singapore… đã ứng dụng đồ họa trong các tác phẩm truyền hình với tần suất tương đối nhiều, phổ biến và rộng rãi Việc sớm sử dụng những cộng nghệ mới nhất về đồ họa tại các nước này đã tăng khả năng thể hiện trên màn hình, tăng tính cạnh tranh cũng như đáp ứng những đòi hỏi khắt khe của người xem, nhất là trong giai đoạn hiện nay với sự bùng nổ của mạng Internet trên toàn thế giới

Tại Việt Nam, các đài truyền hình cũng đã đầu tư trang thiết bị, cơ sở

hạ tầng, đặc biệt là trang thiết bị đồ họa truyền hình, đồng thời nghiên cứu và ứng dụng hiệu quả công nghệ này để nâng cao hơn nữa chất lượng các sản

phẩm truyền hình Sự ra đời của Trung tâm Đồ họa VTV vào năm 2 14 đã cho thấy sự quan tâm kịp thời của Đài Truyền hình Việt Nam với xu hướng truyền thông này trên thế giới

Thực tế cho thấy sử dụng đồ họa đạt hiệu quả cao trong việc truyền tải các thông tin liên quan đến số liệu, so sánh, các chỉ số hay các nghiên cứu khoa học Do đó, các chương trình về kinh tế là những chương trình sử dụng

đồ họa đầu tiên và với tần suất nhiều nhất trong việc thể hiện các nội dung về chỉ số, sự thay đổi và phát triển của các ngành kinh tế Đồ họa ngày càng thực

sự trở thành trợ thủ đắc lực, công cụ hỗ trợ không thể thiếu đối với truyền hình, đặc biệt là các tác phẩm, chương trình cần có sự thể hiện hình ảnh phức tạp, cầu kì, độc đáo

Tuy nhiên, đồ họa không phải “câu thần chú” để tạo ra các sản phẩm đẹp mắt mà nó vẫn rất cần một người biết cách sử dụng chúng Khi ứng dụng

đồ họa vào các tác phẩm truyền hình, những phóng viên, biên tập viên truyền hình đòi hỏi phải có trau dồi thêm tư duy sáng tạo hình ảnh nhân tạo, kết hợp với một đội ngũ những chuyên viên đồ họa lành nghề và cũng có trình độ tư duy và tính thẩm mỹ cao Đội ngũ này phải có khả năng cảm nhận tinh tế để

có thể kết hợp hài hòa giữa ấn tượng kỹ xảo hình ảnh và tính chân thực, dễ hiểu của thông tin Mọi ứng dụng kỹ xảo đồ họa trong các tác phẩm trên truyền hình đều cần được cân nhắc để đảm bảo yếu tố nghệ thuật, thẩm mỹ và sát thực Hơn nữa, kinh phí để chi trả cho các trang thiết bị cũng như nguồn nhân lực có năng lực cho lĩnh vực này cũng là điều khiến cho nhiều nhà đài phải suy nghĩ Có lẽ, những yêu cầu đó đã khiến cho hiện nay, cho dù đã ứng dụng đồ họa trên truyền hình nhưng những sản phẩm đồ họa chỉ thực sự đạt được những hiệu quả tương đối tích cực ở Đài Truyền hình Việt Nam Còn lại, tại các Đài Truyền hình địa phương, việc sử dụng đồ họa trong các chương trình nói chung và chương trình kinh tế nói riêng chưa phát huy được

sức mạnh cạnh tranh, còn sơ sài, thậm chí còn là điều hiếm hoi Thậm chí, một số tin của Đài Truyền hình Việt Nam cũng chưa thực sự phát huy được nhiều sức mạnh, sự sáng tạo, truyền cảm và biểu đạt ý đồ truyền thông t đồ họa do nhiều lí do khách quan và chủ quan Trong khi hiện nay, sử dụng đồ họa là một xu hướng tiến bộ, đặc biệt trong các chương trình về kinh tế

Vì vậy, việc nghiên cứu về vấn đề sử dụng đồ họa trong chương trình

về kinh tế trên Đài Truyền hình Việt Nam là điều cần thiết để có thể gợi mở, làm tiền đề cho các phóng viên, biên tập viên và các nhà quản lý của các đài truyền hình quốc gia và địa phương tiếp tục mạnh dạn đầu tư, ứng dụng yếu

tố đồ họa trong việc cải tiến diện mạo, nâng cao chất lượng thông tin của các

chương trình Do đó, tôi lựa chọn đề tài “Đồ họa trong chương trình về kinh

tế trên kênh VTV1, Đài Truyền hình Việt Nam” làm luận văn thạc sĩ ngành

* Sách

- Cuốn “Motion Graphics: Graphic Design for Broadcast and Film”

(Tạm dịch: Đồ họa chuyển động: Thiết kế đồ họa cho Truyền hình và Điện ảnh) của Steven Curran (Rockport Publishers, 2 ) mở ra một hành trình mới của thiết kế đồ họa hoạt hình mang tên đồ hoạ chuyển động sử dụng trên truyền hình và trong các bộ phim Trong cuốn sách, tác giả Steven đã xem xét

và đánh giá về những cá nhân và các tổ chức có nhiều thành công trong việc

thiết kế đồ họa cho truyền hình, phim cũng như các phương tiện truyền thông mới khác

- Bên cạnh đó, cuốn “Thiết kế, tạo mẫu và dàn trang” của Roger

C.Parkers (NXB Trẻ, 2 3) cũng đã đề cập đến tầm quan trọng của thông tin

đồ họa trên báo chí và những hướng đi nhằm phát huy tối đa hiệu quả của dạng thức đưa tin độc đáo này

- Cuốn “Broadcast Graphics On the Spot: Timesaving Techniques

Using Photoshop and After Effects for Broadcast and Post Production (DV Expert)” - tạm dịch: Đồ họa trên truyền hình: Tiết kiệm thời gian bằng các kỹ

năng sử dụng Photoshop và After Effect cho truyền hình và các ấn phẩm của nhóm tác giả Richard Harrington, Glen Stephens và Chris Vadnais (Focal Press, 2 5) cung cấp hơn 35 kỹ thuật sản xuất đồ họa trên truyền hình t thu thập hình ảnh để sử dụng trong đồ họa phát sóng, làm việc với các phông chữ, làm chủ việc key hình và các hiệu ứng chuyển cảnh, hoặc thiết kế các chuyển động cho các biểu tượng đến các bước thực hiện đồ họa cho tin chạy thanh bar, bảng chữ, MC dẫn chương trình

- Cuốn “A Practice Guide to Graphics reporting information graphics

for Print, Web & Broadcast” (Tạm dịch: Hướng dẫn sử dụng thông tin đồ

họa trên báo in, báo mạng và truyền hình) của tác giả Jennifer George - Palilonis (Focal Press,2 6) là hệ thống lượng kiến thức cần thiết về thông tin đồ họa trên cả ba loại hình báo chí: báo in, báo mạng và truyền hình Những kiến thức trong cuốn sách đã giúp cho người đọc có cái nhìn khái quát về việc sử dụng đồ họa để thể hiện các thông tin, thông điệp đồng thời hướng dẫn tương đối cụ thể cách sử dụng để đạt được hiệu quả thông tin bằng đồ họa trên báo chí

- Cuốn “Graphic Design: Now in Production” (tạm dịch: Thiết kế đồ

họa: Những sản phẩm đương đại) của nhóm tác giả Ian Albinson, Rob

Giampietro, Jeremy Leslie, Alexander Ulloa và Armin Vit (Walker Art Center, 2 11) cung cấp những kiến thức về thiết kế đồ họa cho áp phích, phông chữ, sách, tạp chí, tiêu đề phim logo, v v với các ví dụ thực tế là các

dự án thiết kế cụ thể, các trích dẫn, phỏng vấn của các chuyên gia đồ họa về các kỹ thuật, công nghệ và công cụ mà họ đã sử dụng

* Báo cáo đề tài nghiên cứu khoa học

- Nghiên cứu “Graphic Forms in Network Television News” (tạm dịch: Các dạng thức đồ họa trong mạng lưới tin tức truyền hình) của hai nhà nghiên cứu Joe S Foote, Ann C Saunders ngay t năm 199 đã so sánh các

hình thức đồ họa khác nhau như biểu tượng, phim, video và hình ảnh tĩnh được sử dụng bởi CBS, ABC và NBC trong 43 câu chuyện được phát sóng vào năm 1988 Có 674 đồ họa được sử dụng trong những câu chuyện này, trung bình 25 sản phẩm đồ họa xuất hiện trong một chương trình tin tức buổi tối Tổng cộng có 78% các câu chuyện được sử dụng một số hình ảnh Kênh tin tức ABC sử dụng nhiều hình ảnh hơn hai kênh còn lại Nghiên cứu cũng phỏng đoán ảnh hưởng tiềm ẩn của đồ họa trong các lĩnh vực như thiết lập chương trình làm việc

- Đặc biệt, báo cáo kết quả nghiên cứu về thông tin đồ họa: “Reporting

and Editing news graphics” (tạm dịch: Sử dụng đồ họa trong tường thuật và

biên tập tin tức) của Kelly Barry (Phó Tổng biên tập mảng đồ họa của báo USA Today) tại Mỹ năm 2 6 đã cung cấp những số liệu thống kê cụ thể về tình hình phát triển của thông tin đồ họa trên báo chí

* Sách

- Cuốn “Tổ chức nội dung và thiết kế trình bày báo in” của PGS.TS Hà

Huy Phượng (NXB Lý luận chính trị, 2 6) đề cập đến những nội dung về trình bày thiết kế báo in, tạp chí, nội dung số báo, các nguyên tắc và phương pháp thể hiện, những phần mềm ứng dụng như Photoshop, Quarkxpress Đặc biệt, cuốn sách đánh giá việc sử dụng đồ họa thông tin trên báo chí là một dạng thức quan trọng, là hướng phát triển của báo chí trong tương lai

- Cuốn “Báo mạng điện tử - những vấn đề cơ bản” của PGS.TS

Nguyễn Thị Trường Giang (NXB Chính trị - Hành chính, 2 1 ) đề cập và khẳng định một trong những thành phần quan trọng của sản phẩm báo chí đa phương tiện đó chính là đồ họa (infographic)

- Cuốn sách “Báo mạng điện tử - Đặc trưng và phương pháp sáng tạo”

của hai tác giả Nguyễn Trí Nhiệm và Nguyễn Thị Trường Giang (NXB Chính trị Quốc gia, 2 14) cũng nêu rõ các kiến thức và kỹ năng hết sức cơ bản của báo mạng điện tử trong đó có phần nội dung về hình ảnh trên báo mạng đã đề cập đến đồ họa như một phương thức sáng tạo thông tin thiết yếu và ngày càng phổ biến trên báo điện tử Việt Nam

- Cuốn “Tác nghiệp báo chí trong môi trường truyền thông hiện đại”

của tác giả Nguyễn Thành Lợi (NXB Thông tin và Truyền thông, 2 14) cũng

đề cập đến thông tin đồ họa như một xu hướng tất yếu của truyền thông hiện đại đồng thời giới thiệu những kỹ năng cơ bản trong viết báo đa phương tiện trong đó có phương thức sử dụng đa phương tiện, thông tin đồ họa cho báo chí hiện nay

* Luận văn thạc sỹ

- Luận văn “Vấn đề sử dụng đồ họa trong thông tin báo chí ở Việt Nam

hiện nay” của Nguyễn Thị Thiện (Học viện Báo chí và Tuyên truyền, 2 11)

nghiên cứu Bản tin Thời sự 19h của VTV1, Bản tin Thời sự 19h45 của Đài

PT-TH Quảng Ninh, báo Thời báo Kinh tế Việt Nam, báo điện tử Vnexpress

để tìm ra phương hướng phát triển của dạng thức sử dụng đồ họa để đưa tin trên báo chí

- Luận văn “Sử dụng thông tin đồ họa trong các chương trình truyền

hình hiện nay” của Ngô Thị Yến (ĐH KHXH&NV, 2 12) khảo sát sử dụng

đồ họa trên truyền hình trên Bản tin Thời sự 19h, Bản tin Tài chính Kinh doanh của kênh VTV1, Bản tin thời sự Newlines của Đài Truyền hình NHK Nhật Bản, Đài Truyền hình Arirang Hàn Quốc, Bản tin thời sự Asia Today của kênh truyền hình Channel NewsAsia của Singapore Tuy nhiên, luận văn mới d ng lại ở việc nghiên cứu tổng quan về việc sử dụng thông tin đồ họa trên các chương trình truyền hình

- Luận văn “Đồ họa trong tác phẩm báo chí trên báo mạng điện tử Việt

Nam hiện nay” của Đào Thu Trang (HV Báo chí và Tuyên truyền, 2 13) đã

khảo sát, phân tích và đánh giá thực trạng việc sử dụng đồ họa trong các tác phẩm báo chí trên báo mạng điện tử VnExpress, Dantri và VnEconomy

* Bài báo khoa học

- Bài “Sự độc đáo của thông tin đồ họa” của PGS.TS Hà Huy Phượng

trong cuốn “Báo chí, những điểm nhìn t thực tiễn” (NXB Văn hóa - Thông tin, 2 ) được xem là bước khởi đầu của việc nghiên cứu về lý luận thiết kế

và trình bày báo bằng đồ họa

- Bài “Xu hướng phát triển của báo mạng điện tử” của PGS.TS Nguyễn

Thị Trường Giang (đăng trên trang Sóng Trẻ năm 2 1 ) cũng đề cập và khẳng định đồ họa là một trong những xu hướng phát triển của báo mạng điện tử

- Bài “Infographic: bức tranh thay ngàn lời nói” của tác giả Nhật Anh

(Tạp chí Thông tin Khoa học và Công nghệ, số tháng 6 năm 2 14) đã phân tích và so sánh đồ họa thông tin với cách đưa tin truyền thống Đặc biệt, bài viết sử dụng nhiều hình ảnh đồ họa để làm ví dụ và phân tích

- Bài viết “Sử dụng tin đồ họa trên báo mạng điện tử Việt Nam”của tác

giả Đào Cảnh (Tạp chí Người Làm Báo số tháng 6 năm 2 15) đã phân biệt hai khái niệm “thông tin đồ họa” và “thể loại tin đồ họa” đồng thời khẳng định ý nghĩa của việc sử dụng tin đồ họa đó là “kể những câu chuyện với mức

độ chi tiết mà bình thường hầu như không thể” hoặc “khiến cho hình thức trình bày thêm hấp dẫn, bắt mắt” Đặc biệt, bài viết đã phân tích và đánh giá thực trạng cụ thể của VienamPlus - tờ báo điện tử đầu tiên sử dụng thể loại tin

đồ họa và đưa ra một vài khuyến nghị

Nhìn chung, các tài liệu kể trên đã khẳng định được vị trí, vai trò và ý nghĩa của việc sử dụng đồ họa trong việc thể hiện các thông tin trên báo chí, đặc biệt là trong môi trường truyền thông hiện đại với những biến đổi hàng ngày, hàng giờ Bên cạnh đó, một số tài liệu cũng đã hệ thống hóa được các

kỹ năng sử dụng đồ họa để t đó áp dụng vào thực tiễn, nâng cao chất lượng thông tin bằng đồ họa trên các loại hình báo chí hiện nay Tuy nhiên, chưa có tài liệu chuyên biệt nào nghiên cứu về sử dụng đồ họa trên truyền hình tại Việt Nam Đặc biệt, việc đi sâu nghiên cứu đồ họa sử dụng trong một dạng chương trình chuyên biệt cũng chưa xuất hiện Trong khi đó, các chương trình kinh tế là những chương trình sử dụng đồ họa đầu tiên và có hàm lượng thông tin đồ họa tương đối đồ sộ Việc nghiên cứu sâu hơn về vấn đề sử dụng đồ họa trong chương trình về kinh tế trên truyền hình là điều cần thiết Do đó, luận văn sẽ tập trung nghiên cứu về đồ họa trong các chương trình kinh tế trên kênh VTV1, Đài Truyền hình Việt Nam Đây là kênh thông tin chính luận, thời sự với các chương trình kinh tế điển hình, đặc trưng đồng thời là một trong những nơi áp dụng sử dụng đồ họa trên truyền hình sớm nhất cả nước Thông qua khảo sát và đánh giá đồ họa trong chương trình về kinh tế, luận văn sẽ chỉ ra vai trò, tiêu chí cơ bản đánh giá chất lượng cũng như những thành công và hạn chế của việc sử dụng đồ họa trong chương trình về kinh tế trên kênh VTV1, Đài Truyền hình Việt Nam T đó, đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả dạng thức thông tin này trên truyền hình

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích

Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận liên quan đến đề tài, luận văn khảo sát, đánh giá thực trạng đồ họa trong chương trình về kinh tế trên kênh VTV1, Đài Truyền hình Việt Nam, t đó đề xuất một số giải pháp nâng cao chất lượng đồ họa trong các chương trình về kinh tế trên truyền hình nói chung, trên Đài Truyền hình Việt Nam nói riêng

đồ họa trong các chương trình kinh tế trên truyền hình và ưu nhược điểm của việc sử dụng đồ họa trên truyền hình

+ Trình bày, phân tích thực trạng đồ họa trong các chương trình về kinh

tế trên kênh VTV1, Đài Truyền hình Việt Nam hiện nay Đưa ra những đánh giá cơ bản về chất lượng của của đồ họa thông qua việc khảo sát, phân tích, thống kê so sánh T đó chỉ ra những điểm đã đạt được và hạn chế còn tồn tại của việc sử dụng đồ họa trong các chương trình

+ Chỉ ra nguyên nhân dẫn đến những hạn chế, t đó đề xuất một số giải pháp nâng cao chất lượng đồ họa trong các chương trình về kinh tế trên truyền hình

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là nội dung và hình thức của đồ họa trong chương trình về kinh tế trên kênh VTV1, Đài Truyền hình Việt Nam

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Đài Truyền hình Việt Nam là cơ quan báo chí truyền hình hàng đầu của

cả nước Không chỉ đi đầu về tính thời sự, tính chính thống của thông tin, đây còn là cơ quan luôn tiên phong trong việc tiếp thu và áp dụng các xu hướng tác nghiệp, sáng tạo tác phẩm tiên tiến của nền báo chí, truyền hình thế giới

Sử dụng đồ họa trên truyền hình trên thế giới đã xuất hiện t nhiều năm trước Tại Việt Nam, có thể nói, Đài Truyền hình Việt Nam là cơ quan báo chí truyền hình đầu tiên đầu tư nghiên cứu và áp dụng bài bản dạng thức thông tin này trên các kênh T đó, không chỉ đạt được hiệu quả t thông tin đồ họa, Đài Truyền hình Việt Nam còn là cơ quan để nhiều các Đài Phát thanh - Truyền hình trên cả nước tìm hiểu và học hỏi Đối với các nhà nghiên cứu, đây cũng là cơ quan hội tụ nhiều cơ sở dữ liệu để có thể khảo sát, đánh giá cũng như tiến hành các phương pháp nghiên cứu khác như so sánh, phân tích

và phỏng vấn

Luận văn sẽ chủ yếu nghiên cứu các tác phẩm được phát sóng trên kênh VTV1 của Đài Truyền hình Việt Nam Kênh VTV1 là kênh thời sự tổng hợp quan trọng hàng đầu của cả nước, được ra đời sớm nhất và đến nay đã khẳng định được thương hiệu không chỉ của kênh mà còn của Đài Truyền hình Việt Nam Kênh có nội dung chính là các chương trình thời sự, chính luận với hàng loạt các bản tin, chuyên mục cập nhật, khẳng định vai trò chủ đạo trong công tác tuyên truyền, định hướng dư luận Kinh tế là một lĩnh vực trọng yếu của đời sống Các chương trình về kinh tế trên VTV1 được xây dựng nhằm phục vụ công chúng t việc cung cấp những thông tin kinh tế hàng ngày, hàng giờ đến những phân tích sâu sắc, uyên thâm, mang tính dự báo, dự kiến về mọi biến động có ảnh hưởng đến nền kinh tế Với đặc thù là những chỉ số thống kê khô khan và khó diễn tả bằng việc ghi hình, các chương trình kinh tế trên kênh VTV1 đã sớm áp dụng đồ họa để thể hiện thông tin Đến nay, việc

sử dụng đồ họa xuất hiện ở tất cả các chương trình về kinh tế trên kênh đồng thời cũng đã mang lại hiệu quả thông tin đáng kể

Tác giả lựa chọn 4 chương trình về kinh tế điển hình trên kênh VTV1 của

Đài Truyền hình Việt Nam để khảo sát và nghiên cứu, đó là: Tài chính Kinh

doanh, phát sóng lúc 7h, 12h3 và 21h3 hàng ngày (tr thứ 7 và chủ nhật); Tài chính Tiêu dùng, phát sóng lúc 1 h hàng ngày (tr thứ 7 và chủ nhật); chương

trình Tạp chí kinh tế cuối tuần, phát sóng vào lúc 9h thứ 7 hàng tuần và chương trình Hội nhập, phát sóng vào thứ 7 cách tuần (1 tháng 2 chương trình) Trong

đó, Tài chính Kinh doanh và Tài chính Tiêu dùng là hai chương trình tin tức kinh

tế có tần suất sử dụng đồ họa nhiều nhất hiện nay trên kênh VTV1 Mặt khác, đây cũng là hai chương trình kinh tế chuyên biệt đã trở nên quen thuộc và uy tín với công chúng Ngoài ra, tác giả luận văn lựa chọn thêm chương trình Tạp chí Kinh tế cuối tuần bởi đây là chương trình tổng hợp, hội tụ nhiều tác phẩm phóng

sự kinh tế đặc sắc có sử dụng đồ họa để thể hiện nội dung Chương trình Hội nhập cũng là một chương trình kinh tế chuyên sâu về lộ trình hội nhập mà Việt Nam đang theo đuổi với sự góp mặt của nhiều vị khách mời, chuyên gia kinh tế chia sẻ, bàn luận về một chủ đề hội nhập Các tác phẩm linh kiện của chương trình cũng đã sử dụng đồ họa để v a thể hiện nội dung hiệu quả v a tạo nên sự phong phú, đa dạng về cách thể hiện của chương trình

Thời gian khảo sát t tháng 1 2 16 đến hết tháng 3 2 17

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Đề tài được thực hiện trên nền tảng khoa học lý luận của chủ nghĩa Mác

- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước Việt Nam về công tác tư tưởng văn hóa và báo chí Cụ thể,

đó là những lý thuyết về khái niệm, đặc điểm, vai trò, chức năng và các tiêu

chí phân loại tác phẩm báo chí trên truyền hình

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu, tác giả áp dụng các phương pháp cụ thể sau:

+ Phương pháp phân tích tài liệu: Dùng để xem xét, phân tích các

thông tin có sẵn trong các tài liệu, t đó rút ra những thông tin cần thiết phục

vụ cho mục đích nghiên cứu của đề tài Trên cơ sở nghiên cứu, phân tích tài liệu, tác giả kế th a những kết quả nghiên cứu đã có, sử dụng nó để so sánh, minh hoạ cho các kết quả khảo sát của mình, t đó khẳng định những đóng góp mới của mình

+ Phương pháp phân tích nội dung: Dùng để phân tích nội dung sử dụng

đồ họa trong các chương trình, những câu trả lời thu được qua phỏng vấn sâu

T kết quả của phân tích nội dung, tác giả sẽ mô tả đặc trưng, đặc điểm của đồ họa trong chương trình về kinh tế trên kênh VTV1, Đài Truyền hình Việt Nam thông qua những dẫn chứng cụ thể, những số liệu mang tính định lượng

+ Phương pháp phỏng vấn sâu: Được sử dụng để phỏng vấn một số

phóng viên, biên tập viên, nhà quản lý báo chí, công chúng nhằm thu thập ý kiến đánh giá của cá nhân về đồ họa trong chương trình về kinh tế trên kênh VTV1, Đài Truyền hình Việt Nam nói riêng và trong các chương trình trên truyền hình nói chung

+ Phương pháp thống kê: Dùng để thống kê tài liệu, con số, sự kiện, dữ

liệu có được trong quá trình khảo sát

+ Phương pháp tổng hợp: Được dùng để thống kê, đánh giá và tổng

hợp những kết quả nghiên cứu nhằm đưa ra những luận cứ, luận điểm khái quát

6 Đóng góp mới của đề tài

Luận văn đưa ra các khái niệm nhằm làm rõ chức năng, nhiệm vụ, vai trò của đồ họa trong các chương truyền hình nói chung và trong chương trình

kinh tế nói riêng T đó đưa ra đặc điểm của đồ họa trên truyền hình, những tiêu chí đánh giá chất lượng chung nhất cũng như ưu nhược điểm của việc sử dụng đồ họa trong chương trình về kinh tế trên truyền hình

Luận văn đưa ra một số kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng các nội dung và hình thức thể hiện bằng đồ họa trong các tác phẩm của chương trình kinh tế; trình bày một số sáng kiến, xóa bỏ một số quan điểm, tư tưởng và cách làm rập khuôn máy móc, cầu toàn, nóng vội, nhân rộng tràn lan…; tạo dựng môi trường thuận lợi hơn; kiến nghị về sử dụng - đào tạo nguồn nhân lực…

Là một đề tài nghiên cứu tương đối mới nên tài liệu nghiên cứu về đồ họa trong chương trình về kinh tế trên truyền hình còn ít, nên hạn chế càng là điều khó tránh khỏi Nhận thức được điều đó trong quá trình xây dựng luận văn, người viết khi đưa ra chính kiến luôn cố gắng tìm tòi hệ thống những luận cứ, luận chứng cụ thể, khoa học để minh chứng cho các lập luận, tránh

sự chủ quan, võ đoán ở mức độ cao nhất Những luận giải này tất yếu còn phải trải qua sự kiểm nghiệm bằng thực tiễn, thời gian và cần tiếp tục được bổ sung, hoàn chỉnh

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Đồ họa là một trong những yếu tố mới mẻ, thậm chí trong nhiều trường hợp là giải pháp hình ảnh để tác phẩm truyền hình trở nên sinh động, hấp dẫn

và độc đáo hơn Tuy nhiên, việc sử dụng đồ họa trong các chương trình kinh

tế xuất hiện chưa rộng rãi và phổ biến, đặc biệt tại các Đài Truyền hình địa phương Điều này ít nhiều ảnh hưởng đến chất lượng và khả năng lan tỏa của các nhà Đài, đặc biệt là trong thời điểm kinh tế khó khăn như hiện nay

7.1 Ý nghĩa lý luận

Luận văn hệ thống hoá và phân tích cụ thể vai trò đồ họa trong việc thể hiện nội dung với một diện mạo mới hấp dẫn hơn cho các tác phẩm về kinh tế trên truyền hình Đây cũng là công trình đánh giá lại những hiệu quả và tồn

tại của đồ họa trong chương trình về kinh tế của Đài Truyền hình Việt Nam - nơi tiên phong sử dụng yếu tố này trong các tác phẩm

Thông qua việc khảo sát, đánh giá, đề tài khẳng định vị trí, thế mạnh của đồ họa trong các tác phẩm trên sóng truyền hình Bên cạnh đó, luận văn còn có thể làm tài liệu tham khảo cho hoạt động nghiên cứu về đồ họa, thiết

kế đồ họa trên truyền hình thông qua việc đưa ra những phân tích cụ thể về thực trạng và giải pháp nâng cao việc sáng tạo các tác phẩm truyền hình

7.2 Ý nghĩa thực tiễn

Luận văn là một tài liệu tham khảo cho những người quan tâm về đồ họa truyền hình Luận văn sẽ khảo sát các tác phẩm của 4 chương trình Tài chính Kinh doanh, Tài chính Tiêu dùng, Hội nhập và Tạp chí kinh tế cuối tuần Trong đó, chú trọng nghiên cứu về nội dung, hình thức thể hiện; phân tích, nhận xét những ưu điểm và hạn chế T đó gợi ý, đưa ra ý kiến đóng góp, xây dựng và nâng cao chất lượng tác phẩm, giúp các nhà quản lý đưa ra

được những tiêu chí để có thể sử dụng đồ họa trong sản xuất các tác phẩm

8 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn có kết cấu 3 chương

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐỒ HỌA TRONG CHƯƠNG TRÌNH

VỀ KINH TẾ TRÊN TRUYỀN HÌNH

1.1 Khái niệm

1.1.1 Đồ họa và đồ họa trên truyền hình

1.1.1.1 Đồ họa

Theo Đại t điển Tiếng Việt do Nguyễn Như Ý chủ biên, NXB Văn

hóa - Thông tin xuất bản năm 1999,“Đồ họa là nghệ thuật tạo hình lấy nét vẽ,

nét khắc hoặc mảng hình tách bạch làm ngôn ngữ chính” Còn theo t điển

Oxford Advanced Learner’s xuất bản năm 1995 thì đồ họa (graphics) là tranh ảnh, hình vẽ được dùng chủ yếu cho mục đích thương mại Cũng theo t điển này, đồ họa có khả năng cung cấp những hình ảnh rõ ràng, sống động, đầy đủ các chi tiết và dễ tưởng tượng Thuật ngữ “graphics” có gốc là t “graph” - có nghĩa là thứ được viết hay vẽ ra theo một cách nào đó T này còn có nghĩa là

đồ thị, biểu đồ

Trong tác phẩm “A History of Graphic Design” - một cuốn sách online

của Guity Novin, nhà họa sỹ kiêm thiết kế đồ họa này cho rằng: “Đồ họa

(tiếng anh: “graphics”, gốc Hy Lạp: “graphikos”) là các sản phẩm trực quan được trình bày trên một mặt phẳng như bức tường, màn hình máy tính, giấy, đá hoặc mặt đất Thuật ngữ đồ họa bao hàm các khái niệm liên quan đến việc tạo ra các dấu hiệu, biểu đồ, biểu tượng, thiết kế hình học, v v ”

Một số quan điểm của các nhà nghiên cứu của các nước phương Tây cho rằng

đồ họa là một lĩnh vực truyền thông, trong đó thông điệp được tiếp nhận qua con đường thị giác Thiết kế đồ họa là tạo ra các giải pháp bằng hình ảnh cho

các vấn đề truyền thông

Nhìn chung, khi nhắc đến đồ họa, các quan điểm đều gắn liền thuật ngữ

này với những thuật ngữ khác như “hình ảnh”, “thị giác” với mục đích là truyền đạt một nội dung thông tin bất kỳ nào đó Do đó, có thể hiểu, đồ họa là

dạng thức thể hiện các thông tin, dữ liệu hay kiến thức bằng hình ảnh trực quan, được sáng tạo bằng hoạt động vẽ, thiết kế nhằm mục đích truyền tải thông tin, thông điệp nào đó đến người xem Ví dụ như hình ảnh, các bản phác

thảo, các dạng biểu đồ, sơ đồ, ký hiệu, thiết kế hình học, bản đồ, bản vẽ kỹ thuật Trong thực tế cuộc sống, nhiều thông tin được thể hiện bằng chữ viết hay hình ảnh chụp (tĩnh) không thể diễn tả hoặc không thể diễn tả đầy đủ nội dung, người ta cần tìm cách trình bày thông tin đó một cách dễ hiểu, ngắn gọn hơn Khi đó, phương pháp trực quan hóa được xem là sự lựa chọn hợp lý nhất Bám sát nguyên tắc chung của phương pháp trực quan hóa, đồ họa tận dụng nhận thức thuộc về thị giác t đó giảm tải công việc nhận thức của con người

Khi nhắc đến đồ họa, người ta dễ dàng nghĩ đến một khái niệm xuất hiện trong thời hiện đại, đi liền với sự phát triển của công nghệ thiết kế Tuy nhiên, trên thực tế, việc tạo ra hình ảnh, sơ đồ hay hình ảnh để biểu thị một nội dung, thông tin nào đó vốn đã xuất hiện t thời nguyên thủy Trong nhiều tài liệu lịch sử về các địa danh, cổ vật nổi tiếng, hàng trăm mẫu họa về động vật do người nguyên thủy khắc họa trong hang động Chauvet, miền Nam nước Pháp hơn 3 năm trước Công nguyên là một trong những minh chứng lịch sử đầu tiên của đồ họa Hay như các mẫu thiết kế của các thợ săn nguyên thủy trong nhà chờ đá Bhimketka ở Ấn Độ cách đây hơn 7 năm và các công trình đá thổ dân nghệ thuật trong Công viên Quốc gia Kakadu của Úc Nhiều tảng đá hoặc bức tranh hang động ở nhiều vùng, miền khác nhau trên thế giới chính là nền tảng sơ khai của đồ họa Đây cũng là những minh chứng đã cho thấy rằng đồ họa có một lịch sử rất lâu đời chứ không phải là một lĩnh vực mới xuất hiện trong thời hiện đại ngày nay

1.1.1.2 Đồ họa trên truyền hình

Ngay t những ngày đầu ra đời, đồ họa xuất hiện trên truyền hình như một phần hiển thị không thể thiếu trong bộ nhận diện của mỗi chương trình, bao gồm các dòng tiêu đề (thanh bar), logo chương trình, bộ hình hiệu, hình cắt của chương trình Trong những chương trình phim truyện, giải trí, đồ họa cũng không thể vắng mặt trong việc tạo ra các đoạn intro giới thiệu, trailer, teaser quảng cáo Và đặc biệt, hình ảnh đồ họa trên truyền hình là tài liệu, phần thể hiện nội dung xác đáng nhất cho nhiều tác phẩm đơn lẻ của nhiều đề tài, chủ đề khác nhau Chưa có một định nghĩa cụ thể và thống nhất về đồ họa trên truyền hình, tuy nhiên với sự xuất hiện ngày càng phổ biến, chúng ta

hoàn toàn có thể hiểu: Đồ họa trên truyền hình là đồ họa được thiết kế bằng

hình ảnh (tĩnh hoặc động) kết hợp với âm thanh (lời bình, tiếng động, âm nhạc) và được phát sóng trong các chương trình trên truyền hình Cách hiểu

này cho thấy sự khác biệt cơ bản của đồ họa trên truyền hình với đồ họa trên báo in Đồ họa trên báo in chi được hiển thị bằng hình ảnh tĩnh trên văn bản

và chỉ được lĩnh hội bằng con đường duy nhất là đọc

Với đặc thù của ngôn ngữ hình ảnh động sinh động, hấp dẫn và đa dạng, đồ họa trên truyền hình được sử dụng với cả chức năng nghệ thuật và chức năng thông tin Ở chức năng nghệ thuật, rõ ràng, những hình ảnh đồ họa được thiết kế trọn vẹn t màu sắc, bố cục, cách hiển thị và các hiệu ứng kèm theo đã có thể làm thỏa mãn nhiều “con mắt” của khán giả Còn với chức năng thông tin, đồ họa trên truyền hình là trợ thủ đắc lực của những tác phẩm

có số liệu phức tạp, phát huy hiệu quả trong việc mô phỏng lại diễn biến, quá trình, hoặc cần tái hiện lại một thực tế mà các tác giả không có điều kiện để ghi hình

Một chương trình truyền hình luôn có một bộ nhận diện riêng tạo nên dấu ấn phân biệt chương trình này với chương trình khác, bao gồm: hình hiệu,

hình cắt, nhạc hiệu, nhạc cắt, thanh bar bắn chữ, logo tên chương trình, slogan

- khẩu hiệu của chương trình Các chương trình luôn mở đầu bằng phần giới thiệu (có thể là hình hiệu, phần điểm nội dung chính), ngăn cách bằng các các hình cắt ngắn được thiết kế bắt mắt và hấp dẫn Hiện nay, phần lớn phần giới thiệu và phần ngăn cách này được xây dựng và thiết kế bằng đồ họa để đảm bảo tính thẩm mỹ, độc đáo và ngắn gọn Bên cạnh đó, các tác phẩm đơn lẻ trong chương trình với những nội dung phức tạp, hình ảnh tĩnh hay động chưa thể diễn tả hết ý nghĩa, đồ họa cũng xuất hiện với vai trò thể hiện nội dung thông tin một cách khoa học, dễ hiểu mà lại có thể tiết kiệm thời lượng

Truyền hình ra đời với tư cách là một phương tiện đại chúng mới, đòi hỏi một ngôn ngữ thị giác mới cũng cần được thiết lập Sự ra đời của truyền hình năm 1936 cũng chứng kiến sự xuất hiện của một phương tiện thông tin

dễ dàng được khai thác và nâng cao hơn bằng thiết kế đồ họa Tuy nhiên, khi truyền hình còn là một điều kỳ lạ, mới mẻ thì đồ họa trên truyền hình cũng chưa thực sự được chú ý đầu tư, nghiên cứu Tại Anh, trong suốt khoảng thời gian t năm 1936 đến năm 195 , việc thiếu thử nghiệm hay phát minh đồ họa truyền hình đã đặt ra cho các nhà làm truyền hình những thử thách trong việc thể hiện nhiều nội dung hình ảnh Đến năm 1951, một lễ hội được tổ chức đã

mở đầu cho sự nhận thức mới về thiết kế hình ảnh đồ họa trên truyền hình Tư tưởng đổi mới này đã có ảnh hưởng nhất định đến lãnh đạo của Đài BBC Do vậy, năm 1953, BBC đã quyết định phải bổ nhiệm một Trưởng phòng Thiết

kế Người được chọn là Richard Levin - một người có nền tàng là thiết kế triển lãm Sau đó, Levin tiếp tục thuyết phục để BBC tuyển dụng John Sewell

- chuyên viên thiết kế đồ họa truyền hình đầu tiên của Anh vào tháng 12 năm

1954 Mặc dù vào thời điểm này, thiết kế đồ họa vẫn chưa được BBC quan tâm chú trọng, nhưng các nhân viên thiết kế dưới quyền Richard Levin cũng nghiên cứu và cho ra đời những mẫu thiết kế đồ họa truyền hình đầu tiên, trở thành tiêu chuẩn vẫn còn được áp dụng đến ngày nay Mãi đến năm 1963 với

việc mở rộng thiết kế truyền hình, và chủ yếu là do sự ra mắt dự kiến của kênh BBC 2 năm 1964, Richard Levin được bổ nhiệm làm Giám đốc Thiết kế

Đồ họa, nâng tổng số nhân viên dưới quyền mình t 9 lên đến 2 nhà thiết kế Tại Mỹ, William Golden đã làm nên tên tuổi của mình trên truyền hình và được cho là nhà thiết kế đồ họa đầu tiên tại đây Tham gia vào CBSRadio, William sớm trở thành Giám đốc nghệ thuật của họ Sau Chiến tranh Thế giới

II, ông trở về CBS và sản xuất nhiều mẩu quảng cáo và đã dành nhiều giải thưởng Tuy nhiên, sáng tạo lớn nhất của ông chính là hình ảnh nhận diện cho kênh truyền hình CBS (The CBS Eye Logo) lần đầu tiên phát sóng ngày 6 tháng 11 năm 1951

Lịch sử đồ họa truyền hình cũng cần phải nhắc đến cái tên của Saul Bass - người có ảnh hưởng lớn nhất trong nghề, mặc dù ông hoạt động chủ yếu trong phim truyền hình Sinh ra ở New York và tốt nghiệp trường Art Students League and Brooklyn College, năm 1946, ông chuyển đến Los Angles và bắt đầu sản xuất đồ họa cho quảng cáo Tên tuổi của ông gắn liền với các thiết kế cho tiều đề phim truyền hình của Otto Preminger như The Man with Golden Arm, Grand Prix, Walk on the Wild side; sau này là các phim của Alfred Hitchcock Psycho Bass đã có ảnh hưởng đến các nhà thiết

kế đồ họa truyền hình bởi theo tiền lệ, những sản phẩm đồ họa thành công thường được tìm thấy trên các bản in ấn Nhưng Bass là người duy nhất cung cấp những hình ảnh sinh động t đồ họa trên màn hình TV Bass cũng thành công trong việc thiết kế các bộ nhận diện của các công ty khách hàng như AT&T, Exxon, Quaker Oát và Warner Commincations

Những cải tiến trong công nghệ máy tính đã dẫn đến sự ra đời của đồ họa máy tính William Fetter - một nhà thiết kế đồ họa cho Công ty Boeing đã đặt ra thuật ngữ “đồ họa máy tính” (computer graphics) năm 196 Ông đã sớm phát triển hình ảnh đồ họa mô phỏng con người và các chuyến bay Công nghệ này đã được sử dụng để thiết kế và lắp đặt máy bay cũng như mô phỏng

cách thức mà con người sẽ tương tác trong môi trường hàng không Ngay sau

đó, ưu điểm của việc sản xuất hình ảnh bằng kỹ thuật số này đã đưa những hình ảnh động vào phim truyền hình và phát sóng Các công ty chuyên sản xuất và phân phối đồ họa kỹ thuật số đã bắt đầu mọc lên Trong đó phải kể đến Digital Effects - một trong những ngồi nhà đồ họa máy tính ứng dụng kỹ thuật số đầu tiên được thành lập tại New York năm 1978 Hay TRON - một công ty hoạt động trong môi trường truyền hình với việc sản xuất đồ họa cho quảng cáo quốc gia và các chương trình khuyến mại trên truyền hình (chương trình Carlson năm 2 3 của Mỹ)

Tại Việt Nam, ngày 7 tháng 9 năm 197 , chương trình truyền hình đầu tiên đã được lên sóng lúc 19h3 Mở đầu chương trình là tín hiệu bản đồ Việt Nam hình chữ S trên nền trống đồng với dòng chữ Vô tuyến truyền hình Việt Nam Như vậy, ngay trong chương trình thử nghiệm đầu tiên, đồ họa - cụ thể

là bản đồ Việt Nam đã được sử dụng Cùng với sự phát triển và cải tiến của công nghệ 3D và phần mềm đồ họa hoạt hình, đồ họa trên truyền hình đã trở nên thực tế và phong phú hơn về mặt hình ảnh Tuy nhiên, thực tế báo chí truyền hình tại Việt Nam cho thấy việc ứng dụng đồ họa trong chuyển tải thông tin báo chí tại nhiều đài còn chậm so với báo chí thế giới và chưa tương xứng với vai trò vốn có của nó cũng như chưa thực sự đáp ứng những trông đợi của công chúng Nhất là khi hiện nay, hệ thống truyền hình cáp đã mở ra cho người xem khả năng tiếp cận với nghệ thuật làm truyền hình thế giới với

vô vàn các kỹ xảo, hình ảnh đồ họa đẹp mắt, hấp dẫn Với tiềm lực mạnh mẽ

và kinh nghiệm hoạt động, hiện nay, Đài Truyền hình Việt Nam là cơ quan đầu tiên và duy nhất mạnh tay đầu tư vào đồ họa để cải thiện chất lượng hình ảnh trên sóng Tuy còn chậm nhưng đến năm 2 14, Trung tâm Đồ họa đã được thành lập đánh dấu nhận thức mới đúng đắn của lãnh đạo Đài Truyền hình Việt Nam về tầm quan trọng của yếu tố đồ họa trên truyền hình

Theo Quy chế Quản lý và nghiệm thu sản phẩm đồ họa của Đài Truyền hình Việt Nam ban hành ngày 15 6 2 1 , cụm t “sản phẩm đồ họa” bao gồm:

- Biểu tượng (Logo): Là sản phẩm đồ họa được thiết kế cô đọng về mặt

ý tưởng, được cách điệu t chữ viết hoặc hình tượng hóa để thể hiện tính chất thương hiệu của tổ chức, cá nhân, của một chương trình truyền hình hoặc một kênh phát sóng

- Hình hiệu của chương trình: Là sản phẩm đồ họa mở đầu của các chương trình

- Hình hiệu tiểu mục: Là sản phẩm đồ họa thể hiện t ng nội dung chính của một chương trình Được thiết kế riêng cho t ng phần nhưng phải tuân thủ theo format chung của Hình hiệu chương trình t màu sắc đến phong cách

- Hình cắt: Là sản phẩm đồ họa chuyển tiếp giữa các nội dung trong chương trình

- Phông nền (background), Popup, Bar chữ: Là sản phẩm đồ họa được thiết kế để lên hình, làm phông nền cho người dẫn ở trường quay, để lên bảng chữ, giới thiệu chương trình

- Trường quay ảo: Là một sản phẩm đồ họa được thiết kế hoàn toàn trên máy vi tính bằng kỹ thuật, thiết bị 3D để thay thế trường quay thực

- Đồ họa minh họa chính: Là sản phẩm đồ họa thể hiện các ý tưởng, chi tiết nội dung trong một chương trình Đây cũng là dạng đồ họa mà văn đề cập

và nghiên cứu trong các chương trình kinh tế trên kênh VTV1, Đài Truyền hình Việt Nam

1.1.2 Chương trình truyền hình và chương trình về kinh tế trên truyền hình

1.1.2.1 Chương trình truyền hình

Một số quan điểm được chia sẻ trên Internet cho rằng chương trình truyền hình (tiếng Anh: television program programme, television show) là một phân đoạn của nội dung dự định để phát sóng trên truyền hình, mà không

phải là một đoạn quảng cáo thương mại, quảng cáo kênh hay quảng cáo phim

Nó có thể là một chương trình duy nhất hoặc là một loạt các phần liên quan

Chương trình truyền hình có thể hư cấu (sân khấu, phim truyền hình) hoặc không hư cấu (phim tài liệu, tin tức, truyền hình thực tế) Nó có thể là chuyên đề (như trường hợp của một số bản tin của đài địa phương và một số tác phẩm có thời lượng lớn, sản xuất để phát sóng trên truyền hình), lịch sử (phim tài liệu lịch sử, phim truyền hình lịch sử) Với nhiều dạng chương trình với nội dung đa dạng khác nhau, chúng có thể là chương trình với mục đích tuyên truyền, giảng dạy, giáo dục hay giải trí Quan điểm này tiếp cận khía cạnh nội dung của chương trình truyền hình

Tiếp cận theo góc độ kết cấu chương trình truyền hình, trong cuốn

“Giáo trình Báo chí Truyền hình” xuất bản năm 2 9, PGS.TS Dương Xuân Sơn nhận định: “Chương trình truyền hình là sự liên kết, sắp xếp bố trí hợp lý

các tin bài, bảng tư liệu, hình ảnh, âm thanh trong một thời gian nhất định được mở đầu bằng lời giới thiệu, nhạc hiệu, kết thúc bằng lời chào tạm biệt, đáp ứng yêu cầu tuyên truyền của cơ quan báo chí truyền hình nhằm mang lại hiệu quả cao nhất cho khán giả” [23,tr.96] Thuật ngữ chương trình

“program” trong chương trình truyền hình được hiểu gồm các chương trình như: chương trình “Thời sự”, “Vì an ninh Tổ quốc”, chương trình “Kinh tế”,

“Văn hóa”, “Quân đội”, “Phụ nữ”, “Thiếu nhi”, “Trò chơi (show games)”,… được phân bổ theo các kênh chương trình và được thể hiện bằng những nội dung cụ thể qua tin, bài, tác phẩm truyền hình Chương trình truyền hình là kết quả truyền hình Trong đó bao gồm các quá trình sáng tạo ra nó t nhiều công đoạn và tồn tại ở nhiều mức độ khác nhau Quá trình tạo dựng kế hoạch

và sắp xếp chương trình được gọi là chương trình truyền hình

Còn trong cuốn “Sản xuất chương trình truyền hình” (2 2), TS Trần Bảo Khánh cho rằng: Chương trình truyền hình là sản phẩm truyền hình, là

kết quả hoạt động của truyền hình, trong đó bao hàm cả quá trình sáng tạo ra

nó từ nhiều công đoạn khác nhau, tồn tại ở nhiều mức độ khác nhau, quá trình tạo dựng kế hoạch và sắp đặt tác phẩm, chuyên mục, mục được gọi là chương trình” [15,tr.31] Với khái niệm này, người ta có thể thấy rằng:

Chương trình truyền hình còn bao hàm cả quy trình sản xuất với nhiều công việc, nhân sự và đặc biệt là sự phối hợp hoạt động của các thành viên trong êkip sản xuất chương trình, giúp chúng ta phân biệt được chương trình truyền hình và tác phẩm truyền hình

Mặt khác, thuật ngữ “chương trình” (hay “program programme” trong tiếng Anh) là t chỉ sự sắp đặt theo một thứ tự nhất định để vận hành Do vậy,

có thể tóm lại, các quan điểm trên cho cùng một nhận định: Chương trình

truyền hình là sản phẩm truyền hình tập hợp các phần, mục, tác phẩm truyền hình được lựa chọn và sắp xếp theo một trình tự hợp lý, trọn vẹn trong một thời gian nhất định, nhằm thể hiện các nội dung thỏa mãn các nhu cầu tuyên truyền, thông tin, giáo dục, và giải trí của công chúng Các chương trình

truyền hình được phân bổ phát sóng trên các kênh truyền hình và được thể hiện bằng những nội dung cụ thể, đa dạng các thể loại như tin tức, phóng sự, phỏng vấn, phim tài liệu, phim truyền hình, sân khấu truyền hình, trò chơi truyền hình, cuộc thi trên truyền hình

Về phân loại, trên thực tế, có nhiều quan điểm và tiêu chí phân chia các dạng chương trình truyền hình khác nhau

Một số tài liệu nước ngoài phân chia chương trình truyền hình thành

3 dạng:

- Giải trí có kịch bản (phim truyền hình, hài kịch, các lễ trao giải )

- Giải trí không theo kịch bản (gameshow - trò chơi truyền hình, talkshow, truyền hình thực tế, cuộc thi trên truyền hình )

- Tin tức (thời sự, phim tài liệu, tạp chí truyền hình )

Còn tại Việt Nam, tiếp cận theo phương thức sản xuất, có thể chia thành 3 dạng chương trình truyền hình, bao gồm:

- Chương trình truyền hình trực tiếp

- Chương trình truyền hình có hậu kỳ

- Chương trình truyền hình tổng hợp (một phần làm trực tiếp, một phần làm có hậu kỳ VD: các chương trình thời sự)

Tiếp cận với góc độ nội dung, một số nhà nghiên cứu cũng phân chia thành 2 dạng chương trình chính:

- Chương trình thời sự, chính luận (trong đó bao gồm nhiều dạng chương trình như chương trình tin tức, chương trình kinh tế hay các chuyên

đề, chuyên mục có nội dung chuyên biệt như Phụ nữ, Dân số, An ninh xã hội, Sức khỏe, An toàn vệ sinh thực phẩm )

- Chương trình văn hóa, giải trí (trong đó bao gồm các chương trình như gameshow, talkshow, cuộc thi trên truyền hình, truyền hình thực tế, ca nhạc, sân khấu )

Các quan điểm phân chia đều dựa trên một tiêu chí nhất định Nhìn chung, các chương trình truyền hình có nội dung đề cập đến tất cả các vấn đề của đời sống xã hội với một mục đích truyền thông Với mỗi mảng đề tài, nội dung và đối tượng công chúng hướng tới, mỗi chương trình truyền hình lại có cách thể hiện, sắp xếp phù hợp để giúp khán giả có thể tiếp nhận chương trình một cách đầy đủ, hệ thống và có chiều sâu Bởi vậy việc xây dựng chương trình phải có khoa học, có kế hoạch mới đảm bảo sự thống nhất trong quá trình truyền thông truyền hình

Mỗi chương trình trong các kênh truyền hình cần phải trả lời các câu hỏi sau:

- Cái gì? (Nội dung đề cập)

- Như thế nào? (Thể loại, hình thức, …)

- Cho ai? (Cho toàn thể công chúng hay cho một đối tượng riêng biệt)

- Khi nào? (Vào thời gian phù hợp nhất và vào lúc bắt buộc)

- Tại sao? (Theo nhu cầu xã hội)

1.1.2.2 Chương trình về kinh tế trên truyền hình

Kinh tế là tổng thể các yếu tố sản xuất, các điều kiện sống của con người, các mối quan hệ trong quá trình sản xuất và tái sản xuất xã hội Nói đến kinh tế suy cho cùng là nói đến vấn đề sở hữu và lợi ích.Nghĩa hẹp của t này chỉ "hoạt động sản xuất và làm ăn của cá nhân hay hộ gia đình" như trong câu: Gia đình tôi chuyển đi xây dựng vùng kinh tế mới Nghĩa rộng của t này chỉ "toàn bộ các hoạt động sản xuất, trao đổi, phân phối, lưu thông" của cả một cộng đồng dân cư, một quốc gia trong một khoảng thời gian, thường là một năm” Ví dụ câu: Kinh tế Việt Nam dự kiến đạt mức độ tăng trưởng là 8,2% năm 2 16 Khái niệm kinh tế đề cập đến các hoạt động của con người

có liên quan đến sản xuất, phân phối, trao đổi, và tiêu thụ hàng hóa và dịch

vụ Tuy nhiên định nghĩa về kinh tế đã thay đổi theo lịch sử các hoạt động kinh tế Nói đơn giản kinh tế có nghĩa là:" Dựa vào nguồn tài nguyên sẵn có

và hạn hẹp, con người và xã hội loài người tìm cách trả lời 3 câu hỏi:" Sản xuất cái gì? Sản xuất cho ai? Sản xuất như thế nào? Lưu thông, Phân phối như thế nào? Phát triển sản phẩm theo hướng nào?"

Tại Việt Nam, hơn 8 cơ quan báo chí in với hơn 1 loại ấn phẩm;

67 Đài Phát thanh - Truyền hình và hàng trăm báo, tạp chí điện tử,… đang hàng ngày chuyển tải một lượng thông tin khổng lồ đến với hơn 9 triệu người dân trên khắp đất nước Chưa có một điều tra riêng, nhưng quan sát có thể thấy, thông tin kinh tế luôn chiếm vị trí quan trọng, mật độ cao và một tỉ lệ thông tin lớn trên cả 4 loại hình báo chí (báo in, báo điện tử, phát thanh, truyền hình) Riêng với truyền hình, đại diện là Đài Truyền hình Việt Nam, các tác phẩm về đề tài kinh tế được xuất hiện hầu hết trong 16 bản tin tại 16

khung giờ trong cả ngày (trong đó không thể thiếu trong các chương trình trọng điểm như Thời sự 19h, Thời sự 12h, Chào buổi sáng ) của kênh VTV1

- kênh truyền hình thông tin chính trị, kinh tế, xã hội quan trọng hàng đầu cả nước Các tác phẩm trong các chương trình này thường tập trung chuyển tải thông tin thời sự, thông tin chủ đạo về phát triển kinh tế của đất nước và quốc

tế nói chung, phục vụ đối tượng rộng rãi

Tuy nhiên, kinh tế là vấn đề quan trọng hàng đầu, liên quan trực tiếp đến vận mệnh đất nước đồng thời là một lĩnh vực với nhiều diễn biến phức tạp đòi hỏi sự phân tích sâu sắc, khoa học Để đáp ứng nhu cầu thông tin chuyên biệt, Đài Truyền hình Việt Nam đã cho đời các chương trình như Tài chính Kinh doanh, Tài chính Tiêu dùng, Tạp chí Kinh tế cuối tuần, Hội nhập phát sóng tại nhiều khung giờ khác nhau trong ngày, trong tuần với mật độ dày dặn và đều đặn trên kênh VTV1 Các chương trình này đưa ra dạng thông tin chuyên sâu hơn, phục vụ đối tượng công chúng quan tâm và hoạt động kinh tế chuyên nghiệp Những chương trình này không chỉ cung cấp các thông tin thời sự của nền kinh tế trong nước và quốc tế mà quan trọng hơn là nơi đưa ra những bình luận kinh tế khoa học, chặt chẽ, thậm chí có thể làm căn cứ tham khảo đáng tin cậy để Chính phủ, các địa phương, các bộ ngành điều chỉnh chính sách quản lý Nhiều doanh nhân cũng nhờ đó mà có những chọn lọc, phân tích thông tin, tạo lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp Những chương trình này được gọi là chương trình về kinh tế trên truyền hình Chúng đã đáp ứng nhu cầu thông tin kinh tế chuyên biệt cho mọi đối tượng công chúng với các cấp độ khác nhau (thông tin, bình luận, tư vấn) Các tác phẩm, chương trình về vấn đề kinh tế cũng đã tiếp cận t nhiều góc độ: thông tin chủ trương của Đảng, chính sách kinh tế của Nhà nước, cách nhìn của người dân, của doanh nghiệp, giải thích của nhà quản lý, ý kiến của nhà khoa học và cả quan điểm riêng của nhà báo Do đó, có thể khái quát như sau:

Chương trình về kinh tế trên truyền hình là chương trình truyền hình bao gồm các tác phẩm về đề tài kinh tế, được thể hiện dưới các góc độ và cấp độ khác nhau nhằm cung cấp các thông tin thời sự, bình luận về các diễn biến, xu hướng và tư vấn về các vấn đề kinh tế trong và ngoài nước cho mọi đối tượng công chúng

1.2 Vai trò và đặc điểm của đồ họa trong chương trình về kinh tế trên truyền hình

1.2.1 Vai trò của đồ họa trên truyền hình và trong chương trình về kinh tế trên truyền hình

*Vai trò của đồ họa trên truyền hình

Với phần mềm máy tính sản xuất đồ họa dễ dàng hơn, nhanh hơn, các đài truyền hình lớn đã tăng hàm lượng đồ họa trong các chương trình Đồ họa máy tính cũng đã thay đổi diện mạo lâu đời của các chương trình tin tức trên truyền hình, chương trình thời tiết và chương trình thể thao Đây là hình thức đổi mới mang tính đột phá, thay thế phương pháp hiện có trong việc sử dụng

đồ họa trên truyền hình Tin tức truyền hình hiện nay đã có cách thể hiện trực quan, thu hút hơn, gắn kết và tương tác cao hơn với người xem bằng đồ họa Việc sử dụng đồ họa trên truyền hình đã nâng cao nội dung thông tin và khả năng truyền thông cho chương trình Thí nghiệm xác định cách thức các văn bản và đồ họa ảnh hưởng đến người xem như thế nào của Foxetal năm 2 4

đã cho thấy sự hiện diện của đồ họa trên truyền hình đã giúp cho người xem lưu trữ và lấy thông tin dễ dàng hơn, giúp những thông tin phức tạp được trình bày dễ hiểu hơn đồng thời đồ hoạ phát huy khả năng nắm bắt sự quan tâm và giữ sự chú ý của họ trong suốt buổi phát sóng

Tiến sỹ Joe S Foote and nhà báo Ann C Saunders trong bài nghiên cứu

“Graphic Forms in Network Television News” năm 199 (tạm dịch: Các dạng

thức đồ họa trong mạng lưới tin tức truyền hình) đã khẳng định: Hình thức đồ

họa trong các chương trình tin tức buổi tối đã trở thành trụ cột của mạng lưới truyền hình, xuất hiện với t lệ phần trăm cao trong các câu chuyện Cả ba mạng lưới truyền hình (ABC, NBC và CBS) đã bắt đầu dựa nhiều hơn vào đồ họa để truyền đạt tin tức, thao tác trực quan của người dẫn, lựa chọn trình tự

và mục đích xuất hiện nhằm gây ảnh hưởng tích cực nhất đến cách người xem hiểu được các tin tức Bài viết này cũng trích dẫn lời giải thích của Herbert Zettl (Giáo sư danh dự của Cục Phát thanh Truyền hình & Điện tử Truyền thông - Đại học San Francisco, viết tắt là SFSU) khi ông gọi hiện tượng này là

“đồ họa hóa” (graphication) tin tức truyền hình Herbert nhận định rằng đồ họa xuất hiện trên màn hình cung cấp cho công chúng các tiêu đề, các phóng viên hiện trường và câu chuyện của họ một cách sinh động và kỳ diệu hơn nhờ các video đồ họa kỹ thuật số

CNN dẫn đầu trong các chương trình tin tức sử dụng đồ họa kết hợp với những câu chuyện tin tức, cho phép họ có khả năng cạnh tranh với các kênh truyền hình truyền thống lớn mạnh Học giả truyền thông John Thorton Caldwell cho rằng CNN đã chứng minh khả năng phổ biến của đồ họa trên truyền hình, đặc biệt là các chương trình nghị sự với cách thể hiện thẩm mỹ bằng sự kết hợp các dữ liệu điện tử, hình ảnh, văn bản, video trên màn hình Hình ảnh đồ họa v a có vai trò tác động thị giác, v a có tác dụng giải thích minh họa cho lời nói, văn tự, làm tăng sức thuyết phục của tác phẩm với độc giả, nhất là những thông tin mang tính khoa học, phức tạp Tác giả Roger C

Parker’s trong cuốn sách “Thiết kế, tạo mẫu và dàn trang” cũng nhận định:

“Một trong những cách tốt nhất để giúp độc giả có thể hiểu nhanh chóng thông điệp của bạn là thay thế những đoạn văn bản dài và rườm rà bằng các biểu đồ ngắn gọn và dễ hiểu” [17,tr.151] Việc diễn tả thông tin bằng hình

ảnh trực quan làm cho sự kiện, vấn đề của báo chí nói chung và truyền hình

nói riêng đã được diễn đạt một cách nhanh chóng, súc tích, dễ hiểu, dễ gây ấn tượng và nhờ đó, người xem dễ ghi nhớ

Khi cần mô tả lại diễn biến của một sự kiện nào đó thì hình ảnh đồ họa lại tỏ ra hiệu quả hơn hẳn ảnh chụp hoặc video trên phương diện hàm lượng thông tin Để kể được một câu chuyện bằng ảnh chụp hay video, ta cần rất nhiều bức ảnh hay trường đoạn video Trong khi đó, với tính năng và sự phát triển vượt bậc của công nghệ thiết kế đồ họa trên truyền hình, câu chuyện đó hoàn toàn có thể được mô tả trực quan, đầy đủ, chi tiết bởi các hình ảnh được

vẽ lại một cách chủ động và được sắp xếp theo óc tư duy, sáng tạo của con người Ví dụ như một tác phẩm truyền hình với đề tài lịch sử cần tái hiện lại một sự kiện nào đó trong quá khứ Rõ ràng, hình ảnh lịch sử là một trong những tài liệu hiếm hoi của truyền hình, do đó, việc sử dụng đồ họa để tái hiện lại các diễn biến của sự kiện v a giải quyết được sự thiếu hụt về hình ảnh, v a có thể cung cấp cho công chúng lượng thông tin đầy đủ và bao quát Hay như để tổng kết, nhìn lại quá trình tranh cử vào Nhà Trắng v a qua của 2 ứng cử viên Donald Trump và Hillary Clinton, những hình ảnh đồ họa sẽ chiếm ưu thế hơn trong việc tóm lược các diễn biến chính của cuộc tranh cử Bởi, với cùng một thời lượng không dư giả trên truyền hình, đồ họa sẽ cung cấp được nhiều diễn biến (thông tin) hơn là hình ảnh chụp hoặc video Sự khái quát của đồ họa giúp thông tin được thâu tóm ngắn gọn, công chúng dễ hiểu khi tiếp nhận Ông Eric Scherer, Giám đốc chiến lược kế hoạch và hợp tác tại Agence France - Presse (Pháp) cũng khẳng định một bức ảnh hoặc đồ họa tốt có thể đáng giá hơn 1 , 2 thậm chí 3 t Qua đó có thể thấy rằng sử dụng đồ họa trên báo chí nói chung và truyền hình nói riêng là xu thế phát triển tất yếu của các cơ quan báo chí truyền thông và có thể coi đó là một trong những giải pháp trọng tâm nhằm tăng hiệu quả truyền tải đến mọi tầng lớp công chúng

Tại Việt Nam, lãnh đạo của các cơ quan truyền hình, thông tấn lớn trên

cả nước đều nhìn nhận rõ tầm quan trọng của đồ họa trong các chương trình truyền hình Tại Hội thảo “Đồ họa trong sản xuất chương trình truyền hình” được tổ chức vào chiều ngày 22 12 16 trong khuôn khổ Liên hoan Truyền hình toàn quốc lần thứ 36 tại Lào Cai, ông Phạm Việt Tiến - Nguyên Phó Tổng Giám đốc Đài Truyền hình Việt Nam đã khẳng định yếu tố đồ họa đóng vai trò vô cùng quan trọng trong các chương trình của mọi đài truyền hình hiện nay Là một trong số ít đài truyền hình có cả một đơn vị đầy đủ chức năng với lực lượng hùng hậu làm đồ họa, Đài Truyền hình Việt Nam luôn đặt mục tiêu tối ưu việc sản xuất và ứng dụng đồ họa trong các chương trình truyền hình

Bên cạnh những ưu thế về mặt truyền tải nội dung với hình thức độc đáo, hiệu quả, đồ họa còn đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết bài toán chi phí sản xuất đối với mỗi nhà quản lý Trong truyền hình, để tạo ra một tác phẩm truyền hình hoàn chỉnh, êkip thực hiện luôn cần khoảng 3 người: biên tập viên, quay phim, kỹ thuật viên Ngoài ra, việc ra hiện trường ghi hình kéo theo những điều kiện cần khác như máy móc, thiết bị (máy quay, thẻ nhớ, đèn, micro ), phương tiện đi lại là ôtô (kèm lái xe hoặc chi phí cho taxi) Khi đã có sự hỗ trợ đắc lực t phía đồ họa, nhiều hình ảnh không cần thiết phải thực hiện thao tác ghi hình, do đó một êkip cồng kềnh sẽ được thay thế bằng một đồ họa viên và hệ thống máy vi tính

* Vai trò của đồ họa trong chương trình về kinh tế trên truyền hình

Bẩm sinh con người khám phá thế giới bằng trực quan với 9 % thông tin được não ghi nhận dưới dạng hình ảnh bởi con người thường lưu lại trong trí nhớ hình ảnh tốt hơn t ngữ Đồ họa có khả năng hệ thống các thông tin, nhờ đó người xem có khả năng ghi nhớ lâu hơn Khoa học đã chứng minh, với dữ liệu rời rạc, não bộ chỉ đơn giản giải mã ý nghĩa của chúng mà không

có chức năng ghi nhớ Trái lại, nếu thông tin đã được hệ thống sẽ kích thích các khái niệm có sẵn trong não, liên hệ đến cảm xúc, suy nghĩ và để lại ấn tượng lâu dài Chương trình về kinh tế trên truyền hình có nội dung chủ yếu

về các số liệu thống kê, diễn biến hoạt động của nền kinh tế trong và ngoài nước Đây là những nội dung mang tính khoa học và khô cứng Do đó, các biên tập viên truyền hình luôn phải tìm đến đồ họa để làm cho tác phẩm về đề tài kinh tế trở nên dễ hiểu, sinh động và hấp dẫn khán giả hơn Vai trò cụ thể

và sinh động hóa các tác phẩm trong chương trình truyền hình của đồ họa là điều rất rõ ràng Trong các chương trình về kinh tế trên truyền hình, vai trò đó càng được thể hiện cụ thể hơn

Thứ nhất, đồ họa có vai trò đơn giản hóa và ấn tượng hóa các số liệu,

dữ liệu kinh tế phức tạp Một trong những thông tin quan trọng và nổi bật nhất

của một tác phẩm hay chương trình về kinh tế chính là các con số Biểu thị một con số bằng hình ảnh được máy quay ghi lại t đời sống thực tế là điều không dễ dàng, thậm chí là không thể với trường hợp là những con số dài, phức tạp Mặc dù các thông tin được cung cấp cho công chúng còn thông qua lời bình nhưng việc thể hiện các số liệu, dữ liệu đó bằng lời đọc của biên tập viên không mang lại hiệu quả tiếp nhận cao đối với công chúng, bởi khi đó, công chúng chỉ được tiếp nhận thông tin bằng thính giác Bên cạnh đó, không giống như báo in, báo mạng, người xem có thể đọc lại ngay nếu như chưa hiểu, chương trình hay tác phẩm truyền hình tại thời điểm phát sóng chỉ phát một lần và nếu không nghe rõ hay chưa kịp nhìn hình ảnh thì người xem sẽ không thể tiếp nhận thông tin ngay Do đó, muốn các số liệu, dữ liệu quan trọng được công chúng chú ý và ghi nhớ, biên tập viên phải dùng đến đồ họa

để làm nổi bật ngay các chi tiết đó trong một lần xuất hiện trên màn hình, giúp người xem dễ dàng nắm bắt được thông tin trọng tâm một cách nhanh chóng Như vậy, bằng màu sắc, đường nét, kích cỡ và kỹ xảo chuyển động được tính

toán, đồ họa đã khiến cho những thông tin về số liệu, dữ liệu khô cứng trở nên

ấn tượng hơn, mang lại hiệu quả tiếp nhận thông tin cao hơn

Thứ hai, đồ họa là phương thức biểu thị, diễn giải các tên gọi, khái niệm, công thức kinh tế một cách xúc tích và dễ hiểu Với những thông tin

mang tính đại chúng, việc sử dụng các t ngữ chuyên ngành là điều hạn chế

để phù hợp với trình độ tiếp nhận của phần lớn công chúng Tuy nhiên, với nhiệm vụ nâng cao dân trí của người dân về kinh tế - một trong những lĩnh vực quan trọng trong đời sống, ngoài những thông tin mang tính phổ cập, các chương trình về kinh tế trên truyền hình cần có những tác phẩm phân tích sâu, chứa nhiều khái niệm chuyên môn để phục vụ đối tượng công chúng có trình

độ cao, ham học hỏi, tìm hiểu Việc đưa vào những khái niệm chuyên môn kinh tế sẽ giúp cho những đối tượng này cảm thấy thông tin có tính khoa học

và chiều sâu, mang lại giá trị khai sáng tư duy cho họ Để biểu thị tên gọi, khái niệm hay công thức kinh tế, những hình ảnh được ghi bằng máy quay t thực tế đời sống sẽ chỉ mang tính minh họa chung, mất thời gian ghi hình mà lại không hiệu quả bằng việc sử dụng đồ họa kết hợp các hình ảnh với ký tự, văn tự Với cách hiển thị bằng đồ họa, những khái niệm trở nên trực quan sinh động, hấp dẫn và đặc biệt dễ hiểu

Thứ ba, đồ họa có khả năng trình bày toàn diện, dễ hiểu và ngắn gọn

về một quá trình, sự thay đổi, sự biến động trong nền kinh tế Bộ não vốn xử

lý hình ảnh nhanh hơn chữ viết Khoảng chú ý trung bình của con người là 8 giây, còn thời gian não xử lý tín hiệu thị giác là ¼ giây Do đó, sử dụng hình ảnh giúp truyền đạt một lượng lớn thông tin trong một thời gian ngắn Một quá trình, sự thay đổi hay biến động nào đó của nền kinh tế là một khối dữ liệu khổng lồ với nhiều thông tin, chi tiết được ghi nhận tại nhiều thời điểm khác nhau Việc sử dụng những hình ảnh động được ghi bằng máy quay lúc này là một bài toán thu thập dữ liệu t nhiều nguồn của phóng viên, biên tập

viên, thậm chí sẽ là “đánh đố” nếu như không tồn tại những dữ liệu hình ảnh

đó Mặt khác, đây là những thông tin mang tính tổng hợp, khái quát cao, công chúng cần được nắm bắt thông tin một cách toàn diện để hiểu được bức tranh toàn cảnh của một quá trình, sự thay đổi, sự biến động Để làm được điều này, không dạng hình ảnh nào hiệu quả hơn hình ảnh đồ họa Khi quỹ thời lượng của mỗi tác phẩm truyền hình ngày càng trở nên hạn hẹp thì đồ họa càng trở nên hữu ích Việc sử dụng hình ảnh đồ họa v a trình bày những thông tin đó một cách ngắn gọn, dễ hiểu, v a sinh động, hấp dẫn, giúp công chúng dễ nắm bắt nội dung đồng thời giải quyết bài toàn về sự thiết hụt hình ảnh cũng như chi phí sản xuất của những tác phẩm có khối lượng thông tin lớn

Thứ tư, đồ họa thể hiện rõ ràng sự so sánh, khác biệt giữa 2 hay nhiều đối tượng trong một vấn đề kinh tế So sánh là một trong những phương pháp

cung cấp thông tin thường dùng trong báo chí về kinh tế Các số liệu thống

kê, đặc điểm, đặc trưng của 2 hay nhiều đối tượng được đặt cạnh nhau trong

sự so sánh là cách thức khiến cho công chúng nhìn nhận các đối tượng một cách toàn diện và nắm bắt tổng quan về vấn đề mà các đối tượng đó phản ánh Tuy nhiên, để thể hiện sự so sánh một cách hiệu quả, những hình ảnh được ghi t thực tế đời sống lại chỉ mang tính chân thực mà không làm được nhiệm

vụ tổng quát hóa dữ liệu thông tin trong thời gian hạn hẹp của một tác phẩm truyền hình Theo nghiên cứu, hình ảnh giúp người xem cảm thấy dữ liệu hấp dẫn và thu hút hơn Càng nhiều thông tin so sánh thì đồ họa càng phát huy vai trò của mình Nhờ cách sắp xếp thông tin, lựa chọn hình ảnh và ký tự, văn tự phù hợp, đồ họa thể hiện sự so sánh một cách thuyết phục và dễ hiểu, dễ nhớ

1.2.2 Đặc điểm của đồ họa trong chương trình về kinh tế trên truyền hình

Đồ họa trong chương trình về kinh tế trên truyền hình là dạng ngôn ngữ tổng hợp (bao gồm ngôn ngữ văn tự và ngôn ngữ phi văn tự) Một sản

phẩm đồ họa trong chương trình về kinh tế trên truyền hình có thể được thiết