Thông tin đồ họa trong phóng sự truyền hình ở các đài phát thanh truyền hình khu vực tây nam bộ (khảo sát các đài phát thanh truyền hình tiền giang, kiên giang và đồng tháp từ 062016 đến 062017)

* Nhóm thứ hai: Những tài liệu liên quan đến đồ họa trên các loại hình báo chí và cách khai thác, sử dụng trong một số thể loại, ở một số loại hình cụ thể: - Sách "Báo chí những điểm n

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

ĐẶNG THỊ TRANG

THÔNG TIN ĐỒ HỌA TRONG PHÓNG SỰ TRUYỀN HÌNH

Ở CÁC ĐÀI PHÁT THANH - TRUYỀN HÌNH

KHU VỰC TÂY NAM BỘ

(Khảo sát các Đài Phát thanh - Truyền hình: Tiền Giang, Kiên Giang

và Đồng Tháp từ 06/2016 đến 06/2017)

Ngành : Báo chí học

Mã số : 60 32 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS ĐINH THỊ XUÂN HOÀ

Thành phố Hồ Chí Minh - 2017

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Các số liệu nêu trong luận văn là trung thực Những kết quả nghiên cứu của luận văn chưa từng được công

bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác

Học viên

Đặng Thị Trang

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên cho tôi xin được gởi lời cảm ơn sâu sắc đến tập thể các thầy cô giáo của Học viện Báo chí và Tuyên truyền đã có nhiều sự giúp đỡ tận tình cho bản thân tôi trong quá trình truyền đạt kiến thức, thu thập tài liệu, gợi

ý đề tài, hướng dẫn bảo vệ đề cương và thực hiện luận văn này

Đặc biệt xin gởi lời cảm ơn sâu sắc đến TS Đinh Thị Xuân Hòa đã luôn theo sát hướng dẫn, động viên cá nhân tôi trong việc thực hiện luận văn, chỉ ra các điểm cần chỉnh sửa, khắc phục để luận văn được hoàn thiện hơn

Tôi cũng gởi lời cảm ơn chân thành đến các đồng chí lãnh đạo, các anh chị em đồng nghiệp của 03 đài Đài Phát thanh - Truyền hình Kiên Giang, Đồng Tháp, Tiền Giang, đã nhiệt tình cung cấp tư liệu, phỏng vấn sâu để bổ sung tính thực tiễn cho luận văn Cảm ơn nhóm công chúng đã dành thời gian tham gia trả lời phỏng vấn

Cuối cùng, cá nhân tôi mong muốn từ hội đồng sự đánh giá khách quan

để cho luận văn của tôi được hoàn thiện hơn!

Trân trọng cảm ơn!

1.4 Yêu cầu với thông tin đồ họa trong phóng sự truyền hình 33

SỰ TRUYỀN HÌNH Ở CÁC ĐÀI PHÁT THANH VÀ

2.1 Tổng quan về khu vực Tây nam bộ, các Đài Phát thanh và Truyền hình

khu vực Tây Nam bộ và các chương trình truyền hình khảo sát 42 2.2 Khảo sát thực trạng chất lượng thông tin đồ họa trong phóng sự

2.3 Đánh giá chung về chất lượng thông tin đồ họa trong phóng sự

ĐỒ HỌA TRONG PHÓNG SỰ TRUYỀN HÌNH Ở CÁC

ĐÀI PHÁT THANH VÀ TRUYỀN HÌNH KHU VỰC TÂY

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

AVG : Truyền hình An Viên

HCTV : Truyền hình cáp Hà Nội

HTV : Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh ITV : Truyền hình Online

MegaTV : Truyền hình giải trí số

MyTV : Truyền hình đa phương tiện

NextV : Truyền hình kỹ thuật số của Viettel OneTV : Truyền hình tương tác

PT-TH : Phát thanh - Truyền hình

SDTV : Truyền hình kỹ thuật số Miền Nam SCTV : Truyền hình cáp Saigontouris

THDT : Truyền hình Đồng Tháp

THTG : Truyền hình Tiền Giang

THKG : Truyền hình Kiên Giang

TTĐH : Thông tin đồ họa

UBND : Ủy ban nhân dân

VTC : Truyền hình kỹ thuật số Việt Nam VTV cáp : Truyền hình cáp Việt Nam

VTV : Đài truyền hình Việt Nam

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ, HÌNH

Trang Bảng 2.1: Số lượng đồ họa sử dụng trong chương trình thời sự của

Bảng 2.2: Số lượng đồ họa sử dụng trong chuyên mục/chuyên đề

Bảng 2.3: Số lượng các dạng đồ họa sử dụng trong chương trình

Bảng 2.4: Số lượng các dạng đồ họa sử dụng trong chuyên

Biểu đồ 2.1: Tỷ lệ sử dụng đồ họa trong chương trình thời sự của 3

Biểu đồ 2.2: Tỷ lệ sử dụng đồ họa trong chuyên mục/chuyên đề của

Biểu đồ 2.3: Tỷ lệ sử dụng đồ họa trong chuyên mục/chuyên đề ở

lĩnh vực chính trị của 3 đài khảo sát 53 Biểu đồ 2.4: Tỷ lệ sử dụng đồ họa trong chuyên mục/chuyên đề ở

lĩnh vực kinh tế của 3 đài khảo sát 53 Biểu đồ 2.5: Tỷ lệ sử dụng đồ họa trong chuyên mục/chuyên đề ở

lĩnh vực văn hóa-xã hội của 3 đài khảo sát 54 Biểu đồ 2.6: Tỷ lệ sử dụng đồ họa trong chương trình thời sự của 3

Biểu đồ 2.7: Tỷ lệ sử dụng đồ họa trong chương trình thời sự của 3

Hình 2.1: Đồ họa trong Chuyên đề "Mái ấm nghĩa tình" ngày

Hình 2.2: Đồ họa trong Chuyên đề "Đảng trong cuộc sống hôm

nay" ngày 21/06/2017, (Đài PT-TH Kiên Giang) 57 Hình 2.3: Đồ họa trong Chương trình Thời sự ngày 14/01/2017,

Hình 2.4: Đồ họa Chuyên đề "Đảng trong cuộc sống hôm nay",

ngày 20/04/2017, (đài PT-TH Tiền Giang) 58 Hình 2.5: Đồ họa trong Chương trình Thời sự ngày 02/10/2016,

Hình 2.6: Đồ họa trong Chuyên mục "Khuyến nông - Khuyến ngư",

ngày 19/06/2016, (đài PT-TH Tiền Giang) 59 Hình 2.7: Các đồ họa trong Chuyên đề "Kiên Giang Đất và Người",

ngày 08/03/2017, (đài PT-TH Kiên Giang), và đồ họa trong Chuyên đề "Mái ấm nghĩa tình" ngày 02/02/2017,

Hình 2.8: Đồ họa trong Chuyên đề "Kiên Giang Đất và Người"

ngày 18/01/2017, (đài PT-TH Kiên Giang) 62 Hình 2.9: Đồ họa trong Chương trình Thời sự 16/10/2016, (đài PT-

TH Đồng Tháp) - Và đồ họa trong Chuyên đề "Nông nghiệp Nông thôn", 24/06/2016, (đài PT-TH Kiên Giang) 64 Hình 2.10: Các đồ họa trong Chuyên đề "Toàn cảnh nông nghiệp" ngày

Hình 2.11: Đồ họa trong Chương trình Thời sự ngày 09/04/2017,

Hình 2.12: Các đồ họa trong Chuyên đề "Toàn cảnh nông nghiệp",

ngày 01/01/2017, (đài PT-TH Đồng Tháp) 67 Hình 2.13: Đồ họa trong huyên đề "Toàn cảnh nông nghiệp" ngày

Hình 2.14: Các đồ họa trong Chương trình Thời sự, ngày

28/01/2017, (đài PT-TH Tiền Giang), và đồ họa trong Chuyên đề "Nhịp cầu nhân ái", ngày 31/01/2017,

Hình 2.15: Đồ họa trong Chương trình Thời sư, ngày 24/07/2017,

Hình 2.16: Các đồ họa trong Chương trình Thời sự, ngày

26/01/2017, Và đồ họa trong chuyên mục "Nông nghiệp - Nông thôn", ngày 29/07/2016, (đài PT-TH Kiên Giang) 70 Hình 2.17: Đồ họa trong Chương trình Thời sự, ngày 28/05/2017,

Hình 2.18: Các đồ họa trong Chuyên đề "ý đảng lòng dân", ngày

08/05/2017, (Đài PT-TH Đồng Tháp), Và đồ họa trong Chuyên đề "Đảng trong cuộc sống hôm nay", ngày

Hình 2.19: Đồ họa trong Chuyên mục "Nông nghiệp - Nông thôn",

ngày 19/08/2017, (Đài PT-TH Kiên Giang) 79 Hình 2.20: Đồ họa trong Chương trình Thời sự, ngày 06/10/2016,

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Quá trình phát triển của xã hội loài người, cũng là quá trình tìm kiếm, sáng tạo ra những công cụ, hình thức, phương thức sản xuất mới, nhất là phương tiện kỹ thuật và công nghệ truyền thông, là yếu tố động lực kích thích sự phát triển của mỗi con người, nhóm người, của cộng đồng và mỗi quốc gia Sự phát triển của khoa học, kỹ thuật, nghệ thuật, kinh doanh và công nghệ luôn luôn phụ thuộc vào khả năng truyền đạt thông tin của chúng ta Cùng với những phát minh quan trọng của loài người ở thế kỷ XX như: máy bay, thuốc kháng sinh Peniciline, laser, giải mã ADN, thì truyền hình được xếp là một phát minh đã làm thay đổi căn bản phương thức tư duy và phương thức sống của con người,

nó đã góp phần làm thay đổi thế giới rất nhiều

Câu châm ngôn từ xa xưa "trăm nghe không bằng một thấy" - một hình ảnh có giá trị hơn cả vạn lời cho thấy ý nghĩa rất lớn của hình ảnh trong việc chuyển tải thông tin Hình ảnh bao giờ cũng được cảm nhận nhanh và dễ dàng hơn, đặc biệt là trong trường hợp bất đồng về ngôn ngữ Với thế mạnh hình ảnh chân thật và âm thanh sinh động, đã có lúc truyền hình được coi như "ông hoàng" trong hệ thống các loại hình truyền thông

Thế kỷ XXI, loài người chứng kiến sự phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ, đặc biệt là sự phát triển của mạng viễn thông, của internet kết nối toàn cầu Vì vậy, việc ứng dụng công nghệ thông tin trong các hoạt động báo chí

- truyền thông là một xu thế tất yếu, nhiều loại hình truyền thông mới đã xuất hiện như: truyền hình trên giao diện đa màn hình, truyền hình trực tuyến, truyền hình trên hệ thống mobile, đã và đang cạnh tranh gay gắt với những loại hình truyền thông truyền thống (trong đó có truyền hình)

Truyền hình như con thuyền lớn trong biển truyền thông vô tận, chất chứa

thông tin mới mẻ, sinh động "Phóng sự truyền hình là một thể loại tác phẩm quan trọng trên truyền hình, nó có sự phát triển, giao thoa và định hình dần theo

xu hướng báo chí hiện đại." nguồn (http://hoctruyenhinh wordpress) Hay tác

giả cuốn "Phóng sự truyền hình" cũng cho rằng "Phóng sự truyền hình là thể loại đặc trưng của truyền hình Nó chuyển tải một nội dung thông tin nóng hổi, sinh động đến công chúng ở thời hiện tại"[34, tr.27] Mỗi phóng sự đề cập đến

một khía cạnh, một lĩnh vực nào đó của cuộc sống Nhìn tổng thể trong một quá trình thì phóng sự truyền hình luôn mang đến cho công chúng hơi thở của cuộc sống hôm nay, đó cũng là một thế mạnh của phóng sự truyền hình

Theo PGS-TS Hà Huy Phượng: "Đồ họa là một ngành trong nghệ thuật tạo hình xuất hiện từ rất sớm, được ứng dụng rộng rãi với các lĩnh vực đời sống

xã hội, trong đó có ngành báo chí - xuất bản" [37, tr.243] Thông tin bằng hình

vẽ xuất hiện sớm, đối với những bầy người nguyên thủy, hình vẽ trên các bãi cát, vách núi đá, hang động trở thành một hình thức thông tin có nhiều tác dụng Nhất là từ khi có máy tính, các hình vẽ, đồ họa phát huy ưu thế của mình và có sức lôi cuốn mãnh liệt, có thể thiết kế ra nhiều loại hình ảnh, mô hình 2D, 3D chuyển động mà trước đây con người chưa thể làm được Thông tin đồ họa là hình thức biểu đạt thông tin bằng hình vẽ dưới các dạng thức như: bản đồ, biểu

đồ, sơ đồ, mô hình, đồ thị kỹ thuật hoặc hình họa nghệ thuật Các ứng dụng này được dùng trong nhiều lĩnh vực trong cuộc sống trong đó có truyền hình

Với các kênh truyền hình nước ngoài như Ariang, BBC, CNN, hay NHK thì việc sử dụng thông tin đồ họa trong các tin tức, phóng sự truyền hình đã trở nên phổ biến và rất hiệu quả, trong khi đó ở Việt Nam đa phần ở các kênh lớn và Đài truyền hình Việt Nam cũng chỉ mới bắt đầu sử dụng công cụ hỗ trợ đắc lực này trong mấy năm gần đây, và tần suất sử dụng ngày càng tăng lên Trong khi

đó các Đài PT-TH địa phương như khu vực Tây Nam Bộ thì việc sử dụng đồ họa

cho các phóng sự trong chương trình Thời sự, hay các chuyên mục/chuyên đề còn

rất ít, nguyên nhân một phần do đánh giá chưa đúng vai trò của thông tin đồ họa trong tác phẩm truyền hình, mặt khác do trình độ chuyên môn của đội ngũ kỹ thuật viên còn yếu, trang thiết bị còn thiếu

Đồ họa được sử dụng trong truyền hình thường để tóm lược các dữ liệu

về tài chính, thống kê, chỉ tiêu kinh tế, khoa học, toán học… làm cho công

chúng dễ hiểu, dễ nhớ hơn mà nếu chỉ riêng hình ảnh của truyền hình thôi chưa biểu đạt tới Đặc biệt là thông tin đồ họa sẽ rút ngắn được thời lượng, trên cùng một khoảng thời gian với dạng dữ liệu tóm lược này khán giả truyền hình sẽ thu thập được nhiều thông tin hơn, điều này đáp ứng được nhu cầu thông tin nhanh, phong phú, đa dạng của công chúng trong cuộc sống hiện đại ngày nay

Với phóng sự truyền hình thời lượng rộng hơn tin, nên có thể sử dụng đa dạng về số lượng, hình thức đồ họa hơn Đồ họa động, hay nhiều dạng đồ họa kết hợp khéo léo trong một bài, thì đồ họa càng có giá trị thông tin nếu biết khai thác và sử dụng một cách hợp lý, dễ tạo cho công chúng những món ăn tinh thần hấp dẫn, nhờ ngôn ngữ tạo hình rất riêng biệt này Vì thế cho nên việc sử dụng thông tin đồ họa trong phóng sự truyền hình sẽ góp phần thay đổi cách thể hiện

về mặt hình thức, nội dung để thu hút khán giả xem đài

Làm thế nào để nâng cao chất lượng chương trình truyền hình? Có nên sử dụng đồ họa hay không? Nên sử dụng trong những trường hợp nào? Nên sử sụng bao nhiêu đồ họa trong một tác phẩm truyền hình? Làm sao để khai thác thông tin đồ họa trong sản xuất các tác phẩm phóng sự truyền hình một cách có hiệu quả? Đó là những câu hỏi luôn đặt ra với nhiều biên tập viên, phóng viên

truyền hình hiện nay Chính vì vậy, tác giả chọn đề tài "Thông tin đồ họa trong phóng sự truyền hình ở các Đài PT-TH khu vực Tây Nam Bộ" để làm đề tài khóa

luận tốt nghiệp của mình với mong mỏi góp một phần sức lực nhỏ bé giải đáp những câu hỏi đặt ra trên đây

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Hiện nay, những tài liệu nghiên cứu về truyền thông, báo chí xuất hiện khá nhiều, tuy nhiên tài liệu dành cho việc nghiên cứu, tư vấn sử dụng thông tin

đồ họa nói chung và đặc biệt là tư vấn cách sử dụng thông tin đồ họa trên truyền hình vẫn còn rất hiếm Tuy nhiên, qua khảo sát, nghiên cứu tác giả đã cũng đã tìm thấy một số cuốn tài liệu có liên quan tới đồ họa có thể tham khảo cho đề tài nghiên cứu của mình như sau:

* Nhóm thứ nhất: Những nghiên cứu đồ họa, kỹ thuật đồ họa nói chung:

- Kiến trúc sư Lưu Triều Nguyên, Nguyễn Việt Dũng (2000), "Thiết kế 3 chiều với 3D Studio Max", Nxb Giáo dục

Cuốn sách đã giới thiệu khái quát về đồ họa 2D, và 3D Studio Max, cách tạo đồ họa bằng 3D từ đơn giản đến phức tạp, ứng dụng trong nhiều lĩnh vực, từ các hiệu quả đặc biệt trong quảng cáo, điện ảnh, cho đến các cảnh mô phỏng thực tế ảo phục vụ cho khoa học, nghệ thuật và đời sống Tuy nhiên, chưa có phần nào phân tích riêng về thông tin đồ họa trên truyền hình, cũng như cách khai thác thông tin đồ họa trong phóng sự truyền hình

- Nguyễn Tiến, Ngô Quốc Việt, (2001), "Computer Graphics", Nxb

Thống kê

Cuốn sách giới thiệu tổng quan về phần cứng, phần mềm đồ họa Hướng dẫn chi tiết về cách lập trình sử dụng các công cụ đồ họa; Cung cấp cách nhìn chi tiết về chế bản Web và văn phòng, kỹ thuật tô vẽ phục hồi ảnh, định dạng đồ họa kiểu tập tin, phông chữ, đồ họa màu; Giới thiệu về lập trình đồ họa với Visual Basic

- Nguyễn Xuân Phong, Trương Lê Ngọc Thương, (2002), "Cơ sở lý thuyết

đồ họa" , Nxb Thanh niên

Tác giả cuốn sách cho rằng trong suốt gần 50 năm phát triển của máy tính, khả năng phát triển hình ảnh của máy tính của chúng ta đã đạt tới mức mà bây giờ hầu như tất cả các máy tính đều có khả năng khai thác đồ họa Một trong những ứng dụng lớn nhất của đồ họa máy tính là hỗ trợ thiết kế (CAD - Computer aided design) Ngày nay CAD đã được sử dụng hầu hết trong các việc thiết kế các cao ốc, ô tô, máy bay, tàu thủy, máy tính, trang trí, và nhiễu lĩnh vực khác như biểu diễn thông tin, giải trí, nghệ thuật, giáo dục, đào tạo,

- Quang Huy, (2002), "Hướng dẫn tự học nhanh Photoshop bằng hình",

Nxb Thống kê

Cuốn sách trình bày theo từng chủ đề và các bài tập hướng dẫn thực hành

từ đơn giản đến chuyên sâu cho người mới tiếp cận đến kỹ thuật viên, họa sĩ đồ họa cũng như các chuyên gia thiết kế Web Nhưng cuốn sách chưa có phần nào

phân tích riêng về thông tin đồ họa trên truyền hình nói chung, cũng như cách khai thác thông tin đồ họa trong phóng sự truyền hình nói riêng

- Phạm Quang Hiển, Phạm Quang Huy, (2005), "Các hiệu ứng đặc biệt Adobe After Effects", Nxb Giao thông vận tải

Đó là quyển sách nói về xu hướng phát triển qua ứng dụng công nghệ thông tin trong đồ họa nói chung, đặc biệt là lĩnh vực quảng cáo, quảng cáo trên báo chí, trên kênh truyền hình, kỷ xảo trong truyền hình Tuy nhiên, chưa có phần nào phân tích riêng về thông tin đồ họa trên truyền hình, cũng như cách khai thác thông tin đồ họa trong phóng sự truyền hình

- Roy Paul Nelson, người dịch Ngô Thanh Phượng (2006), "Thiết kế, quảng cáo", Nxb Văn hóa Sài Gòn

Cuốn sách giới thiệu về thế giới quảng cáo, sử dụng đồ họa trong quy trình sáng tạo, cách diễn đạt ý tưởng, cách sử dụng các công cụ và những nguyên tắc của thiết kế quảng cáo, quảng cáo trên báo trên tạp chí, quảng cáo qua phương tiện phát thanh - truyền hình, làm thế nào thu hút công chúng truyền hình đến với quảng cáo của mình Tuy nhiên, sách chưa đề cập đến đồ họa trong truyền hình và đặc biệt trong phóng sự truyền hình

- Luc Dupont, người dịch Minh Trúc, GS-TS Hồ Đức Hùng (2009), "1001

Ý tưởng đột phá trong quảng cáo" , Nxb Trẻ

Sách nói về quảng cáo đang trở thành một công cụ không thể thiếu của các doanh nhân cũng như các nhà hoạt động trong mọi lĩnh vực Sách hướng dẫn chi tiết về hoạch định chiến dịch quảng cáo, cách định vị sản phẩm, sử dụng đồ họa để chọn hình ảnh cách bố cục sao cho mang lại hiệu quả cao nhất, kiểu chữ,

ý nghĩa của màu sắc trong quảng cáo Tuy nhiên, cuốn sách vẫn chưa đề cập đến

sử dụng đồ họa trong truyền hình

- Christopher Vollmer và Geoffrey Precourt, người dịch Hải Lý (2010),

"Tương lai của quảng cáo và tiếp thị" Nxb Thời Đại

Cuốn sách nói về tổ hợp tiếp thị trong thế kỷ 21, chuyển đổi phương thức truyền thông lấy khách hàng là trung tâm, cuộc cách mạng trong lĩnh vực truyền

thông, tiêu chí định giá, gây ấn tượng tác động đến hành vi của khách hàng, từ nhà tiếp thị đến các công ty quảng cáo, hướng dẫn tỉ mỉ về trau chuốt thông điệp quảng cáo một cách liên tục thông qua sử dụng các phần mềm đồ họa, quảng cáo trên truyền thông, xu hướng của công chúng, nghiên cứu nhật ký xem truyền hình của khán giả tính toán lượng người xem, Tuy nhiên, sách chưa đề cập đến sử dụng đồ họa trong lĩnh vực truyền hình

* Nhóm thứ hai: Những tài liệu liên quan đến đồ họa trên các loại hình báo

chí và cách khai thác, sử dụng trong một số thể loại, ở một số loại hình cụ thể:

- Sách "Báo chí những điểm nhìn từ thực tiễn", nhóm tác giả, (2000) - có bài Phóng sự truyền hình hơi thở của cuộc sống hôm nay, tác giả Ngọc Sơn

Bài viết trong cuốn sách cho rằng: Dù nhìn nhận phóng sự truyền hình ở góc độ nào thì người xem cũng luôn mong phóng sự đề cập đến những vấn đề

"gai góc" của cuộc sống, nói cái xấu, cái tốt, trên cơ sở chân thật khách quan Cái gốc của phóng sự là phát hiện vấn đề, thông tin kịp thời tới người xem Do

đó sự kết hợp giữa khả năng phát hiện và kỹ năng nghiệp vụ của phóng viên là cơ

sở để tạo ra những phóng sự có chất lượng Tuy nhiên trong bài nghiên cứu này chỉ

đề cập tới phóng sự truyền hình mang tính truyền thông, việc khảo sát phân tích xu hướng sử dụng đồ họa trong phóng sự truyền hình chưa được đề cập tới

- Cũng trong quyển sách "Báo chí những điểm nhìn từ thực tiễn", nhóm tác giả, (2000) - có bài Sự độc đáo của hình thức thông tin Đồ họa, tác giả Hà

Huy Phượng

Trong bài viết này, tác giả cho rằng: Ở một ngữ cảnh nhất định, thông tin bằng đồ họa có nhiều lợi thế hơn cả chữ viết và hình ảnh chụp Nhờ ngôn ngữ tạo hình riêng biệt, thông tin đồ họa còn có khả năng diễn đạt chi tiết, sắp xếp hài hòa và có ý đồ về nội dung và hình thức Đôi khi ngay cả ảnh chụp cũng khó có thể diễn đạt được chi tiết như nó

- Hà Huy Phượng, (2006), "Tổ chức nội dung và thiết kế trình bày báo in", Nxb Lý luận chính trị

Trong cuốn sách này tác giả đã phân tích, hướng dẫn rất tỉ mỉ về cách thiết

kế trình bày báo in, tạp chí, nội dung số báo, các phương pháp cũng như những

nguyên tắc thể hiện, ứng dụng các phần mềm dàn trang như QuarkXPress, xử lý ảnh bằng Photoshop 6.0, sử dụng thông tin đồ họa trên báo in, Tuy nhiên, chưa có phần nào đề cập đến cách sử dụng đồ họa trên truyền hình

- Ngô Thị Yến (2012), "Sử dụng thông tin đồ họa trong các chương trình truyền hình hiện nay", khóa luận tốt nghiệp, Đại học Khoa học xã hội - Nhân văn

Khóa luận đã giải thích và hệ thống lý luận về chương trình truyền hình, thông tin đồ họa, và những thuật ngữ về thiết kế trên truyền hình, đề cập khá rõ ràng về khái niệm, lịch sử, tần suất của các thông tin đồ họa trong các chương trình truyền hình trong và ngoài nước nói chung Qua đó tác giả đưa ra các góp ý

để tăng hiệu quả của việc sử dụng thông tin đồ họa trên truyền hình như lựa chọn

đồ họa, lựa chọn thông tin để hiển thị đồ họa, vấn đề nhận thức và đào tạo nguồn nhân lực Tuy nhiên, do đây là công trình phạm vi nghiên cứu rộng - cụ thể nghiên cứu về đồ họa trong các chương trình truyền hình nói chung - mà làm nên một chương trình lại gồm nhiều linh kiện, nhiều tư liệu, thể loại ghép lại nên, do vậy khóa luận chưa dành dung lượng thỏa đáng để phân tích về đồ họa trong phóng sự truyền hình

- Roger C.Parkers (2013), "Thiết kế, tạo mẫu và dàn trang", Nxb Trẻ

Cuốn sách trình bày khá chi tiết về đồ họa nói chung, các dạng thể hiện thông tin, trong đó có phần sử dụng thông tin đồ họa, tầm quan trọng của thông tin đồ họa trên báo chí Đưa ra những đề xuất về hướng đi mới nhằm phát huy tốt nhất những ưu thế của loại hình thông tin này Tuy nhiên, chưa có phần nói về thông tin đồ họa trên lĩnh vực truyền hình

- Đào Thu Trang (2013), "Đồ họa trong tác phẩm báo chí trên báo mạng điện tử Việt Nam hiện nay" khóa luận tốt nghiệp ngành Báo chí, Học viện Báo

chí và Tuyên truyền

Luận văn hệ thống cơ sở lý luận về đồ họa trên báo chí nói chung, và đồ họa trong tác phẩm báo chí trên báo mạng điện tử nói riêng Đưa ra những đánh giá về thành công, hạn chế của việc sử dụng đồ họa trong tác phẩm báo chí trên các trang báo mạng trong diện kháo sát VnExpress, Dantri, và VnEconomy Đề

xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đồ họa trên báo mạng điện tử Việt Nam hiện nay

- TS Nguyễn Ngọc Oanh, Ths Lê Thị Kim Thanh (2014), "Phóng sự truyền hình", Nxb Đại học quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh

Cuốn sách đã đề cập những vấn đề chung về phóng sự báo chí, phóng sự truyền hình, những kỹ năng sáng tạo tác phẩm phóng sự truyền hình, cũng như

mô tả chi tiết về quy trình sáng tạo tác phẩm phóng sự truyền hình Mặc dù cuốn sách cũng đã nói đến kỹ năng sử dụng hình ảnh trong phóng sự truyền hình, tuy nhiên hình ảnh ở đây chủ yếu là hình ảnh ghi hình và hình ảnh tư liệu Dung lượng để dành nói về hình ảnh đồ họa hầu như rất ít

- Bùi Chí Trung, Đinh Thị Xuân Hòa (chủ biên) (2015), "Truyền hình hiện đại - những lát cắt năm 2015 - 2016", Nxb Đại học quốc gia Hà Nội

Chương 6 của cuốn sách này đã dành toàn bộ dung lượng để nói về thông tin đồ họa trên truyền hình Tuy nhiên, nội dung chủ yếu nhưng lại chỉ đề cập đến thông tin đồ họa trong các chương trình tin tức truyền hình, mà chưa dành dung lượng thỏa đáng để đề cập một cách chi tiết về việc khai thác và sử dụng thông tin

đồ họa trong thể loại phóng sự - thể loại nòng cốt của báo chí truyền hình

- Nguyễn Thị Hải Yến (2016), "Sử dụng thông tin đồ họa trong tin trình truyền hình" (2016), Khóa luận tốt nghiệp ngành Báo chí, chuyên ngành truyền

hình, Học viện Báo chí và Tuyên truyền

Khóa luận đề cập khái quát được những nội dung cơ bản liên quan đến thông tin đồ họa (khái niệm, lịch sử ra đời, phát triển, các dạng thức đồ họa…); cùng với đó là kết quả khảo sát về tần suất sử dụng các thông tin đồ họa trong tin truyền hình ở kênh VTV nói chung Tuy nhiên, do dung lượng

và thời gian thực hiện khóa luận còn ít nên nội dung chỉ tập trung phân tích việc khai thác, sử dụng thông tin đồ họa trong thể loại Tin truyền hình, những phân tích xung quanh việc sử dụng đồ họa trong thể loại phóng sự truyền hình chưa được đề cập tới

- Nguyễn Thanh Hà (2016), "Sử dụng thông tin đồ họa trên báo điện tử hiện nay", Đại học Khoa học Xã hội Nhân văn, ngành Báo chí

Luận văn tập trung khảo sát các trang báo điện tử lớn tại Việt Nam, đặc biệt chú ý đến các trang có sử dụng thông tin đồ họa với tần suất lớn, qua đó cung cấp một cái nhìn khái quát về thực tiễn việc ứng dụng thông tin đồ họa trong các sản phẩm báo chí, cũng như thực tiễn của việc thiết kế và xây dựng thông tin đồ họa trong các cơ quan báo chí cũng như các doanh nghiệp, và rút ra nhận xét, đánh giá thành công, cũng như những hạn chế trong việc sử dụng thông tin đồ họa trên báo mạng điện tử hiện nay Luận văn không đề cập đến đồ họa trên truyền hình

- Trịnh Thị Quỳnh (2016), "Sử dụng thông tin đồ họa trên báo in Việt Nam", Đại học khoa học xã hội nhân văn, ngành Báo chí

Tác giả đã khảo sát báo Lao Động, Tuổi Trẻ, Thời báo Kinh tế Việt Nam

và đã đưa ra cái nhìn tổng quan về việc sử dụng thông tin đồ họa trên báo chí nói chung và loại hình báo in nói riêng Luận văn không đề cập đến đồ họa trên truyền hình

Ngoài ra có một số sách, tài liệu có nội dung liên quan như:

- "Kỹ thuật làm phim tài liệu" (2002), Nguyễn Văn Tuấn, Nxb Viện nghệ thuật và lưu trữ điện ảnh quốc gia Hà Nội "Phim ngắn, tập 1" của Nguyễn Thị Nga, Bộ VHTT Đại học sân khấu điện ảnh Hà Nội "Đặc trưng và ngôn ngữ điện ảnh", của Bùi Phú, (1984), Nxb văn hóa Hà Nội "Ký hiệu học nghệ thuật", của

Phạm Hải Vân, Trần Luân Kim, Tạ Hoàng Anh, (1997), Viện nghệ thuật và lưu trữ điện ảnh Việt Nam

Đây là những quyển sách nói về ngôn ngữ của điện ảnh và ngôn ngữ của truyền hình gần giống nhau, có nhiều điểm tương đồng, đặc biệt là các ký hiệu

đồ họa sử dụng trong điện ảnh, trong báo chí truyền hình

- Nguyễn Tri Niên (2003), "Ngôn ngữ báo chí", Nxb Tổng hợp Đồng Nai

Nội dung trong cuốn sách nêu những đặc điểm của ngôn ngữ báo chí, quy trình thông tin của ngôn ngữ báo chí, nhận thức về tiếng mẹ đẻ, ngôn ngữ chú

thích ảnh, cũng như các mối quan hệ của ngôn ngữ với các yếu tố khác, những dẫn chứng, biểu đồ minh họa sinh động cho phần lý luận

Đó là những quyển sách có nói về ngôn ngữ bằng ký hiệu hình vẽ, những hình ảnh đồ họa cũng là một dạng của ngôn ngữ báo chí

- Nguyễn Đức Dân (2007), "Ngôn ngữ báo chí những vấn đề cơ bản"

(2007), Nxb Giáo dục

Cuốn sách đã hệ thống hóa và đề cập đến những vấn đề cơ bản nhất của ngôn ngữ báo chí như đặc điểm của ngôn ngữ báo chí nói chung và đặc điểm ngôn ngữ của báo viết, báo hình, báo nói, thông tin chìm trong báo chí và kỹ thuật xây dựng thông tin chìm bằng những thao tác ngôn ngữ cụ thể

Tóm lại, mặc dù chưa nhiều nhưng đâu đó cũng đã có những nghiên cứu

về thông tin đồ họa; thông tin đồ họa trên truyền hình, nhưng nhìn chung, những quyển sách này chủ yếu nói về thông tin đồ họa và cách sử dụng chúng nói chung còn cách sử dụng trong phóng sự truyền hình nói riêng hầu như chưa được

đề cập Đó chính là khoảng trống, vậy nên, tác giả đã chọn đề tài này để nghiên cứu Tuy nhiên, cũng cần khẳng định những tài liệu trên đã góp phần quan trọng giúp cho tác giả có cái nhìn tổng quan hơn về việc sử dụng đồ họa trong báo chí nói chung và trong truyền hình, phóng sự truyền hình nói riêng

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở hệ thống hóa các lý thuyết, luận văn tập trung khảo sát thực tiễn, chỉ ra thực trạng, thành công, hạn chế và nguyên nhân của những thành công, hạn chế về chất lượng thông tin đồ họa trong phóng sự truyền hình ở các Đài PT-TH khu vực miền Tây hiện nay, từ đó đề xuất những giải pháp phù hợp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả việc sử dụng đồ họa trong phóng sự truyền hình ở các Đài PT-TH khu vực này trong thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nêu trên, đề tài thực hiện những nhiệm vụ như sau:

- Thứ nhất, làm rõ những vấn đề lí luận chung liên quan đến vấn đề

nghiên cứu của đề tài như: khái niệm thông tin đồ họa, thông tin đồ họa trong phóng sự truyền hình; các loại thông tin đồ họa; vai trò, thế mạnh, hạn chế của thông tin đồ họa trong phóng sự truyền hình, v.v

- Thứ hai, tiến hành khảo sát thực trạng, phân tích và chỉ ra những ưu

điểm, hạn chế, nguyên nhân của những hạn chế về chất lượng của thông tin đồ họa trong phóng sự truyền hình hiện nay (thông qua việc khảo sát chương trình thời sự, chuyên mục/chuyên đề, ở các Đài PT-TH Tiền Giang, Kiên Giang, Đồng Tháp)

- Thứ ba, đề xuất một số giải pháp phù hợp góp phần nâng cao chất lượng,

hiệu quả việc sử dụng đồ họa trong phóng sự truyền hình ở các Đài PT-TH khu mực miền Tây trong thời gian tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu: thông tin đồ họa trong phóng sự truyền hình

Đặc biệt trong đó luận văn tập trung nghiên cứu về chất lượng thông tin

đồ họa trong phóng sự truyền hình

4.2 Đối tượng khảo sát

- Các phóng sự trong chương trình thời sự, chuyên mục/chuyên đề, ở các Đài PT-TH Tiền Giang, Kiên Giang, Đồng Tháp Cụ thể:

Đài PT-TH Tiền Giang: Thời sự lúc 18 giờ 30, (365 chương trình) Chuyên mục/chuyên đề (Cải cách hành chính: 24 số, Khuyến nông khuyến ngư:

24 số, và Mái ấm nghĩa tình: 24 số)

Đài PT-TH Kiên Giang: Thời sự lúc 18 giờ 30, (365 chương trình) Chuyên mục/chuyên đề (Đảng trong cuộc sống hôm nay: 24 số, Nông nghiệp Nông thôn; 24 số, và Kiên Giang Đất và Người; 24 số)

Đài PT-TH Đồng Tháp: Thời sự lúc 18 giờ 30 phút, (365 chương trình) Chuyên mục/chuyên đề (Ý Đảng lòng dân; 24 số, Toàn cảnh nông nghiệp; 24 số,

và Nhịp cầu nhân ái; 24 số)

- Các phóng viên, biên tập viên của 3 đài khảo sát - đó là những người trực tiếp khai thác và sử dụng các đồ họa trong các phóng sự trong các chương trình thời sự/chuyên mục/chuyên đề

- Khán giả truyền hình - những người trực tiếp tiếp nhận những thông tin nói chung, thông tin đồ họa nói riêng khi xem các phóng sự truyền hình ở 3 đài khảo sát

4.3 Phạm vi nghiên cứu: Khảo sát phóng sự trong các chương trình nêu

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu, tác giả sử dụng kết hợp một số phương pháp sau đây:

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu:

Phương pháp này được sử dụng nhằm khái quát, hệ thống hóa, bổ sung mặt lý thuyết về truyền hình, phóng sự truyền hình nói chung, tìm hiểu những vấn đề lí luận, khái niệm về thông tin đồ họa trong phóng sự truyền hình nói riêng Đây chính là những lý thuyết cơ sở đánh giá các kết quả khảo sát qua thực

tế và đưa ra những giải pháp khoa học cho vấn đề nghiên cứu

- Phương pháp thống kê:

Phương pháp này được sử dụng nhằm xác định tần số xuất hiện, mức độ phát triển, chất lượng, cũng như hiệu quả những chương trình có sử dụng thông tin thông tin đồ họa Khảo sát về tần suất, loại thông tin đồ họa,… của tất cả các phóng sự trong phạm vi nghiên cứu, gồm các chương trình (thời sự, chuyên mục/chuyên đề ở Đài PT-TH Tiền Giang, Kiên Giang, Đồng Tháp)

- Phương pháp so sánh, phân tích:

Sưu tầm một số phỏng vấn của các nhà báo, họa sĩ nói về đồ họa trong phóng sự truyền hình Đồng thời cũng tìm hiểu thông tin của việc so sánh về tần

suất, hiệu quả sử dụng thông tin đồ họa trong phóng sự truyền hình với một số kênh truyền hình nước ngoài (Thông qua phần tin thế giới ở các đài đang khai thác hiện nay)

- Phương pháp phỏng vấn anket:

Xây dựng bảng hỏi nhằm tìm hiểu thăm dò sự tiếp nhận thông tin đồ họa trong truyền hình, phóng sự truyền hình của người dân khu vực Tây Nam bộ Trong đề tài này, tác giả sẽ tiến hành phát 300 phiếu bảng hỏi cho các công chúng ngẫu nhiên trên mỗi địa bàn khảo sát (Tỉnh Tiền Giang 100 phiếu Tỉnh Kiên Giang 100 phiếu Tỉnh Đồng Tháp 100 phiếu)

Đài PT-TH Đồng Tháp: 01 Phó giám đốc phụ trách nội dung chương trình truyền hình, 01 Phó trưởng phòng Thời sự, 01 phóng viên biên tập truyền hình

Đài PT-TH Kiên Giang: 01 Trưởng phòng Biên tập truyền hình, 01 Trưởng phòng kỹ thuật công nghệ, 01 kỹ thuật viên đồ họa)

Mục đích phỏng vấn nhằm để tìm hiểu thêm về mức độ quan tâm, cũng như đánh giá về vị trí vai trò , chất lượng của thông tin đồ họa trong phóng sự truyền hình Các nhận định đó là gợi mở để luận văn tham khảo đưa ra những khuyến nghị phù hợp trong khai thác, sử dụng đồ họa trong phóng sự truyền hình

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

6.1 Về lí luận

Đề tài hệ thống hóa những thông tin cơ bản về khái niệm, cũng như vai trò, đặc điểm, nội dung, cách thức, yêu cầu trong sử dụng thông tin đồ họa trong truyền hình nói chung, trong phóng sự truyền hình nói riêng Qua đó, mong

muốn có những đóng góp nhất định trong việc góp phần bổ sung thêm, làm giàu hơn một bước về lý luận về truyền hình, đặc biệt là sử dụng thông tin đồ họa

trong truyền hình nói chung, phóng sự truyền hình nói riêng

6.2 Về thực tiễn

Đề tài tập trung phân tích thực trạng sử dụng thông tin đồ họa trong phóng

sự truyền hình, hiệu quả và hạn chế của việc sử dụng này, từ đó nêu lên giải pháp nâng cao ưu điểm và hạn chế khuyết điểm của "ngôn ngữ" đặc biệt này,

trên cơ sở khảo sát chương trình thời sự, chuyên mục/chuyên đề các Đài PT-TH

Tiền Giang, Kiên Giang, Đồng Tháp từ 06/2016 - 06/2017 Kết quả nghiên cứu

sẽ là những gợi mở quan trọng giúp ích cho những nhà nghiên cứu, nhà quản lý, người làm báo nói chung và người sử dụng thông tin đồ họa trên các chương trình truyền hình, đặc biệt là trong thể loại phóng sự truyền hình tham khảo

Bên cạnh đó, tác giả hy vọng đây sẽ là một tài liệu tham khảo hữu ích cho những người quan tâm tới lĩnh vực này

7 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung luận văn gồm 3 chương, 10 tiết

Chương 1 MỘT SỐ LÍ LUẬN CHUNG VỀ THÔNG TIN ĐỒ HỌA

và, gõ các vật cứng vào nhau, đối với những bầy người nguyên thủy, hình vẽ trên các bãi cát, vách núi đá, hang động trở thành một hình thức thông tin có nhiều tác dụng

Theo Từ điển tiếng Việt, Trung tâm từ điển học, Nxb Đà Nẵng, (1997), thì

Thông tin là:

- 1 Truyền tin cho nhau để biết Thông tin bằng điện thoại Buổi thông tin khoa học Chiến sĩ thông tin (làm công tác thông tin)

- 2 Điều được truyền đi cho biết, tin truyền đi (nói khái quát) Bài viết

có lượng thông tin cao [42, tr.920]

Với quan niệm thứ nhất thì "thông tin" là động từ chỉ sự dịch chuyển từ

nơi này sang nơi khác, mục đích báo tin cho nhau về một cái gì đó Quan niệm

thứ hai "thông tin" là danh từ, là nội dung được truyền đi từ nơi này cho nơi kia

biết về cái gì đó Chỉ hành động của con người, hoạt động của con người chia sẻ

cho nhau những điều mà mình nghe, thấy

Theo cuốn sách Danh từ, thuật ngữ khoa học công nghệ và khoa học về khoa học, Nxb Khoa học kỹ thuật trung tâm văn hóa ngôn ngữ đông tây, (2002), [32, tr.154], nói về Tính thông tin:

Là một đặc trưng của hoạt động nghiên cứu khoa học Sản phẩm của nghiên cứu khoa học được thể hiện dưới nhiều dạng, nhiều hình thức

khác nhau Nhưng tất cả đều có chung một đặc điểm, chúng được coi là những vật mang tin và là kết quả của quá trình khai thác, chế biến và đóng gói, chuyển giao thông tin

Tính thông tin được coi là căn cứ hết sức quan trọng trong việc lựa chọn

và đưa ra những chỉ báo đánh giá hiệu quả của một hoạt động nghiên cứu khoa học nào đó Thông tin trong nghiên cứu khoa học đòi hỏi phải được thu thập một cách khách quan, có đủ độ tin cậy, được xử lý một cách trung thực, bằng các phương pháp phù hợp với mục tiêu, nhiệm vụ, tính chất mỗi đề tài khoa học Do đó có thể nói, đặc trưng về tính thông tin của nghiên cứu khoa học đã bao hàm trong đó tính tin cậy, khách quan và trung thực khi thu thập, xử lý, tham khảo thông tin

Từ những phân tích trên kết hợp với hiểu biết từ thực tiễn xin đưa ra quan

niệm cá nhân về "thông tin" như sau: "Thông tin là hoạt động của con người nhằm chia sẻ những điều mình biết cho nhau"

* Đồ họa:

Theo Từ điển tiếng Việt, Trung tâm từ điển học, Nxb Đà Nẵng, (1997), thì

Đồ họa là: "Nghệ thuật tạo hình nên những tác phẩm có thể làm nhiều phiên bản Tranh khắc gỗ là một loại tranh đồ họa" [42, tr.322] Với quan niệm này thì

đó là đồ họa là danh từ chỉ đồ vật được làm ra từ sự sáng tạo, mang tính thẩm mỹ

cao, là một nghệ thuật, có thể nhân bản ra, như kiểu công nghệ copy - past trên máy tính ngày nay

Như vậy đồ họa là một khái niệm rộng, dùng trong cả ngành truyền thông

và kỹ thuật, là các hình thức trình bày trực quan tác động trực tiếp lên thị giác

con người, và nó bao hàm cả thông tin đồ họa

Theo tác giả Hà Huy Phượng, trong cuốn sách "Báo chí những điểm nhìn

từ thực tiễn", (2000), có bài Sự độc đáo của hình thức thông tin Đồ họa thì "Đồ

họa là một ngành trong nghệ thuật tạo hình, được ứng dụng rộng rãi với các

lĩnh vực đời sống xã hội, trong đó có ngành báo chí - xuất bản" [37, tr.243]

Thực tế cho thấy, đồ họa là một lĩnh vực truyền thông trong đó thông điệp được tiếp nhận qua con đường thị giác Thiết kế đồ họa là tạo ra các giải pháp bằng hình ảnh cho vấn đề truyền thông

Liên quan đến thuật ngữ "đồ họa" còn một số khái niệm gần nữa như: đồ

họa vector Đồ họa vector: Là chế độ đồ họa, là dạng đồ họa được tạo ra bằng

các định nghĩa toán học, không phụ thuộc vào độ phân giải, có thể lập tỷ lệ theo kích cỡ bất kỳ và được in trên thiết bị xuất bất kỳ ở độ phân giải tùy ý mà không làm mất độ rõ nét

Theo các tác giả, Nguyễn Xuân Phong, Trương Lê Ngọc Thương trong

cuốn sách "Cơ sở lý thuyết đồ họa", Nxb Thanh niên, (2002), "Đồ họa máy tính

là tất cả những gì liên quan đến việc sử dụng máy tính để phát sinh ra hình ảnh Các vấn đề liên quan tới công việc này bao gồm tạo, lưu trữ, thao tác trên các mô hình và các ảnh" [35, tr.8]

Khái niệm này nhấn mạnh đồ họa máy tính là một trong những phương tiện mang lại thêm nhiều sự thuận lợi cho người dùng trong việc phát sinh ra hình ảnh

kể từ khi có phát minh của máy ảnh và truyền hình

Để nhấn mạnh khả năng mà máy vi tính có thể tham gia thực hiện đồ họa,

hai tác giả Nguyễn Tiến và Ngô Quốc Việt trong quyển sách Computer Graphics, (2001), cho rằng: "Những ví dụ tuyệt vời của đồ họa máy tính có thể được thấy hầu như hàng ngày trên truyền hình, và dường như không có giới hạn đến hiệu quả đạt được, ngoại trừ giới hạn theo thời gian và sự tưởng tượng của các nhà thiết kế" [4040, tr.45]

Như vậy có thể thấy có khá nhiều quan niệm về thuật ngữ "đồ họa", nhưng qua nghiên cứu có thể thấy, ở Việt Nam, việc sử dụng các thuật ngữ đồ họa chỉ là tương đối, bởi việc đặt tên các thuật ngữ đồ họa là dựa trên ý nghĩa sử dụng của nó Thông tin chỉ có thể biểu đạt bằng hình hoặc là sự phối kết hợp giữa hình vẽ, ảnh chụp, chữ, hình thức thông tin này cũng có đủ khả năng và những đặc trưng riêng biệt, sự độc đáo khi cung cấp thông tin cho công chúng, tùy theo đặc trưng loại hình, mức độ, phạm vi thông tin hoặc thể loại tác phẩm hay đề tài, chủ đề,

Một số cơ sở đào tạo nghệ thuật ở Việt Nam vẫn theo quan điểm đồ họa là nghệ thuật trang trí, hội họa, trong đó đào tạo về sử dụng các phần mềm là nhiều nhất và coi lĩnh vực đồ họa là một phần của công nghệ tin học dưới góc nhìn của

kỹ thuật

Một số quan niệm khác thì cho rằng, thông tin đồ họa là một lĩnh vực của truyền thông, trong đó thông điệp được tiếp nhận qua con đường thị giác, và thiết kế thông tin đồ họa chính là giải pháp bằng hình ảnh cho các vấn đề truyền thông Thông tin đồ họa - Information Graphics, là xu hướng mới được ứng dụng

ở Việt Nam trong khoảng hơn 10 năm trở lại đây và hiện đang trở thành xu hướng "hót", với việc ứng dụng trong nhiều lĩnh vực đời sống

* Thông tin đồ họa:

Thông tin đồ họa (tiếng Anh là Information Graphics) thực chất là hình thức biểu đạt thông tin bằng hình vẽ dưới các dạng thức như: bản đồ, lược đồ, biểu đồ, sơ đồ, mô hình, đồ thị kỹ thuật hoặc hình họa nghệ thuật

Cũng gần với quan điểm này, nghĩa là nhấn mạnh đến hình thức thể hiện của thông tin đồ họa đó là thông tin đồ họa thường tập trung vào các dạng thức:

đồ thị, biểu đồ, sơ đồ…, cuốn sách Truyền hình hiện đại những lát cắt

2015-2016, Bùi Chí Trung, Đinh Thị Xuân Hòa (chủ biên), (2015), còn nêu được mục

đích của việc sử dụng đồ họa:

"Thông tin đồ họa (TTĐH) chính là sự tái lập chú trọng về mặt thị giác của thông tin, dữ liệu, và kiến thức nhằm mục đích trình bày các thông tin phức tạp một cách nhanh chóng và rõ ràng TTĐH được thể hiện dưới nhiều dạng khác nhau nhưng thường tập trung vào đồ thị, biểu

đồ, sơ đồ, bản đồ, hình minh họa hay biểu tượng" [41, tr.361-362]

Từ những phân tích ở trên kết hợp với thực tiễn khai thác và sử dụng đồ họa trong truyền thông hiện nay, tác giả luận văn xin khái quát và đưa ra một

quan niệm về "thông tin đồ họa" như sau: Thông tin đồ họa được hiểu là một dạng ngôn ngữ phi văn tự, đó là những hình ảnh được chạm khắc, vẽ, tạo ra và

sử dụng trong truyền thông, nhằm phục vụ cho mục đích truyền tải tin tức, sự kiện hoặc hỗ trợ cho việc thông tin bằng văn tự, lời nói, âm thanh, hình ảnh hiệu quả hơn

TTĐH chú trọng yếu tố thông tin, yếu tố thẩm mỹ, tác động trực tiếp qua con đường thị giác, tổng hợp dữ liệu và kiến thức hình ảnh, biểu tượng quen

thuộc thành qui cũ ăn sâu trong tiềm thức con người, mọi người giải mã được, nhằm mục đích trình bày các thông tin phức tạp hơn một cách nhanh chóng và hiệu quả

1.1.2 Phóng sự truyền hình

Phóng sự là thể loại báo chí hiện diện trong hầu hết các loại hình báo chí

Ra đời từ giữa thế kỷ XIX, khái niệm "phóng sự" lần đầu tiên đã được người Anh sử dụng với nghĩa để chỉ sự mô tả những đám cháy, những trận lụt, những

kỳ họp Quốc hội hoặc những cuộc chiến tranh, Sau đó ít lâu trên báo chí ở nước Pháp, phóng sự xuất hiện cùng với tư cách là bài viết về quá trình điều tra của phóng viên đối với những con người, sự việc chứa đựng nhiều bí ẩn như cảnh sống trong tù hoặc đời của những kẻ ngoài vòng pháp luật Với sự khởi đầu như vậy, phóng sự nhằm thỏa mãn sự hiếu kỳ, sự khao khát của công chúng bằng những thông tin lý thú, độc đáo Trải qua quá trình phát triển phóng sự đã dần ổn định với tư cách một chỉnh thể

Trong cuốn sách "Tác phẩm báo chí - Tập 2", PGS.TS Nguyễn Văn Dững (chủ biên), Nxb Lý luận chính trị, (2006), cho rằng:

Nền báo chí của mỗi nước đã tạo ra phong cách riêng cho thể loại phóng sự - ngay từ khi nó bắt đầu xuất hiện, nhờ đó mà phóng sự của mỗi nước được công chúng báo chí nước mình yêu thích và có những đòi hỏi cao đối với thể loại này" "Thể loại phóng sự ra đời vào cuối thế kỷ XIX, ngay lập tức, nó trở thành thể loại được yêu thích và phát triển rầm rộ [11, tr.160]

Với nghiên cứu này, tác giả cuốn sách muốn nhấn mạnh đến sự hấp dẫn

của thể loại này

Tác giả Nguyễn Thị Thoa, trong cuốn sách Báo chí những điểm nhìn từ thực tiễn, Nxb Văn hóa thông tin, (2000), thì cho rằng phóng sự hiện đại là: "Sự kết hợp trong bản thân thể loại nhiều loại hình, cách thức thông tin khác nhau, một thể loại có tính chất đa năng" [38, tr.163] Với khái niệm này tác giả muốn nhấn mạnh đến tính chất đa năng của thể loại phóng sự

Theo nhà nghiên cứu Đức Dũng, trong cuốn Các thể ký báo chí, Nxb Văn

hóa thông tin, (2001), tác giả đã định nghĩa:

Phóng sự là một thể loại đứng giữa văn học và báo chí có khả năng trình bày, diễn tả những sự kiện, con người, tình huống điển hình trong một quá trình phát sinh, phát triển dưới dạng một bức tranh toàn cảnh vừa khái quát, vừa chi tiết sống động với vai trò quan trọng của nhân vật trần thuật và bút pháp linh hoạt, ngôn ngữ giàu chất văn học [7, tr.83]

Với khái niệm này tác giả cuốn sách muốn nhấn mạnh đến tính giao thoa

giữa văn học và báo chí

Như vậy, nếu như nhiều nhà nghiên cứu trước đây nghiên cứu và đưa ra khái niệm ở góc độ tầm quan trọng, sức hấp dẫn của thể loại thì tác giả Đức Dũng lại đưa ra khái niệm dưới góc nhìn của tính chất thông tin Theo tác giả, về

cơ bản phóng sự thông tin về sự kiện, sự việc, vấn đề và con người có thật, có khả năng phản ánh với bề dày và chiều sâu, chi tiết làm bật ra ấn tượng, theo quá trình vận động biện chứng, phát sinh - phát triển, nguyên nhân - kết quả, dưới dạng bức tranh sống động, nóng bỏng hơi thở của cuộc sống hiện thực Phóng sự

kế thừa những phẩm chất của thể loại văn học

Không chỉ có mặt ở loại hình báo in, trong loại hình báo chí truyền hình hiện nay, phóng sự đã và đang được sử dụng như một loại tác phẩm truyền hình

có sức hấp dẫn công chúng, phóng sự đã góp phần không nhỏ trong việc chuyển tải những thông tin nóng hổi, sinh động đến công chúng Nếu trước kia phóng sự thường xuất hiện trong các chuyên mục/chuyên đề với thời lượng mỗi phóng sự khoảng từ 10-20 phút, thì hiện nay nó xuất hiện nhiều hơn, đặc biệt là những phóng sự ngắn phát trong chương trình thời sự

Jean-Luc Martin-Lagardette cho rằng "Phóng sự là cuộn phim mà người

ta truyền đi những hình ảnh đã được xác định nhờ có các bố cục liên tiếp" Nxb Thông Tấn, (2003) Hay, đứng ở góc nhìn chi tiết hơn, trong bài "Một vài hướng

mở cho phim phóng sự - tài liệu truyền hình" của tác giả Tô Hoàng, đăng trên tạp

chí "Người làm báo", số 4, năm 1999 viết:

Nói đến phim phóng sự - tài liệu truyền hình là nói đến những gì liên quan trực tiếp, gần gũi với mục đích tuyên truyền, cổ động, thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, là nói tới những vấn đề vĩ mô, thuộc phương diện dân số - kế hoạch hóa gia đình, kinh

tế, là nói đến những kích thước hoành tráng của các lễ lạt, các kỷ niệm năm chẵn của các quân binh chủng, các ngành, các nghề

Phóng sự hình thành dựa trên nền tảng của tin tức thời sự, nếu tin giống như thông báo ngắn gọn, thì phóng sự bắt đầu kể những câu chuyện làm sáng tỏ một vấn đề nào đó Khán giả có thể nhận thấy những cách kể chuyện khác nhau, phong cách làm phóng sự truyền hình có thể phong phú bộc lộ ở kết cấu, giọng điệu, tiết tấu,

Các tác giả Nguyễn Ngọc Oanh và Lê Thị Kim Thanh trong cuốn Phóng

sự truyền hình, Nxb Đại học quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, (2014) cho rằng:

Phóng sự truyền hình là thể loại đặc trưng của truyền hình Nó chuyển tải một nội dung thông tin nóng hổi, sinh động đến công chúng ở thời hiện tại Nội dung thông tin được bộc lộ theo trình tự lôgíc diễn biến của sự kiện, vấn đề, qua dòng hình ảnh và âm thanh của hiện thực

mà phóng viên lựa chọn, sắp xếp Chính kiến, thái độ và cảm xúc của phóng viên bộc lộ rõ qua việc phân tích, cắt nghĩa, lý giải sự kiện, vấn

đề đó [34, tr.27]

Khái niệm trên khá bao quát cho thấy được vị trí, vai trò của thể loại phóng sự truyền hình; thấy được nội dung, tính chất, ngôn ngữ thể hiện một tác phẩm phóng sự truyền hình Qua quan niệm trên có thể thấy được đặc trưng, bản sắc của thể loại phóng sự Nếu như tin truyền hình là sự thông báo ngắn gọn một

sự kiện mới có ý nghĩa xã hội mới xảy ra một cách nhanh chóng thì theo quan niệm trên thông tin trong phóng sự truyền hình có sự khác biệt hơn, đó là có khả năng phản ánh trình tự logic của sự kiện, vấn đề giúp công chúng có được một bức tranh sinh động về sự kiện hay vấn đề đó Ngoài ra, khái niệm cũng cho thấy đặc điểm ngôn ngữ của phóng sự, đó là để chuyển tải được bức tranh sinh động

về một vấn đề phóng sự sử dụng ngôn ngữ bình, phân tích để cắt nghĩa, lý giải

và thể hiện chính kiến

Tóm lại, khái niệm nêu trên khá đầy đủ và bao quát, tác giả luận văn xin phép được sử dụng khái niệm phóng sự truyền hình của tác giả Nguyễn Ngọc Oanh và Lê Thị Kim Thanh để làm cơ sở nghiên cứu những phần tiếp sau của luận văn

1.1.3 Thông tin đồ họa trong phóng sự truyền hình

Lịch sử thông tin đồ hoạ hiện đại có thể tính bắt đầu từ William Playfair,

người phát minh ra đồ hoạ thống kê Vào năm 1786, ông xuất bản tập bản đồ Chính trị và Thương mại (The Commercial and Political Atlas), trong đó có rất

nhiều biểu đồ dạng cột, đồ thị, và biểu đồ tần suất thể hiện tình hình kinh tế nước Anh Ông còn tiếp tục công trình này bằng cách cho ra mắt đồ thị hình khu vực và đồ thị hình tròn vào năm 1801

Năm 1827, Phillipe Vandermaelen (1795-1869), nhà Địa lý học kiệt xuất, thành viên hội địa lý Paris, xuất bản bộ Atlas thế giới gồm 6 tập với 7 bản đồ chung của 5 châu lục, 381 bản đồ chi tiết, 40 trang thống kê và nhiều thông tin

về địa lý, tự nhiên, chính trị, khoán sản Theo GS-TS Nguyễn Quang Ngọc, Phó chủ tịch Hội khoa học lịch sử Việt Nam: "Bộ Atlas là một cột mốc lớn đánh dấu giai đoạn phát triển vượt trội của công nghệ vẽ và in bản đồ hiện đại vào đầu thế

kỷ XIX" (vovword.vn)

Năm 1933, Harry Beck thực hiện tấm bản đồ hệ thống tàu điện ngầm ở London Năm 1972, Otl Aicher đã sáng tác ra các biểu tượng hình người phục vụ thế vận hội ở Munich

Thông tin đồ họa không phải là dạng thức mới trên báo chí mà nó đã xuất hiện ngay từ khi những tờ báo đầu tiên trên thế giới ra đời Bằng chứng là những

sơ đồ, hình vẽ thông tin tàu thuyền buôn bán cặp các cảng, trên các tờ báo ra đời đầu tiên ở Ý, Đức, Anh, Pháp, Tây Ban Nha,

Tuy nhiên, đến năm 1975, cha đẻ của dữ liệu đồ họa là Edward Tufte xuất hiện Ông tự xuất bản cuốn Visual Display (Hình họa trang trí) và trở thành một

chuyên gia về thông tin đồ họa TTĐH được các tờ báo in, truyền hình, báo mạng điện tử coi trọng Báo chí các nước phương tây hay sử dụng hình thức này, như tờ USA Today (Nước Mỹ ngày nay), hãng truyền hình CNN, BBC,

Ngày 07/09/1970, kỷ niệm 25 năm thành lập Đài tiếng nói Việt Nam, lãnh đạo đài đã cho phát thử nghiệm chương trình truyền hình đầu tiên (với chương trình Thời sự 15 phút và Ca nhạc 30 phút) Mở đầu là tín hiệu bản đồ Việt Nam hình chữ

S trên nền trống đồng với dòng chữ Vô tuyến truyền hình Việt Nam Như vậy ngay trong chương trình truyền hình đầu tiên này thông tin đồ họa dạng bản đồ đã được

sử dụng Ngày 16/06/1976, nhân dịp khai mạc kỳ họp đầu tiên của Quốc hội thống nhất cả nước, Đài truyền hình trung ương chính thức phát sóng hàng ngày

Xu thế trên thế giới hiện nay, các loại hình báo chí như: Báo in, Truyền hình, Báo mạng điện tử sử dụng ngày càng nhiều hơn hình thức thông tin đồ họa Những tờ báo in, chương trình truyền hình, trang web trên mạng chuyên về các lĩnh vực khoa học, kỹ thuật, công nghệ thường coi đây là một hình thức thông tin thế mạnh VTV1 kênh truyền hình quốc gia Việt Nam hiện nay sử dụng nhiều trong các phóng sự

Trên cơ sở những phân tích và đưa ra khái niệm về "đồ họa", "thông tin

đồ họa", "phóng sự truyền hình", cùng với những dấu mốc của lịch sử phát triển

của đồ họa nói chung, đồ họa truyền hình nói riêng kết hợp với thực tiễn khai thác, sử dụng đồ họa trên truyền hình hiện nay, tác giả luận văn xin khái quát và

đưa ra quan niệm của mình về thông tin đồ họa trên truyền hình như sau: "Thông tin đồ họa trong phóng sự truyền hình là một dạng ngôn ngữ phi văn tự, đó là những hình ảnh đồ họa (đồ thị, biểu đồ, sơ đồ, bản đồ, hình minh họa hay biểu tượng…) được tạo ra và sử dụng trong các tác phẩm phóng sự truyền hình, nhằm truyền tải, hỗ trợ cho việc thông tin về một sự kiện hay vấn đề nào đó bằng lời nói, âm thanh, hình ảnh hiệu quả hơn"

1.2 Vai trò của thông tin đồ họa trong phóng sự truyền hình

- Thông tin đồ họa góp phần truyền tải, hỗ trợ việc thông tin về một sự kiện, vấn đề mà phóng sự đang đề cập tới

Ngôn ngữ báo chí là cách thức thể hiện nội dung của tác phẩm báo chí, sản phẩm báo chí để người đọc tiếp nhận được Ngôn ngữ báo chí gồm hai loại ngôn ngữ là ngôn ngữ văn tự và ngôn ngữ phi văn tự Riêng với truyền hình thì

sử dụng được nhiều loại ngôn ngữ phi văn tự kết hợp lại với nhau Thông tin đồ họa là dạng ngôn ngữ phi văn tự, là loại ngôn ngữ đặc biệt, không dùng lời văn

để biểu hiện nội dung mà dùng các ký hiệu, bảng biểu, hình ảnh, thông tin trực quan qua con đường thị giác, để truyền tải một lượng lớn thông tin, cũng như cảm xúc tới người tiếp nhận

"Thông tin báo chí là một quá trình liên tục, xuyên suốt trong mối quan hệ trực tiếp giữa nhà báo - tác phẩm báo chí - công chúng báo chí" [6, tr.9] Thuật

ngữ "thông tin phi văn tự" được tác giả Vũ Quang Hào sử dụng lần đầu tiên ở Việt Nam vào khoảng năm 1998, để chỉ chung những thông tin trên báo chí không đăng tải dưới dạng văn tự mà là dạng: đồ hình, ảnh báo chí, ảnh đồ họa, tranh minh họa, biểu đồ hình cột, hình quạt, bảng, đồ thị, sơ đồ, bản đồ, Các dạng đồ hình, đồ họa này tác động mạnh vào thị giác, giúp cho công chúng tiếp cận thông tin nhanh

TTĐH tiết kiệm diện tích trên mặt báo, và tiết kiệm thời lượng trên sóng truyền hình Không giống như quay phim và chụp hình chỉ sao chép lại sự kiện, TTĐH là sản phẩm của sự sáng tạo, thể hiện cái nhìn trực quan của người thiết

kế ra nó Yếu tố này đòi hỏi người làm đồ họa không chỉ có chuyên môn báo chí

mà phải có cả tố chất kỹ thuật, mỹ thuật Theo PGS-TS Hà Huy Phượng "Người làm công việc này không chỉ đơn giản là một thợ vẽ mà đòi hỏi phải có đủ năng lực của một nhà báo - Nhà báo thông tin bằng đồ họa" [37, tr.247]

Với bốn chiều kích thước trên, dưới, trái, phải, được phân chia theo tỷ lệ

%, mốc thời gian, kết hợp chữ, những con số tính toán, biểu tượng, nhiệt độ, đường đi chuyển, đi đến kết quả, dự báo, rất cụ thể, cho nên một TTĐH nếu biết sử dụng linh hoạt, hợp lý có thể thay thế cho một đoạn văn bản hay nhiều thông điệp khác nhau, phức tạp mà tác giả muốn truyền tải qua văn bản Bởi vì, TTĐH có khả năng diễn đạt thông tin chi tiết, gói gọn trong một bố cục hài hòa

có ý đồ rõ ràng, định hướng về nội dung và hình thức Và như vậy, thay vì tiếp nhận ngôn ngữ văn bản và lời nói, văn tự theo thói quen, mất nhiều thời gian và

sự tập trung suy nghĩ hơn để đi đến kết quả cuối cùng, thì với TTĐH công chúng

sẽ được tiếp nhận thông tin bằng thị giác, trực quan, sinh động, dễ hiểu, dễ nhớ

và nhanh hơn rất nhiều

Trên các loại hình báo chí hiện nay cũng thường dùng thông tin đồ họa để minh họa, làm rõ thêm, nhấn mạnh chi tiết quan trọng cho bài viết Việc đưa TTĐH để thông tin vào bài, ngoài việc khiến cho tác phẩm báo chí dễ hiểu hơn thì cũng khiến cho hình thức trình bày này thêm hấp dẫn, bắt mắt, thu hút công

chúng, tạo nên sự cạnh tranh giữa các loại hình báo chí "Đối với báo chí truyền thông, TTĐH là một cách tuyệt vời để truyền đạt thông tin, đặc biệt là liên quan đến các số liệu thông kê phức tạp" [41, tr.363]

Khi công chúng cầm trên tay một tờ báo in, có thể lật lại xem kỹ lưỡng nhiều lần nội dung mình quan tâm chú ý, nhưng với truyền hình điều đó khó khăn hơn, vì ngay lập tức không thể chủ động trong việc này Tuy nhiên, TTĐH vẫn luôn là một trong những điểm mạnh của truyền hình Bởi nó góp phần giúp công chúng truyền hình tiếp nhận thông tin một cách sinh động, thuyết phục hơn, nhất là với những TTĐH dạng chuyển động Đặc biệt với những sự kiện mà việc ghi hình khó khăn thì việc sử dụng TTĐH để miêu tả nội dung, truyền tải thông tin lại là một thế mạnh lớn của truyền hình

Sự kết hợp giữa lời nói và hình ảnh trong một phóng sự truyền hình có tác động quan trọng trong việc thu hút sự chú ý của người đón nhận thông tin đó, khiến khán giả chú tâm và thậm chí đảm bảo rằng họ giữ lại thông tin, nhớ chi tiết lâu hơn khi phóng sự được đưa ra dưới hình thức lời kể bằng văn tự, nghe đọc lời bình Sử dụng TTĐH để thông tin thường thúc đẩy nhiều sự động não hơn, bởi vì chúng hấp dẫn với cả hai bán cầu hình ảnh và nhận thức Điều này ở các thông tin văn tự vẫn bị lệ thuộc vào việc giải mã thông tin, người đọc phải biết chữ mới đọc được văn bản Như vậy, không chỉ xoá bỏ rào cản ngôn ngữ mà TTĐH còn có thể dễ dàng được tiếp nhận bởi mọi đối tượng công chúng

- Thông tin đồ họa góp phần giúp cho phóng sự truyền hình trở nên sinh động, rõ ràng, dễ hiểu hơn

TTĐH có thể kể những câu chuyện với mức độ chi tiết mà bình thường hầu như không thể, một phóng sự truyền hình nếu biết kết hợp khéo léo giữa các dạng thức thông tin bằng chữ viết với hình vẽ và ảnh chụp, hình ảnh do camera quay được, dễ tạo cho người thưởng thức những món ăn tinh thần hấp dẫn Nó mang lại cho các nhà báo một công cụ đa năng để kể những loại câu chuyện khác nhau Nhờ ngôn ngữ tạo hình riêng biệt TTĐH còn có khả năng diễn đạt chi tiết, sắp xếp hài hòa giữa nội dung và hình thức

Thông tin đồ họa (Information Graphics) là một trong những công cụ rất hiệu quả nhất mà người làm báo chí nói chung và làm phóng sự truyền hình nói riêng nên khai thác sử dụng Chúng ta có thể sáng tạo với các phông chữ, màu sắc, thiết kế, phong cách và cách trình bày thông tin dễ hiểu hơn là những văn bản thuần túy Ngay cả những người không biết chữ, thậm chí không nghe được, nhưng khi xem một mô hình diễn biến về sự kiện cụ thể nào đó sẽ dễ dàng nhận được thông tin, đưa đến công chúng thông tin trực quan và dễ hiểu nhất Với truyền hình, nếu sử dụng dạng đồ họa động hợp lý thì đồ họa càng có giá trị thông tin nếu biết khai thác và sử dụng hợp lý

Trên thực tế khi vì một lý do nào đó mà không có được hình ảnh trực tiếp, sống động về sự kiện, hoặc có nhưng không thể sử dụng trên truyền thông đại chúng, thì hình ảnh đồ họa là trợ thủ đắc lực giúp người xem nhìn về sự kiện, vấn đề một cách trực quan hơn, dễ hiểu hơn và đặc biệt không phải tưởng tượng, suy ngẫm quá nhiều để hình dung ra sự việc đó Đặc biệt là những sự kiện liên quan đến tai nạn giao thông đường hàng không, thủy, bộ, khủng bố, thiên tai, hay những sự kiện, vấn đề liên quan đến lĩnh vực quân sự, an ninh quốc phòng Trong những trường hợp này, thì TTĐH với một vài hình ảnh minh họa (hình ảnh tĩnh), hay một mô hình động, các con số dưới dạng các biểu đồ, đồ thị… có thể dễ dàng miêu tả chính xác sự kiện hoặc tóm lược sự kiện, một quá trình diễn biến theo một cách thực tế hơn, dễ hiểu hơn, đây cũng là một cách cung cấp thông tin hiệu quả đến công chúng

TTĐH trong truyền hình nói chung và trong phóng sự nói riêng mang bản chất thông tin là chính, yếu tố nghệ thuật là phụ Nhưng là hai yếu tố cần phải có

để làm cho thông tin rõ ràng hơn, cụ thể, dễ hiểu và sinh động hơn

1.3 Nội dung, hình thức và phương thức thể hiện thông tin đồ họa trong phóng sự truyền hình

1.3.1 Theo nội dung thể hiện

- Thông tin đồ họa độc lập: là các hình vẽ biểu đạt thông tin, có thể đứng

riêng rẽ, có giá trị như một thông tin hoàn chỉnh được đăng tải trên các phương tiện truyền thông Với dạng đồ họa này, công chúng chỉ cần nhìn mà không cần phải có các yếu tố phụ trợ khác giải thích Ưu điểm của dạng TTĐH này giúp người xem có thể tiết kiệm thời gian và giúp đài truyền hình có thể tiết kiệm được thời lượng phát sóng mà vẫn cung cấp đầy đủ thông tin cho công chúng Việc thể hiện dạng thức đồ hoạ này phụ thuộc vào hai yếu tố, đó là ý tưởng nội dung và kỹ thuật biểu đạt, trong đó hình ảnh đồ hoạ chiếm chủ đạo, văn tự hoặc yếu tố hình ảnh chụp hoặc âm thanh (audio), hình ảnh video chỉ chiếm số ít

- Thông tin đồ họa có tính chất minh họa: là các hình vẽ đi kèm để lý giải

và chú thích thêm cho bài viết, tác phẩm truyền hình Khác với đồ họa độc lập, những đồ họa này không thể đứng riêng lẻ, vì như thế sẽ khó cho việc hiểu nội dung thông tin của chương trình Cùng với văn bản, lời thoại, TTĐH dạng này tồn tại như một phần của tác phẩm phóng sự và được tác giả xây dựng ngay từ khi có ý tưởng thực hiện chương trình, sao cho logíc và hợp lý

Như thông tin về bầu cử Quốc hội ở nước Anh ngày 08-06-2017 thì kênh truyền hình NHK của Nhật, và VTV1 Đài truyền hình Việt Nam đều sử dụng đồ họa để thông tin trong phóng sự nói về kết quả bầu cử này Đảng bảo thủ của Thủ tướng May giành được 314 ghế, Công đảng giành 266 ghế (dạng minh họa) Riêng kênh NHK còn sử dụng biểu đồ hình cột thông tin kết quả bầu cử của 6 đảng tham gia trong đợt bầu cử lần này (dạng độc lập) Thông tin tiếp theo về vụ máy bay Myanmar rơi thì trong ngày 08-06-2017, cả hai kênh truyền hình NHK của Nhật và kênh CGTN đều sử dụng TTĐH dạng bản đồ, thông tin xoay quanh tai nạn đáng tiếc mà nguyên nhân ban đầu được xác định do thời tiết xấu gây ra

1.3.2 Theo hình thức thể hiện

Theo hình thức thể hiện, thông tin đồ họa truyền hình được chia thành nhiều dạng nhỏ như: bảng biểu; biểu đồ, đồ thị; sơ đồ; bản đồ; hộp dữ liệu; hình ảnh 2D, hình ảnh 3D

- Bảng biểu: Bảng biểu thường được sử dụng để biểu thị số lượng trong

khung khép kín, theo kích cỡ nhất định, có ít nhất 2 cột, 2 dòng, và có đường kẻ ngăn cách các dòng Là một cách thể hiện thông tin cơ bản và đơn giản nhất trong các dạng thức thể hiện Trong đó, số liệu, thông tin được sắp xếp, phân chia một cách rõ ràng theo các dòng, cột, và vẫn được thể hiện bằng văn bản, thích hợp cho việc thống kê Tuy nhiên, đây chỉ là những số liệu thô, chỉ qua thống kê hoặc đơn giản là loại bỏ những cụm từ thừa, chỉ để lại ý chính nhất, nghĩa là mới chỉ xử lý bước 1, mục đích để liệt kê, chưa thấy được sự so sánh trực quan

Mặc dù đồ họa dạng bảng biểu này rất đơn giản, nhưng khi đưa vào trong phóng sự truyền hình sẽ tạo sự thay đổi thư giản mắt cho công chúng khi xem nhiều hình ảnh camera quay, thứ hai sẽ cung cấp được thêm nhiều số liệu hơn là phát thanh viên đọc, đỡ tốn thời lượng trong chương trình truyền hình, nhất là trong phóng sự truyền hình

- Biểu đồ, đồ thị: Biểu đồ là hình vẽ biểu diễn một khái niệm, quy luật hay

quan hệ nào đó, nó mô tả một cách trực quan sự phụ thuộc giữa các đại hượng (nhiều đối tượng với nhau) Là hình thức thông tin hữu ích đối với những nội dung liên quan đến số liệu, đặc biệt là trong lĩnh vực thông tin kinh tế, tài chính, ngân hàng, thị trường, khoa học, toán học, Có các loại biểu đồ như: biểu đồ tròn, biểu

đồ cột, biểu đồ điểm, biểu đồ miền, biểu đồ tiến trình, biểu đồ kết hợp, biểu đồ đường, giúp cho việc nghiên cứu, quản lý một cách có hiệu quả

Đồ thị là loại hình đồ họa thông tin phức tạp và mang tính minh họa cao nhất, các đồ họa đồ thị gồm lượng lớn các thông tin văn bản và các minh họa chi tiết để phân tích các phần quan trọng của đối tượng hoặc ghi chép một chuỗi các sự kiện

Các biểu đồ, đồ thị thường mang tính minh họa rất cao nên chúng đòi hỏi nhiều năng lực báo chí, khả năng nghệ thuật đối với phóng viên đồ họa hơn các

loại biểu đồ khác Khi đưa biểu đồ, đồ thị vào trong phóng sự truyền hình sẽ giúp cho công chúng khi xem đỡ phải tốn quá nhiều thời gian để suy luận, rồi phải so sánh hay phân tích quá nhiều đại lượng có liên quan mật thiết với nhau mới đi đến kết luận rút ra vấn đề là ở đâu, nó giúp công chúng hiểu nhanh hơn về

sự kiện, vấn đề đã và đang diễn ra

- Hộp dữ hiệu: (hộp thông tin), là các văn bản thu gọn, nội dung đăng tải

thành dòng, có nhiều chi tiết, nhưng chỉ nói về 1 hoặc 2 hay 3 đối tượng nên ít có khả năng phân loại, không phân chia theo cột, không có đường ngang ngăn cách các dòng Đây là dạng đồ họa rất phổ biến trên truyền hình và cũng được sử dụng trên truyền hình nhiều hơn so với những loại hình báo chí khác Có hộp dữ liệu sự kiện, hộp dữ liện vấn đề, hộp dữ liệu số liệu, Thực chất đây là cách tổ chức lại thông tin để công chúng tiếp nhận dễ hơn

Ví dụ như: Hiện nay tình hình chăn nuôi heo trên cả nước đang bị thua lỗ

kéo dài, thì hình ảnh đồ họa trong phóng sự "Nông dân lo vì giá heo giảm mạnh", trong chương trình Thời sự ngày 14/01/2017, đài PT-TH Đồng Tháp,

Chỉ cần hộp dữ liệu mỗi con heo lỗ vốn từ 600.000đ đến 700.000 đồng là đủ ấn

tượng, nếu nuôi 10 con thì sẽ bị lỗ từ 6.000.000đ đến 7.000.000 đồng

- Bản đồ: là hình ảnh thu nhỏ tương đối chính xác, về một khu vực hay cả

trái đất Bản vẽ đơn giản miêu tả một không gian, địa điểm và hiển thị những thông số liên quan trực tiếp đến vị trí ấy có liên quan đến khu vực xung quanh Trên báo chí, bản đồ được sử dụng khá phổ biến trong các trường hợp thông tin cần giải đáp câu hỏi ở đâu? xác định vị trí nơi nào đó Nó thường được dùng trong các tin tức sự kiện như chiến sự, thiên tai, dự báo thời tiết, địa điểm Bản

đồ sử dụng trên báo chí thường không thể hiện đầy đủ chi tiết mà chỉ là những nét phác thảo, rõ ràng, đơn giản mang tính khái quát

Chỉ có bản đồ mới đủ sức tóm lượt hay mô phỏng cả một vùng rộng lớn, hay một quốc gia, xuyên quốc gia để giúp cho công chúng có cái nhìn toàn diện hơn sự kiện, vấn đề đang diễn ra ở đâu, phạm vi tác động chịu ảnh hưởng như thế nào, ví dụ như vấn đề nguồn nước sông Mêkong chảy vào vùng đồng bằng

sông Cửu Long, hay bão áp thấp nhiệt đới hình thành và đang di chuyến đến khu vực nào trên thế giới và tầm ảnh hưởng rộng bao xa Hiện nay, cho dù có công nghệ quay flycam điều khiển từ xa rất hiện đại bay lên cao thu hình, có thể quay được hình ảnh rất rộng nhưng cũng chưa đủ sức thay thế vị trí tối ưu của thông tin đồ họa dạng bản đồ

- Hình ảnh 2D, 3D: Hình ảnh 2D thông tin khác với ảnh báo chí thông

thường ở chỗ, hình ảnh 2D được dùng để diễn tả trực quan nội dung thông tin, đồng thời kết hợp với một số từ khóa, hoặc các con số để mô tả, giải thích, bổ sung thêm thông tin chi tiết về nội dung đối tượng trong ảnh (Ảnh tĩnh) Đơn thuần chỉ là những hình ảnh được phóng viên chụp lại trong quá trình thu thập thông tin, đưa thêm các chi tiết khác kết hợp vào, hoặc có thể do kỹ thuật viên thể hiện lại bằng phần mềm đồ họa một cách đơn giản

Hình ảnh 3D (Motion Graphic) là hình ảnh được thể hiện bằng phần mềm

đồ họa một cách trau chuốt và có chiêu sâu hơn, trực quan hơn Motion Graphic

là đồ họa chuyển động Thông thường đồ họa 3D chuyển động sẽ được thể hiện thành đoạn video/animation ngắn, để tái hiện, hoặc mô phỏng một quá trình, sự kiện nào đó, vì không được quay lại kịp thời lúc xảy ra hoặc chưa xảy ra, cũng

có thể đã xảy ra rồi cần tóm gọn lại Motion Graphic, người ta biết nhiều đến thuật ngữ này khi công nghệ truyền hình phát triển Đồ họa chuyển động 3D thường kết hợp với âm thanh sử dụng trong các dự án đa phương tiện, tăng tính hiệu quả của việc truyền thông tin đến công chúng

* Tóm lại, với thể loại phóng sự truyền hình chiếm vị trí quan trọng trong

các chương trình Thời sự, trong Chuyên mục/Chuyên đề, và được phát sóng vào

những thời điểm khác nhau, rất phù hợp với tâm lý tiếp nhận thông tin của khán giả truyền hình và nhịp sống của con người trong xã hội hiện đại Tùy theo từng loại thông tin, sự kiện, vấn đề được phản ánh trong phóng sự đó mà người phóng viên, biên tập viên khai thác kiểu TTĐH nào, với tần suất, độ dài ra sao

1.3.3 Theo phương thức thể hiện của đồ họa

Dựa theo tính chất thì thông tin đồ họa trên truyền hình thường được thể hiện ở hai dạng là đồ họa tĩnh, và đồ họa động

- Đồ họa tĩnh: là những hình vẽ, bản đồ, bảng biểu, đồ thị, hộp dữ liệu,

biểu đồ, sơ đồ, lược đồ, ở dạng hình ảnh tĩnh, theo thể thức hình ảnh không gian hai chiều hoặc ba chiều, các báo thường sử dụng dạng này Một đồ họa có thể xử lý một lượng dữ liệu khổng lồ theo kiểu tóm lược và làm nổi bật các xu hướng, hiện tượng qua nhiều loại biểu diễn đồ họa khác nhau

- Đồ họa động: là dạng đồ họa trình diễn mà người thiết kế xây dựng nên

và nó di chuyển động như một video, trong lĩnh vực báo chí - truyền thông, đồ họa động được các đài truyền hình, báo mạng điện tử, điện ảnh, quảng cáo khai thác sử dụng rất hiệu quả Với máy tính, chúng ta có thể tạo các hình ảnh không chỉ của các đối tượng cụ thể, thực tế, mà còn của các đối tượng trừu tượng, nhân tạo, kết quả điều tra, khảo sát, Hình ảnh thông tin đồ họa động thường mang lại nhiều hiệu quả hơn so với đồ họa tĩnh, đặc biệt là với các hiện tượng biến đổi theo thời gian, (như sự biến đổi của con người từ trẻ sang già đi, sự gia tăng mất cân bằng dân số, một máy bay cất cánh và mất liên lạc trên đường bay, ) miêu

tả thật hơn về việc một điều gì đó đã xảy ra hoặc được kỳ vọng sẽ xảy ra như thế nào Hình ảnh động làm tăng cường khả năng truyền tải hành động trong một câu chuyện xảy ra khiến nó thu hút hơn, gây ấn tượng hơn, và trực tiếp hơn một hình ảnh tĩnh

TTĐH sử dụng trong truyền hình thường kết hợp cả hai dạng tĩnh và động, đồ họa tĩnh key làm background cho biên tập viên, đồ họa động nằm trong phần nội dung Ngoài ra, do sự phát triển của công nghệ, các phần mềm minh họa 3D, TTĐH truyền hình thường được minh họa với một mức kết cấu và mức

độ sâu sắc hơn giúp mang lại chất lượng minh họa thực tế tốt hơn, cùng với khả năng kết hợp đồ họa truyền hình với các phần mềm hỗ trợ âm thanh, chữ, video clip, kỷ xảo, màu sắc, khiến cho TTĐH truyền hình trở nên hấp dẫn và thu hút

Tuy nhiên, để tạo ra một đồ họa minh họa động, thường tốn rất nhiều thời gian và cần có một sự thông thạo nhất định trong sử dụng phần mềm đồ họa hơn

là tạo ra những TTĐH minh họa tĩnh Đặc biệt là phải nhớ trong thư viện đồ họa của nhà sản xuất đã cung cấp cho mình những gì mà khai thác cho có hiệu quả

* Ngoài ra, trên thực tế, ở một số loại hình, yếu tố góp phần phân dạng đồ họa nữa đó là dự vào màu sắc thể hiện Tuy nhiên qua khảo sát trên truyền hình nói chung và trong phóng sự truyền hình nói riêng, dạng thức này ít được khai thác

Màu sắc có sự thu hút rất lớn, mắt người thường nhạy cảm với màu sắc hơn là những hình khối Màu sắc còn có tác động lên cảm xúc, tâm lý con người Chính vì vậy, trong truyền hình màu sắc đóng vai trò hết sức quan trọng

Màu sắc được dùng lần đầu tiên trong in ấn vào thế kỷ thứ XV, việc sử dụng màu này nhìn chung đã được giới hạn đối với các màu tông nguyên cho các mục đích trang trí Mãi cho đến đầu thế kỷ XVIII, khi Jacob Christoph Le Blon giới thiệu những gì mô tả như là hình thức đầu tiên của việc in 3 màu trung tính

Le Blon người chịu ảnh hưởng bởi công trình của Isaac Newton, đã chọn mực màu vàng, đỏ, và xanh dương làm màu sơ cấp Những loại mực này đã mở đường cho các màu vàng, và Cyan ngày nay

Năm 1926, tại Berlin, Đức công ty Messrs đã tạo ra một qui trình in 4 màu bằng kỹ thuật in offset cuộn Tờ nhật báo The Argus ở Melbourne, đã cho in phụ san và tạp chí màu hàng đầu Những bức ảnh tách màu thương mại đầu tiên được máy tách màu tạo ra đã được in trên tạp chí Life và Fortune trong suốt năm 1949

Người ta tin rằng bất kỳ một màu nào đó đều có mối liên hệ tất yếu với các truyền thống văn hóa, cụ thể là các sự kiện, tình cảm hoặc đất nước Chẳng hạn như màu xanh và màu đỏ của lễ giáng sinh, màu đen là màu của tang tốc, màu xanh dương là màu của miền Bắc, và màu xám là màu của miền Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, màu trắng biểu tượng cho sự thanh khiết, màu xanh

lá cây gắn với môi trường, Theo cảm giác về mặt tâm lý, màu đỏ, vàng, cam, được liên tưởng tới mặt trời cho nên những màu đó và các sắc cùng tông được coi là màu nóng Màu xanh, lục, tím liên tưởng tới bầu trời, mặt nước nên những màu đó và các sắc cùng tông được coi là màu lạnh Những màu ở giữa nóng và lạnh là màu trung tính Màu sắc tự thân nó có khả năng gây cảm giác xa gần, tính chất nóng, lạnh của màu sắc còn làm tăng tính động tĩnh

Mỗi màu trong không gian RGB (Red, Green, Blue), đều được biểu diễn như là một vector thông qua 3 vector cơ sở là Red, Green, Blue, từ ba màu này

ứng với các tổ hợp khác nhau sẽ cho ra một màu mới Gần đây hơn, màu sắc đặc trưng đã có sự liên hệ đến dòng sản phẩm, chẳng hạn được dùng để xác định cho sản phẩm của công ty như vàng cho Eastman Kodak, xanh lục cho Du Pont, xanh dương cho 3M, màu lục sáng cho Fuji, Nguồn sáng, vật thể, người quan sát, là ba yếu tố chính của sự cảm nhận màu sắc Trong ba yếu tố này, người quan sát tạo ra sự biến đổi lớn nhất trong việc cảm nhận màu sắc

Như vậy, với mỗi tiêu chí có rất nhiều dạng TTĐH được chỉ ra Tuy nhiên thực tế các dạng đồ họa có những giao thoa với nhau, dạng này là biểu thị hay chứa đựng dạng kia Ví dụ đồ họa dạng biểu đồ, thường là đồ họa dạng tĩnh; đồ họa 3D thường là đồ họa dạng động…

1.4 Yêu cầu với thông tin đồ họa trong phóng sự truyền hình

- Nội dung thông tin đồ họa đem lại rõ ràng góp phần bổ trợ làm rõ tổng thể thông tin của phóng sự

Sáng tạo một tác phẩm phóng sự truyền hình phải trải qua nhiều công đoạn, giống như một người nội trợ phải biết tìm kiếm những loại thực phẩm nào

để chế biến thành món ăn hợp khẩu vị của khán giả, nhất là với cuộc sống nhanh, thời gian ngồi xem truyền hình rất eo hẹp, cùng với trình độ nhận thức của công chúng ngày càng cao thì đòi hỏi chất lượng phóng sự cũng ngày càng nâng cao hơn, công chúng luôn mong muốn trong khoảng thời gian ngắn ngủi đó có thể tiếp nhận những thông tin sống động nhất, gần gũi nhất, thiết thực với cuộc sống của mình Ngoài những hình ảnh chân thực từ cuộc sống do camera ghi lại được thì khi công nghệ phát triển, đồ họa cũng là một phương thức góp phần đem tới những thông tin sinh động cho tác phẩm truyền hình nói chung và cho phóng sự truyền hình nói riêng

Đồ họa có rất nhiều dạng thức Mỗi dạng thức chứa đựng và có cách thức đem tới những thông tin khác nhau Tuy nhiên, thông tin từ đồ họa đó chỉ có giá trị với tác phẩm truyền hình nói chung và với phóng sự truyền hình nói riêng khi góp phần cung cấp, bổ trợ làm rõ thông tin trong phóng sự được nhắc tới