Những giá trị tham chiếu về phương thức cầm quyền của đảng cộng sản trung quốc đối với đảng cộng sản việt nam hiện nay

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN NGÔ THANH HOA NHỮNG GIÁ TRỊ THAM CHIẾU VỀ PHƯƠNG THỨC CẦM QUYỀN CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN TRUNG QUỐC ĐỐI VỚI ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN VĂN THẠC SĨ X

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

NGÔ THANH HOA

NHỮNG GIÁ TRỊ THAM CHIẾU VỀ PHƯƠNG THỨC CẦM QUYỀN CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN TRUNG QUỐC ĐỐI VỚI ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ XÂY DỰNG ĐẢNG VÀ CHÍNH QUYỀN NHÀ NƯỚC

Hà Nội, 2017

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

NGÔ THANH HOA

NHỮNG GIÁ TRỊ THAM CHIẾU VỀ PHƯƠNG THỨC

CẦM QUYỀN CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN TRUNG QUỐC

ĐỐI VỚI ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM HIỆN NAY

Chuyên ngành : Xây dựng Đảng và Chính quyền nhà nước

Mã số : 60 31 02 03

LUẬN VĂN THẠC SĨ XÂY DỰNG ĐẢNG VÀ CHÍNH QUYỀN NHÀ NƯỚC

GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS, TS Lưu Văn An

Hà Nội, 2017

Luận văn đã đƣợc chỉnh sửa theo khuyến nghị của Hội đồng chấm

luận văn thạc sĩ

Hà Nội, ngày….tháng năm 2017

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Luận văn

được hoàn thành dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS, TS Lưu Văn An Tài

liệu và số liệu trích dẫn trong đề tài là hoàn toàn trung thực và đáng tin cậy

Kết luận nêu trong đề tài không trùng lặp với những công trình đã được công

bố trước đây

Tác giả luận văn

Ngô Thanh Hoa

1.2 Thực tiễn phương thức cầm quyền của Đảng cộng sản Trung Quốc 32

Chương 2: ĐẶC ĐIỂM CẦM QUYỀN CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM

VÀ GIÁ TRỊ THAM CHIẾU PHƯƠNG THỨC CẦM QUYỀN CỦA

ĐẢNG CỘNG SẢN TRUNG QUỐC 77

2.1 Đặc điểm cầm quyền của Đảng cộng sản Việt Nam và những điều

kiện đảm bảo giữ vững vai trò duy nhất cầm quyền của Đảng 77

2.2 Những điểm tương đồng, khác biệt và một số giá trị tham chiếu từ

phương thức cầm quyền của Đảng cộng sản Trung Quốc đối với đổi

mới phương thức cầm quyền của Đảng cộng sản Việt Nam 105

KẾT LUẬN 121

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 122

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Vấn đề Đảng Cộng sản cầm quyền, hiệu quả cầm quyền của Đảng

Cộng sản là một vấn đề căn bản đối với các nước xã hội chủ nghĩa Tác

giả luận văn lựa chọn hướng nghiên cứu giá trị tham chiếu từ phương thức

cầm quyền của ĐCS Trung Quốc cho ĐCS Việt Nam xuất phát từ những

lý do sau đây:

Một là, xuất phát từ vị trí, vai trò của Đảng cầm quyền nói chung, Đảng

Cộng sản cầm quyền nói riêng trong hoạt động chính trị thực tiễn V.Lênin

cho rằng, đảng cầm quyền là “đảng nắm chính quyền” bằng những người đại

diện của đảng trực tiếp thực hiện công việc quản lý trong bộ máy nhà nước

Những cán bộ, đảng viên với tư cách đại diện cho đảng thực hiện việc tuyên

truyền, vận động nhân dân đi theo đảng, tức là hoạt động “lãnh đạo”, vừa với

tư cách là người đại diện cho đảng, đồng thời là đại biểu của nhân dân thực

hiện công việc quản lý nhà nước, tức là hoạt động “cầm quyền” Theo Lênin,

một đảng trở thành đảng cầm quyền là bước chuyển từ nhiệm vụ chủ yếu là

thuyết phục nhân dân và dùng lực lượng quân sự trấn áp bọn bóc lột, sang

nhiệm vụ chủ yếu là quản lý Lúc này, tính chất hoạt động của đảng thể hiện ở

hai khía cạnh: đảng của quần chúng và đảng chấp chính Nghĩa là, đảng phải

động viên, cổ vũ, lôi cuốn đông đảo quần chúng nhân dân tham gia vào quản

lý nhà nước; đồng thời đảng thực hiện chuyên chính vô sản, thực hiện kỷ luật

sắt lao động và chế độ thủ trưởng Hai mặt ấy phải kết hợp với nhau Để có

thể thi hành những biện pháp lãnh đạo đông đảo nhân dân, đảng cần thay đổi

phương pháp hoạt động, từ thói quen chỉ biết tuyên truyền, cổ động sang tổ

chức thực tiễn, đào tạo những người cán bộ tổ chức có tài, thiết lập một trật tự

xã hội mới có năng suất lao động cao Khi trở thành đảng cầm quyền cái còn

thiếu của những người cộng sản là kinh nghiệm quản lý kinh tế và trình độ

văn hóa, vì vậy người cộng sản phải học tập cách thức quản lý phát triển kinh

tế và nâng cao trình độ văn hóa [53, tr.67]

Hai là, xuất phát từ nhu cầu nghiên cứu, học hỏi kinh nghiệm cầm

quyền từ các đảng cầm quyền trên thế giới, nhất là các ĐCS cầm quyền của

ĐCS Việt Nam Từ khi ra đời (3/2/1930), ĐCS Việt Nam do Chủ tịch Hồ Chí

Minh sáng lập và rèn luyện, đã lãnh đạo cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi

này đến thắng lợi khác Với đường lối chính trị đúng đắn, trên cơ sở vận dụng

sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin, kết hợp với kinh nghiệm của phong trào

cộng sản, công nhân quốc tế và thực tiễn cách mạng Việt Nam, với đội ngũ

cán bộ, đảng viên được giáo dục và rèn luyện, sẵn sàng xả thân vì sự nghiệp

cách mạng, Đảng đã lãnh đạo dân tộc ta tiến hành cuộc Cách mạng Tháng

Tám thành công, xây dựng nên Nhà nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa Trở

thành đảng cầm quyền, Đảng ta tiếp tục lãnh đạo nhân dân tiến hành hai cuộc

kháng chiến chống Pháp và Mỹ, hoàn thành sự nghiệp giành độc lập dân tộc,

thống nhất đất nước, đưa nước ta đi lên CNXH Từ năm 1986, đảng đã khởi

xướng và lãnh đạo sự nghiệp đổi mới và hội nhập quốc tế, đã thu được những

thành tựu to lớn có ý nghĩa lịch sử Đảng đã chủ trương đổi mới đồng bộ, toàn

diện trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, trụ cột là phát triển kinh tế

thị trường định hướng XHCN, xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN, xây

dựng và hoàn thiện nền dân chủ XHCN, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn

dân tộc, xây dựng một xã hội dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng và

văn minh Trong lĩnh vực chính trị, đảng chủ trương đổi mới mạnh mẽ HTCT,

trong đó tập trung xây dựng và chỉnh đốn Đảng, đổi mới nội dung, phương

thức lãnh đạo của Đảng Đồng thời kiện toàn tổ chức bộ máy, đẩy mạnh cải

cách nền hành chính quốc gia, nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động

của Nhà nước Tuy nhiên, trong quá trình lãnh đạo đất nước, bên cạnh những

thành tựu to lớn có ý nghĩa lịch sử, tình hình đất nước còn không ít khó khăn

nhất là những năm gần đây, thực tiễn đặt ra nhiều vấn đề mới, liên quan đến

vai trò lãnh đạo, cầm quyền của đảng Nhiều vấn đề bức thiết đặt ra đỏi hỏi

phải làm rõ, như Đảng cầm quyền, lãnh đạo Nhà nước như thế nào để vừa

đảm bảo vai trò lãnh đạo, vừa đảm bảo hiệu lực, hiệu quả của Nhà nước; nội

dung, phương thức cầm quyền trong tình hình mới, với những yêu cầu phát

triển kinh tế thị trường hiện đại; xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN; chủ

động hội nhập quốc tế

Ba là, xuất phát từ những kinh nghiệm và thành tựu của ĐCS Trung

Quốc trong quá trình lãnh đạo, cầm quyền Đảng Cộng sản (ĐCS) Trung

Quốc là đội tiền phong của gia cấp công nhân Trung Quốc, đồng thời là đội

tiền phong của nhân dân và dân tộc Trung Hoa, là nòng cốt lãnh đạo sự

nghiệp XHCN mang đặc sắc Trung Quốc, đại diện yêu cầu phát triển sức sản

xuất tiên tiến của Trung Quốc, đại diện phương hướng phát triển văn hóa tiên

tiến của Trung Quốc, đại diện lợi ích căn bản của đông đảo nhân dân ở Trung

Quốc Lý tưởng tối cao và mục tiêu cuối cùng của ĐCS Trung Quốc là thực

hiện chủ nghĩa cộng sản Điều lệ Đảng quy định: ĐCS Trung Quốc lấy chủ

nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Mao Trạch Đông, lý luận Đặng Tiểu Bình và tư

tưởng Ba đại diện quan trọng làm kim chỉ nam hành động của mình ĐCS

Trung Quốc thành lập tháng 7 năm 1921 Từ năm 1921 đến năm 1949, ĐCS

Trung Quốc lãnh đạo nhân dân Trung Quốc tiến hành đấu tranh gian khổ, lật

đổ ách thống trị của chủ nghĩa đế quốc, chủ nghĩa phong kiến và chủ nghĩa tư

bản quan liêu Sau khi thành lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, ĐCS

Trung Quốc lãnh đạo nhân dân các dân tộc cả nước giữ gìn độc lập và an ninh

quốc gia, thực hiện chuyển biến thành công xã hội Trung Quốc từ chủ nghĩa

dân chủ mới sang CNXH, triển khai công cuộc xây dựng XHCN có kế hoạch

và quy mô lớn, khiến sự nghiệp kinh tế và văn hóa ở Trung Quốc được phát

triển to lớn Trong hơn 90 năm phấn đấu gian khổ, ĐCS Trung Quốc đã đoàn

kết lãnh đạo nhân dân các dân tộc trên cả nước, biến một nước Trung Hoa cũ

nghèo nàn, lạc hậu thành một nước Trung Hoa mới ngày càng đi lên phồn

vinh, giàu mạnh, mở ra viễn cảnh xán lạn, ngày càng kiên định bội phần niềm

tin lý tưởng mà đảng và nhân dân đã xác lập, càng tỉnh táo bội phần trước

trách nhiệm lịch sử mà đảng gánh vác

Từ thực tế đó, tác giả chọn vấn đề “Những giá trị tham chiếu về

phương thức cầm quyền của ĐCS Trung Quốc đối với ĐCS Việt Nam hiện

nay” làm đề tài luận văn cao học Xây dựng Đảng và Chính quyền nhà nước

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Vấn đề đảng cầm quyền, phương thức cầm quyền của ĐCS luôn là một

vấn đề lớn đặt ra trong công tác xây dựng ĐCS Trung Quốc cũng như ĐCS

Việt Nam Về mặt lý luận, cùng với hệ thống quan điểm của chủ nghĩa

Mác-Lênin, tư tưởng Mao Trạch Đông, lý luận Đặng Tiểu Bình; chủ nghĩa Mác –

Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh đã có nhiều nhà khoa học, nhà lãnh đạo, quản lý

quan tâm nghiên cứu Cho đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu liên

quan đến vấn đề này

2.1 Những công trình nghiên cứu về đảng cầm quyền

a Sách

Vấn đề “đảng cầm quyền” là nội dung trọng yếu trong tư tưởng Hồ Chí

Minh về đảng Không phải đến khi viết Di chúc, Hồ Chí Minh mới nói rõ

“Đảng ta là đảng cầm quyền”, mà tư tưởng của Người về đảng cầm quyền đã

thể hiện nhất quán, xuyên suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của Người

Trong các tác phẩm: Sửa đổi lối làm việc, Dân vận, Thường thức chính

trị, Đạo đức cách mạng, Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa

cá nhân, Di chúc… Hồ Chí Minh phân tích sự cần thiết phải rèn luyện đạo

đức cách mạng, về phương thức lãnh đạo (lối làm việc) của đảng trong bối

cảnh đảng đã cầm quyền, về phát huy dân chủ trong đảng, về chống quan liêu,

tham nhũng, chống chủ nghĩa cá nhân, kêu gọi phải giữ gìn đoàn kết trong

đảng, cán bộ, đảng viên phải xứng đáng là người lãnh đạo, là người đầy tớ

thật trung thành của nhân dân

Nguyễn Văn Huyên (chủ biên) (2010), “ĐCS cầm quyền, nội dung và

phương thức cầm quyền của Đảng” Đây là sản phẩm nghiên cứu của đề tài

cấp Nhà nước xuất bản thành sách Cuốn sách đã thể hiện khá toàn diện và

sâu sắc đến vấn đề cầm quyền của đảng Trong phần thứ nhất, các tác giả giới

thiệu những vấn đề lý luận chung về đảng cầm quyền và ĐCS cầm quyền, làm

rõ các khái niệm quyền lực nhà nước, quyền lực nhân dân, quyền lực của các

đảng chính trị; tính chính đáng của sự cầm quyền duy nhất của ĐCS; quan

điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về nội dung và phương thức cầm quyền của

đảng; kinh nghiệm cầm quyền của một số đảng trên thế giới

b Đề tài khoa học

Một trong những đề tài nghiên cứu rất sớm về đảng chính trị dưới góc

độ tiếp cận của Chính trị học là đề tài khoa học cấp Bộ “Đảng cầm quyền

trong thời đại ngày nay và những vấn đề rút ra cho công cuộc đổi mới, chỉnh

đốn Đảng ta” (1994) do GS Đậu Thế Biểu làm Chủ nhiệm Đề tài đã khảo sát

về cách thức tổ chức và hoạt động của Đảng trong tình hình tiến hành công

cuộc đổi mới

Đề tài khoa học cấp Nhà nước, mã số KX 05.06 (1991-1995) “Đặc

điểm, nội dung, phương thức lãnh đạo của Đảng trong HTCT Mối quan hệ

giữa Đảng với Nhà nước và các đoàn thể, tổ chức xã hội” do TS Đỗ Quang

Tuấn làm Chủ nhiệm Đây là công trình đầu tiên tập trung nghiên cứu về

phương thức lãnh đạo của đảng Đề tài đã nghiên cứu khá hệ thống các vấn đề

cơ bản về phương thức lãnh đạo của đảng Về khái niệm, đề tài cho rằng:

“Phương thức lãnh đạo là hệ thống các hình thức, các phương pháp mà đảng

vận dụng để tác động vào HTCT - xã hội nhằm đạt được mục tiêu nội dung

lãnh đạo của đảng” Về hình thức lãnh đạo, đề tài xác định 5 hình thức chủ

yếu: định ra đường lối, chính sách; lãnh đạo Nhà nước thể chế hóa các quan

điểm, đường lối, chính sách; đảng xây dựng, tổ chức một HTCT đồng bộ;

đảng lãnh đạo thông qua công tác cán bộ; đảng lãnh đạo bằng công tác kiểm

tra Về phương pháp lãnh đạo của đảng đối với HTCT, đề tài khái quát thành

5 phương pháp: tuyên truyền - giáo dục; thuyết phục; phát huy dân chủ; đề

cao đảng tính và trách nhiệm đảng viên; lãnh đạo bằng tổ chức Đề tài đã xác

định nội dung và sự lãnh đạo của đảng đối với các cơ quan nhà nước, như:

Quốc hội, Chính phủ, các cơ quan tư pháp, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể

nhân dân

Đề tài khoa học cấp Nhà nước mã số KX 03.10 (2005), Một số vấn đề

lý luận về đảng và xây dựng đảng trong điều kiện đảng cầm quyền duy nhất

lãnh đạo sự nghiệp xây dựng CNXH do GS Đặng Xuân Kỳ làm Chủ nhiệm

Trong phần thứ nhất “ĐCS Việt Nam với việc vận dụng sáng tạo và phát triển

lý luận về xây dựng Đảng cầm quyền qua 20 năm đổi mới”, nhóm tác giả đã

phân tích quá trình phát triển lý luận của Đảng từ đảng lãnh đạo đến đảng cầm

quyền, điều kiện và yêu cầu mới về xây dựng đảng cầm quyền, yêu cầu đổi

mới đảng theo một hệ thống quan điểm mới, giữ vững nền tảng tư tưởng và

nguyên tắc tập trung dân chủ trong đảng, đổi mới phương thức lãnh đạo của

đảng, nhất là phương thức lãnh đạo của đảng đối với Nhà nước, đổi mới đội

ngũ cán bộ và công tác cán bộ, chống những nguy cơ bên trong đối với một

ĐCS cầm quyền

c Luận án

Luận án Phó Tiến sĩ của Nguyễn Quốc Bảo (1992): "ĐCS cầm

quyền và những vấn đề tri thức trong thời kỳ quá độ lên CNXH" Luận án

trình bày những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin về vấn đề

tri thức nói chung, đặc biệt là những vấn đề lý luận về xây dựng tần lớp

trí thức XHCN trong thời kỳ quá độ từ CNTB lên CNXH Tác giải khái

quát kinh nghiệm lịch sử của các ĐCS và các nước XHCN trong việc xây

dựng đội ngũ trí thức mới những năm đầu của thời kỳ quá độ Phân tích

quá trình hình thành, phát triển cùng với những đặc trưng, đặc điểm của

tầng lớp thức trong thời kỳ quá độ lên CNXH ở các nước xã hội nói chung

và ở nước ta nói riêng Trình bày phương hướng và một số biện pháp

nhằm phát huy tiềm năng của tầng lớp trí thức đối với sự nghiệp xây dựng

CNXH trong giai đoạn cách mạng hiện nay ở nước ta Tác giải hi vọng

thông qua luận án, góp thêm tiếng nói của giới tri thức với Đảng Trong

giai đoạn mới của cách mạng hiện nay, Đảng cần phải có một chính sách

mới toàn diện, đầy đủ hơn đối với tầng lớp tri thức đúng nghĩa là "tài sản

quý báu và là nguồn động lực phát triển của đất nước"

Luận án tiến sĩ của Nguyễn Văn Quang (2014): "Tính chính đáng của

ĐCS cầm quyền ở Việt Nam" Luận án đưa ra được khái niệm, cấu trúc về tính

chính đáng chính trị, tính chính đáng của ĐCS Việt Nam cầm quyền từ cách

tiếp cận của chính trị học dựa trên hệ thống hóa các công trình nghiên cứu

trước đó, các quan niệm khác nhau về tính chính đáng chính trị, tính chính

đáng của đảng cầm quyền Trên cơ sở khung lý thuyết về tính chính đáng

chính trị, tính chính đáng của ĐCS Việt Nam cầm quyền, luận án đã khảo sát,

phân tích và đưa ra những nhận xét về tính chính đáng của ĐCS cầm quyền ở

Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử Trên cơ sở nghiên cứu kinh nghiệm xây

dựng tính chính đáng trong cầm quyền của một số đảng chính trị trên thế giới,

luận án rút ra một số bài học bổ ích có khả năng vận dụng để nâng cao tính

chính đáng trong cầm quyền của ĐCS Việt Nam Luận án chỉ ra những hạn chế

trong duy trì tính chính đáng trong cầm quyền của Đảng hiện nay và đưa ra được

các giải pháp khả thi nhằm nâng cao tính chính đáng trong cầm quyền của Đảng

thời gian tới

2.2 Các công trình nghiên cứu về Đảng Cộng sản Trung Quốc

a Sách, kỷ yếu

ĐCS Việt Nam và ĐCS Trung Quốc (2004): "Kỷ yếu Hội thảo lý luận

xây dựng đảng cầm quyền – kinh nghiệm của Việt Nam, kinh nghiệm của

Trung Quốc " Trong các cuộc hội thảo mang tính thường niên, hai ĐCS cầm

quyền đã bàn về các vấn đề quan trọng đang nổi lên, đòi hỏi phải thống nhất

quan điểm trong cách thức tiếp cận, giải quyết Năm 2004, các nhà lý luận hai

đảng hội thảo về xây dựng đảng cầm quyền Nội dung các bài tham luận đề

cập đến kinh nghiệm của ĐCS Trung Quốc bao gồm: nâng cao trình độ lãnh

đạo và trình độ cầm quyền, tăng cường năng lực chống tha hóa, phòng biến

chất và chống rủi ro; tăng cường xây dựng ban lãnh đạo, cố gắng hình thành

tầng lớp lãnh đạo hăng hái, sôi nổi, phấn đấu thành đạt; về xây dựng tổ chức

cơ sở và xây dựng đội ngũ đảng viên của ĐCS Trung Quốc; kiên trì xây dựng

lý luận, tư tưởng…

ĐCS Trung Quốc (2004): "Một số vấn đề tăng cường xây dựng năng lực

cầm quyền của Đảng" Cuốn sách đi tìm câu trả lời cho các câu hỏi đang đặt ra

trong công cuộc chấn hưng đất nước: Nhận thức mang tính cấp bách về xây dựng

năng lực cầm quyền như thế nào? Làm thế nào để lãnh đạo đất nước trong bối cảnh

thế giới có nhiều thay đổi? Làm thế nào để nhận thức sâu sắc hóa quy luật cầm

quyền của Đảng? Làm thế nào để nhận thức được môi trường cầm quyền của

Đảng? Làm thế nào để cải cách và hoàn thiện cơ chế, quyết sách của Đảng?

Đỗ Hoài Nam (chủ biên) (2008): “Vị trí cầm quyền và vai trò lãnh đạo

của ĐCS Trung Quốc trong điều kiện mới Các tác giả đó dành một mục để

phân tích và rút ra những kết luận có giá trị về ĐCS Trung Quốc với vấn đề

cải cách, hoàn thiện phương thức lãnh đạo, phương thức cầm quyền và nâng

cao năng lực cầm quyền, từ việc nhận thức lại phương thức lãnh đạo và

phương thức cầm quyền của ĐCS Trung Quốc, quá trình cải cách và hoàn

thiện phương thức lãnh đạo và phương thức cầm quyền của Đảng Trong đó,

đã tập trung phân tích tư tưởng “ba đại diện” với yêu cầu cải cách phương

thức lãnh đạo, phương thức cầm quyền của Đảng (Đảng luôn đại diện cho:

yêu cầu phát triển sức sản xuất xã hội tiên tiến Trung Quốc; phương hướng

phát triển của văn hóa tiên tiến Trung Quốc; lợi ích căn bản của quảng đại

quần chúng nhân dân Trung Quốc) Cuốn sách trình bày các nội dung chủ yếu

của cải cách phương thức lãnh đạo, phương thức cầm quyền của ĐCS Trung

Quốc Một là, giới định một cách khoa học chức năng của Đảng và chức năng

của chính quyền, làm hài hòa mối quan hệ giữa Đảng và chính quyền, gồm:

chuyển từ chỗ lãnh đạo chủ yếu dựa vào nghị quyết, chỉ thị sang dựa vào pháp

chế; chuyển từ lãnh đạo bao biện, làm thay tất cả sang có sự kết hợp hữu cơ

giữa lãnh đạo vĩ mô với lãnh đạo cụ thể; chuyển từ chỗ lãnh đạo dựa vào

quyền lực sang dựa vào cảm hóa, vào uy tín của Đảng; chuyển từ lãnh đạo

trực tiếp sang gián tiếp và phát huy vai trò phối hợp Xử lý tốt mối quan hệ

giữa Đảng với chính quyền, đảng với quần chúng Xử lý tốt mối quan hệ giữa

sự lãnh đạo của Đảng với quản lý đất nước bằng pháp luật Hai là, nâng cao

trình độ lãnh đạo và phương thức cầm quyền của Đảng đòi hỏi phải dựa vào

dân chủ trong Đảng và dân chủ trong nhân dân, không ngừng hoàn thiện cơ

chế giám sát và ràng buộc quyền lực, gồm: kiên trì nguyên tắc tập trung dân

chủ, coi trọng sự giám sát và ràng buộc đối với cán bộ lãnh đạo; cải cách chế

độ nhân sự, mở rộng quyền được tham gia và giám sát của quần chúng đối với

công tác tuyển chọn, đề bạt cán bộ của Đảng Đảng quản lý tốt đảng viên,

tăng cường chống tham nhũng; coi trọng giám sát của báo chí và dư luận Các

tác giả cũng đi sâu luận giải phương châm “cầm quyền khoa học, cầm quyền

dân chủ, cầm quyền theo pháp luật”

Các tác giả đã chỉ ra kinh nghiệm cơ bản để nâng cao năng lực cầm

quyền của ĐCS TQ: không ngừng nâng cao năng lực điều hành kinh tế thị

trường XHCN; không ngừng nâng cao năng lực phát triển nền chính trị dân

chủ XHCN; không ngừng nâng cao năng lực xây dựng nền văn hóa tiên

tiến XHCN; không ngừng nâng cao năng lực điều hòa xã hội; không

ngừng nâng cao năng lực ứng phó với tình hình quốc tế và xử lý các công

việc quốc tế Đồng thời, các tác giả kết luận, tuy đạt được những thành

tựu về mặt lý luận và thực tiễn, nhưng ĐCS Trung Quốc vẫn đang đứng

trước những vấn đề khó khăn và hạn chế như: quan hệ giữa Đảng với

chính quyền; quan hệ giữa TƯ và địa phương; quan hệ giữa Đảng, chính

quyền với thị trường và doanh nghiệp; quan hệ giữa chính trị bên trong

với chính trị quốc tế; quan hệ giữa cầm quyền, quản lý và quản lý theo

pháp luật; quan hệ với văn hóa truyền thống

Nguyễn Văn Huyên (chủ biên) (2010): "ĐCS cầm quyền, nội dung và

phương thức cầm quyền của Đảng" Trong chương IV “Kinh nghiệm cầm

quyền của một số đảng chính trị tiêu biểu trên thế giới”, các tác giả đã phân

tích phương thức lãnh đạo của đảng cầm quyền đối với nhà nước ở các nước

phương Tây (Mỹ, Anh, Pháp, Đức), nêu rõ nguyên nhân thất bại của ĐCS

Liên Xô nhìn từ góc độ lãnh đạo của Đảng Đồng thời cuốn sách cũng đi sâu

phân tích những kinh nghiệm cầm quyền và lãnh đạo của ĐCS Trung Quốc

ĐCS Việt Nam và ĐCS Trung Quốc (2014): "Hội thảo lý luận giữa

ĐCS Việt Nam và ĐCS Trung Quốc xây dựng Đảng cầm quyền kinh nghiệm

của Việt Nam và kinh nghiệp của Trung Quốc” Hội thảo đã khẳng định vị trí

then chốt của Đảng cách mạng trọng sự nghiệp xây dựng xã hội mới, khẳng

định sự cần thiết khách quan phải tăng cường và đổi mới sự lãnh đạo của

Đảng, tổng kết một bước những kinh nghiệp lý luận và thực tiễn có ý nghĩa

hết sức quan trọng đối với việc thúc đẩy đổi mới ở Việt Nam, cải cách mở của

ở Trung Quốc, đáp ứng lợi ích của hai dân tộc

Trịnh Cư, Nguyễn Duy Hùng, Lê Văn Yên (2009): “Kinh nghiệm xây

dựng đội ngũ cán bộ ở Trung Quốc” đề cập đến tám nội dung trong đó có ba

nội dung có liên quan nhiều đến đề tài luận văn bao gồm nội dung thứ hai bàn

đến cải cách thể chế chính trị ở Trung Quốc, nội dung thứ ba bàn trực tiếp về

vai trò lãnh đạo của ĐCS và việc nâng cao tố chất và năng lực đối với cán bộ

lãnh đạo của Đảng, và nội dung thứ tư đề cập dến xây dựng đội ngũ cán bộ và

công tác cán bộ của ĐCS Trung Quốc

Nguyễn Xuân Cường (chủ nhiệm) (2016): Báo cáo tổng quan đề tài

khoa học cấp bộ “Cải cách thể chế chính trị ở Trung Quốc sau Đại hội XVIII

ĐCS Trung Quốc” (2016) đã tập trung vào ba nội dung chính bao gồm: vấn

đề cơ bản và thách thức cải cách thể chế chính trị Trung Quốc trước thềm Đại

hội XVIII, Diễn biến cải cách thể chế cính trị từ Đại hội XVIII, và Đánh giá

triển vọng và cải cách thể chế chính trị của Trung Quốc Nội dung thứ hai là

diễn biến cải cách thể chế chính trị từ sau Đại hội XVIII có đề cập đến một số

nội dung liên quan đến đề tài như bối cảnh cải cách, những kết quả của công

cuộc cải cách gợi mở cho tác giả luận văn nghiên cứu sâu hơn về bối cảnh đổi

mới phương thức cầm quyền của ĐCS Trung Quốc hiện nay

b Luận văn

- Luận văn Thạc sĩ của Đặng Thị Thúy Hà (2005): "ĐCS TQ với vấn đề

xây dựng đảng từ năm 1992 đến nay" Luận văn trình bày khái quát về công

tác xây dựng đảng của ĐCS Trung Quốc trước năm 1992 Nêu những hoạt

động trong xây dựng tư tưởng lý luận và những nỗ lực của ĐCS Trung Quốc

Đồng thời trình bày những phương thức lãnh đạo, tăng cường năng lực cầm

quyền của ĐCS Trung Quốc nhằm làm cho ĐCS Trung Quốc giữ vững vai trò

là hạt nhân lãnh đạo sự nghiệp cải cách mở cửa, xây dựng hiện đại hoá

XHCN Từ đó đưa ra những thành tựu, bài học kinh nghiệm trong công tác

xây dựng Đảng giai đoạn 1992-2004 và phương hướng xây dựng Đảng trong

thời gian tới

Ngoài ra còn có một số công trình nghiên cứu tiêu biểu khác như các đề

tài tài khoa học cấp nhà nước: Đề tài khoa học KX.10-03 “Đổi mới quan hệ

giữa Đảng, bộ máy nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội trong HTCT ở

Việt Nam” do GS, TS Lê Hữu Nghĩa làm Chủ nhiệm; Đề tài khoa học

KX.10-05 “Đổi mới, hoàn thiện phương thức lãnh đạo của ĐCS Việt Nam trong điều

kiện công nghiệp hóa đất nước và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế” do GS,

TS Phạm Ngọc Quang làm Chủ nhiệm; Đề tài khoa học KX.10-04 “Vị trí cầm

quyền và vai trò lãnh đạo của ĐCS Việt Nam trong điều kiện kinh tế thị

trường định hướng XHCN, nhà nước pháp quyền XHCN của dân, do dân, vì

dân và hội nhập kinh tế quốc tế” do GS, TS Đỗ Hoài Nam làm Chủ nhiệm ,

và những bài viết trên các báo và tạp chí khác

Những công trình, bài viết trên đã làm sáng tỏ nhiều vấn đề về lý luận

và thực tiễn về đảng cầm quyền nói chung và phương thức cầm quyền của

ĐCS Trung Quốc nói riêng Đồng thời, nêu ra những phương thức của cầm

quyền của ĐCS, của ĐCS Trung Quốc cũng như kinh nghiệm của Việt Nam,

kinh nghiệm của Trung Quốc trong việc xây dựng đảng cầm quyền

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích

Trên cơ sở làm rõ một số vấn đề lý luận, khảo sát thực tiễn phương

thức cầm quyền của ĐCS Trung Quốc, tác giả luận văn rút ra những giá trị

tham chiếu đối với đổi mới phương thức cầm quyền của ĐCS Việt Nam, đáp

ứng yêu cầu của tình hình mới

3.2 Nhiệm vụ

- Làm rõ một số vấn đề lý luận về ĐCS cầm quyền, phương thức cầm

quyền của ĐCS;

- Đánh giá thực tiễn phương thức cầm quyền của ĐCS Trung Quốc

trong gần 40 năm đổi mới, chỉ ra những ưu điểm, hạn chế, nguyên nhân;

- Rút ra những giá trị tham chiếu cho đổi mới phương thức cầm quyền

của ĐCS Việt Nam

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Phương thức cầm quyền của ĐCS Trung Quốc và những giá trị tham

chiếu cho ĐCS Việt Nam

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Phương thức cầm quyền của ĐCS Trung Quốc, liên hệ đổi mới phương

thức cầm quyền của ĐCS Việt Nam

Về thời gian: Thời kỳ cải cách, mở cửa của Trung Quốc (từ năm 1978

đến nay)

5 Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Cơ sở lý luận của luận văn là các quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin

và hệ thống quan điểm, đường lối của ĐCS Trung Quốc, ĐCS Việt Nam về ĐCS,

đảng cầm quyền, phương thức lãnh đạo và phương thức cầm quyền của ĐCS

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp luận của luận văn là chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ

nghĩa duy vật lịch sử; đồng thời tác giả sử dụng những phương pháp nghiên cứu

chuyên ngành và đa ngành như: lôgic và lịch sử, phân tích và tổng hợp, so sánh

đối chiếu, thống kê, nghiên cứu tài liệu

6 Những đóng góp khoa học và ý nghĩa của luận văn

6.1 Đóng góp khoa học của luận văn

- Góp phần đánh giá phương thức cầm quyền của ĐCS Trung Quốc,

ĐCS Việt Nam

- Làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn và yêu cầu đối với phương thức cầm

quyền của ĐCS TQ, ĐCS Việt Nam

- Đề xuất một số giải pháp cụ thể có tính khả thi nhằm đổi mới phương

thức cầm quyền của ĐCS Việt Nam

6.2 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Luận văn hệ thống hóa, làm rõ thêm những vấn đề lý luận về đảng cầm

quyền, phương thức cầm quyền của ĐCS trong giai đoạn hiện nay

Luận văn là cơ sở lý luận và phương pháp để giải quyết những vấn đề

bức thiết nhất đang đặt ra đối với công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng, nâng

cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của Nhà nước, thực hiện thắng lợi các nhiệm

vụ chiến lược của Đảng

Luận văn đồng thời còn được sử dụng làm tài liệu trong đào tạo, bồi

dưỡng của các nhà trường, học viện, các cơ quan nghiên cứu khoa học, lý

luận của Đảng, Nhà nước và xã hội

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục,

nội dung của luận văn gồm 2 chương, 4 tiết

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐẢNG CỘNG SẢN CẦM QUYỀN

VÀ PHƯƠNG THỨC CẦM QUYỀN CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN TRUNG QUỐC

1.1 Một số vấn đề lý luận về nội dung, phương thức cầm quyền của

Đảng cộng sản

1.1.1 Khái niệm, đặc điểm, vai trò của Đảng cộng sản cầm quyền

1.1.1.1 Một số khái niệm cơ bản

- Khái niệm đảng chính trị

Trong thế giới hiện đại, các đảng chính trị tồn tại dưới các hình thức rất

phong phú và đa dạng Tùy thuộc vào cách tiếp cận khác nhau, người ta có

thể đưa ra những định nghĩa khác nhau về đảng chính trị Nhà nghiên cứu

người Pháp M Duverger cho rằng, đảng là tổ chức của những người tự

nguyện, được lập ra để tranh cử vào các cơ quan công quyền Theo học giả

người Mỹ Steffen, “đảng chính trị là một nhóm người được tổ chức lại nhằm

giành chiến thắng trong các cuộc bầu cử, để giành quyền điều hành chính phủ

và quyết định chính sách công” [28, tr.25] Jay M Shafrits cho rằng, đảng

chính trị là “một tổ chức tìm cách nắm quyền lực chính trị bằng cách bầu

thành viên của mình vào các cơ quan nhà nước, nhờ đó tư tưởng cính trị của

họ có thể được phản ánh trong các chính sách công cộng” [28, tr.26]

Chủ nghĩa Mác – Lênin chỉ ra bản chất giai cấp của các đảng chính trị

với tư cách là tổ chức đại diện lợi ích giai cấp, thể hiện lợi ích cơ bản của

mình và đưa ra các quan niệm: Đảng chính trị là bộ phận tích cực nhất, có tổ

chức của một giai cấp nào đó hay một tầng lớp nào đó của một giai cấp; là

công cụ quan trọng để giai cấp đấu tranh cho lợi ích của mình; đảng chính trị

ra đời trong điều kiện đấu tranh giai cấp đã phát triển đến trình độ nhất định

của cuộc đấu tranh chính trị và mục tiêu giành chính quyền được đặt ra trực

tiếp; cơ sở của sự hoạt động của các đảng là lợi ích giai cấp; đảng chính trị thể

hiện mục tiêu của mình trong cương lĩnh và những tuyên ngôn có tính chất

cương lĩnh

Từ điển Bách khoa triết học Liên Xô định nghĩa: “Đảng chính trị là tổ

chức chính trị thể hiện những lợi ích của một giai cấp hay của một tầng lớp xã

hội, liên kết những đại diện ưu tú nhất của giai cấp để lãnh đạo giai cấp đạt tới

những mục đích và lý tưởng nhất định” [28, tr.26]

Mặc dù còn nhiều cách định nghĩa khác nhau nhưng nhìn chung, chúng

ta có thể đưa ra một số đặc trưng cơ bản của đảng chính trị như sau:

Thứ nhất, đảng chính trị là tổ chức đại diện cao nhất cho lợi ích của

một giai cấp, một tầng lớp, một nhóm, hoặc một lực lượng nào đó

Thứ hai, đảng chính trị là các nhóm chính trị được tổ chức chủ yếu

nhằm giành quyền lực nhà nước

Thứ ba, đảng chính trị là tổ chức chính trị của những người có cùng

chính kiến, quan điểm, mà trước hết là về các chính sách công

- Khái niệm đảng cầm quyền

Đảng cầm quyền là khái niệm chỉ vị thế, tư cách chính trị cầm quyền

của đảng chính trị sau khi giành được chính quyền nhà nước, thực hiện sự

lãnh đạo chủ yếu bằng quyền lực của bộ máy công quyền để phục vụ cho lợi

ích của nhân dân Thuật ngữ đảng cầm quyền lần đầu tiên được Lênin nêu ra

từ trước Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917, khi cho rằng bất cứ lúc nào

cũng sẵn sang đứng ra nắm toàn bộ chính quyền Theo nghĩa này, đảng cầm

quyền cũng được sử dụng để phân biệt về vị thế, tư cách chính đảng của đảng

chính trị đã nắm được chính quyền so với thời kỳ trước khi nắm chính quyền

và so với các đảng khác chưa hoặc không nắm được chính quyền

Khái niệm đảng cầm quyền được hiểu theo hai nghĩa Nghĩa rộng là

cầm quyền tuyệt đối, nắm được toàn bộ nhà nước, là sự lãnh đạo toàn diện và

tuyệt đối của đảng đối với xã hội, làm cho xã hội vận động theo quỹ đạo mà

đảng chính trị mong muốn Nghĩa hẹp là cầm quyền không tuyệt đối, chỉ nắm

được cơ quan hành pháp, là đảng chính trị trực tiếp nắm giữ được cơ quan

hành pháp để duy trì, áp đặt ý đồ chính trị của đảng đối với xã hội Theo cách

hiểu phổ biến trên thế giới hiện nay, đảng cầm quyền là đảng giành chiến

thắng trong các cuộc bầu cử dân chủ và cạnh tranh Trên cơ sở đó, đảng đứng

ra thành lập chính phủ và đưa ra các quyết định chính sách dưới danh nghĩa

quyền lực nhà nước, đại diện cho nhân dân Quan niệm này phù hợp với mô

hình đảng cầm chính trị ở các nước phương Tây Tuy nhiên, đảng cầm quyền

cũng là thuật ngữ dùng để chỉ các ĐCS ở những nước có duy nhất một đảng

cầm quyền, đang nắm chính quyền để lãnh đạo cách mạng của các nước đó

Như vậy, đảng cầm quyền được hiểu theo các nghĩa sau: Một là, nói tới

đảng cầm quyền tức là nói tới vị thế của đảng trong sự so sánh với các đảng

chính trị khác – những đảng không cầm quyền Hai là, đảng cầm quyền là

đảng nắm giữ những vị trí chủ chốt của bộ máy nhà nước để kiểm soát quá

trình hoạch định và thực thi chính sách quốc gia Ba là, đảng cầm quyền là

đảng lãnh đạo người của mình trong bộ máy nhà nước thực hiện các mục tiêu

phát triển của đảng thông qua các chính sách của nhà nước

Từ đó, có thể khái quát như sau: Đảng cầm quyền là đảng đã giành

được chính quyền và thực hiện quyền lãnh đạo về mặt chính trị đối với nhà

nước và xã hội, chủ yếu bằng sức mạnh của quyền lực công, thực hiện Cương

lĩnh phát triển đất nước của đảng cầm quyền, phục vụ lợi ích của giai cấp

cầm quyền và vì lợi ích quốc gia, dân tộc mà đảng cầm quyền và nhà nước đó

đại diện

- Khái niệm ĐCS cầm quyền

Ra đời trong cuộc đấu tranh cách mạng giành quyền lực, ĐCS là đội

tiên phong của giai cấp công nhân, của nhân dân lao động, bao gồm những

đại diện ưu tú nhất, được tôi luyện trong cuộc đấu tranh cách mạng, gắn bó

với giai cấp và quần chúng bị bóc lột, được giai cấp và quần chúng tin tưởng

trong cuộc đấu tranh để giải phóng mình và giải phóng toàn thể quần chúng bị

áp bức, bóc lột Để thực hiện cuộc cách mạng vĩ đại đó, giai cấp vô sản trước

hết phải giành lấy chính quyền dưới sự lãnh đạo của ĐCS để tiến tới mục đích

vĩ đại của mình Đối với ĐCS, con đường để trở thành đảng cầm quyền phải

trải qua cuộc đấu tranh cách mạng, cách mạng vô sản hoặc cách mạng dân tộc

dân chủ nhân dân, lật đổ bộ máy chính quyền của các giai cấp bóc lột, thiết

lập một nhà nước kiểu mới – nhà nước vô sản

ĐCS cũng đặt ra mục tiêu trước hết phải giành lấy chính quyền làm

phương tiện để thực hiện mục đích của mình là cải tổ toàn bộ xã hội, xây

dựng CNXH Về lý thuyết, trong các xã hội tư sản, ĐCS cũng có thể giành

được quyền lực nhà nước nhờ vào tranh cử trong các cuộc bầu cử cơ quan

quyền lực nhà nước nhưng trên thực tế chưa có ĐCS nào giành được chính

quyền bằng con đường đó Trong khuôn khổ thể chế chính trị tư sản, với

những quy chế pháp lý thể hiện và bảo vệ lợi ích của giai cấp tư sản, các đảng

chính trị của giai cấp công nhân không thể có sự bình đẳng với các chính

đảng tư sản Vì thế, Lênin đã từng cho rằng: chỉ có những kẻ vô dụng hay ngu

ngốc mới có thể nghĩ rằng giai cấp vô sản trước hết cần giành lấy đa số trong

các cuộc bầu cử tiến hành dưới sự áp bức của giai cấp tư sản, dưới sự áp bức

của chế độ nô lệ làm thuê, rồi sau mới cướp chính quyền Đó là sự ngu ngốc

cực độ hay là một sự giả dối cực độ, đó là sự thay thế đấu tranh giai cấp và

cách mạng bằng những cuộc bầu cử và chính quyền cũ

Để giành được chính quyền, giai cấp công nhân và chính đảng của nó

chỉ có thể thực hiện bằng con đường đấu tranh cách mạng, hoặc cách mạng vô

sản, hoặc chiến tranh giải phóng dân tộc, hoặc cách mạng dân tộc dân chủ

nhân dân… Thắng lợi của các cuộc cách mạng đó đưa giai cấp công nhân lên

địa vị giai cấp cầm quyền và chính ĐCS, đội tiên phong của giai cấp công

nhân trở thành đảng cầm quyền

Như vậy, ĐCS cầm quyền là khái niệm chỉ thời kỳ Đảng đã giành được

chính quyền, thiết lập HTCT mới, thực hiện quyền làm chủ của nhân dân, tiến

hành xây dựng CNXH ĐCS cầm quyền thực tế chỉ được xác lập trong thể chế

chính trị XHCN, nơi chỉ có một đảng duy nhất cũng là đảng cầm quyền (Cu

Ba, Việt Nam) hoặc hệ thống đa đảng hợp tác chứ không phải đa đảng cạnh

tranh, càng không có đảng đối lập trong việc giành quyền lực nhà nước

(Trung Quốc)

1.1.1.2 Đặc điểm của Đảng cộng sản cầm quyền

- Một là, nhiệm vụ chính trị của Đảng đã thay đổi căn bản Từ chưa có

chính quyền đến có chính quyền là một bước ngoặc căn bản của cách mạng,

là một bước phát triển mới về chất đối với sứ mệnh lịch sử của giai cấp công

nhân Trước đây khi chưa có chính quyền, nhiệm vụ hàng đầu của đảng là

thuyết phục, vận động nhân dân thấy sự đúng đắn của cương lĩnh và sách lược

của mình để lãnh đạo nhân dân đánh đổ đế quốc và phong kiến, giành chính

quyền về tay nhân dân Khi có chính quyền thì nhiệm vụ chủ yếu, trọng tâm

của đảng là tổ chức xây dựng, quản lý, phát triển đất nước trên mọi lĩnh vực

CNXH từ lĩnh vực lý luận đã chuyển sang lĩnh vực thực tiễn Trong tình hình

đó, khó khăn là ở chỗ phải hiểu rõ những đặc điểm của bước chuyển từ nhiệm

vụ chủ yếu là thuyết phục nhân dân và dùng vũ lực quân sự trấn áp, bóc lột

sang nhiệm vụ chủ yếu là tổ chức, quản lý kinh tế - xã hội

Tổ chức quản lý kinh tế - xã hội là một việc hết sức khó khăn đòi hỏi

tính khoa học và nghệ thuật cao Hơn nữa đây cũng là một công việc hết sức

mới mẻ và phức tạp, không thể không trải qua một thời kỳ khó khăn mò mẫm,

thử nghiệm và vấp váp Lênin nói: “sự xuất hiện của một giai cấp mới trên vũ

đài lịnh sử, với tư cách là người lãnh tụ và người lãnh đạo xã hội không bao

giờ diễn ra mà lại không có một thời kỳ „tròng trành‟ hết sức dữ dội, một thời

kỳ chấn động, đấu tranh và bão táp, đó là một mặt; Mặt khác không bao giờ

diễn ra mà lại không có một thời kỳ mò mẫn thử nghiệm, do dự, ngả nghiêng

trong việc lựa chọn những phương pháp mới đáp ứng tình hình thế giới khách

quan mới” [30, tr.29] Tình hình đó đòi hỏi trong suốt quá trình lãnh đạo, bên

cạnh việc học tập kinh nghiệm xây dựng CNXH ở các nước XHCN đi trước,

Đảng cầm quyền phải luôn tổng kết thực tiễn, đúc kết phát triển thành lý luận,

để dựa vào đó xây dựng đường lối, chính sách lãnh đạo phù hợp, giải đáp

đúng những vấn đề do thực tiễn đặt ra với tinh thần độc lập, tự chủ, sáng tạo,

giảm đến mức thấp nhất những sai lầm, vấp váp

- Hai là Đảng lãnh đạo trong điều kiện có nhà nước XHCN Giành

được chính quyền, ĐCS phải thiết lập nhà nước XHCN nhằm lãnh đạo giai

cấp công nhân và nhân dân lao động tiếp tục thực hiện thắng lợi sứ mệnh lịch

sử của mình Đây là bước ngoặt lớn đưa vị trí, vai trò lãnh đạo của Đảng lên

tầm cao mới về thế và lực

Đảng cầm quyền lãnh đạo xã hội, lãnh đạo nhân dân chủ yếu thông qua

nhà nước và bằng nhà nước Vì vậy khái niệm đảng cầm quyền có nội hàm

chủ yếu là đảng xây dựng và lãnh đạo chính quyền, phát huy vai trò chính

quyền để quản lý đất nước, quản lý kinh tế - xã hội theo Hiến pháp và pháp

luật Đồng thời với việc lãnh đạo chính quyền, đảng cầm quyền phải xây

dựng, lãnh đạo các tổ chức khác trong HTCT, phát huy vai trò Mặt trận và các

đoàn thể chính trị - xã hội, phối hợp hoạt động của toàn bộ HTCT hướng vào

những mục tiêu chung

Trong HTCT của CNXH nhà nước giữ vị trí trung tâm và có vai trò cực

kỳ quan trọng Nhà nước chính là tổ chức tập trung nhất để thể hiện ý chí và

nguyện vọng của nhân dân, Nhà nước XHCN còn mang đặc điểm là nhà nước

của dân, do dân, vì dân Hiệu lực quản lý của nhà nước có liên quan rất lớn

đến vai trò, năng lực lãnh đạo của Đảng

Tuy nhiên, cần phải nhận thức rõ rằng Đảng cầm quyền hoàn toàn

không phải là "đảng trị" Đảng không phải là cơ quan quyền lực nhà nước, bộ

máy cai trị dân Đảng không đứng trên Nhà nước, không đứng trên pháp luật

mà đảng hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật Sự lãnh đạo của

đảng thể hiện qua việc đề ra đường lối chiến lược, chính sách lớn đối với tất

cả lĩnh vực của đời sống kinh tế xã hội nhằm hướng đến mục tiêu chung là

giữ vững độc lập dân tộc và xây dựng thành công CNXH Sự lãnh đạo của

đảng còn xác lập dựa trên việc xây dựng một bộ máy nhà nước trong sạch,

vững mạnh, thật sự của dân, do dân và vì dân Đảng đề ra nguyên tắc, tư

tưởng chỉ đạo, xây dựng và tổ chức hoạt động của nhà nước Đảng kiểm tra

nhà nước và hệ thống chí trị thông qua việc kiểm tra đảng viên, những người

đang giữ những nhiệm vụ chủ chốt trong bộ máy chính quyền và thông qua

quần chúng nhân dân Đảng đề ra quan điểm toàn diện cho công tác cán bộ:

đào tạo, bồi dưỡng, bố trí, sử dụng cán bộ và quyết định các chính sách lớn về

cán bộ

Có chính quyền là thuận lợi cơ bản nhưng mặt khác, khi có chính

quyền thì trong đảng cũng tiềm ẩn nguy cơ chủ quan, tự mãn, quan liêu, đặc

quyền đặc lợi, xa rời nhân dân mà đảng cần tỉnh táo ngăn chặn, phòng ngừa

Có chính quyền thì cán bộ đảng viên được bố trí vào những cương vị, chức vụ

chủ chốt trong bộ máy nhà nước nhằm để thực hiện vai trò lãnh đạo của đảng

Nhưng khi có chức, có quyền thì một bộ phận cán bộ đảng viên dễ lợi dụng

chức quyền để làm việc sai trái như quan liêu, cửa quyền, hách dịch… làm

cho nhân dân oán ghét, uy tín của đảng giảm sút Hiện tượng này không gắn

với bản chất của đảng, của nhà nước, nhưng nếu không có biện pháp ngăn

chặn, nếu kỷ luật của đảng, pháp luật của nhà nước không nghiêm, không kịp

thời khắc phục thì sẽ gây ra hậu quả khó lường

- Ba là phương pháp lãnh đạo của đảng đã thay đổi Khi ĐCS cầm

quyền, cách mạng chuyển sang một giai đoạn mới với tình hình, vai trò,

nhiệm vụ mới, điều này đòi hỏi đảng phải thay đổi phương pháp lãnh đạo

Khi chưa có chính quyền, đảng trực tiếp giải quyết mọi việc Có chính quyền,

có HTCT, đảng phải sử dụng rộng rãi cả HTCT để thực hiện nhiệm vụ trung

tâm của đảng là lãnh đạo công cuộc xây dựng, trước hết là trên lĩnh vực kinh

tế Mặt khác, có chính quyền rồi, với tồn tại đan xen của nhiều thành phần

kinh tế, cuộc đấu tranh giai cấp vẫn tiếp tục nhưng để lãnh đạo các thành phần

giai cấp khác cùng hướng về một mục tiêu chung, ĐCS phải lãnh đạo bằng

những hình thức, phương pháp và biện pháp khác Lênin chỉ ra rằng: “khi tình

hình đã thay đổi và chúng ta phải giải quyết những nhiệm vụ thuộc loại khác,

thì không nên nhìn lại đằng sau và sử dụng những phương pháp của ngày

hôm qua” [34, tr 398]

Có chính quyền, ĐCS phải biết loại bỏ những phương pháp, hình thức

không còn phù hợp Có những phương pháp, hình thức trước đây có tính chất

phổ biến đến nay không còn phổ biến nữa như phương pháp tuyên truyền vận

động cá biệt đến từng nhà, từng người nay vẫn còn, nhưng phải sử dụng

rộng rãi bằng phương tiện thông tin đại chúng, sử dụng cả HTCT của CNXH

để tuyên truyền giáo dục, vận động quần chúng hành động cách mạng có hiệu

quả trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội mà trước hết là trên lĩnh vực kinh

tế Lênin đã cảnh báo những người cộng sản rằng: Ai muốn dùng phương

pháp cũ trong cuộc đấu tranh giành chính quyền để giải quyết những nhiệm

vụ tổ chức thì người đó sẽ phá sản hoàn toàn với tính cánh là nhà chính trị, là

người XHCN

Vì vậy cần phải sáng tạo những phương pháp, hình thức mới ngày càng

phong phú Đó là những phương pháp, hình thức kết hợp giáo dục chính trị,

tư tưởng với kích thích lợi ích kinh tế, kết hợp hài hoà lợi ích cá nhân, lợi ích

tập thể và lợi ích xã hội, kết hợp giáo dục với hành chính và cưỡng bức, kết

hợp chặt chẽ công tác tư tưởng, công tác tổ chức và công tác kinh tế Đảng

cầm quyền đặc biệt chú trọng đến phương pháp lãnh đạo thông qua nhà nước,

phát huy vai trò, hiệu lực của nhà nước trong lĩnh vực thể chế hoá đướng lối

chính sách của đảng bằng các hình thức, biện pháp quản lí của nhà nước

1.1.1.3 Vị thế, vai trò của Đảng cộng sản cầm quyền

Sự lãnh đạo của ĐCS là vấn đề cơ bản liên quan tới sự thành bại của sự

nghiệp xây dựng CNXH, là một quy luật khách quan mà không thể dùng ý chí

của con người thay đổi được, mà do nhiệm vụ lịch sử của CNXH và tính chất

căn bản của ĐCS quy định Lênin nói: “Giai cấp vô sản cách mạng là chính

đảng của chủ nghĩa Mác độc lập và không hề có sự thoả hiệp, là đảm bảo duy

nhất cho thắng lợi của CNXH, là con đường rộng rãi để hướng tới thắng lợi

Đây là chân lý không thể thay đổi Suy cho cùng, điều này được quyết định

bởi sứ mệnh lịch sử trọng đại của sự nghiệp vĩ đại và đầy gian nan mà lịch sử

giao phó cho giai cấp vô sản CNXH không giống với cuộc cách mạng xã hội

trước đây dùng chế độ tư hữu này để thay cho chế độ tư hữu khác, mà đó là

xây dựng một xã hội mới không có áp bức, không có bóc lột, mọi người cùng

làm chủ và cùng giàu mạnh trên cơ sở phát triển cao độ sức sản xuất Muốn

xây dựng xã hội như vậy, giai cấp vô sản phải hoàn thành hai nhiệm vụ nhưng

chỉ là một: một là dùng tinh thần anh dũng quên mình của bản thân trong cuộc

đấu tranh cách mạng chống tư bản để lôi cuốn tất cả quần chúng lao động và

bị bóc lột, lôi cuốn, tổ chức, lãnh đạo họ nhằm đánh đổ giai cấp tư sản và

hoàn toàn đè bẹp mọi sự phản kháng của giai cấp đó; hai là làm cho hết thảy

quần chúng lao động và bị bóc lột, cùng với tất cả mọi tầng lớp tiểu tư sản, đi

theo mình vào con đường kiến thiết kinh tế mới, vào con đường tạo ra những

quan hệ xã hội mới, một kỷ luật lao động mới, một tổ chức lao động mới có

khả năng phối hợp những thành tựu mới nhất của khoa học kỹ thuật tư bản

với sự tập hợp đông đảo những người lao động tự giác, những người tạo ra

nền sản xuất lớn XHCN” (LN toàn tập, t39, tr20) Việc làm mang tính lịch sử

hoàn toàn mới từ trước tới nay này không thể tưởng tượng được nếu không có

sự kiên định, sự sáng suốt và sự lãnh đạo rất hiệu quả của một chính đảng

Mác – Lênin

Như vậy, chỉ có sự lãnh đạo kiên định và sáng suốt của ĐCS mới có thể

kiên trì trước sau như một phương hướng XHCN Không vì những trắc trở,

thậm chí trắc trở nghiêm trọng xuất hiện trong tiến trình đi lên XHCN mà

bàng hoàng, lo ngại, mà phải vững bước tiến lên theo quy luật của lịch sử từ

CNXH lên chủ nghĩa cộng sản Chỉ có sự lãnh đạo kiên định và sáng suốt của

ĐCS với quan điểm triệt để của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa

duy vật lịch sử để noi gương và tiếp thu đầy đủ tất cả những thành quả văn

minh mà xã hội loài người đã sáng tạo ra và phán đoán một cách khoa học

tình trạng hiện thực, định ra chiến lược và phương châm thực tiễn để lãnh đạo

quần chúng đi tới một mục tiêu to lớn Chỉ có sự lãnh đạo kiên định và sáng

suốt của ĐCS mới có thể dùng công tác tư tưởng, chính trị vừa bền bỉ vừa tỉ

mỉ để thuyết phục và giáo dục quần chúng nhận thức rõ chủ nghĩa Mác là đại

diện cho lợi ích hiện thực kết hợp với lợi ích căn bản của quần chúng nhân

dân để cùng quyết tâm, quyết chí tổ chức, phấn đấu Chỉ có sự lãnh đạo kiên

định và sáng suốt của ĐCS mới có thể thắng không kiêu, bại không nản, kịp

thời tổng kết những bài học kinh nghiệm thành bại của CNXH, phát huy

thành tích, sửa chữa sai lầm, không nao núng đi tới mục đích của mình Cũng

chỉ có sự lãnh đạo kiên định và sáng suốt của ĐCS mới có thể dựa vào vai trò

tiên phong, gương mẫu của các thành viên và vai trò là pháo đài chiến đấu của

tổ chức mình, xây dựng nên đội quân cách mạng đông đảo, hùng hậu để giành

thắng lợi

1.1.2 Nội dung và phương thức cầm quyền của Đảng cộng sản

1.1.2.1 Nội dung cầm quyền của Đảng cộng sản

Sau khi Cách mạng tháng Mười Nga thành công, ĐCS Nga đã lãnh đạo

tổ chức và hoạt động của bộ máy chính quyền Xô viết Những nội dung lãnh

đạo của Đảng đã có những điểm mới so với trước đó, tức là chuyển trọng tâm

từ việc lãnh đạo giành chính quyền về tay giai cấp vô sản sang trọng tâm thực

hiện công cuộc khôi phục phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng cơ sở vật chất

cho CNXH Điều đó cho thấy, nội dung cầm quyền, lãnh đạo của đảng khi đã

nắm chính quyền có những điểm khác so với nội dung lãnh đạo khi đảng chưa

nắm được chính quyền Chỉ khi đảng nắm được chính quyền, những nội dung

lãnh đạo mới được biểu hiện là những nội dung cầm quyền

Nội dung cầm quyền, lãnh đạo của đảng cầm quyền đối với nhà nước

thể hiện chủ yếu và trước hết ở việc đảng xác định các mục tiêu mang tính

chất định hướng trong các chủ trương, đường lối, cương lĩnh, nghị quyết của

mình Mục tiêu, lý tưởng của đảng cũng chính là mục tiêu xác định cho nhà

nước phải đạt tới, vì lợi ích của giai cấp công nhân và toàn thể nhân dân lao

động Mục tiêu được phân ra theo các góc độ khác nhau như: mục tiêu dài hạn

và ngắn hạn, mục tiêu tổng quát và mục tiêu riêng biệt đối với từng lĩnh vực

nào đó Mục tiêu lâu dài bao gồm những tiêu chí mà sự lãnh đạo của đảng cần

phải đạt sau một thời gian dài Điều đó cũng có nghĩa là cương lĩnh của đảng

đòi hỏi phải có tầm nhìn xa trông rộng Các mục tiêu hay những định hướng

đường lối, chủ trương đó của đảng cần phải được xây dựng một cách khoa

học, tức là phải tuân theo những quy luật khách quan và xuất phát từ thực tiễn

để đảm bảo sự đúng đắn của chúng

Trong các chủ trương, đường lối, cương lĩnh, nghị quyết của mình,

đảng còn phải xác định cả những nhiệm vụ cho đảng và cho nhà nước, có

nhiệm vụ lâu dài, nhiệm vụ trước mắt trong các lĩnh vực chủ yếu của đời sống

xã hội Trong tác phẩm “Những nhiệm vụ trước mắt của chính quyền Xô

viết”, Lênin cho rằng, sau khi ĐCS đã nắm được chính quyền thì “nhiệm vụ

tổ chức quản lý nước Nga – hiện đang được đề ra trước mắt chúng ta, đó là

nhiệm vụ trước mắt…, nhiệm vụ quản lý đã trở thành nhiệm vụ chủ yếu và

trung tâm Chúng ta, Đảng Bônsêvích, chúng ta đã thuyết phục được nước

Nga Chúng ta đã giành được nước Nga… Bây giờ, chúng ta phải quản lý

nước Nga Và toàn bộ đặc điểm của tình thế hiện thời, tất cả sự khó khăn là ở

chỗ phải hiểu rõ những đặc điểm của bước chuyển từ nhiệm vụ chủ yếu là

thuyết phục nhân dân và dùng lực lượng quân sự trấn áp bọn bóc lột sang

nhiệm vụ chủ yếu là quản lý” [30, tr 209]

Việc xác định các nhiệm vụ của đảng và nhà nước trong các cương

lĩnh, nghị quyết của đảng cần phải có sự định hướng vào các nhiệm vụ cấp

thiết và mấu chốt Tức là cần xác định các nhiệm vụ trọng yếu và phải tập trung

vào giải quyết chúng Theo Lênin “chuyên chính vô sản là sự lãnh đạo chính trị

của giai cấp vô sản Giai cấp vô sản với tư cách là giai cấp lãnh đạo, thống trị,

phải biết hướng chính sách vào việc giải quyết trước tiên vấn đề cấp thiết nhất,

mấu chốt nhất” [33, tr 263] Trong các cương lĩnh, nghị quyết của mình, đảng

cần xác định các nhiệm vụ chủ yếu và đề ra các biện pháp chỉ đạo thực hiện

trong thực tiễn Các nhiệm vụ chủ yếu bao gồm: công tác tư tưởng, xây dựng bộ

máy nhà nước và các tổ chức quần chúng; công tác xây dựng đảng, trong đó đặc

biệt vấn đề tổ chức cán bộ và kiểm tra của đảng; nhiệm vụ trong các lĩnh vực

phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại

Theo Lênin, trong nội dung lãnh đạo của đảng đối với nhà nước, đảng

không nên đề ra các nhiệm vụ quá chi tiết, nội dung giải quyết các công việc

quá cụ thể Đảng chỉ cần định ra các phương hướng, nhiệm vụ chung về các

mặt và nguyên tắc chung về tổ chức, hoạt động của bộ máy nhà nước

1.1.2.2 Phương thức cầm quyền của Đảng cộng sản

Phương thức cầm quyền của Đảng là hệ thống phương pháp, hình thức,

biện pháp mà đảng vận dụng để sử dụng Nhà nước, tác động vào Nhà nước và

bằng Nhà nước nhằm thực hiện các nội dung cầm quyền, đạt mục tiêu cuối cùng

của đảng Phương thức cầm quyền của đảng cũng có nghĩa là xây dựng tổ chức,

thiết kế tổ chức bộ máy nhà nước để thực hiện vài trò cầm quyền của mình

Phương thức cầm quyền và phương thức lãnh đạo là những khái niệm

khác nhau, nhưng có nội dung đồng nhất với nhau Đảng vẫn có thể lãnh đạo

nhân dân khi chưa giành chính quyền, nhưng Đảng chỉ có thể cầm quyền khi đã

giành được quyền lực nhà nước về tay mình Do vậy, phương thức cầm quyền

của đảng thực chất chỉ là phương thức lãnh đạo của đảng trong điều kiện đảng

đã ở vị thế cầm quyền Nếu không ở vị thế cầm quyền, đảng không thể nào

thực hiện được đầy đủ các phương thức lãnh đạo này, đặc biệt là việc lãnh đạo

Nhà nước thể chế hóa đường lối của đảng thành các chính sách, pháp luật của

Nhà nước Phương thức cầm quyền là một mặt trận quan trọng của năng lực

cầm quyền Phương thức cầm quyền khoa học, quy phạm, hợp lý, đúng đắn thì

trình độ cầm quyền sẽ cao, ngược lại sẽ gặp rất nhiều vấn đề rắc rối

Khi bàn đến phương thức cầm quyền của ĐCS đối với nhà nước và xã

hội, Lênin chỉ ra bốn phương thức cơ bản sau đây

- Thứ nhất, đảng cầm quyền lãnh đạo nhà nước bằng việc đề ra các chủ

trương, đường lối, cương lĩnh, chỉ thị, nghị quyết của đảng

Ở vị trí cầm quyền, đảng có trọng trách là lãnh đạo nhà nước và toàn xã

hội Những nội dung lãnh đạo được xác định trong các cương lĩnh, chỉ thị,

nghị quyết của đảng là những vấn đề về mục tiêu, phương hướng, nhiệm vụ

trong các lĩnh vực của đời sống chính trị, kinh tế, xã hội mà nhà nước là

người có trách nhiệm phải giải quyết thực hiện chúng Điều đó có nghĩa, với

tư cách đảng cầm quyền, những nội dung được đề ra bao hàm các vấn đề về

đường lối, quan điểm chính trị và nguyên tắc tổ chức liên quan tới chiến lược

phát triển kinh tế - xã hội, phát triển văn hóa, giáo dục, quốc phòng, an ninh,

đối ngoại, truyền bá hệ tư tưởng cũng như đào tạo cán bộ, xây dựng bộ máy

nhà nước là thuộc về trách nhiệm của đảng còn giải quyết và thực hiện cụ thể

như thế nào là trách nhiệm của nhà nước Điều này cũng tức là phải có sự

phân định rõ chức năng lãnh đạo của đảng và chức năng quản lý, giải quyết

các công việc cụ thể của nhà nước Đảng không lãnh đạo nhà nước theo các

nội dung như trên với cách thức ra các mệnh lệnh từ trên xuống, buộc nhà

nước phải thực hiện mà lãnh đạo bằng việc đề ra các chủ trương, đường lối,

chỉ thị, nghị quyết Tại Đại hội lần thứ X ĐCS Nga, Lênin cũng chỉ rõ

“Nhiệm vụ của chúng ta chỉ là định ra những đường lối, nguyên tắc và nêu ra

khẩu hiệu Đảng ta là một đảng cầm quyền và những quyết định do Đại hội

của Đảng thông qua là những điều mà toàn nước Cộng hòa phải tuân theo”

[33, tr.74]

- Thứ hai, đảng cầm quyền lãnh đạo nhà nước thông qua tổ chức đảng,

đội ngũ cán bộ, đảng viên của đảng trong bộ máy nhà nước

Đây là phương thức lãnh đạo mang tính phổ biến đối với mọi đảng cầm

quyền Tuy nhiên, ở mỗi nước cũng có những đặc điểm riêng, tùy điều kiện

cụ thể Theo quan điểm của Lênin, đây là một trong các phương thức lãnh đạo

cơ bản, thể hiện như một trọng trách của đảng cầm quyền Tại Đại hội lần thứ

VIII các Xô viết toàn Nga (02 – 1920), Lênin cũng viết rằng “Chừng nào một

đảng cầm quyền còn quản lý, chừng nào đảng ấy còn phải giải quyết tất cả

mọi vấn đề về những sự bổ nhiệm khác nhau, thì anh không thể để có tình

trạng là việc bổ nhiệm các chức vụ nhà nước quan trọng nhất lại do một đảng

không lãnh đạo tiến hành” [32, tr 205]

Theo quan điểm của Lênin, chỉ có thông qua đội ngũ đảng viên của

đảng cầm quyền trong bộ máy nhà nước, mọi hoạt động của nhà nước mới

bảo đảm theo đúng mục tiêu của đảng cầm quyền đã vạch ra

Đảng lãnh đạo nhà nước trước hết bằng việc đề ra đường lối, cương

lĩnh, chỉ thị, nghị quyết của đảng Tuy nhiên, việc thực hiện chúng là công

việc rất khó khăn và đòi hỏi phải có đội ngũ cán bộ của đảng Đó là những

đảng viên của đảng, những cán bộ ủng hộ, phục tùng đường lối của đảng Chỉ

có thông qua đội ngũ cán bộ này, các chỉ thị, nghị quyết của đảng mới được

thể hiện trên thực tế Theo quan điểm của Lênin, những cán bộ, đảng viên

trong bộ máy nhà nước phải hoạt động làm sao bảo đảm vừa với tư cách là

người đại diện cho đảng cầm quyền, vừa với tư cách là người đại biểu của

dân, tức người đại diện cho chính quyền

- Thứ ba, đảng cầm quyền lãnh đạo nhà nước bằng công tác kiểm tra

Đây là phương thức lãnh đạo của Đảng cầm quyền đã được Lênin đề

cập ở nhiều tác phẩm Kiểm tra được coi là công việc mấu chốt trong lãnh đạo

của đảng đối với nhà nước và xã hội Lênin đã nhiều lần nhấn mạnh: điểm

trung tâm của công tác tổ chức là việc chọn người, giao việc và kiểm tra hiệu

quả chấp hành Lênin còn chỉ thị: Hãy dành thời gian để tiến hành kiểm tra

công việc, kiểm tra công tác, “kiểm ra nhân viên công tác và kiểm tra việc

chấp hành thực tế công tác – mấu chốt của toàn bộ công tác, của toàn bộ

chính sách hiện nay là ở đấy, vẫn ở đấy và chỉ có ở đấy” [35, tr 19] Theo

quan điểm của Lênin, các cơ quan và cá nhân người lãnh đạo phải hết sức coi

trọng công tác kiểm tra, tổ chức tốt việc kiểm tra phải được coi là chức năng

quan trọng của cơ quan và người lãnh đạo Lênin còn cho rằng, phải đi từ

công tác kiểm tra để một mặt tác động tới bộ máy nhà nước, coi đây là điểm

xuất phát và khâu trung tâm của phương thức lãnh đạo của đảng đối với các

cơ quan nhà nước; mặt khác, thông qua công tác kiểm tra mà xem lại tính

đúng đắn, tính phù hợp của các chủ trương, chỉ thị, nghị quyết của đảng so

với thực tiễn, từ đó có những sửa đổi, bổ sung, phát triển sáng tạo các chủ

trương, đường lối, chỉ thị, nghị quyết của đảng [35, tr 447] Như vậy, theo

quan điểm của Lênin, trong quá trình lãnh đạo, đảng không được chủ quan,

thỏa mãn với các quyết định, chủ trương của mình mà luôn phải tổ chức sự

kiểm tra tính đúng đắn của các chủ trương, quyết định đó Thông qua công tác

kiểm tra mà phát hiện, sáng tạo ra cái mới, cái tốt hơn, đề ra nội dung và

phương thức lãnh đạo sát hợp hơn với thực tiễn cuộc sống

Đảng cầm quyền, lãnh đạo nhà nước thông qua công tác kiểm tra Tuy

nhiên ai là người thực hiện sự kiểm tra đó? Lênin cho rằng, chính ngay những

đảng viên của đảng trong bộ máy nhà nước thực hiện sự kiểm tra đó Tức các

đảng viên của đảng phải là những người đảm nhiệm việc kiểm tra các công

việc của các cơ quan và cán bộ, công chức nhà nước

Đảng lãnh đạo nhà nước bằng công tác kiểm tra, song để kiểm tra trong

lãnh đạo bảo đảm có hiệu quả, đảng cần phải biết cách kiểm tra, trong đó đặc

biệt lưu ý đến việc lôi cuốn quần chúng nhân dân vào công việc kiểm tra

Theo Lênin, kiểm tra là công việc thường xuyên trong lãnh đạo của đảng Do

vậy, đảng cần phải thường xuyên tổ chức cho quần chúng nhân dân thực hiện

công việc kiểm tra, tham gia đóng góp phê bình, kiểm soát hoạt động của các

cơ quan và cán bộ, công chức trong bộ máy nhà nước

Quần chúng nhân dân là những người ngoài đảng, đảng lôi cuốn họ vào

kiểm soát hoạt động của các cơ quan nhà nước tức là đảng đồng thời sử dụng

họ kiểm soát ngay chính các đảng viên của đảng nắm giữ các vị trí trong bộ

máy nhà nước Trong Huấn thị của Hội đồng lao động và quốc phòng gửi các

cơ quan Xôviết địa phương vào tháng 5 năm 1921, Lênin viết “… cần phải

duy trì sự kiểm soát và sự lãnh đạo của những người cộng sản Mặt khác,

những người ngoài đảng cũng phải kiểm soát các đảng viên; muốn vậy cần

phải lôi kéo những nhóm công nhân, nông dân ngoài đảng, đã được thử thách

về phương diện trung thực của mình vào Bộ dân ủy thanh tra công nông và

không kể họ ở chức vụ nào, lôi cuốn họ tham gia một cách không chính thức

vào việc kiểm tra và nhận xét công tác” [33, tr 336]

- Thứ tư, đảng cầm quyền lãnh đạo nhà nước thông qua công tác vận

động quần chúng nhân dân tham gia quản lý nhà nước

Theo Lênin, quần chúng nhân dân có vai trò cực kỳ quan trọng trong

việc giành, giữ và thực thi quyền lực nhà nước Sự thắng lợi của cách mạng

XHCN, đảm bảo cho một nhà nước vững mạnh đáp ứng yêu cầu lãnh đạo của

đảng phụ thuộc rất lớn vào lòng tin và khả năng vận động, tập hợp, giáo dục,

thuyết phục quần chúng nhân dân đi theo đảng và tiến hành các hành động

cách mạng dưới sự lãnh đạo của đảng [33, tr 68-69] Tuy nhiên, nếu không

hiểu quần chúng, không đáp ứng các nguyện vọng chính đáng của quần chúng

thì đảng chẳng những không lôi cuốn được quần chúng nhân dân tham gia vào

quản lý nhà nước, mà đảng cũng không lãnh đạo được nhà nước, ngay bản

thân bộ máy của đảng và của nhà nước cũng khó tồn tại được

Để vận động, lôi cuốn quần chúng nhân dân tham gia các công việc

quản lý nhà nước, Lênin còn cho rằng, đảng cần phải sử dụng phương thức

thuyết phục là chính Đảng lãnh đạo nhà nước và xã hội phải bằng phương

thức thuyết phục và nêu gương chứ không phải bằng mệnh lệnh, bằng sự

cưỡng bức Khi phê phán các quan điểm sai lầm trong lãnh đạo quần chúng

nhân dân thực hiện chủ trương, chính sách của đảng và nhà nước, Lênin đã

viết “Trước hết phải thuyết phục và sau đó mới cưỡng bức Dù thế nào đi nữa

thì trước hết chúng ta cũng phải thuyết phục rồi sau mới cưỡng bức Chúng ta

đã không biết thuyết phục quảng đại quần chúng và chúng ta đã phá rối mối

quan hệ đúng đắn giữa đội tiền phong và quần chúng” [33, tr 65]

Hơn nữa, để lôi cuốn được quần chúng nhân dân tham gia quản lý nhà

nước, chấp hành các đường lối, chính sách của đảng và nhà nước, đảng cần

phải lấy những thực tế sinh động, những tấm gương điển hình trong cuộc

sống mà thuyết phục Lênin chỉ rõ, Đảng làm được công tác tuyên truyền của

mình bằng hành động thực tế hơn là bằng lời nói suông Vì hiện giờ, bất luận

đối với công nhân hay nông dân, các đồng chí không thể lấy những lời nói

suông mà thuyết phục họ được, mà phải lấy thực tế mới thuyết phục nổi họ

Toàn bộ các phương thức cầm quyền của đảng chủ yếu được thực hiện

thông qua sự lãnh đạo là nhằm thể chế hóa ý chí của đảng thành hiến pháp,

pháp luật, chính sách của Nhà nước và lãnh đạo tổ chức thực hiện ý chí đó

1.2 Thực tiễn phương thức cầm quyền của Đảng cộng sản Trung Quốc

1.2.1 Những yếu tố tác động đến phương thức cầm quyền của Đảng cộng

sản Trung Quốc

1.2.1.1 Hệ thống đa đảng và vai trò cầm quyền của Đảng cộng sản Trung Quốc

Trung Quốc thực hiện nguyên tắc hợp tác đa đảng do ĐCS lãnh đạo

nhằm mục đích lắng nghe nhiều hơn những quan điểm khác nhau, tiếp thu

nhiều hơn sự giám sát của các đảng phái, giảm bớt những thiếu sót trong

quyết sách và chấp hành Ngoài ĐCS, ở Trung Quốc còn 8 chính đảng khác,

gọi chung là các đảng phái dân chủ Các chính đảng này bao gồm:

1 Ủy ban cách mạng Quốc dân đảng Trung Quốc: thành lập năm 1927

ở Hồng Kông, hiện có gần nửa triệu đảng viên Thành viên và quần chúng của

đảng có mối liên hệ lịch sử với Quốc dân đảng cũ

2 Đồng minh Dân chủ Trung Quốc: thành lập tháng 10-1941 ở Trùng

Khánh, hiện nay có khoảng 1.170.000 đảng viên Họ chủ yếu là trí thức trung

cao cấp, nhân sỹ văn hoá-giáo dục

3 Hội Kiến quốc Dân chủ Trung Quốc: thành lập tháng 12-1945 ở Trùng

Khánh, hiện có khoảng 610.000 hội viên Thành viên và quần chúng của Hội chủ

yếu là các nhân sỹ, trí thức các ngành kinh tế (công thương, ngân hàng)

4 Hội Xúc tiến Dân chủ Trung Quốc: ra đời tháng 12-1945 ở Thượng

Hải, hiện có khoảng 560.000 hội viên Họ chủ yếu là những trí thức trong các

lĩnh vực khoa học, văn hóa, giáo dục, xuất bản

5 Đảng Dân chủ Công - Nông Trung Quốc: thành lập năm 1927 ở

Thượng Hải, hiện có khoảng 550.000 đảng viên Thành viên và quần chúng

có liên hệ với đảng là giới trí thức thuộc các ngành vệ sinh y tế, khoa học kỹ

thuật, văn hóa giáo dục

6 Đảng trí công Trung Quốc: thành lập tháng 10-1925 ở Xan

Phranxisco, hiện có khoảng 130.000 đảng viên, chủ yếu là Hoa kiều (ở Mỹ là

chính) về nước, gia đình Hoa kiều, các nhân sỹ tiêu biểu có quan hệ với nước

ngoài và các chuyên gia, học giả

7 Học xã Cửu tam: ra đời tháng 12-1944 ở Trùng Khánh, hiện nay có

khoảng 570.000 thành viên Đó là những trí thức trung cao cấp thuộc các

ngành khoa học kỹ thuật, văn hóa giáo dục, vệ sinh y tế

8 Đồng minh Tự trị - Dân chủ Đài Loan: thành lập tháng 11- 1947 ở

Hồng Kông, hiện có hơn 1.400 hội viên Đó là các nhân sỹ có quốc tịch Đài

Loan đang cư trú ở lục địa

Đặc điểm chung của tám đảng phái trên là đều ra đời trong thời kỳ

Quốc dân đảng thống trị, dưới lời kêu gọi hợp tác, tuyên truyền chống Nhật

của ĐCS; thành phần giai cấp đều thuộc tư sản dân tộc và tiểu tư sản Trong

thời kỳ đó, ngoài ĐCS và Quốc dân đảng là hai đảng đối lập, 8 đảng trên là

tầng lớp trung gian Ngoài ra còn có nhiều đảng phái chính trị khác Đối với

ĐCS lúc đó, sự tồn tại của các đảng phái chính trị chính là để làm đối trọng

với Quốc dân đảng của Tưởng Giới Thạch Sau đó, các đảng này đứng về

phía ĐCS, đấu tranh cho hoà bình đất nước, đóng góp sức mình để xây dựng

một nước Trung Hoa mới Từ sau năm 1949, thời kỳ chủ nghĩa dân chủ mới,

thì lý do tồn tại các đảng này là để chống lại lập trường của Quốc dân đảng

Các đảng phái dân chủ không phải là đảng đối lập mà là đảng bạn, đảng tham

chính, tán thành sự lãnh đạo của ĐCS, cùng ra sức phấn đấu vì sự nghiệp xây

dựng CNXH ở TQ Hiện nay, các đảng phái dân chủ tham gia nghiêm túc việc

hiệp thương và quyết định những vấn đề to lớn trong đời sống chính trị của

đất nước

Tuy nhiên, lịch sử phát triển của các đảng phái dân chủ cũng trải qua

các thời kỳ lịch sử thăng trầm của cách mạng Trung Quốc Thời kỳ sau cách

mạng, sự tồn tại của các đảng dân chủ có lợi cho ĐCS ở chỗ: có lợi cho phát

triển kinh tế quốc dân - chủ nghĩa tư bản nhà nước; ổn định các tầng lớp xã

hội, vì nó vẫn được một bộ phận nhân dân tín nhiệm; công khai hoá chế độ

dân chủ - đa đảng; tạo cơ chế phản ánh tình hình, nghe ý kiến phê bình Các

đảng đã tham gia vào hiệp thương chính trị, đề cử danh sách bầu cử các cơ

quan quyền lực nhà nước và địa phương, động viên các lực lượng xã hội, thúc

đẩy sự hợp tác giữa các giai cấp trong xã hội, tích cực tham gia vào công cuộc

xây dựng CNXH Thế nhưng trong thời kỳ Cách mạng văn hoá, các đảng phái

dân chủ bị đình chỉ hoạt động (năm 1966)

Kể từ khi khôi phục hoạt động (năm 1978) đến nay, các đảng phát triển

rất nhanh, đã lần lượt triệu tập các kỳ đại hội, thông qua chương trình, chính

cương mới, bầu ban lãnh đạo mới Trên cơ sở nguyên tắc "chung sống lâu dài,

giám sát lẫn nhau" giữa ĐCS và các đảng phái dân chủ có thêm nội dung mới,

đó là: "soi thấu ruột gan, vinh nhục cùng hưởng" Đã có hơn một nghìn thành

viên của các đảng phái dân chủ đảm nhận các chức vụ lãnh đạo của

ĐHĐBND các cấp, Hội nghị chính trị hiệp thương, trong bộ máy chính quyền

nhà nước: thứ trưởng, phó tỉnh trưởng, vụ trưởng

Từ khi cải cách mở cửa, nhiệm vụ chủ yếu của các đảng phái dân chủ

là: triển khai trao đổi đối ngoại, xúc tiến các hội thảo quốc tế về chống bá

quyền quốc tế, cung cấp dịch vụ tư vấn về văn hoá - khoa học - kỹ thuật, phát

triển giáo dục từ xa, thu hút đầu tư nước ngoài, lập doanh nghiệp

Từ mô hình đảng chính trị ở Trung Quốc, có thể thấy những nét đặc thù

như sau:

- Thứ nhất, hệ thống đảng phái Trung Quốc không giống bất cứ nơi nào

trên thế giới Đó là hệ thống đa đảng, nhưng dưới sự lãnh đạo của ĐCS Các

đảng khác tự nguyện chấp nhận sự lãnh đạo đó và tích cực tham gia hoạt động

chính trị, ủng hộ đường lối chính sách của ĐCS, chứ không phải là các đảng

đối lập như các nước tư sản Mô hình này gọi là đa đảng hợp tác chứ không

phải đa đảng đối lập, dù là đối lập trung thành như ở các nước tư bản Mô