Phong cách làm tạp chí thông tin chỉ dẫn ở việt nam (khảo sát các tạp chí truyền hình hà nội, thời trang trẻ, heritage)

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN DƯƠNG THỊ PHƯƠNG HIỀN PHONG CÁCH LÀM TẠP CHÍ THÔNG TIN CHỈ DẪN Ở VIỆT NAM Khảo sát các tạp chí: Truyền hình Hà Nội, Thời trang trẻ, Heritage LUẬN VĂN T

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

DƯƠNG THỊ PHƯƠNG HIỀN

PHONG CÁCH LÀM TẠP CHÍ THÔNG TIN CHỈ DẪN Ở VIỆT NAM (Khảo sát các tạp chí: Truyền hình Hà Nội, Thời trang trẻ, Heritage)

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

HÀ NỘI - 2016

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

DƯƠNG THỊ PHƯƠNG HIỀN

PHONG CÁCH LÀM TẠP CHÍ THÔNG TIN CHỈ DẪN Ở VIỆT NAM (Khảo sát các tạp chí: Truyền hình Hà Nội, Thời trang trẻ, Heritage)

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

LUẬN VĂN ĐÃ ĐƯỢC CHỈNH SỬA THEO Ý KIẾN HỘI ĐỒNG KHOA HỌC

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

PGS, TS Trương Ngọc Nam

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả công bố trong luận văn hoàn toàn chính xác, chưa từng công bố trong bất cứ tài liệu nào Nếu sai, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Tác giả

có những định hướng quan trọng trong suốt quá trình nghiên cứu đề tài

Trân trọng cảm ơn các thầy cô giáo, các nhà khoa học, bạn bè, đồng nghiệp và người thân trong gia đình đã tạo điều kiện, giúp đỡ, động viên, chia

sẻ để tác giả hoàn thành luận văn

Tác giả đã hết sức nỗ lực nghiên cứu, khảo sát, hoàn thành đề tài Tuy nhiên, công trình chắc chắn sẽ không tránh khỏi những khiếm khuyết Tác giả mong nhận được những ý kiến đóng góp quý báu của Hội đồng khoa học, quý thày cô và đồng nghiệp góp ý để công trình được hoàn thiện hơn

Trân trọng cảm ơn !

Tác giả

Dương Thị Phương Hiền

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

PGS, TS : Phó Giáo sư, Tiến sĩ

NXB : Nhà xuất bản KHKT : Khoa học kỹ thật

TNCS : Thanh niên cộng sản PT-TH : Phát thanh – Truyền hình

DANH MỤC BIỂU BẢNG, HÌNH MINH HỌA

Bảng 2.1: Việc lựa chọn đọc báo, tạp chí của một số nhóm đối tượng độc giả 82

Bảng 2.2 Đánh giá về sự tác động của thông tin chỉ dẫn tác giả 84

Bảng 2.3: Tỉ lệ quan tâm của các nhóm độc giả đối với những lĩnh vực chính được đề cập trên các tạp chí trong diện khảo sát 86

Hình 2.1: Một số trang bìa 1 của Tạp chí Truyền hình Hà Nội 40

Hình 2.2: Một số trang bìa 1 của Tạp chí Heritage 41

Hình 2.4: Ảnh diễn viên Thu Quỳnh 43

Hình 2.5 Hình thức trình bày trang trong Tạp chí Truyền hình Hà Nội 49

Hình 2.6 Hình ảnh hình thức trình bày trên Tạp chí Truyền hình Hà Nội 50

Hình 2.7 Hình ảnh về phong cách trình bày thông tin chỉ dẫn trên báo 51

Hình 2.8 Một số trang của Tạp chí Heritage 52

Hình 2.9 Một số trang của Tạp chí Heritage 53

Hình 2.10 Một số trang của Tạp chí Heritage 54

Hình 2.11 Một số trang của Tạp chí Heritage 55

Hình 2.12 Một số trang bìa của Tạp chí Heritage 57

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1:PHONG CÁCH LÀM TẠP CHÍ THÔNG TIN CHỈ DẪN -NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN 13

1.1 Các khái niệm liên quan 13

1.2 Vai trò của phong cách trong làm tạp chí 26

1.3 Các yếu tố tạo nên phong cách và yêu cầu về phong cách làm tạp chí thông tin chỉ dẫn 30

Chương 2: PHONG CÁCH LÀM TẠP CHÍ THÔNG TIN CHỈ DẪN TẠI CÁC TẠP CHÍ KHẢO SÁT 40

2.1 Tổng quan về các tạp chí lựa chọn khảo sát 40

2.2 Thực trạng phong cách làm tạp chí thông tin chỉ dẫn qua chọn mẫu khảo sát 59

2.3 Đánh giá phong cách làm tạp chí thông tin chỉ dẫn của các tạp chí khảo sát 81

Chương 3: GIẢI PHÁP VÀ KHUYẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ PHONG CÁCH LÀM TẠP CHÍ THÔNG TIN CHỈ DẪN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 94

3.1 Những vấn đề đặt ra đối với vấn đề phong cách làm tạp chí thông tin chỉ dẫn 94

3.2 Giải pháp phong cách làm tạp chí thông tin chỉ dẫn về nội dung và hình thức 103

3.3 Một số khuyến nghị 109

KẾT LUẬN 114

TÀI LIỆU THAM KHẢO 117

PHỤ LỤC 120

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong lịch sử hơn một thế kỷ tồn tại và phát triển của mình, báo chí Việt Nam đã từng bước trưởng thành, lớn mạnh, đạt được những thành tựu to lớn, khẳng định được vị thế của mình trong đời sống xã hội Theo thời gian, chúng ta đã được chứng kiến sự ra đời, phát triển ngày càng nhanh chóng của các loại báo, tạp chí, đài phát thành, truyền hình trên cả nước với số lượng ngày càng nhiều và chất lượng ngày càng cao Các phương tiện truyền thông đại chúng với kỹ thuật trang thiết bị hiện đại đã thâm nhập vào mọi lĩnh vực của đời sống, tác động đồng loạt mạnh mẽ lên mọi quá trình, hiện tượng, sự vật đang tồn tại trong xã hội

Báo in là loại hình báo chí truyền thống, ra đời sớm nhất, cũng không nằm ngoài xu thế này và đã có những bước phát triển vượt bậc để khẳng định

vị trí của mình Sự phát triển của báo chí một mặt là do mục đích tự thân của

nó, do xu thế phát triển đi lên tất yếu của sự vật quy định Nhưng báo chí phát triển còn do một mục đích khác rất quan trọng, đó là việc đáp ứng nhu cầu thông tin và được thông tin ngày càng cao của con người

Loại hình tạp chí cũng xuất hiện từ khá sớm Là phương tiện truyền thông nghiêng về các thông tin chuyên biệt, hướng tới một nhóm công chúng nhất định, tạp chí với chức năng thông tin, bàn luận, phát hiện và cổ vũ những giá trị mới trong từng lĩnh vực bắt buộc phải mang những đặc trưng riêng biệt

so với các ấn phẩm báo chí khác với những quy định về tính minh bạch, tính chính xác, tính phản biện, tính được phản biện và tính giá trị

Tính hấp dẫn và sức thuyết phục của tạp chí phụ thuộc nội dung phản ánh của nó có đáp ứng được nhu cầu thông tin của từng loại bạn đọc hay không Do đó, nội dung của tạp chí đòi hỏi phải rất đa dạng và có nhiều

chuyên mục khác nhau, đáp ứng nhu cầu tìm hiểu thông tin của các đối tượng Tuy nhiên, những vấn đề chung về lý luận, nghiệp vụ, khoa học thường chiếm một tỷ trọng lớn trong cơ cấu nội dung các bài đăng tải trên tạp chí Với nội dung đó, các bài viết thuộc các thể loại tạp chí phải thể hiện được tính chất nghiên cứu, phát hiện những quy luật vận động cụ thể trong từng lĩnh vực thuộc các ngành nghiệp vụ chuyên môn Ở đây, chức năng tuyên truyền về những vấn đề lý luận chính trị, lý luận nghiệp vụ, khoa học kỹ thuật sẽ đem lại cho độc giả nhiều kiến thức mới mẻ với nhiều ý niệm có thể dễ dàng tiếp cận với thực tế, liên hệ, vận dụng trong điều kiện cụ thể của bản thân và đơn

vị mình

Ngoài thực hiện chức năng và nhiệm vụ tuyên truyền, tạp chí còn cung cấp những thông tin tri thức cho độc giả bằng con đường ngắn nhất, đó là những tri thức về chính trị, kinh tế, quản lý, khoa học

Tuy nhiên, cả trong hoạt động lý luận và thực tiễn của báo chí Việt Nam từ trước đến nay vẫn đang có một sự đầu tư chưa cân bằng: nội dung thường được coi trọng hơn hình thức tờ báo Vấn đề nâng cao chất lượng nội dung thông tin được chú trọng đầu tư nhiều hơn hẳn so với vấn đề nâng cao chất lượng hình thức Trong lý luận báo chí học, các công trình nghiên cứu đều tập trung nhiều vào những vấn đề lý luận nhập môn, thể loại , vào kỹ thuật nghiệp vụ nhằm nâng cao chất lượng nội dung mà chưa có công trình nào khảo sát kỹ thuật nghiệp vụ về thiết kế, trình bày báo Trong các cơ quan báo chí, bộ phận chịu trách nhiệm về nội dung tờ báo - phóng viên, biên tập viên dù được trang bị kiến thức chuyên môn nghiệp vụ khá cao, được đầu tư phương tiện làm việc, thường xuyên được đi học nâng cao, trau dồi nghiệp vụ

và luôn luôn được bổ sung về số lượng và chất lượng Tuy nhiên, hệ thống các khái niệm cơ bản trong quá trình chỉ dẫn thông tin cũng chưa được quan niệm thống nhất Những người làm công việc chỉ dẫn có ít hiểu biết, kiến thức về

báo chí Trên thực tế, đã có nhiều trường hợp hình thức trình bày bài báo

“vênh” với nội dung bài báo, vừa làm hạn chế hiệu quả chỉ dẫn thông tin, vừa làm ảnh hưởng đến nội dung thông tin của bài báo, hạ thấp chất lượng và hiệu quả báo chí

Sự hạn chế về lý luận sẽ dẫn đến sự hụt hẫng trong hoạt động thực tiễn

Sự đầu tư không cân bằng rất dễ dẫn đến tình trạng khập khiễng, không đồng

bộ giữa nội dung và hình thức tờ báo, làm giảm sút hiệu quả và chất lượng báo chí Thực tế cho thấy, mặc dù đã có sự tiến bộ về hình thức: nhiều tờ báo

đã có được cách trình bày đẹp, sinh động, hấp dẫn, từng bước cố gắng theo một lối riêng, tạo ra một phong cách, bản sắc đặc biệt của riêng mình Tuy nhiên, phải chấp nhận một thực tế là chỉ có một số ít tờ báo lớn, có truyền thống lâu năm đạt được điều này, còn hầu hết các báo hiện nay đều chưa tạo được một phong cách riêng cho mình Nhiều tờ báo hình thức còn giống nhau,

có hiện tượng sao chép, mô phỏng những tờ báo lớn, chịu nhiều ảnh hưởng của báo chí nước ngoài một cách vô tình hay hữu ý

Việc tìm ra được một phong cách trình bày riêng không phải là việc làm đơn giản, có thể đạt được trong một sớm một chiều Hơn nữa, báo chí luôn luôn vận động và phát triển, vì thế cần nhìn nhận cách trình bày báo in trong sự vận động và phát triển của nó Thêm vào đó cũng cần có một cái nhìn đánh giá khách quan về sự phát triển của báo chí Việt Nam nói chung

và sự phát triển hình thức trình bày báo chí Việt Nam nói riêng Do đó, việc xây dựng phong cách thông tin chỉ dẫn cả về lý luận và thực tiễn là một yêu

cầu cấp thiết Đây chính là cơ sở để chúng tôi chọn đề tài “Phong cách làm tạp chí thông tin chỉ dẫn ở Việt Nam” thông qua việc khảo sát Tạp chí

Truyền hình Hà Nội, Tạp chí Thời trang trẻ, Tạp chí Heritage với mong muốn nhìn ra các điểm mạnh, điểm yếu của thông tin chỉ dẫn trên tạp chí Việt Nam hiện nay, từ đó đề những giải pháp xây dựng phong cách thông

qua việc nhằm nâng cao chất lượng thông tin chỉ dẫn của các tạp chí, góp phần nâng cao chất lượng tạp chí ở Việt Nam nói chung

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Nghiên cứu về tạp chí luôn thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu, nghiên cứu sinh, học viên và sinh viên Tuy nhiên, tài liệu về phong cách làm tạp chí về thông tin chỉ dẫn thì không có Gần đây nhất, có một số luận văn thạc sĩ báo chí nghiên cứu về dòng tạp chí chỉ dẫn - giải trí như:

Tác giả Bùi Thị Hồng Vân (2011), Vấn đề chỉ dẫn - Tư vấn khoa học kỹ thuật nông nghiệp cho nông dân trên báo chí Việt Nam (trên cứ liệu báo Nông nghiệp Việt Nam, Đài Tiếng nói nhân dân TPHCM, VTV1) Luận văn

ThS Truyền thông đại chúng Luận văn nghiên cứu một số lý luận liên quan đến việc chỉ dẫn - tư vấn, đặc trưng của các loại hình báo in, phát thanh, truyền hình Khảo sát những sản phẩm liên quan đến chỉ dẫn - tư vấn KHKT nông nghiệp trên báo Nông nghiệp Việt Nam Khảo sát những sản phẩm liên quan đến chỉ dẫn - tư vấn KHKT nông nghiệp trong chương trình Phát thanh Nông thôn trên Đài tiếng nói nhân dân TPHN Khảo sát chuyên mục “Chuyện nhà nông” trên kênh VTV1, Đài truyền hình Việt Nam Trong quá trình khảo sát, có kết hợp với phân tích, so sánh và tổng hợp để từ đó tìm ra ưu, nhược điểm của từng loại hình và đề ra giải pháp khắc phục nhược điểm Đồng thời,

đề xuất những khía cạnh lý luận của xu hướng làm chỉ dẫn – tư vấn trên báo chí Việt Nam

Tác giả Bùi Bửi Hà (2012), Thông tin chỉ dẫn đầu tư trên báo chí kinh

tế Việt Nam - Luận văn ThS Báo chí học Luận văn phân tích sơ bộ phác thảo

một số vấn đề lý thuyết về thông tin chỉ dẫn đầu tư và thông tin chỉ dẫn đầu tư trên báo chí kinh tế Khảo sát về nội dung và hình thức các thông tin chỉ dẫn đầu tư trên các báo kinh tế để nhằm phân tích, đánh giá ưu điểm và bất cập của thông tin chỉ dẫn đầu tư đối với bạn đọc - nhà đầu tư Tìm hiểu dựa trên

những vấn đề lý thuyết và thực tế đó để đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng thông tin chỉ dẫn đầu tư trên báo chí kinh tế Việt Nam

Tác giả Dương Thị Bảo Ngọc (2003), Xây dựng kênh thông tin chỉ dẫn trên sóng phát thanh: Luận văn ThS Báo chí học; Luận văn trình bày cơ sở

khoa học để xây dựng kênh thông tin - chỉ dẫn trên sóng phát thanh Luận văn

đã làm rõ được điều kiện và khả năng thực tế của việc xây dựng kênh thông tin chỉ dẫn, qua nghiên cứu các hệ phát thanh, các chương trình phát thanh và nhu cầu của thính giả Đài tiếng nói Việt Nam Mô hình hoá kênh thông tin chỉ dẫn trong điều kiện một hệ phát thanh chuyên đề

Tác giả Nguyễn Thị Vân Anh (2012); Thông tin chỉ dẫn tiêu dùng trên truyền hình của Đài phát thanh - Truyền hình Hà Nội Luận văn làm rõ khái

niệm về thông tin chỉ dẫn, tư vấn tiêu dùng trên truyền hình Nội dung thông tin chỉ dẫn, tư vấn tiêu dùng trên Truyền hình Hà Nội Các hình thức thể hiện của thông tin chỉ dẫn, tư vấn tiêu dùng trên Truyền hình Hà Nội Hiệu quả và những mặt còn tồn tại của các chương trình truyền hình thuộc dòng thông tin giải trí tiêu dùng trên Truyền hình Hà Nội Đưa ra giải pháp để nâng cao chất lượng và hiệu quả của những chương trình có tính thông tin chỉ dẫn tiêu dùng trên truyền hình

Tác giả Dương Ngọc Ánh (2014), thông tin chỉ dẫn trên tạp chí chuyên ngành (khảo sát ba tạp chí Bảo hiểm xã hội, Lao động xã hội và Bảo hộ lao động từ năm 2010 đến 2013) Luận văn ThS Báo chí học

Luận văn thạc sĩ của tác giả Mai Nữ Mỹ Nhân (2011) với đề tài Sự ảnh hưởng của dòng tạp chí thông tin chỉ dẫn nước ngoài đối với tạp chí cùng loại ở Việt Nam, trình bày những lý thuyết cơ bản về dòng tạp chí thông tin

chỉ dẫn Khảo sát, phân tích, so sánh, tổng hợp, xử lý số liệu về thực trạng sự ảnh hưởng của dòng tạp chí thông tin chỉ dẫn nước ngoài đối với tạp chí cùng loại ở Việt Nam Đánh giá thực trạng của sự ảnh hưởng của dòng tạp chí

thông tin chỉ dẫn nước ngoài đối với tạp chí cùng loại ở Việt Nam Từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dòng tạp chí thông tin chỉ dẫn trong nước

Nghiên cứu về loại hình tạp chí chuyên biệt có một số nghiên cứu như

luận văn thạc sĩ báo chí Loại hình tạp chí và chuyên san dành cho phụ nữ và văn hoá đọc của độc giả hiện nay của tác giả Hoàng Đinh Linh (2009), đi sâu

vào tìm hiểu xu hướng phát triển của loại hình tạp chí và chuyên san dành cho phụ nữ ở Việt Nam thời gian qua Từ kết quả khảo sát thực tiễn về hoạt động của 4 tạp chí và chuyên san là “Thế giới phụ nữ”, “Hạnh phúc gia đình”,

“Đẹp” và “Người đẹp Việt Nam” trong thời gian 2 năm (2007-2008), tác giả

đã đưa ra những đánh giá về nhu cầu tiếp nhận của độc giả đối với loại hình tạp chí và chuyên san dành cho phụ nữ; hiệu quả báo chí của loại hình ấn phẩm này và văn hóa đọc của độc giả hiện nay Từ đó đề xuất những biện pháp thích hợp để nâng cao chất lượng phục vụ độc giả của các tạp chí dành cho phụ nữ nói riêng và cả xã hội nói chung

Luận văn thạc sĩ báo chí Tính chuyên biệt trên các ấn phẩm tạp chí truyền hình của tác giả Nguyễn Thị Phương Thảo (2013), tìm hiểu về xu hướng

chuyên biệt hóa nói chung và truyền thông chuyên biệt nói riêng Trong luận văn, tác giả đã làm rõ xu hướng chuyên biệt hóa trên từng loại hình truyền thông tại Việt Nam (báo hình, báo in, báo mạng, phát thanh) Phân tích cụ thể

về tính chuyên biệt của dòng tạp chí thông qua khảo sát thực tiễn tính chuyên biệt được thể hiện qua 3 ấn phẩm tạp chí truyền hình Tạp chí Truyền hình VTV, Tạp chí Truyền hình Số VTC, Tạp chí Truyền hình Hà Nội từ năm 2009-

2011 Từ đó đánh giá được những ưu-nhược của tính chuyên biệt được thể hiện trên 3 ấn phẩm được khảo sát và đưa ra được những giải pháp, một số kinh nghiệm bước đầu nhằm nâng cao tính chuyên biệt trên các ấn phẩm

Những đề tài nghiên cứu khoa học và luận văn về phong cách báo chí như:

Tác giả Hà Minh Đức (1998), Phong cách báo chí và phong cách một

số nhà báo Việt Nam tiêu biểu Đề tài nghiên cứu khoa học đề cập đến trình

bày phong cách báo chí nói chung và một số nhà báo Việt Nam nói riêng; Đi sâu phân tích phong cách một số nhà báo Việt Nam tiêu biểu như: Hồ Chí Minh, Ngô Tất Tố; Hữu Thọ, Phan Quang

Tác giả Ngô Thị Hồng Minh (2012), Phong cách chính luận của nhà báo Trần Bạch Đằng Luận văn Truyền thông đại chúng Luận văn hệ thống

hóa và xây dựng các khái niệm liên quan vấn đề nghiên cứu, góp phần làm rõ khung lý thuyết và nhận diện phong cách chính luận của nhà báo Trần Bạch Đằng Khảo sát các tác phẩm báo chí chính luận của Trần Bạch Đằng đã đăng tải trên các báo: Thanh Niên, Phụ Nữ TP HCM, Công An TP HCM, Tuổi Trẻ, Sài Gòn Giải Phóng, Phụ Nữ, Lao Động (giai đoạn từ năm 1998 đến năm 2007), để phân tích những đặc điểm định hình nên phong cách chính luận của nhà báo Trần Bạch Đằng Khảo sát nguồn tư liệu riêng từ phía gia đình cố nhà báo Trần Bạch Đằng và tìm hiểu những ý kiến, đánh giá nhận xét từ báo giới,

từ công chúng, từ các nhà lãnh đạo có uy tín… nhằm phục vụ cho mục đích

đề tài Phân tích so sánh dựa trên lý thuyết và tư liệu khảo sát để nhận diện những đặc điểm nổi bật trong phong cách chính luận của nhà báo Trần Bạch Đằng, từ đó, luận văn rút ra bài học kinh nghiệm về ứng xử văn hóa với tác phẩm báo chí chính luận và nêu lên một số giải pháp về việc nâng cao tính chính luận trong tác phẩm báo chí và về hoạt động đào tạo phóng viên, nhà báo viết chính luận

Tuy vậy, cho đến nay chưa có một công trình nghiên cứu khoa học nào nghiên cứu một cách hệ thống về phong cách làm tạp chí thông tin chỉ dẫn Chỉ có một số ít bài viết, công trình nghiên cứu nhỏ về tính chuyên biệt trên

báo chí nói chung Với đề tài “Phong cách làm tạp chí thông tin chỉ dẫn ở Việt Nam”, luận văn này sẽ có ý nghĩa như là một trong những công trình

khảo cứu đầu tiên về phong cách làm tạp chí nói chung và dòng tạp chí thông tin chỉ dẫn nói riêng Từ việc phân tích lịch sử nghiên cứu đề tài nói trên, có thể thấy đề tài luận văn là một hướng nghiên cứu mới ở Việt Nam và không

trùng lặp với các nghiên cứu trước đó

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

3.1 Mục đích nghiên cứu

- Mục đích nghiên cứu của luận văn nhằm đưa ra hệ thống lý luận, thực tiễn về xây dựng phong cách làm tạp chí thông tin chỉ dẫn ở Việt Nam hiện nay

- Chỉ ra được thực trạng phong các làm tạp chí thông tin chỉ dẫn, đánh giá

cụ thể phong cách làm tạp chí thông tin chỉ dẫn hiện nay qua các mẫu khảo sát

- Đưa được những vấn đề đặt ra đối với phong cách làm tạp chí thông tin chỉ dẫn cũng như những giải pháp nhằm hạn chế được những khiếm khuyết của phong cách làm tạp chí thông tin chỉ dẫn hiện nay

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu nêu trên, tác giả luận văn thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu sau:

- Hệ thống hóa những vấn đề lý luận về báo chí nói chung, về xây dựng phong cách làm tạp chí thông tin chỉ dẫn nói riêng Cụ thể: các khái niệm về thông tin, chỉ dẫn, phong cách, vai trò của xây dựng phong cách làm tạp chí; những yêu cầu đối với việc xây dựng phong cách làm tạp chí thông tin chỉ dẫn…

- Chỉ ra thực trạng về xây dựng phong cách làm tạp chí thông tin chỉ dẫn trên 3 tờ tạp chí thuộc diện khảo sát, gồm: Tạp chí Truyền hình Hà Nội, Tạp chí Trang trẻ, Tạp chí Heritage trong năm 2015 Cụ thể: giới thiệu tổng quan về các tạp chí khảo sát chỉ ra được phong cách xây dựng nội dung và hình thức của các tạp chí…

- Đưa ra hệ thống giải pháp và khuyến nghị về xây dựng phong cách làm tạp chí thông tin chỉ dẫn Cụ thể: Những vấn đề đặt ra đối với việc xây dựng phong cách làm tạp chí; giải pháp xây dựng phong cách về nội dung và

hình thức tạp chí thông tin chỉ dẫn; một số khuyến nghị khoa học…

4 Đối tượng và phạm vi khảo sát

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là phong cách làm tạp chí thông tin

chỉ dẫn ở Việt Nam

4.2 Phạm vị khảo sát

- Phạm vi khảo sát: Khảo sát tạp chí thông tin chỉ dẫn ở Việt Nam hiện

nay Cụ thể: khảo sát Tạp chí Truyền hình Hà Nội, Tạp chí Thời trang trẻ, Tạp chí Heritage năm 2015 Tác giả chọn những tạp chí này với lý do cụ thể như sau:

- Đối với Tạp chí Truyền hình Hà Nội là tạp chí dành riêng cho truyền hình được phát hành trên các xạp báo 1 số 1 tháng Ngoài ra được quảng cáo trên sóng Truyền hình Hà Nội vì vậy đây là một trong những tạp chí có phong cách làm khác biệt so với các tạp chí khác

- Đối với Tạp chí Thời trang trẻ là tạp chí chỉ dẫn chuyên biệt của thời trang, tạp chí thể hiện được xu thế thời trang hiện nay cũng như phóng cách thời trang hiện đại và thời thượng được nhiều đối tượng độc giả quan tâm và theo dõi

và tìm đọc

- Đối với Tạp chí Heritage là tạp chí chỉ dẫn dành riêng cho độc giả có thu nhập khá, thường di chuyển trên các chuyến bay nội địa và quốc tế Tạp chí thể hiện phong cách chỉ dẫn thông tin đối với người đọc trên các chuyến bay về những thông tin quan trọng như tìm hiểu các chuyến bay, chỉ dẫn về các khu nghỉ dưỡng, khách sạn Đây là tạp chí được khán giả đáng giá có phong cách làm tạp chí bắt mắt, trình bày đẹp và hấp dẫn

- Thời gian khảo sát: Từ tháng 1 đến tháng 12 năm 2015

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn được thực hiện dựa trên cơ sở nhận thức luận các vấn đề lý

luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, quan điểm của Đảng, Nhà nước ta về báo chí Đồng thời, luận văn được nghiên cứu dựa trên hệ thống lý thuyết về truyền thông tạp chí và các lý thuyết khác liên quan đến đề tài đã được công bố

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện luận văn, tác giả sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

Phương pháp nghiên cứu chung: Đề tài sử dụng phương pháp nghiên

cứu theo logic, biện chứng, xử lý mối quan hệ giữa lý luận và thực tiễn nhằm làm rõ nội dung, nhiệm vụ của đề tài

Phương pháp nghiên cứu cụ thể: Đó là các phương pháp: Nghiên cứu,

phân tích tài liệu, phỏng vấn sâu, điều tra bằng bảng hỏi (an-két), quan sát, nghiên cứu trường hợp, thống kê, so sánh…

- Phương pháp phỏng vấn sâu (phỏng vấn chuyên gia): Đề tài sẽ phỏng

vấn sâu các nhà báo, các cán bộ quản lý các cơ quan báo chí trong diện khảo sát để đưa ra được những phong cách chỉ dẫn riêng của tờ báo

- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi (an-két): Thu nhận các ý kiến,

đánh giá của công chúng về các tờ tạp chí trong diện khảo sát, tác động của thông tin tạp chí chỉ dẫn đến nhận thức, thái độ và hành vi của công chúng

Đề tài nghiên cứu này sử dụng phần mềm xử lý dữ liệu định lượng SPSS, phần mềm xử lý dữ liệu định tính Nvivo có thể cho ra các phân tích tương quan nhiều chiều, bảo đảm tính khách quan

6 Điểm mới của luận văn

- Luận văn hệ thống hóa các vấn đề lý luận về phong cách, phong cách làm tạp chí, phong cách làm tạp chí thông tin chỉ dẫn

- Luận văn chỉ ra được thực trạng phong cách làm tạp chí thông tin chỉ dẫn hiện nay thông qua các tờ tạp chí được khảo sát

- Luận văn đưa ra được các giải pháp, khuyến nghị phong cách làm

thông tin chỉ dẫn về nội dung và hình thức Từ đó giúp người làm tạp chí nhận thức được tầm quan trọng của việc xây dựng phong cách làm tạp chí chỉ dẫn

7 Ý nghĩa lý luận và giá trị thực tiễn của đề tài

7.1 Ý nghĩa lý luận

Cung cấp một hướng tiếp cận mới, góc nhìn mới về nhóm thông tin chỉ dẫn, thấy được vai trò, vị trí, sức mạnh, tầm quan trọng của nhóm thông tin chỉ dẫn trong hệ thống thể loại báo chí Cung cấp những thông tin để có một cái nhìn hệ thống, toàn diện về một phong cách chỉ dẫn nổi bật, đặc sắc, làm phong phú thêm cho cơ sở lý luận báo chí

Luận văn là tài liệu tham khảo lý luận về xây dựng phong cách báo chí tại các cơ sở đào tạo báo chí - truyền thông ở Việt Nam hiện nay

7.2 Giá trị thực tiễn

Việc nghiên cứu thông tin chỉ dẫn và phong cách làm thông tin chỉ dẫn còn có ý nghĩa to lớn về mặt thực tiễn Một góc nhìn mới về thể loại này sẽ giúp cho việc tham khảo, vận dụng các kỹ năng viết cho dòng tạp chí chỉ dẫn

và sử dụng nhóm thể loại này trong thực tiễn đời sống báo chí tốt hơn Nhận diện được một phong cách chỉ dẫn sẽ giúp ích cho nhiều nhà báo viết về dòng thông tin chỉ dẫn đúc rút, học hỏi được ít nhiều các kỹ năng viết về thông tin chỉ dẫn này Từ đó nâng cao chất lượng và hiệu quả việc sử dụng thông tin chỉ dẫn trong hoạt động báo chí Do đó, luận văn là tài liệu tham khảo về thực tiễn xây dựng phong cách báo chí, trong đó có phong cách làm tạp chí tại các

cơ quan báo in ở nước ta hiện nay

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, luận văn

được chia ra làm 3 chương, 9 tiết và 101 trang và các biểu bảng, đồ thị, hình minh họa Cụ thể:

- Chương 1: Phong cách làm tạp chí thông tin chỉ dẫn – những vấn đề lý luận cơ bản

- Chương 2: Phong cách làm tạp chí thông tin chỉ dẫn tại các tạp chí khảo sát

- Chương 3: Giải pháp và khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả phong

cách làm tạp chí thông tin chỉ dẫn ở Việt Nam hiện nay

Chương 1 PHONG CÁCH LÀM TẠP CHÍ THÔNG TIN CHỈ DẪN -

NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN

1.1 Các khái niệm liên quan

1.1.1 Một số quan niện về phong cách

Thuật ngữ Stylos (Hy Lạp), Stylus (La Mã), Style (Pháp) có nghĩa là

phong cách ra đời sớm nhất ở Hy Lạp - La Mã cổ đại với nghĩa ban đầu chỉ nét chữ, bút pháp, rộng hơn là chỉ tình yêu ngôn ngữ, nghệ thuật dùng từ Với nét nghĩa ban đầu, phong cách được sử dụng chủ yếu trong lĩnh vực ngôn ngữ,

điều này được thể hiện rất sớm trong các công trình Thi pháp học, Tu từ học của Aristote, Các quy luật của Xixeron (Marcus Tullius Cicero, 106-43 TCN)

[33, tr 6]

Sang thời cận đại, khái niệm phong cách không chỉ được hiểu và vận dụng trong phạm vi hẹp của ngôn ngữ học mà nội hàm khái niệm đã được mở rộng Phong cách được coi là đặc trưng nghệ thuật của nghệ thuật, một phạm trù thẩm mĩ, một hệ thống nghệ thuật biểu hiện hình thức của tác phẩm

“Phong cách là một phương hướng riêng biệt trong nghệ thuật hình thành ở thời đại nào đó và là một hệ thống xác định của các dấu hiệu nghệ thuật tư tưởng” [33, tr.6]

Cùng với sự phát triển của các khuynh hướng nghiên cứu, phê bình và thực tiễn sáng tác nghệ thuật, tới thời hiện đại, phong cách được coi là một phạm trù thẩm mĩ, một hiện tượng văn học nghệ thuật bao gồm trong đó tất cả

sự đa dạng và phức tạp của nó Phong cách được nghiên cứu trong mối tương quan với tư tưởng của nhà văn, với thời đại Bàn về khái niệm, thuật ngữ phong cách có nhiều ý kiến, quan điểm khác nhau được đưa ra nhằm xác định nội hàm, phạm vi, đặc trưng của lĩnh vực nghiên cứu Nhưng càng nghiên

cứu, các nhà khoa học lại càng nhận ra sự đa dạng, phức tạp của đối tượng Theo L Dolezel, nhà lý luận ngữ văn của Đại học Toronto, thuật ngữ phong cách là một khái niệm siêu ngôn ngữ của lý thuyết văn chương Nó chỉ là một khái niệm vay mượn từ ngôn ngữ học, do các nhà ngôn ngữ cố ý đề cao, lợi dụng nó để nhấn mạnh tầm quan trọng của ngữ học trong nghiên cứu và phê bình văn chương

Theo thời gian, khái niệm phong cách càng ngày càng trở nên phức tạp,

tổ hợp quá nhiều cách hiểu, thậm chí gây trở ngại cho nghiên cứu phê bình văn học Đã đến lúc phải trả lại nó cho ngôn ngữ học, xem nó chỉ là phong

cách ngôn ngữ là đủ (xem “Phong cách văn học: Ghi chú ngắn về một khái niệm phức hợp”, [34, tr 265], Lubomir Dolezel : Studiez ceske literatury a poetiky, Nxb Torst, Praha, 2008) Còn theo nhận định của Khrapchenko thì

“hiện đang tồn tại một số lượng rất lớn những định nghĩa khác nhau về phong cách văn học Những định nghĩa này xoè ra như cái quạt giữa sự thừa nhận phong cách là một phạm trù lịch sử - thẩm mĩ rộng nhất, bao quát và sự nhìn nhận nó như những đặc điểm của những tác phẩm riêng lẻ” [34, tr 258]

A.Compagnon trong cuốn Bản mệnh của lý thuyết cũng nhận định: Phong cách học vẫn là một môn bất ổn định do tính đa nghĩa của phong cách, và nhất là của độ căng, của tính thăng bằng mong manh, thậm chí không thể có, vốn đặc trưng cho một quan niệm nằm ngất ngưởng giữa cái riêng và cái chung, cá nhân và đám đông Phong cách nhất thiết phải có hai phương diện, một phương diện tập thể và một phương diện cá thể, hoặc một phía quay về ngôn ngữ xã hội và một phía quay về ngôn ngữ cá thể [34; tr.255]

Và với quan điểm của mình, Khrapchenco khẳng định: “Phong cách là phương pháp biểu đạt cách chiếm lĩnh đời sống bằng hình tượng, là phương pháp thuyết phục và hấp dẫn người đọc.” [33, tr.7]

Như vậy, phong cách là thủ pháp, là cách thức, phương tiện nghệ thuật

để nhà văn phản ánh hiện thực nhằm tạo ra sự hấp dẫn của tác phẩm đối với bạn đọc

Bên cạnh quan điểm của Khrapchenco về phong cách, các nhà nghiên cứu ngôn ngữ, văn chương Nga như V.V.Vinogradov, V.Turin, L.Novichenko, V.Jirmunxky… trong các công trình của mình cũng đã đưa ra những quan niệm riêng về phong cách

Theo V.V.Vinogradov:

Phong cách học nghiên cứu sự phát triển của các phong cách cá nhân, chiếm vị trí trung tâm trong phong cách học văn học là những quan sát và nghiên cứu trong lĩnh vực các quy luật hình thành và phát triển của các hệ thống biểu hiện ngôn từ nghệ thuật - đây là những hệ thống có tính chất cá nhân hoặc được cá thể hóa, tức là được hình thành như những cấu trúc cố định và hoàn chỉnh - cả trong lịch sử từng nền văn học dân tộc nói riêng, cả trong lịch sử chung của văn học thế giới (phong cách tác phẩm văn học, phong cách nhà văn, phong cách trường phái văn học…) [34, tr 178]

Đi sâu vào bình diện ngôn ngữ - một yếu tố quan trọng cấu thành nên

phong cách nhà văn, V.Turin lưu ý: “Phong cách đó là ngôn từ được xét trong mối quan hệ của nó với hình tượng, đó là tác động qua lại thường xuyên giữa những khái niệm và những ý nghĩa nảy sinh trong ngôn từ vốn đặt vào một văn cảnh nghệ thuật” [34, tr 179]

L.Novichenko thì cho rằng phong cách nghệ thuật gắn liền với cá tính sáng tạo và bị chi phối bởi những tác động của thời đại, cộng đồng:

“Phong cách học hiểu theo nghĩa chung nhất là vẻ đặc thù trong những tác phẩm của nhà văn (hoặc của một nhóm nhà văn), vẻ đặc thù này được quy định bởi những quan điểm chung về cuộc sống và

thể hiện trong những đặc điểm có tính chất đặc trưng về nội dung

và hình thức của những tác phẩm ấy.” [34, tr 61]

Bên cạnh những thành tựu lý luận của các nhà nghiên cứu, phê bình văn học Nga bàn về phong cách, các nhà nghiên cứu văn học Pháp, Mỹ như: A Compagnon, G.Flaubert, R Barthes, R Jakovson, C Lévi - Strauss, M Riffaterre… bằng những kiến giải từ hệ hình cấu trúc, ngôn ngữ, thi học, cũng đã đưa ra những ý kiến, quan điểm mới về vấn đề tưởng chừng như xưa cũ là phong cách:

Nhà văn Pháp G Flaubert khi bàn về phong cách cho rằng yếu tố quan

trọng làm nên phong cách là ở quan điểm của người nghệ sĩ: “Phong cách đối với nhà văn cũng như màu sắc đối với họa sĩ là một vấn đề không thuộc về kỹ thuật mà về quan điểm.” [34, tr 50]

Nhà nghiên cứu V.Jirmunxky, nhận định về phong cách của tác phẩm văn học đã nhấn mạnh sự thống nhất của các yếu tố nội dung và những yếu tố tạo hình thức của phong cách:

Phong cách nghệ thuật của nhà văn là sự biểu hiện thế giới quan của anh ta, thế giới quan đó được thể hiện trong những hình tượng bằng các phương tiện ngôn ngữ Bởi vậy không thể nghiên cứu phong cách nghệ thuật của nhà văn trong tính mục đích chức năng của nó mà tách rời nội dung tư tưởng - hình tượng của tác phẩm Đồng thời phong cách của tác phẩm văn học không phải là tu từ học: đề tài, hình tượng, bố cục của tác phẩm văn học, nội dung nghệ thuật của

nó (nội dung này được thể hiện bằng những phương tiện ngôn ngữ nhưng không giới hạn ở từ ngữ) cũng là những yếu tố quan trọng của của phong cách, và có thể khá quan trọng, bởi vì chúng xác định cả những nguyên tắc nghệ thuật của việc lựa chọn chất liệu từ ngữ, tức

là tu từ học hiểu theo nghĩa hẹp của từ đó [35, tr 260]

Trong công trình Độ không của lối viết, nhà nghiên cứu R Barthes bằng việc khảo sát, so sánh giữa ngôn ngữ và phong cách đã khẳng định: “Phong cách

là sự lựa chọn tổng quát một giọng, một éthos (văn thể)” [9; tr 57]

A Compagnon, nhìn vấn đề từ bản thể lý thuyết, ông cho rằng: “Phong cách, về bản chất đó là sự phóng tứ của thi pháp, là khoảng cách trong quan

hệ với lối sử dựng được coi là thông thường của ngôn ngữ” [35; tr 266]

Tuy còn có những điểm khác biệt trong quan niệm, cách giải thích, định nghĩa về phong cách cũng như việc xác định, quy chiếu những yếu tố làm nên phong cách nghệ thuật tác giả, tác phẩm, thể loại, thời đại…, nhưng điểm gặp

gỡ trong quan điểm của các nhà nghiên cứu phương Tây là họ nhấn mạnh đến khía cạnh sáng tạo, những nét riêng biệt, độc đáo của người nghệ sĩ sẽ góp phần tạo nên phong cách Và phong cách được thể hiện trong toàn bộ hành trình sáng tạo, trong nội dung tư tưởng tác phẩm và phương thức biểu hiện

“Phong cách giống như một chữ kí cũng có thể áp dụng cho cá nhân cũng như trào lưu hoặc trường phái, và cho xã hội; ở mỗi một cấp độ, nó cho phép ta giải quyết những vấn đề quy kết thuộc tính Đó là một vẻ riêng của gia đình mà chúng ta có thể nhận ra ngay khi chúng ta không có khả năng miêu tả nó, tách bạch hoặc phân tích nó.” [34; tr 278] Qua thống kê, khảo

sát những ý kiến, quan điểm của các nhà nghiên cứu đi trước, A Compagnon

đã đưa ra ba tiêu chí mang tính thuyết phục để nhận diện phong cách và ông khẳng định những phương diện, tiêu chí này chưa bao giờ thực sự bị thủ tiêu Phong cách vẫn sống:

- Phong cách là một biến hóa hình thức trên một nội dung ổn định (ít hoặc nhiều)

- Phong cách là một tập hợp những nét đặc trưng của một tác phẩm cho phép qua đó nhận dạng và nhận ra tác giả (trực giác hơn là phân tích)

- Phong cách là một sự lựa chọn giữa nhiều lối viết [34.; tr.285]

Ở các nước phương Đông, đặc biệt là Trung Quốc, thuật ngữ phong cách tuy xuất hiện muộn nhưng trong các công trình bàn về thơ của Lưu Hiệp

(Văn tâm điêu long), Viên Mai (Tùy viên thi thoại)… khái niệm văn khí, khí chất, văn như kỳ nhân đã được các nhà phê bình sử dụng nhiều trong các bài

viết khi bàn về đặc tính của thơ, coi đó là yếu tố cơ bản để phân biệt giọng văn, khí chất giữa nhà thơ này với nhà thơ khác Bàn về quy luật và yêu cầu sáng tạo thi ca, Viên Mai nhấn mạnh đến dấu ấn cá nhân của thi sĩ:

Thơ có người mà không có ta là bù nhìn vậy… Làm thơ cũng như các huyện ở Giang Nam nấu rượu đều lấy gạo làm nguyên liệu

mà vẫn nấu thành các vị riêng Người sành rượu nếm khắp và nói đây là rượu Nam Kinh này, còn đây là rượu Tô Châu này… Cái ngon giống nhau mà vị khác nhau là vì mỗi nơi đều có cách nấu khác nhau [15, tr.134]

Như vậy, tuy không trực tiếp bàn về vấn đề phong cách nhưng qua cách

lý giải của Viên Mai về năng lực, tài nghệ sáng tạo của người nghệ sĩ trong việc tạo ra những nét riêng, độc đáo ở mỗi tác phẩm, ta thấy từ rất sớm những yêu cầu về sự độc đáo, khác lạ, không lặp lại trong sáng tạo văn chương là quy luật, yêu cầu bắt buộc đối với mỗi nghệ sĩ Và để có được “khí chất” riêng, ngoài những yếu tố thiên bẩm, cá tính sáng tạo, đòi hỏi thi sĩ phải học tập cổ nhân, nỗ lực cố gắng trong lao động nghệ thuật Lưu Hiệp nói:

Tài năng có cao thấp, khí chất có cứng mềm, học vấn có sâu nông, tập quán có khéo vụng, đều là do bản chất và cũng do sự rèn luyện thêm mà đúc thành Vì thế mà văn chương có hay có dở, biến hóa vô cùng, vậy nên văn lý sắc hay cùn, không thể vượt khỏi tài năng Văn khí cứng hay mềm không thể khác với khí chất, sự nghĩa nông sâu không thể trái với học vấn, thể thức tinh hay thô không thể ngược với sự rèn luyện Mỗi người đều theo cái sự thành tâm của

mình, sự khác nhau thật giống như gương mặt của từng người vậy [35, tr 135]

Nhấn mạnh khí chất, phong cách của mỗi cá nhân nhưng Lưu Hiệp cũng cho rằng qua những sáng tạo của người nghệ sĩ, người đọc sẽ thấy được bức tranh, gương mặt văn chương của cả thời đại

Song hành với quá trình sáng tác của người nghệ sĩ, vấn đề phong cách luôn được đặt ra bởi đó là những nét riêng, những sáng tạo độc đáo làm nên bản sắc của mỗi thi sĩ, văn nhân Đây cũng là tiêu chí để nhận diện, phân biệt giữa nhà văn này với nhà văn khác, và rộng hơn là giữa văn học của dân tộc này với dân tộc khác Nhà văn Pháp Voltaire từng khẳng định:

Từ phong cách sáng tác để nhận ra người Ý, người Pháp, người Anh, người Tây Ban Nha cũng rất dễ dàng như qua gương mặt, giọng nói, cử chỉ hành động để nhận ra quốc tịch của họ vậy Cái mềm mại đẹp ngọt của tiếng Ý đã tự nhiên nhi nhiên thấm vào tư chất của nhà văn Ý Và tôi cũng thấy đặc điểm của nhà văn Tây Ban Nha thường được đánh dấu bằng ngôn từ hoa lệ, phong cách trang trọng, ưa dùng những ẩn dụ… Muốn thấy rõ được sự khác nhau trong sở thích, hứng thú của các dân tộc lân bang, phải khảo cứu phong cách khác nhau giữa họ.” [15, tr 136]

Ở Việt Nam, trong các cuốn Từ điển thuật ngữ văn học, 150 thuật ngữ văn học, Từ điển văn học, thuật ngữ phong cách được cắt nghĩa một cách tương đối thống nhất: “Phong cách nghệ thuật là một phạm trù thẩm mĩ, chỉ

sự thống nhất tương đối ổn định của hệ thống hình tượng, của các phương tiện biểu hiện nghệ thuật, nói lên cái nhìn độc đáo trong sáng tác của một nhà văn, trong tác phẩm riêng lẻ, trong trào lưu văn học hay văn học dân tộc.”

[27, tr.256]

- Phong cách là những đặc điểm có tính chất hệ thống về tư tưởng và

nghệ thuật, biểu hiện trong sáng tác của một nghệ sĩ hay trong các sáng tác nói chung thuộc cùng một thể loại (nói tổng quát) (Ví dụ: Phong cách của một nhà văn Phong cách văn học nghệ thuật)

- Phong cách là dạng của ngôn ngữ sử dụng trong những yêu cầu chức năng điển hình nào đó, khác với những dạng khác về đặc điểm từ vựng, ngữ pháp, ngữ âm (Ví dụ: Phong cách ngôn ngữ khoa học Phong cách chính luận Phong cách ngôn ngữ nghệ thuật Phong cách làm báo…)

Theo GS Hà Minh Đức: “Vấn đề lý luận về phong cách thường được vận dụng quen thuộc trong phạm vi sáng tác nghệ thuật hơn là báo chí vì ở đây dấu ấn sáng tạo của người viết in đậm nét Và ở mức độ rõ rệt hơn là tính nhất quán của một bản sắc được thể hiện trong một cấu trúc, một hệ thống những yếu tố về nội dung và hình thức nghệ thuật” [3; 102]

Trong sách Phong cách học và các phong cách chức năng tiếng Việt của tác giả Hữu Đạt: Khái niệm Phong cách được dùng ở nhiều địa hạt nghiên cứu khác nhau và cả trong giao tiếp đời thường

Phong cách được dùng trong lý luận văn học (dùng để chỉ đặc điểm sáng tác của nhà văn, của một tác phẩm hay một trào lưu văn học… Phong cách bao hàm cả một số vấn đề về thi pháp, trong đó có thế giới quan sáng tác, cá tính sáng tạo nghệ thuật của nhà văn hoặc của nhiều nhà văn thuộc cùng một trào lưu); trong nghiên cứu văn hoá (dùng để chỉ những đặc điểm văn hoá mang tính dân tộc, thời đại); điêu khắc, hội hoạ (dùng để biểu thị một cách thức, trường phái sáng tác);…

1.1.2 Khái niệm phong cách làm tạp chí thông tin chỉ dẫn

* Phong cách

Theo một số quan niệm ở mục 1.1.1 có thể hiểu thuật ngữ “phong cách” là một khái niệm chung của nhiều địa hạt khác nhau Nó chỉ những đặc điểm riêng của con người trong cách hành động sống Hay nó chỉ về hình thức

và nội dung của từng sản phẩm trong từng lĩnh vực hoạt động sáng tạo khác nhau mà ở đó dấu ấn cá nhân tác giả thể hiện đậm nét

* Tạp chí

Khái niệm tạp chí được bắt nguồn từ tiếng Pháp “Journal”, có nghĩa là nhật ký báo, được định hình trong tên gọi tờ tạp chí đầu tiên; “Joural de savants” vào ngày 05/1/1665, tại Pháp, được coi là thủy tổ của tạp chí Trong

Từ điển Bách khoa Séc, Praha -1989 cho rằng:

Tạp chí là loại ấn phẩm xuất bản thường kỳ hàng tuần, hàng tháng, hàng quý v.v , bao gồm tin tức và các bài báo về các lĩnh vực: chính trị, kinh tế, thi đấu thể thao, y tế v.v

Có nhiều loại tạp chí khác nhau, được phân biệt qua nội dung như: Tạp chí khoa học, tạp chí chuyên ngành, chuyên nghề, tạp chí hội họa, tạp chí ảnh, tạp chí mốt thời trang, tạp chí hài hước v.v… [39]

Trong Từ điển Báo chí thực hành, B.osvaldova & j.halada đưa ra khái

niệm về tạp chí và phân tích một cách cụ thể hơn: “Tạp chí là một loại ấn phẩm xuất bản ở một khu vực, địa điểm nhất định, có tính thường kỳ đều đặn,

ít nhất là nửa năm, nhiều nhất là một tuần một số Tạp chí khác với nhật báo

ở chỗ: tính thời sự thấp hơn nhật báo, tính khái quát đề tài cao hơn nhật báo…” [33]

Trong cuốn Xuất bản tạp chí (bản dịch tiếng Việt, Khoa Xuất bản - Học

viện Báo chí và Tuyên truyền, 2010), các học giả Trung Quốc đưa ra khái

niệm, “Tạp chí có tên gọi cố định, có đánh số thứ tự theo quyển, kỳ hoặc năm tháng, nhân bản bằng phương thức in ấn, đăng tải trên chất liệu giấy, là xuất bản phẩm liên tục thành quyển “ [29, tr.32]

Cũng trong cuốn Xuất bản tạp chí (bản dịch tiếng Việt, Khoa Xuất bản

- Học viện Báo chí và Tuyên truyền, 2010), công bố của tổ chức UNESCO,

“Tất cả xuất bản phẩm có cùng một tiêu đề, xuất bản liên tục định kỳ hoặc

không định kỳ, mỗi năm ít nhất là trên 1 kỳ (1 lần), mỗi kỳ đều ghi rõ số thứ

tự và ghi rõ ngày tháng thì gọi là tạp chí” [31, tr.34]

Theo từ điển tiếng Việt của Vietlex (Trung tâm từ điển học) thì: “Tạp chí là xuất bản phẩm định kỳ, thường có tính chất chuyên ngành, đăng nhiều bài do nhiều người viết, đóng thành tập, thường có khổ nhỏ hơn báo” [25]

Theo từ điển tiếng Việt (Nhà xuất bản Văn hóa thông tin) thì “Tạp chí

là báo đóng tập, ra có kỳ (không phải hàng ngày), có nhiều mục” [14]

Theo Từ điển Hán Việt dành cho học sinh (Nhà xuất bảnVăn hóa thông

tin) thì: “Tạp chí được phân tách như sau: “Tạp: có nhiều loại trong đó chỉ sách ghi chép các sự kiện, bài viết Tạp chí: là báo ra có kỳ hạn (nghĩa gốc là ghi chép linh tinh)” [23]

Theo Từ điển mở trên điện tử Wikipedia: “Tạp chí là từ chung chỉ các loại ấn phẩm báo chí xuất bản định kỳ” Phân loại theo đình kỳ ta có:

Tạp chí hàng tuần: Tên gọi khác: tuần san, tuần báo Được xuất bản

định kỳ vào một ngày trong tuần

Nguyệt san: Xuất bản mỗi tháng một số

Quý san: mỗi quý (ba tháng) một số

Bán niên san: Nửa năm một kỳ

Niên san: Chỉ một kỳ mỗi năm - các loại niên giám thống kế thuộc loại

này

Tại Việt Nam, có nhiều loại tạp chí xuất bản định kỳ theo hướng phân loại như: bán tuần báo (bi-weekly) với 2 - 3 số mỗi tuần, bán nguyệt san (bi-monthly) in 2-3 kỳ mỗi tháng [26]

Trong thời đại bùng nổ thông tin ngày nay, đã xuất hiện các tạp chí điện tử (trên internet), tạp chí trên sóng phát thanh và truyền hình… xuất bản định kỳ (giờ, khung chương trình) và liên tục (tạp chí điện tử)

Như vậy, tất cả các định nghĩa trên đều chỉ ra các yếu tố hoặc đặc điểm

cấu thành tạp chí Tham chiếu các định nghĩa trên và tình hình thực tế, có thể

rút ra khái niệm chung về tạp chí như sau: Tạp chí là một loại xuất bản phẩm định kỳ, có tên gọi ổn định, có kỳ hạn xuất bản trong khoảng thời gian nhất định (có thể là bán nguyệt san, ra hằng tháng, quý); cung cấp thông tin, kiến thức cho những đối tượng bạn đọc nhất định

Như vậy, trước hết tạp chí là loại báo chí, được xuất bản định kỳ hoặc liên tục có tính chất chuyên biệt Có thể phân loại tạp chí theo các tiêu chí như: chức năng; nhiệm vụ; nội dung phản ánh (lĩnh vực và đối tượng phản ánh); hình thức thông tin và thiết kế, trình bày ấn phẩm; chương trình; đối tượng tiếp nhận (công chúng)

Xét về mặt đối tượng tiếp nhận, dù có sự khu biệt mang tính tương đối, song trên thực tế luôn có sự giao thoa giữa các nhóm đối tượng Cụ thể một độc giả có thể đọc nhiều loại tạp chí, thuộc các nhóm khác nhau Nên sự phân định

tạp chí theo tiêu chí “đối tượng tiếp nhận” cũng chỉ mang tính tương đối

Xét về mặt nội dung phản ánh (bao gồm cả chức năng, nhiệm vụ, nội dung thông tin và hình thức thông tin), tựu chung lại có thể chia ra các loại Tạp chí in truyền thồng và tạp chí điện tử, tạp chí trên sóng thành ba nhóm chính:

- Nhóm thứ nhất, gồm các Tạp chí thông tin lý luận khoa học chuyên biệt

(tạp chí khoa học chuyên ngành) Đây là các tạp chí thông tin về các lĩnh vực

chuyên biệt như: chính trị, chính trị xã hội, kinh tế… Ví dụ: Tạp chí Cộng sản, Tạp chí Khoa giáo, Tạp chí Tài chính, Tạp chí Thanh Tra, Tạp chí Xây dựng…

- Nhóm thứ hai, gồm các tạp chí thông tin chỉ dẫn - giải trí Tiêu đề

của nhóm cũng chỉ rõ nội dung phản ánh của nhóm tạp chí này Có thể kể một

số tạp chí trong nhóm như: Tạp chí Thể thao, Thời trang trẻ, Tạp chí Ôtô-xe máy (Auto Vietnam), Tạp chí Thể thao…

- Nhóm thứ ba, gồm các tạp chí thông tin tổng hợp (hay còn gọi là tạp chí thông tin xã hội) Ví dụ: Thế giới mới, Tri thức trẻ, Hà Nội ngày nay…

Chỉ dẫn (guide): Theo Từ điển Tiếng Việt, Trung tâm Khoa học Xã hội

Nhân văn quốc gia xuất bản [28, tr 215] là sự hướng dẫn cho biết một cách cụ thể để làm việc gì Chỉ cho người khác theo Như vậy, chỉ dẫn có thể hiểu là

sự chỉ bảo, hướng dẫn thực hiện một công việc, thông tin cho một đối tượng nhất định nào đó có thể nghe, tham khảo hoặc thực hiện theo

Theo PGS.TS Vũ Quang Hào thì:

Những thông tin chỉ dẫn thường được thể hiện dưới dạng thức chỉ dẫn nhằm cung cấp thông tin về một lĩnh vực cụ thể, một vấn đề nào

đó trong cuộc sống, trong xã hội, cho nhóm công chúng đối tượng quan tâm Thông tin chỉ dẫn bao gồm những cách thức, phương pháp để chỉ ra, hướng dẫn cho công chúng về những lĩnh vực mà họ quan tâm, mong muốn nhưng chưa biết thực hiện như thế nào [Bài

giảng về ngôn ngữ báo chí, Học viện Báo chí và Tuyên truyền]

+ Nhu cầu cần chỉ dẫn

Thực tế cho thấy nếu áp dụng chỉ dẫn như một quá trình tương tác hai chiều thì hiệu quả chỉ dẫn sẽ tăng lên rõ rệt Khi đó đòi hỏi người đưa ra thông tin chỉ dẫn phải tìm hiểu rõ về cả thông tin lẫn đối tượng tiếp nhận chỉ dẫn Tuy nhiên, chỉ dẫn trên báo chí là quá trình tư vấn gián tiếp thông qua một trung gian là văn bản báo chí Chính vì sự gián tiếp đó mà chỉ dẫn trên báo chí rất

khó thu được ý kiến phản hồi từ các đối tượng tiếp nhận chỉ dẫn hoặc phải thu nhận trong một thời gian dài Vấn đề đặt ra cho nhà báo là: làm thế nào để thu nhận thông tin phản hồi nhanh nhất từ phía độc giả? Nếu những người làm chỉ dẫn trên báo chí có thể nhận thông tin phản hồi từ phía độc giả một cách nhanh chóng nhất, họ sẽ nắm được hiệu quả quá trình chỉ dẫn của mình, từ đó điều chỉnh công việc để có thể nâng cao hiệu quả chỉ dẫn hơn nữa

Tóm lại, tạp chí thông tin chỉ dẫn là một hình thức truyền tải thông tin đặc biệt của tạp chí, qua đó, người làm báo tìm kiếm và trao đổi những thông tin có tính định hướng với người đọc nhằm hỗ trợ và giúp đỡ họ giải quyết một vấn đề nhất định, nội dung chỉ dẫn chiếm tỷ lệ lớn, thông tin chỉ dẫn thường mang hàm lượng thông tin khoa học cao, đáng tin cậy về các lĩnh vực khác nhau của đời sống, đáp ứng nhu cầu của bạn đọc

+ Phong cách làm tạp chí thông tin chỉ dẫn

Theo những quan niệm trên có thể nhận thấy phong cách làm tạp chí

thông tin chỉ dẫn là cách nhìn sự vật, hiện tượng trong sự cấu thành từ nhiều yếu tố bằng các mối quan hệ gắn bó, chặt chẽ quy định lẫn nhau trong không gian và thời gian cụ thể, bảo đảm cho các yếu tố ấy hoạt động nhằm thể hiện phong cách của từng tác giả, từng chuyên đề mà tạp chí đưa ra

Nhìn nhận dòng tạp chí thông tin chỉ dẫn dưới góc nhìn phong cách tức

là Các sản phẩm mang nội dung thông tin trên được truyền đạt đến công

chúng tiếp nhận thông qua kênh thông tin mang tính đặc trưng riêng của tạp chí Công chúng là đối tượng mà mỗi tạp chí thông tin chỉ dẫn hướng đến và

cần thu hút Công chúng của dòng tạp chí thông tin chỉ dẫn có sự phân chia các lớp riêng, theo lứa tuổi, theo giới tính, theo nghề nghiệp, theo sở thích

và mang tính chuyên biệt cao Nhưng đặc điểm chung của hầu hết những lớp công chúng này chính là yêu cầu cao về mặt nội dung, hình thức để thỏa mãn nhu cầu thông tin của mình về một hoặc một số lĩnh vực chuyên sâu nhất

định Bên cạnh đó, bản thân các lớp công chúng này cũng thường xuyên có sự vận động thay đổi, do đó, việc nghiên cứu công chúng là hoạt động không thể thiếu đối với phong cách làm tạp chí thông tin chỉ dẫn

1.2 Vai trò của phong cách trong làm tạp chí

1.2.1 Đối với làm tạp chí nói chung

+ Đáp ứng nhu cầu của công chúng

Trước đây, truyền thông hướng đến đối tượng là số đông công chúng nói chung Bài báo, chương trình truyền hình là dành cho tất cả mọi người, mọi giới, mọi lứa tuổi cùng xem, cùng đọc Ngày nay, truyền thông hiện đại mang xu hướng “phi đại chúng hóa” Có nghĩa là mỗi tác phẩm báo chí hay sản phẩm truyền thông không được thiết kế ra để phục vụ tất cả các công chúng, nó hướng tới từng đối tượng nhỏ Mỗi loại hình truyền thông cũng hướng tới những đối tượng công chúng khác nhau và ngày càng hoàn thiện để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao và chuyên biệt của nhóm công chúng mà mình hướng tới

Các phương tiện truyền thông nói chung, tạp chí nói riêng có tác động rất lớn đến con người thông qua tín hiệu truyền tin và hình ảnh Đặc biệt trong lĩnh vực truyền thông tin tức và kinh doanh dịch vụ, tư vấn thì tạp chí được xem như một loại hình dễ tiếp cận nhất và mang tính quần chúng rộng rãi nhất, vì thế được xem như một loại hình quảng cáo đem lại hiệu quả nhanh chóng

Tạp chí cũng tác động mạnh mẽ đến nhận thức, lối sống, hành vi của một

bộ phận công chúng Nhiều năm qua, tạp chí đã trở thành phương tiện thông tin không thể thiếu trong mỗi gia đình Ngày nay, với ưu điểm vượt trội về công nghệ in và thông tin đến khán giả đặc biệt là hình ảnh hấp dẫn, lôi cuốn, cùng những tiện ích nhằm giúp dòng tạp chí chỉ dẫn có được những khác hàng riêng

+ Phù hợp với xu hướng phát triển của báo chí hiện đại

Nội dung thông tin chỉ dẫn tư vấn phù hợp với xu hướng phát triển của báo chí hiện đại, nhất là với các ngành nghề khác nhau Đây là nguồn thông tin

phong phú, đa dạng, được tích hợp và phát triển trong tạp chí, nhằm đáp ứng số đông nhu cầu của công chúng Báo chí hiện đại với xu hướng phi đại chúng hóa tức là hướng tới những đối tượng riêng biệt, công chúng nhóm nhỏ Đây cũng chính là xu hướng phân hóa và chuyên môn hóa của báo chí Đó là một phương thức trong đó một ấn phẩm báo chí chỉ tập trung vào một lĩnh vực cụ thể của đời sống, nhằm vào một lượng đối tượng công chúng xác định, cụ thể Trong điều kiện toàn cầu hóa thông tin, các phương tiện thông tin đại chúng ngày càng thực hiện mạnh hơn quá trình phân hóa và chuyên môn hóa, tạo cơ hội cho những tổ chức ấy tìm được vị trí xã hội của mình, hướng đến một tầng lớp dân cư hoàn toàn xác định, tác động có hiệu quả đến người đọc, người nghe và người xem

Quá trình tạo phong cách riêng cho phép nâng cao hiệu quả của các bài vở của báo chí, tạp chí, sử dụng phương tiện sẵn có với hiệu quả cao nhất Quá trình phân hóa giúp thiết lập ra được các ấn phẩm chuyên sâu vào một lĩnh vực, giúp cho công chúng có thể lựa chọn dễ dàng ấn phẩm phù hợp Như vậy, việc khu biệt đối tượng và lựa chọn cho mình một lĩnh vực để kinh doanh truyền thông là một xu hướng tất yếu

Một vấn đề khác, nguồn thông tin chỉ dẫn xuất hiện trên tạp chí cũng nằm trong xu thế phát triển phong cách báo chí nói chung Nguồn thông tin này vừa đáp ứng nhu cầu của công chúng nhưng cũng chính là nhu cầu của các doanh nghiệp, các nhà sản xuất, như vậy tạp chí chỉ dẫn hoàn toàn có thể coi đây là nguồn thu trong việc xã hội hóa, bù đắp một phần chi phí sản xuất, xuất bản Theo đó, việc hợp tác sản xuất và bắt tay phối hợp giữa các tạp chí

và các doanh nghiệp ra đời, tạo nên một xu hướng mới vừa giải quyết kinh tế cho tạp chí vừa là động lực để đổi mới và nâng cao chất lượng, tạo dựng phong cách riêng của tạp chí

Nhìn một cách tổng thể, có thể thấy trong xã hội đang hình thành một phong cách báo chí nói chung và phong cách làm tạp chí nói riêng Chỗ dựa

quyết định cho phong cách làm báo chí là tạo ra sản phẩm hàng hóa báo chí truyền thông và dịch vụ quảng cáo Xã hội càng phát triển thì yêu cầu thông tin báo chí càng tăng lên, do đó nhu cầu về sản phẩm hàng hóa báo chí cũng tăng lên

Đối với một số tạp chí, việc tạo phong cách riêng của mỗi một tạp chí không chỉ dừng lại ở mức độ phục vụ nhu cầu thông tin chỉ dẫn, giải trí của công chúng mà nó còn được coi là một ngành kinh tế, thậm chí là ngành kinh tế mũi nhọn Sản phẩm của truyền thông cũng được coi là hàng hóa mua đi bán lại giữa các tập đoàn và của tập đoàn với độc giả Một khi chúng được coi là hàng hóa thì cũng phải chịu tác động bởi nhiều yếu tố của nền kinh tế như cung, cầu, giá cả, thị trường và tính cạnh tranh Để báo chí nói riêng và truyền thông nói chung có thể phát triển một cách bền vững và chuyên nghiệp, kinh tế hóa truyền thông là một tất yếu

Sự tác động của phong cách làm báo chí nói chung cũng dẫn đến sự tác động vào đời sống báo chí truyền thông Nó mang lại nguồn lực tài chính quan trọng, đảm bảo cho sự tiếp tục phát triển, tăng cường cơ sở vật chất, đổi mới thiết bị kỹ thuật công nghệ, mở mang thêm các nguồn thông tin, tài liệu, cũng như công tác đào tạo, nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho đội ngũ những người làm báo Nói tóm lại, kinh tế báo chí trở thành động lực phát triển cho báo chí

1.2.2 Đối với làm tạp chí thông tin chỉ dẫn

Hoạt động báo chí là hoạt động có ý thức và mục đích của con người, bởi vậy yêu cầu về tính hiệu quả báo chí phải được đặt lên hàng đầu Vì vậy hiệu quả vai trò của tạp chí thông tin chỉ dẫn cần là việc vận dụng các quy luật, các nguyên tắc, hình thức, phương thức hoạt động báo chí giúp cho nó thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của mình nhằm đạt mục đích đặt ra Để báo

chí hoạt động hiệu quả, trước hết nội dung phải hay, phải súc tích và hình thức thể hiện phải hấp dẫn

+ Về nội dung: phải phong phú, mang lại cho công chúng một lượng

thông tin mới, phản ánh đúng, kịp thời, đi vào những vấn đề thiết thực nhất

mà công chúng đang quan tâm hoặc đang thiếu thông tin

+ Về khổ giấy in tạp chí: Theo xu hướng hiện đại, khổ các tạp chí dần

càng nhỏ đi Tuy nhiên các tạp chí càng quan tâm chủ yếu đến tính logic của nội dung và chức năng, nhiệm vụ riêng biệt của mình nên chúng thường được thiết kế linh hoạt Đặc điểm này đặc biệt rõ với loại tạp chí chỉ dẫn để phù hợp với nhu cầu tra cứu thông tin của độc giả và có thể lưu trữ lâu dài cũng như hết sức tiện lợi khi mang theo người

+ Về trang bìa: Trang bìa cũng là một đặc điểm đáng chú ý của loại

hình tạp chí chỉ dẫn Cũng như tạp chí nói chung, trang bìa được thiết kế ôm trọn cả tờ tạp chí, nghĩa là có 04 mặt được coi là 04 trang bìa Trang bìa 01 là trang chính nhằm thể hiện diện mạo, tính cách của tờ tạp chí 03 trang còn lại thường dùng để đăng tải quảng cáo và với các tạp chí chỉ dẫn, trang bìa 02 và bìa 04 thường dùng để đăng tải các thông điệp về ngành, lĩnh vực mà nó chịu trách nhiệm tuyên truyền Chính vì vậy các tạp chí chỉ dẫn rất chỉnh chu đầu

tư cho trang bìa của mình bởi đây chính là những thứ tác động trực quan đầu tiên qua đó độc giả đánh giá được phong cách cũng như nội dung bên trong

+ Về ngôn ngữ thể hiện: Vì là một ấn tạp chí chỉ dẫn, phục vụ nhóm

đối tượng chuyên biệt nên ngôn ngữ mà tạp chí chỉ dẫn sử dụng cũng mang tính chuyên biệt, đáp ứng nhu cầu, phù hợp với đối tượng độc giả hướng tới

+ Về tổ chức hệ thống chuyên mục: hệ thống chuyên mục trên các tạp

chí nói chung và các tạp chí chỉ dẫn nói riêng đều đặc biệt quan trọng Do tính chất chuyên sâu, chuyên ngành và đặc trưng chức năng, nhiệm vụ của loại hình đòi hỏi tạp chí chỉ dẫn phải có một hệ thống chuyên mục mang định

hướng tốt Hệ thống chuyên mục này sẽ là khung xương, rường cột cho toàn

bộ hoạt động nội dung của tạp chí Thông thường, mỗi chuyên mục đảm nhiệm một đề tài, nội dung nhất định, thể hiện các góc nhìn của sự kiện, hiện tượng xã hội Các chuyên mục hấp dẫn bởi nó có tính thời sự và tính chiến đấu cao, và có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc tạo nên phong cách riêng cho tờ báo trong dòng tạp chí chỉ dẫn

Một ưu điểm khác nữa là hệ thống chuyên mục tạo cho độc giả dễ tiếp cận và có cái nhìn sâu sắc hơn về một vấn đề, một sự kiện nào đó để có nhận thức và hành vi đúng, phù hợp

+ Về hình thức thiết kế, trình bày: phải thỏa mãn nhu cầu mỹ cảm, tác

động sâu sắc đến tình cảm và suy nghĩ của đối tượng Thông tin báo chí phải được chuyển tải bằng các hình thức, phương pháp thể hiện thuyết phục, dễ hiểu Nó không chỉ làm cho công chúng thích thú mà còn khơi gợi được sự suy nghĩ theo hướng đúng và thúc đẩy hành động tích cực của họ

1.3 Các yếu tố tạo nên phong cách và yêu cầu về phong cách làm tạp chí thông tin chỉ dẫn

1.3.1 Các yếu tố tạo nên phong cách làm tạp chí

Phong cách không được hình thành bởi một, vài tác phẩm đơn lẻ Phong cách hình thành trong cả một quá trình sáng tác hay sáng tạo tác phẩm của mỗi tác giả Nhìn nhận sự hình thành của phong cách phải nhìn nhận vào

cả một hệ thống các tác phẩm trong suốt quá trình sáng tác, sáng tạo đó để bao quát, khái quát nên những nét lớn, những nét chủ đạo làm nên diện mạo của của tác giả có phong cách hay phong cách riêng của một giai đoạn

Quá trình hình thành phong cách bắt đầu từ quá trình hình thành nên mỗi tác phẩm và hệ thống các tác phẩm Quá trình hình thành nên mỗi tác phẩm bắt nguồn từ yếu tố con người Đó là khả năng, là tính cách, quan điểm, thế giới quan, nhân sinh quan của tác giả về hiện thực đời sống Đó là quá

trình học tập, rèn luyện, trau dồi vốn tri thức, hiểu biết, là phông kiến thức, là cách tiếp cận, là cách thức biểu đạt bằng năng lực sáng tạo và gu thẩm mỹ của mỗi tác giả Những điều này được quyết định bởi môi trường sống, hoàn cảnh lịch sử, môi trường hoạt động sáng tạo, bởi hệ giá trị cơ bản, phông văn hóa, những yếu tố chi phối, tác động đến hoàn cảnh sống, đôi khi là bởi cả những thị hiếu công chúng Yếu tố con người với những nét cá tính riêng biệt, những góc nhìn riêng biệt, khả năng, năng lực sáng tạo riêng biệt, trong một hoàn cảnh và bối cảnh lịch sử riêng biệt là yếu tố quyết định đến việc hình thành nên phong cách của mỗi tác giả Với một con người duy nhất đó với góc nhìn thế giới và cách thức phản ánh thế giới khách quan thông qua ngôn ngữ và các thủ pháp nghệ thuật đã hình thành nên các tác phẩm

Đối với báo chí, nhu cầu của công chúng trong chuỗi quá trình hình thành nên tác phẩm là cực kỳ quan trọng Căn cứ vào thực tiễn nhu cầu thông tin của công chúng, nhà báo tiếp cận thế giới, hiện thực mà cụ thể là các sự kiện, vấn đề dưới các góc độ phù hợp, phản ánh hiện thực một cách phù hợp để đáp ứng tối

đa nhu cầu thông tin của công chúng Dấu ấn cá nhân của tác giả dù không được biểu hiện một cách rõ nét như đối với sáng tác tác phẩm văn học, tuy nhiên, đó không phải là sự khách quan tuyệt đối, nhất là trong phạm vi của thông tin chỉ dẫn, dù sự khác biệt cả về hình thức và nội dung cũng như quan điểm, tư tưởng

tác giả để phân định và định hình nên “phong cách”

Quá trình hình thành nên phong cách là quá trình hình thành nên hệ thống các tác phẩm thông qua các quá trình hình thành nên các tác phẩm Quá trình này có sự lặp lại một cách tương đối những đặc điểm trong cách thức, trong góc độ tiếp cận về mặt nội dung, trong hình thức biểu hiện bằng việc sử dụng ngôn ngữ và các thủ pháp nghệ thuật của tác giả Sự lặp lại tương đối không hoàn toàn này mang lại hiệu quả tác động tích cực, được công chúng đón nhận, ghi nhận, là sự thành công của tác giả, tạo nên hình hài tên tuổi của

tác giả đó Sự lặp lại này mang tính xuyên suốt, phát triển trên cơ sở ổn định những nét đặc trưng chủ đạo trong một thời gian dài, một giai đoạn, thậm chí trong suốt cả một sự nghiệp sáng tác, sáng tạo của tác giả đó

Quá trình hình thành nên phong cách bắt nguồn ở sự sáng tạo đặc biệt làm nên những thành công và tồn tại bằng sự ghi nhận của công chúng gắn liền với sự tồn tại của tên tuổi mỗi tác giả Đây là một quá trình liên tục và lâu dài, đòi hỏi sự lao động và sáng tạo không ngừng nghỉ Chính vì thế, không phải tác giả nào cũng có phong cách riêng Phong cách của tác giả là kết quả tổng hợp của năng lực, của tính cách đặc biệt, của quá trình tìm tòi, học hỏi, đam mê điều mới mẻ, của quá trình làm mới không ngừng, lao động và sáng tạo không ngừng của tác giả đó

Báo chí nói chung và tạp chí thông tin chỉ dẫn nói riêng có vai trò to lớn đáp ứng nhu cầu thông tin phong phú, đa dạng về mọi mặt trong quá trình phát triển xã hội Vai trò đó không chỉ ở năng lực cung cấp thông tin, khai sáng giải trí, tạo dựng và định hướng dư luận xã hội hay thiết lập và bảo vệ thiết chế chính trị mà còn trực tiếp hay gián tiếp tham gia vào tiến trình phát triển kinh tế, văn hóa, kể cả hình thành nhân cách sống của con người Báo chí nói chung, tạp chí thông tin chỉ dẫn nói riêng là một hiện tượng xã hội đa chức năng trong mối quan hệ với các lĩnh vực của đời sống xã hội hiện đại

“Trong thời đại của chúng ta, báo chí là một hiện tượng đặc biệt phổ biến, tác động từng ngày, từng giờ vào xã hội, quan hệ tới từng địa phương, từng tổ chức, từng thành viên của xã hội” [1, tr11] Với sự ảnh hưởng mạnh mẽ và

ngày càng rộng lớn đó, mỗi phong cách tạp chí làm nên những mảng màu sắc riêng, góp phần hình thành nên diện mạo của một nền báo chí hiện đại

Thông tin chỉ dẫn là một thể quan trọng trong hệ thống các thể loại báo chí Các tác phẩm báo chí chỉ dẫn giúp cho công chúng có thể nhận thức những vấn đề, những mối quan hệ phức tạp tiệm cận với bản chất, đáp ứng