Tổ chức sản xuất chương trình tọa đàm truyền hình ở các đài phát thanh và truyền hình miền đông nam bộ

Ví dụ đài Phát thanh và Truyền hình Đồng Nai có một loạt chương trình toạ đàm định kỳ như: Đồng hành cùng Doanh nghiệp, Vấn đề Quốc tế, Pháp luật cho mọi người, Sức khoẻ cho mọi người, V

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS LÊ THỊ NHÃ

Thành phố Hồ Chí Minh - 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Nguyễn Thị Huệ

LỜI CẢM ƠN

Trước hết tôi xin gởi lời trân trọng và cảm ơn sâu sắc nhất đến TS Lê Thị Nhã, người đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn và tạo mọi điều kiện để tôi hoàn thành luận văn này

Tôi cũng xin cảm ơn các thầy, cô giáo trong khoa Báo chí, Học viện Báo chí và Tuyên truyền đã truyền đạt cho tôi vốn kiến thức quý báu trong suốt thời gian học ở Học viện

Tôi đồng thời xin gởi cảm ơn tới Ban Giám đốc các đài PT-TH: Đồng

Nai, Bình Dương và Bà Rịa Vũng Tàu, đã tạo điều kiện và hỗ trợ tôi trong

việc cung cấp tài liệu liên quan đến luận văn Tôi cũng xin gởi lời cảm ơn

chân thành đến các đồng nghiệp tại các đài đã giúp đỡ và động viên tinh thần

trong quá trình tôi thực hiện luận văn

Mặc dù đã cố gắng để thực hiện đề tài song do mới làm quen với công tác nghiên cứu khoa học cũng như hạn chế về kiến thức và kinh nghiệm nên

đề tài còn nhiều thiếu sót Tôi rất mong nhận được sự góp ý của các thầy, cô

và bạn bè để luận văn được hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Chương 2: THỰC TRẠNG TỔ CHỨC SẢN XUẤT CHƯƠNG TRÌNH

2.1 Giới thiệu các đài Phát thanh - Truyền hình và đặc điểm công

2.2 Thực trạng tổ chức sản xuất chương trình tọa đàm của đài Phát thanh

và Truyền hình Bình Dương, Đồng Nai và Bà Rịa-Vũng Tàu 43

Chương 3: VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP NHẰM CẢI

THIỆN CHẤT LƯỢNG CHƯƠNG TRÌNH TỌA ĐÀM TẠI CÁC ĐÀI PHÁT THANH - TRUYỀN HÌNH MIỀN ĐÔNG

ĐN1 Kênh truyền hình Đồng Nai 1

ĐN2 Kênh truyền hình Đồng Nai 2

ĐN3 Kênh truyền hình Đồng Nai 3

FDI Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài

GS.TS Giáo sư Tiến sĩ

LĐTBXH Lao động thương binh xã hội

MC Người dẫn chương trình

NBC Công ty phát thanh truyền hình quốc gia (National

Broadcasting Company) của Mỹ

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, HÌNH

Trang Biểu đồ 2.1: Đánh giá của khán giả đối với chương trình "Sức

Biểu đồ 2.2: Đánh giá của khán giả đối với chương trình "Sức

Hình 2.5: Tên hình hiệu chương trình "Bàn tròn chủ nhật" 46 Hình 2.6: Toàn cảnh chương trình "Bàn tròn chủ nhật" 47 Hình 2.7: Người dẫn chương trình của đài PTTH Bà Rịa-Vũng Tàu 53 Hình 2.8: Người dẫn chương trình của đài PT-TH Đồng Nai 54 Hình 2.9: Người dẫn chương trình của đài PT-TH Bình Dương 54

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đồng Nai - Bình Dương - Bà Rịa Vũng Tàu là tam giác phát triển chiến lược của khu vực miền Đông Nam Bộ Trong những năm qua, kinh tế ba tỉnh ngày càng phát triển dần trở thành những trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của khu vực và cả nước Đặc biệt, ba tỉnh đã và đang tạo ra một vùng trọng điểm về phát triển công nghiệp và dịch vụ, thu hút một lượng lớn vốn đầu tư nước ngoài tới hàng chục khu Công nghiệp và dự án sân bay quốc tế Long Thành đang được triển khai, hứa hẹn sẽ mở ra một diện mạo mới cho vùng trong thời gian tới Tuy nhiên, sự phát triển mạnh mẽ của quá trình đô thị hóa

đó cũng làm cho tình hình chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội của ba tỉnh ngày càng phức tạp Để bạn bè quốc tế hiểu hơn về chủ trương chính sách của tỉnh, hiểu hơn về tình hình kinh tế của ba tỉnh đồng thời để kịp thời giải thích những khúc mắc trong đời sống xã hội người dân trong tỉnh công tác báo chí được Tỉnh ủy các tỉnh đặc biệt quan tâm và có những chỉ đạo sâu sát Nắm bắt chỉ đạo đó các Đài phát thanh và truyền hình các tỉnh Đồng Nai, Bình Dương

và Bà Rịa-Vũng Tàu đã xây dựng nhiều chương trình, chuyên đề, chuyên mục

để đáp ứng nhu cầu thông tin của công chúng trong và ngoài các tỉnh Tọa đàm là một trong những thể loại được ba đài sử dụng nhiều Ví dụ đài Phát thanh và Truyền hình Đồng Nai có một loạt chương trình toạ đàm định kỳ như: Đồng hành cùng Doanh nghiệp, Vấn đề Quốc tế, Pháp luật cho mọi người, Sức khoẻ cho mọi người, Vui khỏe mỗi tuần, Khởi nghiệp…

Trong quá trình làm tọa đàm các phóng viên, biên tập viên gặp nhiều thuận lợi nhưng thách thức cũng không ít dẫn tới chất lượng nhiều tác phẩm chưa cao, đôi khi chưa đạt được những tiêu chí về thể loại

Khó khăn đầu tiên phải kể đến là việc những người tổ chức sản xuất chương trình toạ đàm nắm bắt chưa tốt về thể loại, đôi khi còn nhầm lẫn giữa toạ đàm với các thể loại báo chí khác Điều này không khó lý giải khi các

sách nghiên cứu và tài liệu tham khảo có giá trị về chương trình toạ đàm nói chung, chương trình toạ đàm truyền hình nói riêng trong nước còn ít nhất là tại các tỉnh thành phía nam Trong quá trình nghiên cứu chúng tôi đọc khá nhiều sách nhưng thể loại toạ đàm chỉ được đề cập trong một chương hoặc một phần nào đó của cuốn sách Ví dụ cuốn “Thuật ngữ báo chí- truyền thông” của tác giả Nguyễn Thành Hưng chỉ có chương XVI đề cập đến toạ đàm trên sóng phát thanh, hay như cuốn Chính luận truyền hình Lý thuyết và

kỹ năng sáng tạo tác phẩm của tác giả Nguyễn Ngọc Oanh chỉ có chương V viết về đàm luận truyền hình Vì sách và tài liệu tham khảo trong nước chưa nhiều nên nếu muốn tìm hiểu về toạ đàm thì phải đọc sách và tài liệu tham khảo nước ngoài Quá trình đọc và hiểu sách cũng như tài liệu tham khảo nước ngoài không dễ vì thứ nhất là không phải ai cũng có trình độ ngoại ngữ tốt để có thể chọn và mua những sách và tài liệu tham khảo có ích Đó là chưa

kể quan niệm về thể loại toạ đàm của nước ngoài cũng khác với trong nước Hầu hết những tài liệu nước ngoài mà chúng tôi tham khảo đều coi toạ đàm là một dạng “talk show” nên việc phân biệt và hiểu đúng thể loại cũng gặp nhiều khó khăn

Thực tế cũng cho thấy tại một số trường đào tạo báo chí, sinh viên được làm quen với thể loại toạ đàm qua những bài tập thực hành Từng nhóm cử ra một người dẫn chương trình sau đó cùng làm một cuộc toạ đàm về một chủ đề lựa chọn Cuộc toạ đàm này được ghi băng và phát lại để sinh viên coi và rút kinh nghiệm Như vậy trong quá trình học tập sinh viên chỉ được làm quen với thể loại toạ đàm trong khi làm chương trình hoạ đàm đòi hỏi nhiều kiến thức và nhiều kỹ năng Chỉ riêng công đoạn viết kịch bản cũng đòi hỏi phòng viên, biên tập viên phải hết sức linh hoạt nếu không muốn chương trình bị nhàm chán Chính vì thiếu những hiểu biết cơ bản về thể loại nên những người tổ chức sản xuất chương trình thường bị nhầm lẫn sang các thể loại khác, đặc biệt là hai thể loại phỏng vấn và bình luận Có những chương trình

đoạ đàm chỉ đơn giản là người dẫn chương trình hỏi và khách mời trả lời không khác nhiều so với phỏng vấn sâu Trước thực tế này tác giả luận văn nhận thấy việc làm rõ những khái niệm và kiến thức liên quan đến tổ chức sản xuất chương trình toạ đàm là việc làm cần thiết để góp phần lấp “lỗ hổng” kiến thức về thể loại

Trong bối cảnh kỹ thuật và công nghệ làm báo phát triển vô cùng mạnh

mẽ, báo mạng điện tử và sau đó là mạng xã hội xuất hiện đã làm thay đổi phương pháp tiếp cận thông tin của công chúng Chỉ cần một điện thoại thông minh công chúng có thể lướt web, lướt facebook, Twitter… là nắm được cả kho thông tin khổng lồ về những diễn biến cuộc sống hàng ngày, hàng giờ Thêm vào đó nhịp sống của công chúng đang ngày một nhanh, tin tức chứ không phải là các bài bình luận hay phỏng vấn, tọa đàm được công chúng đón nhận rộng rãi Trong bối cảnh này làm sao để tọa đàm giữ được vị trí trong làng báo là cả một câu chuyện dài Làm sao để tọa đàm thu hút và giữ chân được khán giả là vấn đề không hề đơn giản

Toạ đàm là thể loại khó thực hiện tuy nhiên không thể không làm bởi vì cuộc sống vốn có những sự kiện mà trong đó ẩn chứa rất nhiều những câu hỏi

mà chỉ có tọa đàm chứ những thể loại ngắn và khái quát như tin, bài phản ánh, bài ghi nhanh không thể trả lời hết Thực hiện chương trình toạ đàm khó nhưng không thể không làm bởi vì cuộc sống vốn có những sự kiện mà chỉ có nhà chức trách, giới chuyên gia có mới có câu trả lời thấu đáo và để chuyển tải được những câu trả lời thấu đáo đó thì tọa đàm là lựa chọn tốt nhất Như vậy làm tọa đàm vẫn luôn là một lựa chọn hợp lý, thế nhưng làm như thế nào? Thực tiễn có gì cần rút kinh nghiệm, cần cải tiến để cho ra những tọa đàm hay giữ chân được công chúng? Với suy nghĩ góp một phần câu trả lời cho những

câu hỏi này, tác giả chọn đề tài "Tổ chức sản xuất chương trình tọa đàm truyền hình ở các đài Phát thanh và Truyền hình miền Đông Nam Bộ (Khảo sát các đài Phát thanh và Truyền hình: Đồng Nai, Bình Dương và

Bà Rịa Vũng Tàu, từ 1/2016-6/2017)" làm đề tài nghiên cứu luận văn thạc sĩ

ngành báo chí

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Theo khảo sát còn hạn chế của mình, chúng tôi nhận thấy cho đến nay không có nhiều công trình nghiên cứu về thể loại tọa đàm trên truyền hình Các công trình nghiên cứu chủ yếu đề cập tới thể loại này trong một số chương, mục nhất định hoặc chỉ đề cập một ý rất nhỏ khi bàn về thể loại phỏng vấn Trong đó, đáng chú ý có một số tác phẩm sau đây

- Benjamin Ngo (biên soạn, 2013), Phỏng vấn báo chí tác giả, Nxb Trẻ,

Hà Nội Cuốn sách này chắt lọc những bí quyết, lời khuyên, và những tình huống thực tế của những nhà báo giỏi phỏng vấn, từ những bước chuẩn bị, đến thực hiện, làm sao để đặt được câu hỏi "đắt", hay câu hỏi "bẫy", làm sao để tìm được nguồn tin tin cậy cho vấn đề hay của mình, cả những cách xử lý sự cố

- Dương Xuân Sơn (2014), Các loại hình báo chí truyền thông, Nxb

Thông tin truyền thông, Hà Nội Cuốn sách nằm trong hệ thống chương trình đào tạo bậc cử nhân và sau đại học về lĩnh vực báo chí truyền thông Cuốn sách cung cấp cho người đọc những hiểu biết cơ bản, có hệ thống về khái niệm, đặc trưng, đặc điểm của truyền thông và truyền thông đại chúng hiện đại Ngoài ra nội dung cuốn sách cũng trình bày lịch sử ra đời và phát triển, những ưu điểm và hạn chế, nguyên tắc và phương pháp sáng tạo, xu hướng phát triển riêng của từng loại hình nhằm phát huy tốt vai trò, sức mạnh của các loại hình báo chí truyền thông trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước

- Đào Tấn Anh và Trần Kiều Vân (dịch, 2004), Các Thể Loại Báo Chí,

Nxb Thông Tấn, Hà Nội Cuốn sách được dịch từ nguyên bản tiếng Nga của PTS khoa học A.A Chertưchơnưi, một nhà báo và nhà giáo giàu kinh nghiệm, tác giả của nhiều ấn phẩm khoa học về báo chí Cuốn sách được chia làm bốn chương: chương một là phần lý luận chung về các yếu tố hình thành thể loại trong báo chí; ba chương còn lại trình bày 43 màu sắc đặc thù trong

bảng màu các thể loại báo chí được phân theo tính chất của các thể loại tin, thể loại phân tích, thể loại chính luận - nghệ thuật

- Lê Thị Nhã, Giáo trình Phỏng vấn báo chí, Nxb Thông tấn, Hà Nội

Đây là cuốn sách chuyên sâu ra đời nhằm đáp ứng nhu cầu của học tập, tham khảo cho sinh viên báo chí và cho những nhà báo, phóng viên quan tâm đến thể loại phỏng vấn

- Lê Thị Thái Hoà (2009), Interview Người Nổi Tiếng, Nxb Văn Nghệ

TP.HCM Cuốn sách gồm 28 bài phỏng vấn của nhà báo Cát Khuê - phóng viên báo Thanh Niên về 28 nhân vật nổi tiếng trong nhiều lĩnh vực chính trị, văn hóa và nghệ thuật như: Andrea Perugini - Đại sứ Ý tại Việt Nam, Nhà văn Bảo Ninh, Thiền sư Thích Nhất Hạnh Những bài phỏng vấn được viết với phong cách sắc sảo, thông minh và có duyên khiến người đọc yêu mến hơn nhân vật của mình Với sinh viên báo chí, thì cuốn sách còn là một tư liệu quý giá về nghề nghiệp để trở thành người phỏng vấn thành công

- Lê Ngọc Sơn (2007), Đối thoại chính khách tác giả, Nxb Tri thức Lê

Ngọc Sơn là một nhà năng động và xông xáo Anh đã tiếp cận và phỏng vấn được khá nhiều quan chức và chính khách Các bài phỏng vấn này đã được tuyển chọn vào cuốn "đối thoại chính khách" Các bài phỏng vấn ngắn gọn, súc tích cũng cho thấy tác giả nắm những vấn đề của thời kỳ chuyển đổi khá sâu và có đủ sự dũng cảm nghề nghiệp Có nắm sâu mới hỏi trúng Có sự dũng cảm nghề nghiệp mới hỏi vào những vấn đề nhạy cảm, nhưng nóng bỏng của cuộc sống

- Luận văn Thạc sĩ truyền thông đại chúng năm 2006 của Lê Thị Phong

Lan trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn Hà Nội, đề tài Ngôn ngữ của

người dẫn chương trình truyền hình do PGS,TS Vũ Quang Hào hướng dẫn

- Luận văn Thạc sĩ Ngôn ngữ của Hà Nguyên Sơn trường Đại học

Vinh, đề tài Ngôn ngữ phỏng vấn trên truyền hình do PGS,TS Vũ Quang Hào

hướng dẫn

- Luận văn Thạc sĩ Khoa học báo chí năm 2008 của Hoàng Lê Thúy Nga trường Đại học khoa học xã hội và nhân văn thuộc Đại học quốc gia Hà

Nội, đề tài Khảo sát ngôn ngữ phỏng vấn trên truyền hình ở Thừa Thiên Huế

do GS,TS Hoàng Trọng Phiến hướng dẫn

- Luận án Tiến sĩ ngành: Lý luận ngôn ngữ năm 2011 của Trần Phúc

Trung trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, đề tài Hành động hỏi trong ngôn ngữ phỏng vấn truyền hình (trên các kênh của VTV, có so sánh với kênh TV5 của Pháp) do GS.TS Đinh Văn Đức hướng dẫn

- Luận văn Thạc sĩ Ngôn ngữ học năm 2010 của Nguyễn Anh Tuấn

trường Đại học sư phạm Thái Nguyên, đề tài Hành động ngôn ngữ trong phỏng

vấn truyền hình (Khảo sát từ góc độ lịch sự - Trên ngữ liệu Đài phát thanh - Truyền hình tỉnh Thái Nguyên) do PGS TS Đỗ Việt Hùng hướng dẫn

- Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Báo chí học năm 2013 của Đào Thị

Nhuần trường Đại học khoa học xã hội và nhân văn Hà Nội đề tài Vấn đề

phỏng vấn trên truyền hình do TS Nguyễn Trí Nhiệm hướng dẫn

- Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Báo chí học năm 2013 của Nguyễn

Công Triện Học viện báo chí và tuyên truyền đề tài Tổ chức sản xuất chương

trình toạ đàm chính luận truyền hình do GS.TS Tạ Ngọc Tấn hướng dẫn

- Maria Lukina (2004), Công nghệ phỏng vấn, Nxb Thông Tấn, Hà

Nội Cuốn sách này đề cập đến các quan niệm về phỏng vấn; các dạng phỏng vấn; các hình thức tổ chức phỏng vấn; đặt phỏng vấn trong từng bối cảnh; phân biệt phỏng vấn cho báo viết với phỏng vấn cho báo hình, báo nói, báo điện tử Tác giả đi sâu nghệ thuật phỏng vấn cụ thể, từ khâu chuẩn bị, nghiên cứu đối tượng đến việc đưa ra những câu hỏi, điều khiển cuộc phỏng vấn sao cho tự nhiên, để người được phỏng vấn cảm thấy thoải mái, chủ động phát lộ

tư tưởng, quan điểm của mình

- Nguyễn Văn Dững (2012), Cơ sở lý luận báo chí, Nxb bản Lao động,

Hà Nội Cuốn sách cung cấp những kiến thức cơ bản và hệ thống về hệ thống

khái niệm cơ bản của lý luận báo chí, đặc điểm, bản chất hoạt động báo chí, đối tượng, công chúng và cơ chế tác động của báo chí, về các chức năng và nguyên tắc cơ bản; về chủ thể hoạt động báo chí; vấn đề tự do báo chí,

- Nguyễn Quang Hòa, Biên tập báo chí, Nxb Thông tin truyền thông,

Hà Nội Cuốn sách được viết để phục vụ đối tượng chính là sinh viên báo chí, những người đang làm công tác biên tập tại các cơ quan báo chí, truyền hình, xuất bản Cuốn sách nói rõ quy trình xuất bản ở các tòa soạn báo, hay nói cách khác là con đường đi của một bài viết, từ bản thảo của phóng viên tới tờ báo trên tay bạn đọc hoặc các trang điện tử, chương trình phát thanh, truyền hình

- The Missouri Group (2009), Nhà Báo Hiện Đại - Tái bản 06/2009, Nxb

Trẻ, Hà Nội Cuốn sách này là bản dịch tiếng Việt đầu tiên của giáo trình nổi tiếng News Reporting and Writing của ban biên soạn The Missouri Group thuộc Khoa báo chí Đại học Missouri Cuốn giáo trình đã có 25 tuổi đời với 8 lần chỉnh biên, cập nhật cho phù hợp với xu thế phát triển của báo chí thế giới

- V.V Vôrôsilốp (2004), Nghiệp Vụ Báo Chí - Lý Luận Và Thực Tiễn,

Nxb Thông tấn, Hà Nội Cuốn sách được tái bản tới lần thứ 13 và hiện đang được dùng làm giáo trình giảng dạy cho sinh viên trong các trường đại học và cao đẳng ở Nga Nội dung cuốn sách khá phong phú, đề cập đến những vấn

đề lý luận nghiệp vụ và kinh nghiệm thực tiễn trong hoạt động báo chí của nước Nga cũng như thế giới

- X.A Muratốp (2004), Giao Tiếp Trên Truyền Hình Trước Ống Kính

Và Sau Ống Kính Camera, Nxb Thông Tấn, Hà Nội Giáo tiếp trên truyền

hình trước ống kính và sau ống kính camera trong bộ sách được dịch từ nguyên bản tiếng Nga của tác giả X.A Muratốp - Giáo sư giảng dạy Khoa báo chí trường Đại học Tổng hợp Lômônôxốp Ấn phẩm này là một công trình nghiên cứu về tâm lý quan hệ giữa nhà báo truyền hình và những đối tượng của mình Bằng sự trải nghề nghiệp và tâm huyết, tác giả truyền lại

những kinh nghiệm, những bài học, những phương pháp tích cực, hiệu quả trong hoạt động tác nghiệp của phóng viên truyền hình nhằm giúp các phóng viên trẻ, học viên nắm được các kỹ năng thực hành cần thiết

- X.L Xvích, Cudơnhetxốp, G.V (2004), Báo chí truyền hình, Tập 1 và

Tập 2, Nxb Thông Tấn, Hà Nội Hai tập sách Báo Chí Truyền Hình mang tính

hệ thống hóa về lĩnh vực báo chí truyền hình Nội dung sách vừa đề cập đến tầm quan trọng của truyền hình trong hệ thống các phương tiện thông tin đại chúng, vừa nêu rõ tính đặc thù của báo chí truyền hình Hiện nay, các cuốn sách này được dùng làm giáo trình giảng dạy cho sinh viên chuyên ngành báo chí tại các trường đại học - cao đẳng ở Nga

- X.A Mikhailốp (2004), Báo chí hiện đại nước ngoài: Những quy tắc

và nghịch lý, Nxb Thông tấn, Hà Nội Cuốn sách giới thiệu với bạn đọc một

số nét cơ bản về đặc điểm, tình hình, khuynh hướng phát triển hiện nay của báo chí thế giới Với cách trình bày dễ tiếp nhận, cuốn sách cung cấp cho những người hoạt động trên lĩnh vực truyền thông đại chúng và đông đảo bạn đọc có quan tâm tìm hiểu, nghiên cứ về lĩnh vực này, nhiều thông tin, tư liệu

và kiến thức phong phú, rất đáng quan tâm

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu hoạt động tổ chức sản xuất chương trình tọa đàm tại đài Phát thanh và truyền hình: Đồng Nai, Bình Dương và Bà Rịa Vũng Tàu, đánh giá ưu điểm và hạn chế, từ đó đề xuất phương hướng, giải pháp chủ yếu nhằm góp phần nâng cao hơn nữa chất lượng và sức hấp dẫn của chương trình

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện được mục đích trên, luận văn tập trung vào các nhiệm vụ sau:

- Khái quát, hình thành cơ sở lý luận cho đề tài nghiên cứu

- Điều tra, đánh giá thực trạng tổ chức sản xuất chương trình tọa đàm tại đài Phát thanh và truyền hình: Đồng Nai, Bình Dương và Bà Rịa Vũng Tàu

- Đề xuất phương hướng và các giải pháp chủ yếu nhằm làm cho các chương trình tọa đàm chất lượng hơn

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là vấn đề tổ chức sản xuất chương trình tọa đàm truyền hình ở các đài Phát thanh và truyền hình miền Đông Nam Bộ

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Nghiên cứu các chương trình tọa đàm "Sức khỏe cho mọi người " trên đài Phát thanh và Truyền hình Đồng Nai; chương trình "Bàn tròn chủ nhật" trên đài Phát thanh và Truyền hình Bà Rịa Vũng Tàu và chương trình "sức khỏe và cuộc sống" trên đài Phát thanh và Truyền hình Bình Dương

- Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 1/2016 đến tháng 6/2017

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn được thực hiện trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin,

tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác báo chí và cơ sở lý luận về tọa đàm của các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước

5.3 Phương pháp nghiên cứu

- Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu tài liệu

Tác giả luận văn đã phân tích tài liệu từ nhiều nguồn như sách giáo khoa; tài liệu lưu trữ; tác phẩm khoa học trong ngành; số liệu thống kê; thông tin đại chúng Sau khi phân tích, tìm ra những những luận điểm và số liệu cần thiết tác giả đã tổng hợp để xây dựng cơ sở lý thuyết cho đề tài

- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

Việc điều tra bằng bảng hỏi được tiến hành với 380 khán giả ở ba tỉnh Đồng Nai, Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu đối với các chương trình tương ứng với ba đài Phát thanh và truyền hình gồm "Sức khoẻ cho mọi người ", "Sức khoẻ và cuộc sống" và "Bàn tròn chủ nhật" Sau khi làm sạch dự liệu mỗi tỉnh còn 100 phiếu hợp lệ, đủ điều kiện phân tích trong nghiện cứu

Có 3 dạng câu hỏi được đặt ra gồm câu hỏi kèm hai phương án trả lời sẵn “có” hoặc “không” nhằm tách nhóm đối tượng thành hai nhóm có quan điểm trái ngược nhau; câu hỏi có nhiều phương án trả lời nhưng đối tượng chỉ được lựa chọn một phương án; loại câu hỏi thứ ba là câu hỏi có nhiều phương

án trả lời và đối tượng được lựa chọn nhiều phương án

- Phương pháp phỏng vấn sâu

Các cuộc phỏng vấn sâu được thực hiện đối với những người trực tiếp

tổ chức sản xuất chương trình toạ đàm và lãnh đạo phòng phụ trách chương trình đó Cụ thể là phỏng vấn đối với bà Kim Huê, Phó trưởng phòng Khoa giáo đài Phát thanh và Truyền hình Đồng Nai; bà Kim Phúc, Phó trưởng phòng chuyên đề đài Phát thanh và Truyền hình Bà Rịa Vũng Tàu; và ông Xuân Nam, Trưởng phòng Khoa giáo đài Phát thanh và Truyền hình Bình Dương Mục đích của các cuộc phỏng vấn sâu là để tìm hiểu về những thuận lợi, khó khăn, những vấn đề đặt ra… của các đài trong trong quá trình tổ chức sản xuất chương trình toạ đàm truyền hình

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận

Trên cơ sở khảo sát các chương trình tọa đàm "Sức khỏe cho mọi

người" trên đài PT-TH tỉnh Đồng Nai; chương trình "Bàn tròn chủ nhật" trên

đài PT-TH tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu và chương trình "Sức khỏe và cuộc sống"

trên đài PT-TH tỉnh Bình Dương luận văn hệ thống hóa khung lý thuyết về

thể loại tọa đàm trên truyền hình

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Luận văn là tài liệu tham khảo về hoạt động tổ chức sản xuất chương trình tọa đàm truyền hình

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của luận văn bao gồm 3 chương, 8 tiết

Chương 1

TỔ CHỨC SẢN XUẤT CHƯƠNG TRÌNH TỌA ĐÀM TRUYỀN HÌNH

- MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN

1.1 Khái niệm chương trình và chương trình truyền hình

1.1.1 Khái niệm chương trình

Theo tiếng Hy Lạp chương trình (prographein) là từ được ghép từ từ

"Pro" nghĩa là "trước" và từ graphein nghĩa là "viết" Theo cách cắt nghĩa này

có thể hiểu "chương trình" nghĩa là "Thông báo bằng văn bản"

Trong tiếng Anh chương trình (programme) ở các lĩnh vực khác nhau như tin học, giáo dục,… có những định nghĩa khác nhau Ví dụ trong tin học

chương trình máy tính là một tập hợp các hướng dẫn cho việc thực hiện

nhiệm vụ của một máy tính

Nhìn chung có thể hiểu chương trình là kế hoạch hành động nhằm đạt được một mục tiêu rõ ràng, với chi tiết về công việc phải làm, ai, khi nào, và những phương tiện hoặc nguồn lực nào sẽ được sử dụng

1.1.2 Khái niệm chương trình truyền hình

Chương trình truyền hình, theo GS.TS Tạ Ngọc Tấn là khái niệm: Dùng

để chỉ một hay nhiều tác phẩm hoàn chỉnh hoặc kết hợp với một số thông tin tài liệu khác được tổ chức theo một chủ đề cụ thể với hình thức tương đối nhất quán, thời lượng tương đối ổn định và được phát đi theo định kỳ [18, tr 20]

Chương trình truyền hình là khái niệm có thể hiểu trên 2 phương diện: Chương trình tổng thể: là toàn bộ nội dung phát sóng của một đài truyền hình, một kênh truyền hình phát sóng trong một ngày, một tuần…

Chương trình bộ phận: là các chương trình riêng được sản xuất ‘tương đối" độc lập để đưa vào khung chương trình phát sóng chung của một đài truyền hình Ví dụ, "Chương trình thời sự", chương trình "Chào ngày mới", chương trình "Cà phê sáng"…

Các chương trình truyền hình có tính định kỳ Ví dụ chương trình "Sức khoẻ cho mọi người" phát sóng trực tiếp từ 16 đến 17g thứ 4 hàng tuần trên kênh ĐN1 Tính định kỳ của chương trình truyền hình nhằm đảm bảo cập nhật thông tin liên tục, ê-kíp thực hiện chủ động thời gian chuẩn bị và giúp khán giả nhớ thời gian xem chương trình

Tóm lại, chương trình truyền hình là một sản phẩm hoàn chỉnh về nội

dung và hình thức, là kết quả của một quá trình sáng tạo ở nhiều cấp độ lao động khác nhau, tập hợp một hay nhiều tác phẩm khác nhau được xắp xếp theo khung thời gian phát sóng nhất định

1.2 Khái niệm và đặc điểm của tọa đàm truyền hình

1.2.1 Khái niệm tọa đàm và toạ đàm truyền hình

Theo các nhà nghiên cứu phương Tây, chương trình toạ đàm xuất hiện trên sóng phát thanh từ rất sớm Những năm 1930 khi có sự tham gia của khán giả vào các chương trình phát thanh thì các các chương trình toạ đàm tương tác bắt đầu xuất hiện Sau này, tính tranh luận của các chương trình toạ đàm đã trở thành vũ khí được nhiều đài phát thanh Mỹ sử dụng để thu hút thính giả Chiến lược kinh tế của các đài là khai thác những tranh cãi và những vấn đề đương thời mà con người bị tình cảm chi phối Tới năm 1967 người dẫn chương trình Donahue đưa chương trình gần giống với chương trình toạ đàm ngày nay lên sóng truyền hình với việc chào đón nhà sáng lập chủ nghĩa

vô thần Madalyn Murray O'Hair tham gia chương trình truyền hình địa phương

ở Dayton, Ohio Đây được coi là bước tiến nhỏ của loài người nhưng là bước nhảy vọt của truyền hình Vậy toạ đàm và toạ đàm truyền hình là gì?

- Khái niệm toạ đàm

“Toạ đàm” có thuật ngữ tiếng Anh là “conversation”

Nghĩa gốc của “toạ đàm” có nghĩa là “ngồi để trò chuyện” Tác giả Phạm Thành Hưng trong cuốn Thuật ngữ báo chí-truyền thông [33] cho rằng

toạ đàm là hình thức thảo luận, bàn luận về một đề tài nhất định, được tiến hành theo một số nguyên tắc, quy ước nào đó, dưới sự điều khiển, dẫn dắt của một hoặc một số người

Xung quanh việc coi toạ đàm là một thể loại báo chí hay không cho đến nay vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau

Loại ý kiến thứ nhất khẳng định toạ đàm là một thể loại báo chí có những đặc điểm và hình thức rõ rệt về nội dung và hình thức thể hiện Về nội dung toạ đàm thường phản ánh những sự kiện, vấn đề nổi bật trong đời sống

Về hình thức, toạ đàm khu biệt với những thể loại báo chí khác ở chỗ nó là cuộc tranh luận, trao đổi giữa một nhóm người

Loại ý kiến thứ hai không coi toạ đàm là một thể loại báo chí Lý lẽ để bảo vệ cho ý kiến này là toạ đàm thực chất chỉ là một hình thức thông tin và

có thể chứa đựng nhiều tính chất thể loại khác nhau như tin tức, phỏng vấn, bình luận…

Trong phạm vi luận văn này chúng tôi nhận thấy rằng trước đây nhiều người không muốn xem chương trình toạ đàm truyền hình như một thể loại báo chí có thể là do không có lịch sử toàn diện nào định nghĩa sự tiến hóa của loại chương trình này và minh hoạ các biến thể trong các cấu trúc chung của

nó Nhiều ví dụ hay về các cơ quan chủ quản, người tổ chức và định dạng chương trình toạ đàm đầu tiên đã bị mất hoặc chỉ có trong kho lưu trữ hoặc từ tay các nhà sưu tập cá nhân Nhưng tình hình đã thay đổi Bernard Timberg, tác giả của cuốn sách "Lịch sử chương trình toạ đàm" [48] nói rằng thùng rác của ngày hôm qua đã trở thành lịch sử ngày nay Các chương trình toạ đàm cũ hiện đang chạy trên các kênh truyền hình cáp Thông qua các giải thưởng Peabody và Emmy, sách, báo và sự quan tâm học thuật gần đây, vai trò của chương trình toạ đàm truyền hình nhận được sự công nhận Các chương trình toạ đàm có ảnh hưởng đang nhận được sự quan tâm nghiêm túc Cùng với đó

người dẫn dắt chương trình toạ đàm hay còn gọi là chủ toạ đã trở thành những nhân vật được biết đến nhiều hơn Lịch sử và hệ thống các khái niệm đã định hình vì vậy chương trình toạ đàm nên được xác định là một thể loại báo chí

Về mặt khái niệm chúng tôi coi toạ đàm là một trao đổi, tranh luận của

một nhóm đại biểu nào đó về một chủ đề nhất định nhằm truyền đạt thông tin tới công chúng

- Khái niệm toạ đàm truyền hình

Tại các nước phương Tây hình thức toạ đàm trên truyền hình nổi lên từ những năm 1950 Lúc đó đây là loại chương trình được thực hiện đột xuất và luôn luôn được người phát ngôn hoặc phóng viên, biên tập viên của cơ quan chủ quản dẫn dắt Nhà xã hội học người Mỹ Erving Goffman gọi hình thức này là ‘‘fresh talk’’ tạm dịch là ''Toạ đàm nóng''

Còn theo tác giả cuốn "Hướng dẫn làm toạ đàm", Robert Erler, toạ đàm truyền hình là chương trình truyền hình được cấu trúc hoàn toàn dựa trên cuộc trò chuyện của người dẫn chương trình với khách mời

Tác giả Carme Gregori Signes trong cuốn "A Genre Based Approach to Daytime Talk on Television" [50] cho rằng chương trình toạ đàm truyền hình, như tên gọi của nó là chương trình mang hai ý nghĩa đối thoại và giải trí cho khán giả Tác giả Signes đồng thời mô tả cuộc toạ đàm truyền hình là sự trao đổi giữa cá nhân (người dẫn chương trình) với môi trường trung gian (do các khách mời tạo nên)

Cũng trong cuốn "A Genre Based Approach to Daytime Talk on Television" [50] nhà nghiên cứu Tolson cho rằng chương trình toạ đàm truyền hình là một hình thức thảo luận trong phòng thu mà những đặc điểm của nó có thể được tìm thấy trong một số thể loại báo chí khác như phỏng vấn, thảo luận, trò chơi thực tế

Nhiều nhà nghiên cứu nước ngoài cho rằng thể loại toạ đàm đã thừa nhận nhiều biến thể: Có thể là cuộc bàn luận thể thao, tôn giáo, phỏng vấn tin

tức, v.v vì vậy nó có thể đề cập tới nhiều chủ đề về sức khoẻ, chính trị, nuôi dạy con, đồng tính, đạo lý, kiểm soát súng và hòa bình

Tại Việt Nam cũng có nhiều nghiên cứu về chương trình toạ đàm trên truyền hình PGS.TS Nguyễn Ngọc Oanh trong cuốn "Chính luận truyền hình-

Lý thuyết và kỹ năng sáng tạo tác phẩm" [30] có bàn về đàm luận, mà theo tác giả còn gọi là toạ đàm, là một thể loại tác phẩm chuyển tải thông tin đến công chúng Theo PGS.TS Nguyễn Ngọc Oanh, đàm luận truyền hình là cuộc trò chuyện, tranh luận của nhiều người về một chủ đề nào đó mà dư luận xã hội đang quan tâm, đang cần được nhận thức đúng đắn, thông qua việc tổ chức của phóng viên, biên tập viên để làm sáng tỏ chủ đề đó

Nhà nghiên cứu Phạm Thành Hưng cho rằng toạ đàm truyền hình có

thuật ngữ tiếng Anh television conversasion là hình thức thảo luận có ít nhất

ba người tham dự , bàn luận về một đề tài nhất định, đươc tiến hành theo một

số nguyên tắc, quy ước nào đó, dưới sự điều khiển, dẫn dắt của một hoặc một

số người chủ trì Các chương trình toạ đàm có thể đặt trong sự giao tiếp trực tiếp với khán giả bằng điện thoại hoặc cầu truyền hình

Từ những định nghĩa trên có thể thấy toạ đàm truyền trình trước hết là

một thể loại báo chí chuyển tải thông tin đến công chúng thông qua cuộc trò chuyện giữa một nhóm người về một chủ đề nhất định được phát sóng trên một kênh truyền hình nhất định Các chương trình toạ đàm truyền hình cung

cấp một cái nhìn tổng quan về những vấn đề đang còn tranh cãi trong dư luận

vì vậy trong khi toạ đàm truyền hình diễn ra thường có những ý kiến khác nhau, thậm chí có thể trái ngược nhau và chính điều này tạo nên tính hấp dẫn của toạ đàm truyền hình Dung lượng của toạ đàm truyền hình có thể là 15,

20, 30 hoặc 60 phút Có hai loại chương trình toạ đàm truyền hình gồm chương trình toạ đàm trực tiếp và chương trình toạ đàm gián tiếp Chương trình toạ đàm trực tiếp là chương trình thực hiện đồng thời cả hai khâu thu

hình và phát sóng trong cùng một khung thời gian nhất định Chương trình toạ đàm gián tiếp là chương trình tiến hành thu hình trước phát sóng sau

- Khái niệm phóng sự dữ kiện

Trong các chương trình toạ đàm truyền hình có một phần không thể

thiếu đó là phóng sự dữ kiện Phóng sự dữ kiện là loại phóng sự nêu vấn đề

hoặc hiện trạng vấn đề được chèn vào giữa các phần trao đổi của khách mời

Hình ảnh trong phóng sự dữ kiện có thể là những hình ảnh về sự kiện, vấn đề

đã xảy ra từ lâu, đã được công chúng biết đến Tuy nhiên phóng sự dữ kiện không chỉ có tác dụng nhắc lại những thông tin cũ mà là sự so sánh, tìm ra những ý nghĩa mới còn ẩn chứa, cung cấp thông tin mới, cách nhìn mới trong tiến trình phát triển của sự kiện

1.2.2 Đặc điểm của chương trình tọa đàm truyền hình

- Chương trình toạ đàm truyền hình cung cấp lượng thông tin phong

phú, nhiều chiều, được nhìn nhận từ những ý kiến, quan điểm khác nhau thậm chí trái ngược nhau của nhiều đại biểu Thông tin từ cuộc toạ đàm được phân tích, lý giải sâu sắc ở nhiều bình diện, góc độ khác nhau Đặc biệt không khí tranh luận sôi nổi trong cuộc toạ đàm rất hấp dẫn, sinh động, cuốn hút sự chú

ý của khán giả

- Chương trình toạ đàm truyền hình mang lại cho người xem cảm giác

như đang được chứng kiến một cuộc trò chuyện trong thì hiện tại Dù là toạ đàm trực tiếp hay gián tiếp thì chương trình toạ đàm luôn mang lại ảo giác về thì hiện tại Khi xem lại các chương trình toạ đàm thì ngay cả những sự kiện thể thao, tin tức, thảm hoạ, hoặc bầu cử xảy ra từ lâu khán giả vẫn cứ tưởng như mình đang chứng kiến Như vậy một trong những sự lôi cuốn của chương trình toạ đàm là sự gần gũi với hiện tại của nó

Ví dụ chương trình toạ đàm của nhà báo Dick Cavett với sự tham dự của nhà văn Norman Mailer và nhà văn Gore Vidal ra đời từ năm 1962 được

chiếu lại cho khán giả tại trường đại học Ithaca, Ithaca, New York vào năm

1998 Khán giả theo dõi chương trình đã bị cuốn theo lời chế giễu của Vidal dành cho Mailer và căn phòng lập tức xảy ra cuộc tranh luận

- Đặc điểm thứ ba phân biệt toạ đàm với các thể loại khác trên truyền hình

là toạ đàm thường xuất hiện ở những khung giờ vàng do đề cập đến những vấn

đề nóng, được nhiều người quan tâm và được nhiều nhà tài trợ quan tâm Qua thời gian toạ đàm truyền hình đã được chứng minh là một mặt hàng có giá trị cao trong số các sản phẩm truyền hình và người dẫn chương trình cũng là người nhận được thù lao hàng đầu trong số những người dẫn chương trình Ví dụ, năm

1991 kênh truyền hình NBC đã trả cho người dẫn toạ đàm Johnny Carson khoảng 30 triệu đô la và theo cuộc khảo sát của Forbes ngôi sao dẫn toạ đàm Oprah Winfrey từng được xếp vào top những người giàu nhất nước Mỹ Năm

2000, giá trị dòng của Oprah Winfrey ước tính là 900 triệu USD

- Phóng viên, biên tập viên thực hiện chương trình thường là những người

vững tay nghề, dày dạn kinh nghiệm và có uy tín nghề nghiệp Ví dụ nhà báo Thu Uyên của Đài truyền hình Việt Nam, nhà báo Thu Hà của Đài PT-TH Đồng Nai, nhà báo Hồng Phúc của Đài PT-TH Bà Rịa-Vũng Tàu Do được phụ trách bởi những nhà báo dày dạn kinh nghiệm nên ngay cả khi chương trình được thực hiện đột xuất thì cũng được tổ chức hết sức cẩn thận và bài bản

- Một cuộc toạ đàm phải có ít nhất 3 người Trong đó một người dẫn chương trình (có thể là phóng viên, biên tập viên hoặc phát thanh viên) Đây

là người trực tiếp tham gia và gợi ý, dẫn dắt cho những tranh luận, bàn bạc Những người còn lại là khách mời thường từ hai người trở lên gồm những người có uy tín, có kinh nghiệm, hoặc là người có vị trí xã hội nhất định Những ý kiến của họ nêu ra trong buổi toạ đàm thường mang tính chất cá nhân nhưng có độ tin cậy cao Những khách mời tham gia toạ đàm thường được chọn lọc để trình bày những quan điểm mà họ đã nắm vững và am hiểu

về chủ đề của chương trình

1.2.3 Vai trò của các chương trình tọa đàm trên đài phát thanh - truyền hình

- Truyền tải thông tin

Chương trình toạ đàm với tính tương tác của mình đã trở thành phương tiện truyền tải thông điệp tới công chúng một cách đầy đủ nhất Khi một biên tập viên, một nhà báo có uy tín hay một chuyên gia, một nhà khoa học… xuất hiện trước ống kính và giao tiếp với công chúng dù thông qua các thiết bị kỹ thuật thì yếu tố giao tiếp với đầy đủ các tầng thông tin thông qua ngôn ngữ, cử chỉ, thái độ… cũng

sẽ làm công chúng tin tưởng và nắm được nhiều thông tin chính xác nhất

- Vai trò phản biện xã hội

Vai trò phản biện xã hội của chương trình toạ đàm truyền hình thể hiện

ở việc nó sử dụng phương thức phản ánh thực tế thông qua lý lẽ và hệ thống luận điểm, luận chứng, luận cứ xác thực Phản biện xã hội của tác phẩm toạ đàm là tiếng nói của nhà báo, của cơ quan báo chí trước các vấn đề đang còn tranh cãi trong dư luận với góc nhìn nhiều chiều của các khách mời Chính khách mời là những người đưa ra lý lẽ phản biện, nói lên tiếng nói phản biện nhằm tới những mục tiêu rõ ràng, cụ thể

- Tạo ra diễn đàn cho công chúng thảo luận

Một diễn đàn rộng rãi được thiết lập khi chương trình toạ đàm theo sát các vấn đề và tổ chức cho công chúng tham gia diễn đàn đó Công chúng có thể tham gia diễn đàn bằng cách gọi điện tới trường quay (trong trường hợp toạ đàm trực tiếp) hoặc gởi câu hỏi về ban thực hiện chương trình qua thư từ hoặc điện thoại (trong trường hợp toạ đàm gián tiếp) Bằng việc được bày tỏ ý kiến, được tranh luận sẽ hình thành nên luồng dư luận mang tính đại diện cho các tầng lớp công chúng Các chương trình toạ đàm giúp tạo ra môi trường thông tin đa chiều, đầy đủ và dễ mang lại hiệu ứng xã hội

Hiện nay các chương trình toạ đàm trên các đài truyền hình ở Việt nam

đã trở thành món ăn tinh thần quen thuộc của khán giả và có hiệu quả rõ rệt Các buổi toạ đàm có thể không đi tới kết luận cuối cùng hoặc đạt sự thống

nhất về quan điểm ở tất cả các khách mời nhưng đã có tác dụng giải toả nhiều băn khoăn, bức xúc trong dư luận xã hội về những vấn đề chưa được thông tin

đầy đủ hoặc chưa được giải quyết triệt để

1.3 Khái niệm và quy trình tổ chức sản xuất chương trình toạ đàm

1.3.1 Khái niệm "tổ chức"

Theo nhà kinh tế học người Mỹ, Chester I Barnard tổ chức là một hệ thống những hoạt động hay nỗ lực của hai hay nhiều người được kết hợp với nhau một cách có ý thức Nói cách khác, khi người ta cùng nhau hợp tác và thoả thuận một cách chính thức để phối hợp những nỗ lực của họ nhằm hoàn thành những mục tiêu chung thì một tổ chức sẽ được hình thành

PGS TS Nguyễn Hữu Tri cho rằng từ góc độ triết học, tổ chức được xem xét theo nghĩa rộng có ý nghĩa bao quát cả phần tự nhiên và xã hội: Tổ chức là cơ cấu tồn tại của sự vật Sự vật không thể tồn tại mà không có một hình thức liên kết nhất định các yếu tố thuộc nội dung Tổ chức vì vậy là thuộc tính của bản thân các sự vật [30]

Một số quan niệm khác cho rằng tổ chức có nghĩa là quá trình sắp xếp

và bố trí các công việc, giao quyền hạn và phân phối các nguồn lực của tổ chức sao cho có hiệu quả vì mục tiêu chung

Theo các nhà tâm lý học, tổ chức có 4 đặc điểm chung:

- Thứ ba, phân công lao động

Bằng cách phân chia một cách hệ thống các nhiệm vụ thành những công việc cụ thể, một tổ chức có thể sử dụng nguồn nhân lực một cách có hiệu quả Phân công lao động tạo điều kiện cho các thành viên của tổ chức trở nên tài giỏi hơn do chuyên sâu vào một công việc cụ thể

- Thứ tư, hệ thống thứ bậc quyền lực

Các nhà lý thuyết về tổ chức định nghĩa quyền lực là quyền ra quyết định và điều khiển hành động của những người khác Nếu không có một hệ thống thứ bậc quyền lực rõ ràng thì sự phối hợp những cố gắng của các thành viên sẽ rất khó khăn Một trong những biểu hiện của hệ thống thứ bậc là hệ thống ra mệnh lệnh và sự phục tùng

Từ những đặc điểm trên đây có thể thấy tổ chức là một hệ thống những

hoạt động hay nỗ lực của hai hay nhiều người được kết hợp với nhau một cách có ý thức Trong các loại hình báo chí nói chung và toạ đàm truyền hình

nói riêng, tổ chức sản xuất là khái niệm dùng để chỉ một dạng hoạt động nghề nghiệp báo chí của một ê-kíp được phân công các công việc cụ thể như: lên kế hoạch, thực hiện và phát sóng…

1.3.2 Quy trình tổ chức chương trình toạ đàm

Để thực hiện một chương trình toạ đàm cần một ê-kíp gồm phóng viên, biên tập viên, đạo diễn, và các kỹ thuật viên Ê-kíp này có rất nhiều việc phải làm song theo chúng tôi các công đoạn thường tuân theo quy trình sau:

mời

Viết kịch bản

Tổ chức thu chương trình

Dựng phim

Phát sóng

Nhận

và

xử

lí phản hồi

1.3.2.1 Xác định đề tài của chương trình toạ đàm

Đề tài của tác phẩm báo chí là các sự kiện, hiện tượng, vấn đề trong đời sống xã hội được lựa chọn để phản ánh trên báo chí Có nhiều cách để chọn

đề tài xong dù cách nào thì người làm chương trình toạ đàm cũng cần bám sát hiện thực cuộc sống Đề tài của chương trình toạ đàm có thể được tìm thấy ở mọi lĩnh vực trong cuộc sống như kinh tế, chính trị, văn hoá xã hội, y tế , những vấn đề trong và ngoài nước Đối với mỗi phóng viên hoặc biên tập viên làm chương trình toạ đàm việc xác định chủ đề chính là quá trình lựa chọn hiện thực cuộc sống để phản ánh

Để xác định được đề tài hay và trúng, các phóng viên và biên tập viên phải nghiên cứu thực tế cuộc sống, phải nắm vững khía cạnh mình muốn đề cập và cũng để tránh mắc sai lầm khi nhìn nhận vấn đề nào đó Việc nghiên cứu thực tế cuộc sống cũng giúp phóng viên và biên tập viên có được lập luận sắc bén cho đề tài mình sẽ tiến hành Quá trình nghiên cứu thực tế nhiều khi

là tập hợp thông tin từ các chương trình đã phát sóng, các bài báo đã phát hành để phục vụ cho chủ đề chương trình

Chủ đề của chương trình toạ đàm chính là đề tài cụ thể đã được lựa chọn Nói cách khác chính là vấn đề trọng tâm xuyên suốt từ đầu tới cuối chương trình Trong một đề tài có thể có nhiều góc tiếp cận khác nhau, nhà báo tiếp cận ở góc nào thì đưa ra chủ đề liên quan sau đó tìm cách thích hợp

để phản ánh góc độ mà mình quan tâm Chủ đề trong chương trình toạ đàm phải thể hiện rõ lập trường, ý đồ và quan điểm của tác giả trước vấn đề về đề tài đã chọn, xác định rõ nội dung chính

1.3.2.2 Dự kiến khách mời cho chương trình toạ đàm

Sau khi xác định được chủ đề cho chương trình thì bước tiếp theo của người tổ chức chương trình toạ đàm là dự kiến khách mời Thông thường khách mời dư kiến là những vị khách mà phóng viên hoặc biên tập viên nghĩ tới trước tiên Đó là những người có chuyên môn liên quan đến đề tài, người

có vị trí có thể giải quyết được vấn đề mà đề tại đặt ra Thông thường phóng viên hoặc biên tập viên là người đề xuất khách mời dự kiến Trong một số trường hợp thì khách mời do người quản lý phòng, ban thực hiện chương trình định hướng Việc xác định khách mời dự kiến là rất quan trọng Nếu thuận lợi phóng viên, biên tập viên có thể quyết định bắt tay thực hiện các công đoạn tiếp theo của quá trình tổ chức sản xuất chương trình Còn nếu khách mời từ chối tham gia thì phóng viên, biên tập viên sẽ chủ động tìm khách mời khác Khách mời dự kiến đôi khi cũng giúp phóng viên, biên tập viên nảy ra những ý tưởng mới phục vụ thiết thực cho việc thực hiện đề tài

1.3.2.3 Viết kịch bản cho chương trình toạ đàm

Kịch bản là công việc tiếp theo sau khi lựa chọn đề tài, tìm chủ đề Viết

kịch bản chính là việc trình bày các ý tưởng về tác phẩm Kịch bản giúp người dẫn chương trình, đạo diễn và kỹ thuật thu hình có thể hình dung về tác phẩm Kịch bản giúp biên tập viên bám sát chủ đề cũng như kế hoạch thực hiện chương trình, tạo ra sự phối hợp nhịp nhàng giữa các thành viên trong ê-kíp thực hiện chương trình

Kịch bản trong chương trình toạ đàm thường có hai dạng, kịch bản khái quát và kịch bản chi tiết Kịch bản khái quát do phóng viên hoặc biên tập viên thảo ra để định hình chương trình sẽ diễn ra như thế nào từ đó gởi trước câu hỏi hoặc ý tưởng cho khách mời Kịch bản chi tiết là kịch bản đã được biên tập cẩn thận trong đó chứa đựng nội dung chương trình và thông tin về ê-kíp thực hiện Trong khi viết kịch bản nhà báo phải hoạch định rõ ràng từng phần

về mục đích, cách thức thể hiện sao cho hấp dẫn công chúng đồng thời định ra thời lượng chương trình Muốn giải quyết tương đối trọn vẹn vấn đề đặt ra, những cuộc toạ đàm thường kéo dài từ 15 phút đến 60 phút Những chương trình kéo dài 60 phút là những chương trình cần có thời gian để giải quyết chủ

đề một cách thấu đáo; khách mời nhiều và mỗi khách mời cần có đủ thời gian

để trình bày ý kiến của mình Những chương trình kéo dài 60 phút cũng

thường dành thời gian để khán giả giao lưu với khách mời Khi đã xác định được thời lượng thì việc phân bổ thời lượng cho từng phần sẽ tương đối chặt chẽ, phần nào quan trọng thì dành thời lượng nhiều hơn Việc xác định thời lượng sẽ giúp cho biên tập viên hình thành kết cấu chương trình

Kết cấu của chương trình toạ đàm có nhiều dạng: kết cấu kim tự tháp, kết cấu tháp ngược, kết cấu tổng hợp, kết cấu theo thời gian… Tuỳ vào từng chủ đề mà nhà báo lựa chọn kết cấu cho phù hợp song có nguyên tắc bất di bất dịch là kết cấu phải logic, chặt chẽ Trong khi xây dựng kết cấu kịch bản chương trình toạ đàm nhà báo đã định hình, cách thể hiện tác phẩm một cách chi tiết, đầy đủ Những vấn đề liên quan được gắn kết thông qua những lập luận, hệ thống lý lẽ

Trên thực tế trong quá trình toạ đàm đôi khi phát sinh những tình huống bất ngờ đòi hỏi người dẫn chương trình phải nhanh chóng xử lý thì kịch bản

sẽ có những thay đổi nhất định và điều này là cần thiết để đảm bảo chất lượng

và tiến độ thực thiện chương trình

Trong khi viết kịch bản phóng viên, biên tập viên cũng quyết định luôn việc sử dụng hình ảnh cho chương trình Có hai loại hình ảnh có thể được sử dụng trong chương trình toạ đàm đó là hình ảnh tư liệu và hình ảnh ghi tại hiện trường Hình ảnh tư liệu chủ yếu được sử dụng cho các phóng sự dữ kiện trong những chương trình ghi hình tại trường quay Chương trình toạ đàm sử dụng hình ảnh tư liệu có giá trị kèm theo những lập luận, phân tích tốt sẽ thu hút sự chú ý của người xem, tạo sức bật cho chương trình Còn hình ảnh hiện trường thường được ghi lại trong các chương trình thực hiện tại hiện trường nơi toạ đàm diễn ra (ví dụ bệnh viện, trường học….) Thông thường người viết kịch bản chính là người dẫn chương trình song cũng có một số trường hợp người dẫn chương trình là phát thanh viên nào đó mà người viết kịch bản lựa chọn Việc định ra người dẫn chương trình cho chương trình

toạ đàm là hết sức quan trọng bởi vì người dẫn chương trình chính là linh hồn của chương trình

Trong cuộc toạ đàm người dẫn chương trình giữ vai trò là cầu nối, liên kết các khách mời trong một mối quan tâm chung, một chủ đề chung Đây là người chịu trách nhiệm về sự thành, bại của chương trình Nhiệm vụ của người dẫn chương trình là làm thế nào đó để các khách mời đều có cơ hội bày

tỏ quan điểm, chính kiến Người dẫn chương trình cũng là người tổng kết ý kiến của các vị khách mời nhằm làm sáng tỏ chủ đề chung Người dẫn chương trình cần là người nhanh nhạy trong việc nắm bắt tâm lí khách mời, giúp họ

có thể thẳng thắn bày tỏ quan điểm một cách trôi chảy đồng thời phải chuẩn

bị đương đầu với những tình huống phát sinh, những ý kiến hoặc quan điểm bất đồng

Để đáp ứng được những yêu cầu trên người dẫn chương trình phải là người hiểu biết, có bản lĩnh vững vàng, có sự nhạy cảm cao và có khả năng ứng phó với mọi tình huống Người dẫn chương trình phải hiểu rõ những khía cạnh có liên quan đến chủ đề của chương trình và nắm bắt được ý đồ của ban biên tập

Để có thể tổ chức và liên kết các khách mời, người dẫn chương trình còn phải có uy tín nghề nghiệp và có khả năng thuyết phục Trong khi dẫn dắt cuộc toạ đàm, người dẫn chương trình cần có thái độ vô tư, khách quan và nhã nhặn… bên cạnh đó người dẫn chương trình cần có khả năng ăn nói hoạt bát, lợi khẩu

1.3.2.4 Tổ chức thu chương trình toạ đàm

Công việc đầu tiên của việc tổ chức thu chương trình toạ đàm đó là tổ chức nhân sự Thông thường một ê-kíp thu chương trình gồm có:

- Một phóng viên hoặc biên tập viên là người tổ chức chương trình

- Một người dẫn chương trình trong trường hợp phóng viên hoặc biên tập viên không trực tiếp dẫn chương trình

- Một đạo diễn hình ảnh là người đạo diễn kỹ thuật ở trường quay, trong trường hợp toạ đàm gián tiếp đạo diễn hình ảnh còn là người chỉ đạo kỹ thuật dựng hoàn thiện chương trình trước khi phát sóng

- Ít nhất 3 kỹ thuật thu hình

- Một kỹ thuật vi tính, đây là người sẽ trực máy ghi hình và lưu file thô

- Một kỹ thuật ghi âm

- Một nhân viên trực điện thoại trong trường hợp toạ đàm trực tiếp, nhân viên này sẽ giúp kết nối khán giả với khách mời

Trước khi tiến hành ghi hình tại hiện trường có một khâu rất cần thiết

đó là khảo sát hiện trường và khảo sát sóng (trong trường hợp toạ đàm trực tiếp tại hiện trường) Việc làm này giúp những người thực hiện vạch ra ý tưởng về những hình ảnh sẽ phát trong chương trình cũng như đảm bảo sóng được thông suốt Đối với toạ đàm gián tiếp thu hình tại trường quay thì phóng viên hoặc biên tập viên nên đến sớm kiểm tra về đạo cụ, ánh sáng,… xem đã sẵn sàng chưa tránh trường hợp khách mời tới mà trường quay chưa sẵn sàng

Quá trình tổ chức thu chương trình toạ đàm diễn ra như sau:

Bước 1: Đội ngũ kỹ thuật viên kiểm tra máy quay

Bước 2: Phóng viên hoặc biên tập viên đưa kịch bản cho đạo diễn và kỹ thuật thu âm

Bước 3: Phóng viên hoặc biên tập viên đón khách mời, dẫn khách tới phòng hoá trang

Bước 4: Chỉ đạo kỹ thuật phụ trách âm thanh cài thiết bị cho khách mời

và người dẫn chương trình Quá trình này diễn ra song song với quá trình đạo diễn hình lấy góc quay và chỉnh âm thanh, ánh sáng phòng thu

Bước 5: Thu hình

Bước 6: Chép file hình vừa thu

Trong các chương trình toạ đàm nhất là toạ đàm trực tiếp, khi hình thành tư tưởng chủ đề cho tác phẩm, việc hình dung ra đường dây hình ảnh là

rất cần thiết Lúc này đạo diễn hình ảnh giữ vai trò hết sức quan trọng bên cạnh sự chỉ đạo của phóng viên, biên tập viên Tư duy hình ảnh của đạo diễn

sẽ giúp tạo ra những góc quay tốt, chớp được những khoảnh khắc và điều này

có thể được cụ thể hoá dưới ống kính của các kỹ thuật viên Do chương trình toạ đàm thường được thực hiện bởi một ê-kíp nên các thành viên phải có sự gắn kết, hiểu ý nhau

Trong các cảnh quay tại hiện trường đôi khi đạo diễn có một vài dàn dựng để có được những hình ảnh có ý nghĩa song không nên quá lạm dụng bởi vì toạ đàm là một thể loại báo chí nên cần tuân thủ nguyên tắc tôn trọng

sự thật của báo chí

Có một vấn đề không kém phần quan trọng khi tiến hành thu hình đó là

âm thanh và tiếng động hiện trường Sự phát triển của công nghệ kỹ thuật truyền hình hiện nay cho phép vừa ghi hình ảnh vừa thu được âm thanh Những âm thanh thu được tại hiện trường bao gồm lời nói của khách mời

và của nhân vật được phỏng vấn Các loại tiếng động hiện trường khác bao gồm tất cả những âm thanh, tiếng động xảy ra tại khu vực ghi hình Tiếng động này tạo ra sức sống cho hình ảnh Trên thực tế có trường hợp âm thanh thu được có lẫn tạp âm hoặc máy móc trục trặc không nghi được âm thanh vì vậy các kỹ thuật viên phải hết sức cẩn thận, rà soát thiết bị trước khi tiến hành thu hình

1.3.2.5 Dựng chương trình toạ đàm

Dựng chỉ sử dụng cho các trương trình toạ đàm gián tiếp Theo PGS.TS Nguyễn Ngọc Oanh [30], dựng chương trình là khâu lựa chọn các chi tiết, cảnh quay, sắp xếp, kết nối chúng tại với nhau dựa trên nguyên tắc mỹ học và logic cuộc sống, tạo ra một tổng thể trong đó khái quát lại vấn đề mang ý nghĩa tư tưởng cụ thể để tạo thành một tác phẩm truyền hình hoàn chỉnh bộc

lộ rõ chủ đề và tư tưởng chủ đề

Hầu hết các chương trình toạ đàm khâu dựng phim do kỹ thuật viên thực hiện dưới sự giám sát của phóng viên, biên tập viên Dựng chương trình toạ đàm trước hết phải bám sát kịch bản chương trình Kịch bản sẽ quyết định các trường đoạn của chương trình, mỗi trường đoạn có thể là một luận điểm Điều quan trọng nhất của dựng chương trình toạ đàm là canh đủ thời lượng và cắt bỏ những thông tin không cần thiết Những thông tin không cần thiết có thể là những thông tin nhạy cảm hoặc những đoạn khách mời đi chệch câu hỏi, trả lời dài dòng Có hai cách dựng chương trình toạ đàm đó là rựng ráp nối và dựng trám hình Ngày nay mặc dù khâu dựng được sự trợ giúp của những phần mềm hết sức tiện lợi thế nhưng các kỹ thuật viên phải hết sức chú

ý, biết sử dụng các kỹ xảo hợp lý để tránh trường hợp hình bị giật Có hai nguyên nhân chính dẫn tới hình bị giật đó là chuyển cảnh không hợp lý (Vì dụ

2 shot hình cận ảnh liên tiếp, hoặc 2 shot hình toàn ảnh liên tiếp) hoặc để trống một khoảng giữa 2 shot hình

1.3.2.6 Phát sóng chương trình toạ đàm

Trong trường hợp toạ đàm gián tiếp, để tới được với khán giả tác phẩm toạ đàm phải qua khâu duyệt và phát sóng Thông thường các trưởng hoặc phó phòng duyệt tác phẩm Hiện nay tại một số đài truyền hình quản lý phòng chỉ duyệt một số tác phẩm đầu tiên của chương trình những số sau thì phóng viên hoặc biên tập viên hoàn thiện tác phẩm rồi đưa vào kho thành phẩm cho

kỹ thuật viên truyền dẫn phát sóng Thời gian phát sóng được cố định trên lịch

đã đăng ký với phòng phát sóng

Còn đối với chương trình toạ đàm trực tiếp thì thời điểm ghi hình cũng

là thời điểm phát sóng Hỗ trợ việc phát sóng trong trường hợp này là thiết bị chuyên dụng gọi là "xe màu" Đây là loại xe chuyên dụng được trang bị nhiều thiết bị kỹ thuật chuyên nghiệp

1.3.2.7 Nhận và xử lý phản hồi chương trình toạ đàm

Phản hồi ở đây có phản hồi của các cơ quan chức năng, của các chuyên gia cùng ngành và của khán giả Thông thường phản hồi của khán giả là nhiều

nhất Những chương trình phát sóng gián tiếp nhận được nhiều phản hồi hơn

do những chương trình phát sóng trực tiếp đã đáp ứng lập tức các thắc mắc của khán giả trong khung giờ phát sóng Tuỳ từng cách thức gởi phản hồi của khán giả mà ê-kíp thực hiện việc xử lý phản hồi cho thích hợp Ví dụ khán giả phản hồi bằng điện thoại về nội dung chương trình thì phóng viên hoặc biên tập viên sẽ là người xử lý còn nếu khán giả đề cập tới kỹ thuật thì đạo diễn hình sẽ là người xử lý phản hồi Ê-kíp thực hiện chương trình cần phải trả lời tất cả các phản hồi một cách nhanh nhất để làm hài lòng khán giả và giữ uy tín cho chương trình nói riêng và cho cơ quan nói chung

1.4 Tiêu chí sản xuất chương trình toạ đàm

1.4.1 Chủ đề chương trình toạ đàm

Chủ đề của chương trình toạ đàm hay là những chủ đề đề cập tới một

sự kiện, tình huống, hoàn cảnh tiêu biểu, điển hình nào đó mới xuất hiện trong đời sống xã hội, còn có nhiều quan điểm, chính kiến khác nhau cần được tranh luận để làm sáng tỏ

Ví dụ: Quy định mới về đội nón bảo hiểm khi đi xe gắn máy Khi quy định này chuẩn bị được thực thi có nhiều ý kiến trái chiều, người thì cho rằng nên bắt buộc đội nón bảo hiểm, người nói không, và cũng có người nói chỉ nên bắt buộc trong một số trường hơp Để bảo vệ ý kiến của mình thì ai cũng đưa ra nhiều lý lẽ gây ra cuộc tranh cải trên toàn quốc

Chủ đề của chương trình toạ đàm hay còn là những vấn đề hết sức gần gũi, thiết thực với khán giả, là những thứ khán giả cần

Ví dụ: Toạ đàm về các vấn đề sức khoẻ nên đề cập tới những bệnh thường gặp nhưng nguy hiểm ví dụ các bệnh về mắt, tim mạch, tiểu đường… nội dung của các chương trình này cũng nên cập nhật những giải pháp hoặc những tiến bộ khoa học kỹ thuật có thể giúp điều trị bệnh

Để có được chủ đề hay người tổ chức chương trình toạ đàm cần theo sát thực tế, nắm bắt tâm lý và nhu cầu của công chúng

1.4.2 Khách mời của chương trình toạ đàm

Một chương trình toạ đàm hay là chương trình hội tụ được những khách mời tiêu biểu Mặc dù mỗi cuộc toạ đàm đều có chủ đề đã được xác định nhưng các khách mời vẫn có thể đem lại cho cuộc toạ đàm ý kiến có thể

bổ sung vào chủ đề những ý nghĩa mới đôi khi vượt dự kiến của người tổ chức chương trình Để có thể có được những ý kiến như thế khách mời trước hết phải là người am hiểu những vấn đề liên quan đến chủ đề hoặc những người có quyền quyết định một vấn đề nào đó hay là người đại diện hợp pháp

có tư cách pháp nhân Phóng viên hoặc biện tập viên phải căn cứ vào mục đích, nội dung mình đưa ra để cân nhắc, lựa chọn khách mời cho thích hợp Với những thông tin có tính chất quan trọng liên quan đến đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước nên mời những người có địa vị, có thẩm quyền,

có trọng trách để đảm bảo nguồn thông tin có độ tin cậy cao Bàn về chuyên môn thì nên mời những người có độ tuổi gần nhau, có trình độ tương đương nhau… có như vậy vấn đề mới được đem ra mổ xẻ một cách thẳng thắn, không có sự nể nang cũng như dèm pha nhau

Khán giả xem chương trình toạ đàm còn bị lôi cuốn bởi lời lẽ văn chương và giọng nói của khách mời vì vậy cần chọn những khách mời có khả năng ăn nói lưu loát, giọng nói rõ ràng dễ nghe

1.4.3 Người dẫn chương trình toạ đàm

Người dẫn chương trình toạ đàm giỏi ngoài việc biết tôn trọng ý kiến khán giả, chăm lo sao cho tất cả khách mời đều bình đẳng, bình quyền khi thể hiện quan điểm của mình còn phải là người biết nắm bắt từng cử chỉ, lời nói của khách mời Một người dẫn chương trình nhanh, nhạy nắm bắt suy nghĩ của khách mời có thể nảy ra những ý tưởng mới từ đó có câu hỏi soáy sâu vào vấn đề làm bùng lên cuộc tranh luận Chính vì lý do này mà người viết kịch bản nên là người dẫn chương trình Trong trường hợp người viết kịch bản

không thể lên hình thì nên chọn người dẫn chương trình là những người đáp ứng một số tiêu chí như sau:

+ Hiểu biết rộng Có sự chuẩn bị chu đáo

+ Có mối liên hệ tốt với khách mời và ê-kíp thực hiện chương trình + Khả năng giao tiếp tốt, nói năng hoạt bát

+ Luôn chủ động sáng tạo, nắm bắt trúng và đúng vấn đề nhưng cũng cương quyết trong những câu hỏi để đạt được mục đích của buổi toạ đàm

Những người dẫn chương trình đáp ứng các tiêu chí trên sẽ có khả năng nhập cuộc và thúc đẩy tốc độ cuộc tranh luận nếu cảm thấy cuộc toạ đàm buồn tẻ Người dẫn chương trình đúng mực cũng sẽ biết cách hạn chế nói xen vào khi khách mời đang phát biểu trừ những trường hợp phải nhắc nhở họ quay trở lại với mạch chính của chương trình Thái độ khách quan của người dẫn chương trình là hết sức cần thiết Trong thời điểm thích hợp, người dẫn chương trình có thể dừng lại tóm tắt, nhấn mạnh những ý chính mà khách mời vừa đề cập Người dẫn chương trình đúng mực cũng sẽ không đứng về phe nào trong cuộc tranh luận thay vào đó cần biết cách kích thích các khách mời bảo vệ ý kiến của mình

Một người dẫn chương trình tốt còn phải là người biết gói gọn từng ý kiến của mỗi khách mời và kết luận cuộc toạ đàm một cách sắc sảo, gây ấn tượng, giúp người nghe ghi nhớ những vấn đề cốt lõi mà chương trình đã nêu

ra và chính các khách mời cũng cảm thấy hài lòng

1.4.4 Kịch bản chương trình toạ đàm

Một kịch bản chương trình toạ đàm hay là kịch bản có bố cục chặt chẽ nhưng luôn có tính dự báo Những đặc tính này thường thể hiện ở những câu hỏi mà người viết kịch bản dự kiến đưa ra cho khách mời Đó là những câu hỏi có khả năng giúp phóng viên hoặc biên tập viên khai thác được những thông tin giá trị từ khách mời Các câu hỏi của chương trình toạ đàm trên truyền hình nên đạt được những yêu cầu sau:

- Ngắn gọn, gợi mở

- Có định hướng rõ ràng

- Không định kiến, áp đặt chạy theo ý kiến của người khác

- Phải rõ ràng, không mơ hồ

- Có khả năng kích thích tranh luận

Do chương trình toạ đàm trên truyền hình có thời lượng tương đối dài nên trong kịch bản cần có các phóng sự chèn Tác dụng đầu tiên của phóng sự chèn là giúp kéo giãn thời gian toạ đàm Tác dụng thứ hai là những phóng sự chèn hay là có khả năng bổ trợ, tạo điểm nhấn cho chương trình toạ đàm

1.4.5 Tính đối thoại và tranh luận trong chương trình toạ đàm

Chương trình toạ đàm không chỉ là một cuộc trò chuyện mà còn là những cuộc trao đổi, bàn luận, tranh luận… giữa các khách mời Trong một cuộc toạ đàm thường có những ý kiến khác nhau, thậm chí trái ngược nhau và chính điều này làm nên sức hấp dẫn của toạ đàm Tạo nên và duy trì được tính đối thoại và tranh luận trong suốt cuộc toạ đàm không phải là đơn giản đặc biệt là trong những chương trình mang tính phổ biến kiến thức Để làm điều này vai trò của người dẫn chương trình là rất quan trọng Người dẫn chương trình phải biết cách tranh thủ từng thời điểm, kịp thời đưa ra câu hỏi xoáy sâu vào ý kiến của khách mời qua đó kích thích các khách mời tranh luận Nhìn chung mỗi cuộc toạ đàm đều phát sinh những tình huống mà nếu người dẫn chương trình xử lý tốt, kích thích khách mời tranh luận sẽ làm cho cuộc toạ đàm sôi nổi và hấp dẫn hơn rất nhiều so với việc phụ thuộc quá nhiều vào kịch bản

Tiểu kết chương 1

Có thể nói chương trình toạ đàm truyền hình là một hình thức thông tin hiệu quả của truyền hình Hình thức thảo luận có ít nhất ba người tham dự, trong đó người tổ chức, dẫn chương trình là phát thanh viên, phóng viên hoặc biên tập viên của Đài Những người còn là những khách mời hiểu rõ chủ đề của chương trình Về nội dung, chương trình toạ đàm truyền hình thường

phản ánh những sự kiện, vấn đề nổi bật trong cuộc sống Về hình thức, toạ đàm truyền hình thường khu biệt với những thể loại báo chí khác ở chỗ nó là một cuộc tranh luận, trao đổi giữa nhóm người có liên quan, có hiểu biết xung quanh một chủ đề nào đó Ý kiến của họ có thể trái ngược nhau nhưng đều bán sát và làm rõ những khía cạnh có liên quan đến chủ đề trong một chừng mực nào đó, giúp cho công chúng có được sự hiểu biết nhiều chiều và đúng đắn Chương trình toạ đàm truyền hình là một trong những hình thức có khả năng tạo ra một diễn đàn cho công chúng tham gia vào các cuộc tranh luận

Để có thể thực hiện thành công cuộc toạ đàm trên truyền hình, ngoài việc nắm vững đặc trưng của truyền hình và những kiến thức có liên quan đến chủ đề, đề tài… những người tham gia thực hiện chương trình còn phải có sự nhạy bén, linh hoạt, luôn luôn chủ động, sáng tạo và coi trọng quyền lợi của khán giả

Chương 2 THỰC TRẠNG TỔ CHỨC SẢN XUẤT CHƯƠNG TRÌNH TỌA ĐÀM Ở CÁC ĐÀI PHÁT THANH -

TRUYỀN HÌNH TRONG DIỆN KHẢO SÁT

2.1 Giới thiệu các đài Phát thanh - Truyền hình và đặc điểm công chúng miền Đông Nam Bộ

2.1.1 Công chúng miền Đông Nam Bộ

Đông Nam Bộ có diện tích 23.590.800km2, dân số 15.459.600 người (theo số liệu năm 2015) Đông Nam Bộ có một thành phố trực thuộc trung ương và 5 tỉnh gồm: Thành phố Hồ Chí Minh, Bà Rịa-Vũng Tàu, Bình Dương, Bình Phước, Đồng Nai và Tây Ninh

Đông Nam Bộ là vùng đất đa tộc người gồm có người Việt, người Stiêng, Chrau, Mạ, Hoa, Tuy nhiên, chủ thể văn hoá chính của toàn vùng vẫn

là người Việt, chiếm 90,9% dân số Ngoài nguyên nhân lịch sử thì Đông Nam

Bộ đa tộc người là do nơi đây là một trong những vùng kinh tế động lực quan trọng hàng đầu của cả nước, tập trung nhiều khu công nghiệp vì vậy có sức hút mạnh mẽ với lực lượng lao động Theo số liệu điều tra di cư nội địa quốc gia được Tổng cục Thống kê và Quỹ Dân số Liên Hiệp Quốc công bố ngày 16/12/2016 thì Đông Nam Bộ là nơi có tỷ lệ di cư cao nhất nước chiếm 29,3%

Do là vùng đất hội tụ cư dân của nhiều vùng miền của đất nước nên công chúng báo chí tại Đông Nam Bộ hết sức phong phú và đa dạng Báo chí không những phải đáp ứng nhu cầu thông tin kinh tế, xã hội nói chung mà còn phải phân khúc công chúng từ đó đáp ứng đời sống văn hoá, vùng miền của từng đối tượng

Đặc điểm thứ hai của công chúng báo chí Đông Nam Bộ liên quan đến địa hình khu vực Đông Nam Bộ là khu vực chuyển tiếp giữa trung du và đồng bằng với địa hình bán sơn nguyên, thế đất cao, gồm nhiều đồi, gò, nhiều