Đài tiếng nói việt nam thông tin về vệ sinh an toàn thực phẩm (khảo sát 3 chương trình trên hệ vov1 đài tiếng nói việt nam thời sự, theo dòng thời sự, nông nghiệp và nông thôn)

Cụ thể, có thể thấy rằng, vấn đề VSATTP thời gian gần đầy đã được cơ quan báo chí quan tâm và thể hiện với những chuyên trang, mục riêng như vtv24 có chương trình chống thực phẩm bẩn, vo

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS Phạm Thị Thanh Tịnh

HÀ NỘI- 2017

Luận văn đã đƣợc chỉnh sửa theo khuyến nghị của Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ

Hà Nội, ngày….tháng….năm 2017

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Luận văn được hoàn thành dưới sự hướng dẫn khoa học của TS Phạm Thị Thanh Tịnh, các tài liệu, số liệu trích dẫn là hoàn toàn trung thực, đáng tin cậy Kết quả nghiên cứu trong luận văn không trùng với những công trinh nghiên cứu trước đây

Quá trình thực hiện luận văn gặp một số khó khăn, trở ngại vì lý do khách quan và lý do cá nhân có những ảnh hưởng nhất định đến kết quả của luận văn Điều kiện tiếp cận tài liệu, tiếp cận khảo sát thông tin, phỏng vấn sâu…, còn hạn chế Trong thời gian ngắn, tác giả phải khảo sát ba chương trình phát thanh của ĐTNVN , số lượng tin, bài chưa nhiều và chủ yếu là tự phân tích các vấn đề thực tiễn nên luận văn luận chưa có cái nhìn sâu sắc và bao quát các vấn đề cần nghiên cứu Hơn thế, trong quá trình thực hiện luận văn, tôi đã nhận được sự định hướng thông suốt, chỉ bảo tận tình của giảng viên hướng dẫn, giúp đỡ, tạo điều kiện để hoàn thành luận văn Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến:

- TS.Phạm Thị Thanh Tịnh, cô giáo trực tiếp hướng dẫn, đã tận tình chỉ bảo, động viên và tiếp thêm nghị lực để tôi hoàn thành luận văn này;

- Quý thầy, cô ở Học viện Báo chí và Tuyên truyền, quý thầy, cô khoa Phát thanh- truyền hình đã luôn quan tâm, tạo điều kiện để tôi học tập và thực hiện luận văn này;

- Xin cảm ơn các anh/chị và các bạn công tác tại hệ VOV1 đã hỗ trợ tôi thực hiện khảo sát thông tin, phục vụ luận văn;

- Cảm ơn các anh, chị, các bạn ở Lớp Cao học Phát thanh- truyền hình K21.1- Học viện báo chí và tuyên truyền đã quan tâm, hỗ trợ, động viên tinh thần

- Cảm ơn gia đình, bạn bè đã ủng hộ, động viên tôi hoàn thành luận văn Chắc chắn luận văn vẫn còn nhiều thiếu sót nên tôi rất mong nhận được những ý kiến góp ý để luận văn được hoàn thiện hơn

DƯƠNG THỊ NGÁT

CÁC CHỮ VIẾT TẮT

ATVSTP : AN TOÀN VỆ SINH THỰC PHẨM

DANH MỤC BẢNG

Bảng2.1 Bảng thống kê số lượng tác phẩm trong mỗi chương trình: 42 Bảng 2.2:Thống kê số lượng bài trong từng nhóm nội dung trong cả ba

chương trình từ 207 tác phẩm khảo sát 43 Bảng 2.3 thống kê tần suất xuất hiện của các thể loại trong 207 tác phẩm

khảo sát, ở ba chương trình từ tháng 6/2016-đến tháng 6/2017 61 Bảng2.4 Kết quả đánh giá của thính giả về việc sử dụng tiếng động hiện

trường trong tác phẩm phát thanh 66 Bảng 2.5 Kết quả đánh giá mức độ tác động của âm nhạc, tiếng động trong tác

phẩm phát thanh 78 Bảng 2.6 Bảng đánh giá mức độ thỏa mãn về nội dung thông tin chuyên gia

cung cấp đến thính giả nghe trong các chương trình phát thanh 81 Bảng 3.1 Nguồn thông tin sức khỏe- vsattp được người dân lựa chọn (%) 89 Bảng 3.2 Thống kê mức độ quan tâm của thính giả đến vấn đề VSATTP trên

các loại hình báo chí/ truyền thông 92

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THÔNG TIN VSATTP TRÊN BÁO PHÁT THANH 12

1.1 Các khái niệm liên quan đến đề tài 12

1.2 Quan điểm của Đảng và Nhà nước về vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm 22

1.3 Vai trò của báo phát thanh thông tin về VSATTP 26

1.4 Nội dung báo phát thanh khi thông tin về VSATTP 32

CHƯƠNG 2: THỰC TRANG THÔNG TIN VỀ VẤN ĐỀ AN TOÀN VỆ SINH THỰC PHẨM TRÊN ĐÀI TIẾNG NÓI VIỆT NAM HIỆN NAY 38 2.1Giới thiệu về ba chương trình khảo sát trên Hệ VOV1, Đài Tiếng nói Việt Nam 38

2.2 Khảo sát thông tin về VSATTP 41

2.3 Thành công và hạn chế của thông tin VSATTP trong các chương trình 67

CHƯƠNG 3: NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG THÔNG TIN VỀ SINH AN TOÀN THỰC PHẨM TRÊN BÁO CHÍ HIỆN NAY 88

3.1 Những vấn đề đặt ra 88

3.2.Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng thông tin VSATTP trên hệ VOV1, Đài Tiếng nói Việt Nam 93

KẾT LUẬN 110

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 112

PHỤ LỤC 115

MỞ ĐẦU

1.Tính cấp thiết của đề tài

An toàn thực phẩm (ATTP) đang trở thành vấn đề nóng quốc gia, là vấn đề có tầm quan trọng đặc biệt Theo thông tin báo Phapluatplus.vn Hơn 4.000 người bị ngộ độc thực phẩm năm vừa qua (2016), trong đó có 12 ca tử vong do ngộ độc thực phẩm

Thực phẩm an toàn đóng góp to lớn trong việc cải thiện sức khoẻ con người, chất lượng cuộc sống và chất lượng giống nòi Ngộ độc thực phẩm và các bệnh do thực phẩm gây ra không chỉ gây ảnh hưởng trực tiếp tới sức khoẻ

và cuộc sống của mỗi người, mà còn gây thiệt hại lớn về kinh tế, là gánh nặng chi phí cho chăm sóc sức khoẻ An toàn thực phẩm không chỉ ảnh hưởng trực tiếp, thường xuyên đến sức khỏe mà còn liên quan chặt chẽ đến năng suất, hiệu quả phát triển kinh tế, thương mại, du lịch và an sinh xã hội Đảm bảo an toàn thực phẩm góp phần quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, xoá đói giảm nghèo và hội nhập quốc tế Vì vậy, vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm đang đặt ra những vấn đề cấp thiết Đến nay, Đảng và nhà nước và các

cơ quan báo chí truyền thông, các tổ chức y tế, sức khỏe cộng đồng đang rất quan tâm đến vấn đề VSATTP, thể hiện qua hàng loạt các chủ trương, chính sách, chỉ thị, nghị quyết, chiến lược, và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật

về VSATTP Vấn đề VSATTP gắn liền với việc áp dụng các tiêu chuẩn, quy định về quản lý, xử lý các trường hợp vi phạm ( Sử dụng chất cấm trong chăn nuôi, nuôi trồng, sản xuất, tái chế, bảo quản ); Áp dụng các biện pháp, giải pháp giảm thiểu hành vi gây mất VSATTP và cải thiện chất lượng, hiệu quả sản xuất

Trong các cách khắc phục, truyền thông có vai trò quan trọng góp phần giảm thiểu những tác động xấu đến thực phẩm Thông tin về VSATTP trên phát thanh là một kênh quan trọng giúp người dân mở rộng hiểu biết, thay đổi hành vi, cùng có ý thức vì một cuộc sống khỏe Mặt khác, với chức năng dự

báo, phản biện, báo chí có thể tác động đến dư luận bằng những thông tin không bình thường trong thực tiễn, góp phần thực thi chính sách pháp luật về ATTP trong cuộc sống Báo chí không chỉ kịp thời đưa tin về những sự kiện,

sự cố về thực phẩm mà còn cảnh báo nguyên nhân, tìm giải pháp khắc phục, phòng ngừa những hành vi vi phạm ảnh hưởng đến sức khỏe con người Vì vậy, vấn đề VSATTP được báo chí xác định là mảng đề tài nóng Một số lượng lớn các tác phẩm phát thanh nói riêng và báo chí nói chung đã được báo chí truyền tải đến công chúng Đặc biệt, các báo đài đã tổ chức các chuyên trang, chuyên mục riêng về đảm bảo VSATTP với tần suất thông tin đều đặn Trong đó, chủ đề về sử dụng chất cấm, tồn dư thuốc bảo vệ thực phẩm được báo chí rất quan tâm, khai thác và đăng tải liên tục dưới dạng bài phản ánh, phóng sự Các tác phẩm về VSATTP đã góp phần không nhỏ trong hiệu quả truyền thông về vấn đề bảo đảm ATVSTP Tuy nhiên, bên cạnh các bài phản ánh, phê phán hành vi của người dân, doanh nghiệp vi phạm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe con người báo chí thông tin về thực phẩm bẩn cần có nhiều hơn những tác phẩm phản biện về chính sách, quản

lý, truyền tải thông điệp nâng cao ý thức người dân về bảo đảm sức khỏe con người bằng chính những thức ăn, đồ uống tiêu thụ hàng ngày bằng những thông điệp nhẹ nhàng, dễ nhớ, dễ hiểu Các thể loại có hàm lượng thông tin sâu như phóng sự, phỏng vấn, bình luận, tác phẩm điều tra, kí sự cần được khai thác triệt để nhằm tạo ra những tác phẩm lôi cuốn, hấp dẫn hơn Cụ thể,

có thể thấy rằng, vấn đề VSATTP thời gian gần đầy đã được cơ quan báo chí quan tâm và thể hiện với những chuyên trang, mục riêng như vtv24 có

chương trình chống thực phẩm bẩn, vov2 có các chuyên mục Sống khỏe mỗi

ngày, Thực khách thông thái, vov1 có các bài phản ánh, phóng sự trong các

chương trình thời sự, theo dòng thời sự, chương trình nông nghiệp và nông thôn, hay trên báo in cũng có rất nhiều bài phân tích sâu và bình luận về thực phẩm bẩn Tuy nhiên, hàm lượng thông tin truyền tải đến công chúng trên các phương tiện báo chí, truyền thông chưa đủ mạnh vẫn mang tính chất chung chung, chưa quyết liệt, các vấn đề chưa được khai thác một cách toàn diện,

đầy đủ về các vấn đề liên quan nổi cộm như thực trạng mất ATVSTP, các hành vi, thủ đoạn vi phạm, chưa thông tin rõ những điều khoản, mức phạt và báo, đài cũng chưa thông tin rõ kết quả pháp luật khép tội các trường hợp phạm pháp liên quan đến hành vi mua, bán, sản xuất TP bẩn gây nguy gại sức khỏe và tính mạng con người Đồng thời, các chính sách còn mang tính chung chung, thông tin tuyên truyền về ATVSTP chưa thấy mạch nội dung cụ thể

Cả hai mảng nội dung phản ánh tích cực (các điển hình tiên tiến, nhân tố tích cực trong vấn đề ATVSTP và những tiêu cực diễn biến hàng ngày, giờ đều

mờ nhạt do báo, đài chỉ dồn dập thông tin ở một vài ngày sự việc diễn ra sau

đó lại bị lắng lại, nên hiệu quả tuyên truyền chưa cao); các thể loại truyền tải chưa được sử dụng để phát huy hết tác dụng Đặc biệt, chưa có chiến lược truyền thông cụ thể để đẩy lùi tình trạng thực phẩm bẩn hiện nay Và trong các loại hình báo chí, phát thanh vẫn là một trong những kênh tiếp nhận thông tin phổ biến, quen thuộc với chúng ta Trước vấn đề VSATTP có tác động sâu rộng đến sức khỏe của cộng đồng, nhận thấy để phát huy lợi thế của phát thanh, thông tin trên báo phát thanh về VSATTP cần phải được nghiên cứu

và có những phương pháp cụ thể trong công tác thông tin về VSATTP

Ngoài ra, việc lựa chọn những giải pháp thông tin nào để đạt được hiệu quả xã hội cao nhất trong truyền thông về bảo đảm ATTP là vấn đề thiết thực hiện nay Để có thể đạt được mục tiêu này, cần phân tích thực trạng thông tin về thực phẩm, về ATVSTP trên báo phát thanh, từ đó đề xuất giải pháp và khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả truyền thông về VSATTP Đây

cũng chính là lý do tác giả chọn đề tài : “Đài tiếng nói Việt Nam thông tin về

vệ sinh an toàn thực phẩm” Khảo sát 3 chương trình trên hệ VOV1- Đài tiếng nói Việt Nam: Thời sự, Theo dòng thời sự, Nông nghiệp và nông thôn

2.Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Các vấn đề liên quan đến VSATTP đã được nhiều cơ quan, tổ chức, nghiên cứu sinh quan tâm nghiên cứu thời gian qua Các nghiên cứu về VSATTP rất phong phú Tuy nhiên, vấn đề VSATTP trên phát thanh thì hầu như chưa có nghiên cứu nào liên quan trực tiếp đến nội dung này Dưới đây là

các tài liệu, đề tài nghiên cứu liên quan ở một vài khía cạnh mà tác giả có thể tham khảo:

- Tác giả Nguyễn Văn Dững, trong cuốn Báo chí truyền thông hiện đại

( từ hàn lâm đến đời thường ), NXB Đại học quốc gia Hà Nội, 2010 đã đề

cập một cách hệ thống từ khái niệm, đặc điểm đến phân tích, lý luận về truyền thong đại chúng, báo chí, đặc điểm của báo chí hiện đại, nhà báo và việc đào tạo báo chí, báo chí với vấn đề trẻ em Tác giả luận văn kế thừa các vấn đề lý luận, hệ thống khái niệm về báo chí truyền thông

- PGS,TS Nguyễn Văn Dững, Cơ sở lý luận báo chí NBX Lao động,

Hà Nội 2012 Nội dung cuốn sách chủ yếu cung cấp kiến thức cơ bản và hệ thống của lý luận báo chí như khái niệm và đặc điểm báo chí, bản chất hoạt động báo chí, đối tượng, công chúng và cơ chế tác động của báo chí; các chức năng và nguyên tắc cơ bản của hoạt động báo chí, về chủ thể hoạt động báo chí, vấn đề tự do báo chí… cuốn sách này tiếp cận báo chí từ quan điểm hệ thống, trên cơ sở đề cập các quan điểm khác nhau về báo chí, bám sát các quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản và Nhà nước Việt Nam về báo chí Với giáo trình này, tác giả luận văn tham khảo và kế thừ hệ thống lý luận về khái niệm báo chí, báo in; vai trò chức năng của báo chí, báo in

- Đề tài “Vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm trên báo chí hiện nay”, Luận

văn tốt nghiệp cao học năm 2008 của tác giả Chu Thúy Ngà (Phân viện Báo chí

và Tuyên truyền) Đề cập đến vai trò và tầm quan trọng của báo chí trong việc kịp thời phát hiện những vụ việc các doanh nghiệp, cá nhân sai phạm, lợi dụng lòng tin của nhân dân Qua đó định hướng cho dư luận, truyền thông, giáo dục việc an toàn vệ sinh thực phẩm nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng

- Cuốn sách “Vệ sinh an toàn thực phẩm”, PGS.TS Trần Đáng, NXB

Y học Hà Nội (2005) đã trình bày và phân tích những vấn đề cơ bản trong quản lý VSATTP hiện nay Đó là các nguy cơ gây ô nhiễm, ngộ độc thực phẩm, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm trong trường hợp đặc biệt, một số bệnh ở động vật lây qua người; công tác giáo dục, tuyên truyền, quản lý về

ATVSTP và luật thực phẩm ở một số nước Ngoài ra cuốn sách còn chỉ ra những thách thức của ngành thực phẩm trong nước như hệ thống tổ chức quản lý chưa đủ mạnh, các quy trình, quy phạm, tiêu chuẩn kỹ thuật về chất lượng, vệ sinh an toàn thực phẩm chậm ban hành, sự quan tâm của các cấp, ngành, tổ chức xã hội, nhân dân còn hạn chế, thanh tra ngành yếu…là những nguyên nhân dẫn đến tình trạng thực phẩm giả, không đảm bảo chất lượng,

vệ sinh an toàn lưu hành trên thị trường

- “Hội nhập kinh tế quốc tế và vấn đề đổi mới công tác quản lý thực phẩm

ở Việt Nam” đăng trên Kỷ yếu hội nghị khoa học vệ sinh an toàn thực phẩm lần thứ 3- 2005 của tác giả Nguyễn Hữu Dũng cho biết những tác động trực tiếp của

2 hiệp định WTO, đó là hiệp định về vệ sinh thực phẩm và kiểm dịch động thực vật (SPS) và hiệp định về rào cản kỹ thuật trong giao dịch thương mại quốc tế (TBT) tới hoạt động sản xuất, kinh doanh và giao lưu thương mại Bài viết chỉ rõ chúng ta phải tuân theo luật chơi quốc tế, do đó là cần thiết phải đổi mới công tác quản lý thực phẩm từ bộ máy tổ chức, phương thức quản lý, trình độ quản lý, điều kiện cơ sở vật chất, phục vụ quản lý và điều kiện sản xuất kinh doanh của các cơ sở chế biến thực phẩm hiện nay

- Trong cuốn sách tham khảo “Truyền thông nông nghiệp, nông dân,

nông thôn ” (NXB Nông nghiệp 2010) do nhiều tác giả chủ biên cũng đề cập

ít nhiều đến mối liên hệ giữa vai trò của báo chí trong việc trong hoạt động truyền thông và phát triển nông nghiệp nhưng tiếp cận chủ yếu dưới góc độ phát triển kênh thông tin và nâng vị thế của người dân trong thời kỳ đổi mới, chưa đi sâu vào vấn đề truyền thông phát triển nền nông nghiệp sạch

- Đề tài “Thông tin về kiến thức chăm sóc sức khỏe nhân dân trên báo

chí ngành Y tế hiện nay”, Luận văn thạc sĩ Báo chí học năm 2013 của tác giả

Hoàng Nữ Thái Bình (Học viện Báo chí và Tuyên Truyền) Trên cơ sở khảo sát, đánh giá thực trạng hoạt động thông tin sản phẩm truyền thông về kiến thức chăm sóc sức khỏe nhân dân trên các báo, tạp chí của ngành Y tế, luận văn đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng của thông tin, tuyên

truyền về kiến thức chăm sóc sức khỏe nhân dân trên các báo, tạp chí của ngành y tế

- Trong luận văn thạc sỹ năm 2015 của tác giả Khuất Thị Diệu Linh với

đề tài “Thông điệp về an toàn thực phẩm trên báo mạng điện tử hiện nay ”, có

đề cập tới vai trò của báo chí đối với hoạt động truyền thông về an toàn thực phẩm, nhưng tiếp cận chủ yếu dưới góc độ nghiên cứu các tiêu chí thông tin

xã hội học về thực phẩm trên báo mạng điện tử

- Liên quan đến vấn đề phát triển nông nghiệp sạch, trong luận văn thạc

sỹ báo chí học năm 2013 của tác giả Trần An Phước với đề tài Báo in địa

phương với việc phát triển nông nghiệp ở đồng bằng Sông Cửu Long đã đi

sâu phân tích vai trò của báo chí trong phát triển nông nghiệp nhưng đối tượng cụ thể ở đây là nông nghiệp sạch- và đi sâu và tầm quan trọng của nông nghiệp sạch, chưa chú trọng tác động chiều ngược lại của báo chí

- Đề tài “Tuyên truyền giáo dục sức khỏe trên các phương tiện thông

tin đại chúng”, Luận văn tốt nghiệp cao học năm 2004 của tác giả Đỗ Võ

Tuấn Dũng (Phân viện Báo chí và Tuyên truyền) Đề tài cũng đề cập đến thông tin sức khỏe nhưng chỉ dừng lại ở mức độ khái quát về tình hình thực hiện nhiệm vụ tuyên truyền giáo dục sức khỏe trên các phương tiện truyền thông đại chúng

- Đề tài “Báo in Thủ đô với vấn đề truyền thông sức khỏe”, Luận văn

thạc sĩ Báo chí học năm 2014 của tác giả Nguyễn Trọng Tiến (Học viện Báo chí và Tuyên Truyền) Luận văn phân tích các tin tức, bài báo, ảnh được phản ánh và so sánh cách thức đưa tin về sức khỏe trên báo in Thủ đô Dựa trên kết quả phân tích, khảo sát nội dung đưa ra bức tranh tổng thể trong truyền thông sức khỏe và từ đó đề xuất chiến lược truyền thông sức khỏe và thông tin phòng chống dịch bệnh trên các phương tiện truyền thông trong thời gian tới

- Đề tài “Tạp chí ngành Y tế với vấn đề giáo dục sức khỏe cộng đồng”,

Luận văn thạc sĩ Báo chí học của tác giả Nguyễn Thị Hoài Phương năm 2015 (Học viện Báo chí và Tuyên Truyền) Luận văn khái quát, hệ thống hoá những vấn đề lý luận và thực tiễn về giáo dục sức khỏe cộng đồng, vai trò của

báo chí đối với các vấn đề giáo dục sức khỏe cộng đồng nhằm nâng cao chất lượng thông tin, tăng cường tính hiệu quả của thông tin giáo dục trên tạp chí

Như đã thông tin ở trên, các công trình nghiên cứu hầu hết có liên quan đến thông tin VSATTP hoặc nghiên cứu ở loại hình báo chí khác (báo mạng điện tử, báo in, truyền hình) , Và chưa có công trình cụ thể nghiên cứu về phát thanh với vấn đề VSATTP Đây chính là lý do tôi chọn đề tài : “ ĐTNVN thông tin về VSATTP

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

3.1 Mục đích nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu trên cơ sở khảo sát các kết quả nhằm phân tích, đánh giá thực trạng thông tin VSATTP trên Hệ VOV1, Đài Tiếng nói Việt Nam (Cụ thể: Khảo sát 3 chương trình trên hệ VOV1 – Đài Tiếng nói Việt Nam: Thời sự, Theo dòng thời sự, Nông nghiệp và Nông thôn ) làm rõ những

ưu điểm, hạn chế Từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả thông tin của phát thanh về VSATTP

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

Để đạt được mục đích đặt ra tác giả luận văn thực hiện những nhiệm vụ

cơ bản như sau:

- Hệ thống hóa những vấn đề lý luận chung về báo chí truyền thông; về phát thanh, đặc biệt là thông tin phát thanh với vấn đề VSATTP Cụ thể: các khái niệm công cụ về báo phát thanh và thông tin trên báo phát thanh; VSATTP và thông tin VSATTP; thông tin về VSATTP trên báo phát thanh; Quan điểm của Đảng và nhà nước về vấn đề VSATTP; làm rõ vai trò của báo phát thanh thông tin về VSATTP; Những yêu cầu đối với báo phát thanh trong thông tin về VSATTP … đây là khung lý thuyết quan trọng để tác giả khảo sát, đánh giá thực trạng ĐTNVN với vấn đề ATVSTP hiện nay

- Khảo sát đánh giá thực trạng thông tin của ĐTNVN với vấn đề ATVSTP trên cơ sở những tiêu chí lý thuyết chương 1 đặt ra Cụ thể: giới thiệu 3 chương trình lựa chọn khảo sát; Khảo sát thông tin về VSATTP về tần suất thông tin, phân tích, đánh giá nội dung – hình thức thông tin của các tác

phẩm khảo sát Từ đó làm rõ những thành công và hạn chế dựa trên kết quả khảo sát

- Đưa ra những vấn đề tồn đọng, vướng mắc, để hệ thống giải pháp kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả của báo chí nói chung, báo phát thanh ở ĐTNVN nói riêng đối với vấn đề truyền thông về ATTP Cụ thể: một số vấn

đề đặt ra đối với việc thông tin báo chí về đảm bảo thực phẩm sạch; các giải pháp (chung và cụ thể) nhằm nâng cao hiệu quả của báo phát thanh truyền thông về VSATTP

4 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi khảo sát

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu về ĐTNVN thông tin về VSATTP

4.2 Phạm vi khảo sát

Hiện tại, vấn đề VSATTP đã có hệ vov2 đang triển khai với các chương trình chuyên biệt mang tính chất tư vấn, chỉ dẫn rất cụ thể, sinh động,

hấp dẫn như: Thực khách thông thái, Sống khỏe mỗi ngày, Tuy nhiên, vov1

là một kênh thông tin tổng hợp, trong đó có vấn đề VSATTP lại là vấn đề mà

xã hội đang rất quan tâm Bởi vậy, học viên chọn vov1 ( hệ thời sự, chính trị tổng hợp) với 3 chương trình cụ thể để nghiên cứu về vấn đề VSATTP: Chương trình Thời sự 12h, Theo dòng thời sự, nông nghiệp và Nông thôn Đây đều là những chương trình có dung lượng lớn và được phát vào những khung giờ được nhiều người dành thời gian theo dõi thường xuyên

Luận văn khảo sát trong thời gian từ tháng 5/2016 đến tháng 5/2017

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu đề tài

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn nghiên cứu dựa trên cơ sở nhận thức luận những vấn đề lý luận chung về báo chí- truyền thông hiện đại; quan điểm, đường lối, chính sách và pháp luận của Đảng, Nhà nước liên quan đến báo chí – truyền thông; lý luận thuộc nghành khoa học liên quan về thực phẩm, thực phẩm bẩn, các chất cấm trong nuôi trồng, tồn dư thuốc bảo vệ thực vật, phát triển bền vững…

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu luận văn tác giả sử dụng các phương pháp nghiên cứu công cụ cơ bản sau:

- Phương pháp nghiên cứu, phân tích tài liệu: Phương pháp này được

sử dụng nhằm thu thập, nghiên cứu, kế thừa những tài liệu đã được các tác giả công bố nhằm xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài này Trên cơ sở đó, sử dụng

để so sánh, minh họa cho các kết quả khảo sát của mình, khẳng định những đóng góp mới của luận văn mình

- Phương pháp thống kê: Dùng để thống kê tài liệu, con số, dữ liệu

có được trong quá trình khảo sát

- Phương pháp phân tích, tổng hợp: Được sử dụng để đánh giá các số

liệu, các kết quả khảo sát và rút ra những luận điểm khoa học, từ đó đề xuất những giải pháp cần thiết nhằm phát huy ưu điểm, hạn chế nhược điểm thực hiện

- Phương pháp khảo sát, so sánh: Cụ thể, tác giả áp dụng phương pháp

này thông qua việc lập phiếu khảo sát, thống kê, tổng hợp, phân tích, so sánh đánh giá thực trạng ĐTNVN thông tin về vấn đề ATVSTP Mục đích sử dụng các phương pháp này nhằm có được các kết quả định tính và định lượng về vấn đề nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu xã hội học ( phỏng vấn anket ): Tác giả xây dựng bảng anket, khảo sát 300 mẫu thính giả nghe đài, trong đó 100 mẫu ở

thính giả thường xuyên nghe chương trình Thời sự 12h, 100 mẫu thường xuyên nghe Theo dòng thời sự và 100 mẫu thường nghe chương trình Nông

nghiệp và nông thôn Bảng anket được gửi tới công chúng bằng cách hình

thức: trực tiếp; email Từ kết quả điều tra xã hội học, tác giả thu nhận các ý kiến, nhận xét, đánh giá của công chúng, qua đó thu nhận những thông tin cần thiết cho việc nghiên cứu

- Phương pháp phỏng vấn sâu ( tác giả phỏng vấn phóng viên, biên tập viên trực tiếp thực hiện các tác phẩm mà luận văn khảo sát để thấy được những khó khăn, vướng mắc mà họ gặp phải trong quá trình tác nghiệp, lý do chọn đề tài phản ánh; phỏng vấn sâu thính giả nghe đài bao gồm người làm và hiểu về kiến thức của báo chí, truyền thông để có được đánh giá khách quan nhiều chiều về chất lượng thông tin và hiệu quả sử dụng âm nhạc, tiếng động trong tác phẩm, phỏng vấn sâu thính giả thường xuyên nghe chương trình khảo sát để thấy được mức độ tiếp nhận thông tin của người dân): cụ thể, tác giả chuẩn bị chủ đề phỏng vấn, đối tượng trả lời phỏng vấn, thời gian và địa điểm phỏng vấn, ghi biên bản của cuộc phỏng vấn…, luận văn sử dụng phương pháp này nhằm mục đích đưa ra được ý kiến của các đối tượng đã lựa chọn về vấn đề luận văn nghiên cứu

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

6.1 Ý nghĩa lý luận

Đề tài góp phần hệ thống hóa một số vấn đề lý luận liên quan đến thông tin về VSATTP trên báo chí; làm rõ vai trò, yêu cầu của thông tin về ATTP trên báo phát thanh hiện nay Khuyến nghị giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động truyền thông báo chí trong công tác tuyên truyền, cung cấp thông tin nâng hiểu biết của công chúng về vấn đề VSATTP Kết quả nghiên cứu sẽ làm cơ sở cho việc nêu lên những vấn đề lý luận về hệ thống các chương trình thông tin chuyên biệt trong lĩnh vực thực phẩm, VSATTP ở Việt Nam hiện nay

6.2 Ý Nghĩa thực tiễn

Với việc khảo sát toàn diện, có hệ thống cách thức thông tin về VSATTP trên Hệ VOV1, Đài Tiếng nói Việt Nam, Luận văn là tài liệu tham

khảo cho phóng viên, biên tập viên chương trình “ Thời sự”, “Nông nghiệp

nông thôn”, và Theo dòng thời sự Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là nguồn

tư liệu tham khảo chính xác, có hệ thống, đầy đủ cho những phóng viên đang hoạt động trên lĩnh vực thực phẩm nói chung và thông tin về VSATTP nói

riêng trong hoạt động tuyên truyền sao cho sát với nhu cầu thông tin ATVSTP

của người dân

Luận văn có thể là tài liệu tham khảo về mặt thực tiễn tại các cơ quan báo chí nói chung, báo phát thanh nói riêng

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục, tài liệu tham khảo, phụ lục, Khóa luận có nội dung chính được kết cấu gồm 3 chương 8 tiết:

Chương 1: Một số vấn đề thông tin về ATVSTP trên báo phát thanh hiện nay

Chương 2: Thực trạng thông tin về vấn đề ATVSTP trên Hệ VOV1, Đài Tiếng nói Việt Nam

Chương 3: Những vấn đề đặt ra và giải pháp nâng cao chất lượng thông tin ATVSTP trên báo phát thanh hiện nay

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THÔNG TIN SỨC KHỎE TRÊN BÁO PHÁT THANH

1.1 Các khái niệm liên quan đến đề tài

1.1.1 Báo phát thanh và thông tin trên báo phát thanh

Khái niệm về thông tin

Thông tin là khái niệm cơ bản của khoa học cũng là khái niệm trung tâm của xã hội trong thời đại mới Mọi quan hệ, mọi hoạt động của con người đều dựa trên một hình thức giao lưu thông tin nào đó Mọi tri thức đều bắt nguồn bằng một thông tin về những điều đã diễn ra, về những cái người ta đã biết, đã nói, đã làm Và điều đó luôn xác định bản chất và chất lượng những mối quan hệ của con người Vậy thông tin là gì?

PGS.TS.NGƯT Đoàn Phan Tân, Đại học Văn hóa Hà Nội cho rằng:

“Thông tin là tất cả các sự việc, sự kiện, ý tưởng, phán đoán làm tăng thêm sự

hiểu biết của con người.” Thông tin hình thành trong quá trình giao tiếp: Một

nguời có thể nhận thông tin trực tiếp từ người khác thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, từ các ngân hàng dữ liệu, hoặc từ tất cả các hiện tượng quan sát được trong môi trường xung quanh

Trong cuốn “Cơ sở lý luận báo chí” của tác giả Tạ Ngọc Tấn thì cho rằng: “Thông tin là một loại hình hoạt động để chuyển đi các nội dung thông

báo… Thông tin được dùng để chỉ chất lượng nội dung của thông báo nói chung Trong trường hợp này, người ta xem xét chất lượng nội dung thông báo bằng „lượng thông tin‟ được chuyển đến đối tượng tiếp nhận.” [2, tr.23]

Trong đời sống con người, nhu cầu thông tin là một nhu cầu rất cơ bản Nhu cầu đó không ngừng tăng lên cùng với sự gia tăng các mối quan hệ trong

xã hội Mỗi người sử dụng thông tin lại tạo ra thông tin mới Các thông tin đó lại được truyền cho người khác trong quá trình thảo luận, truyền đạt, trong thư

từ và tài liệu, hoặc qua các phương tiện truyền thông khác Thông tin được tổ chức tuân theo một số quan hệ logic nhất định, trở thành một bộ phận của tri thức, đòi hỏi phải được khai thác và nghiên cứu một cách hệ thống

kỹ thuật sóng điện từ và hệ thống truyền thanh, tác động vào thính giác (tai)

của công chúng” [3, tr51]

Trong cuốn “ Truyền thông đại chúng ”, tác giả Tạ Ngọc Tấn đã đưa ra

khái niệm về phát thanh như sau: “Phát thanh là loại hình truyền thông đại

chúng, trong đó nội dung thông tin được chuyển tải qua âm thanh Âm thanh trong phát thanh là lời nói, âm nhạc và các loại tiếng động làm nền hoặc minh họa cho lời nói.”

Trong giáo trình báo phát thanh của học viện báo chí và tuyên truyền nêu rõ:

“Phát thanh là một loại hình báo chí sử dụng kỹ thuật sóng điện từ và

hệ thống truyền thanh, truyền đi ngôn ngữ âm thanh, trực tiếp tác động vào thính giác của đối tượng” [6, tr.16]

Báo phát thanh được hiểu như một kênh truyền thông đại chúng, một loại hình báo chí điện tử hiện đại mà đặc trưng cơ bản là dùng thế giới âm thanh phong phú sinh động (lời nói, âm nhạc, tiếng động) để truyền tải thông điệp nhờ sử dụng kỹ thuật sóng điện từ và hệ thống truyền thanh, tác động vào thính giác của công chúng Nhờ sử dụng lời nói, tiếng động và âm nhạc tác động vào thính giác của công chúng nên phát thanh có thể chuyên chở thông tin đến bất cứ đâu

Ngày nay, phát thanh hiện đại đã khắc phục được những hạn chế cơ bản của phát thanh truyền thống Đó là sự thay đổi phương thức trong sản xuất các chương trình phát thanh cho phù hợp với tình hình mới và đáp ứng nhu cầu của công chúng Trong phương thức sản xuất các chương trình phát thanh hiện đại, những ưu điểm của phát thanh truyền thống (như: có đối

tượng thính giả rộng rãi; tính tức thời và tỏa khắp; ưu thế chiếm lĩnh không gian toàn bộ thời gian trong ngày; tính giao tiếp cá nhân; thông điệp len lỏi khắp nơi và có khả năng tác động nhanh; dễ tác động vào tình cảm; sinh động trong cách thể hiện; sự thuyết phục, lôi kéo của lời nói tác động vào thính giác; kích thích trí tưởng tượng, buộc thính giả phải tự hình dung, liên tưởng; thiết bị rẻ tiền, đơn giản, dễ phổ biến…) vẫn tiếp tục được phát huy mạnh mẽ và lại được sự hỗ trợ đắc lực của công nghệ mới nên càng trở nên hấp dẫn hơn, hiệu quả hơn Trong phát thanh hiện đại, sự xuất hiện của các phóng viên, biên tập viên và người dẫn làm cho chương trình có nhiều màu sắc, sinh động, gần gũi, hấp dẫn công chúng hơn Việc sử dụng nhiều giọng nói và âm thanh phong phú - trong đó có nhiều tiếng nói của người dân và việc sử dụng phương thức nói với ngôn ngữ đời sống bình dị có thể tạo ra cảm giác gần gũi, thân mật cho thính giả Bên cạnh đó, việc xây dựng các dạng chương trình mở, trong đó thính giả có thể tham gia trực tiếp vào chương trình (ở những mức độ khác nhau) cũng là những ưu thế của phương

thức sản xuất các chương trình phát thanh hiện đại Các phương thức sản

xuất chương trình hiện đại, mới mẻ như phát thanh có hình, phát thanh trên mạng, phát thanh tương tác, phát thanh thực tế… thực sự là một cuộc cách mạng giúp cho nó đổi mới toàn diện trong nỗ lực thích ứng để tồn tại, phát

triển Phương thức sản xuất các chương trình phát thanh hiện đại cũng hạn

chế được những nhược điểm, hạn chế của phát thanh truyền thống (như: công chúng chỉ tiếp nhận thông tin qua duy nhất một giác quan là tai nghe; nặng tính độc thoại; khó diễn tả được những hình ảnh phức tạp; độ xác thực của thông tin không cao; thính giả khó nhớ được toàn bộ thông tin do tính chất

hình tuyến; nghe càng nhiều, độ ghi nhớ càng giảm ) Công chúng của phát

thanh hiện đại không chỉ nghe mà còn có thể nhìn (phát thanh có hình), không chỉ nghe một lần một cách bị động mà có thể nghe nhiều lần một cách chủ động (phát thanh trên mạng); không chỉ tiếp nhận thông tin một chiều mà có thể trực tiếp tham gia vào các chương trình đang phát sóng (phát thanh tương tác, phát thanh thực tế) v.v

Như vậy, ngay trong khái niệm phát thanh đã thể hiện rõ bản chất của loại hình là báo nói, với các yếu tố tạo nên bao gồm: phương thức truyền tải ( sử dụng ngôn ngữ chính yếu là lời nói- kết hợp sự mô phỏng, hỗ trợ của

âm nhạc- tiếng động) + điều kiện truyền tải là hệ thống sóng điện từ qua phương tiện radio đến với thính giả

+ Thông tin trên phát thanh:

Trong cuốn “Cơ sở lý luận của báo chí” của E.P.Prôkhôrốp cho rằng:

“Thông tin trong báo chí từ lâu thường được dùng trong ba nghĩa có quan hệ

mật thiết với nhau: Đó là các thông báo ngắn không bình chú về các tin tức nóng hổi của đời sống trong nước và quốc tế; là danh mục nhóm các thể loại tin tức (các loại hình thông tin: tin ngắn, báo cáo, tường thuật, phỏng vấn); cuối cùng thông tin đôi khi được hiểu là thể loại tin ngắn.” [4, tr.26]

Trong cuốn “Cơ sở lý luận báo chí truyền thông” của tác giả Dương Xuân Sơn lại cho rằng: “Thông tin trong báo chí đang tồn tại hai cách

hiểu: Một là, tri thức, tư tưởng do nhà báo tái tạo và sáng tạo từ hiện thực cuộc sống Hai là, sự loan báo cho mọi người biết.” [3, tr.55]

Theo cách hiểu đầu tiên, thông tin thể hiện tính chất khởi đầu, khởi điểm Đây là đặc trưng cơ bản của báo chí nói chung Còn theo cách hiểu thứ hai, là sử dụng các phương tiện kỹ thuật hiện có để truyền đạt kết quả sáng tạo của nhà báo ra thế giới xung quanh Như vậy, thông tin cũng chính là chức năng của báo chí

Thông tin là chức năng cơ bản, quan trọng hàng đầu của báo chí nói chung và phát thanh nói riêng Báo chí ra đời là để đáp ứng, thỏa mãn nhu cầu thông tin giao tiếp của công chúng và xã hội Xã hội càng phát triển, con người càng văn minh thì nhu cầu thông tin giao tiếp càng cao, càng đa dạng, phong phú Quá trình đáp ứng nhu cầu này làm cho báo chí phát triển nhanh chóng Báo chí thực hiện mọi chức năng khác đều thông qua con đường thông tin Báo chí thông tin để thực hiện chức năng tư tưởng, định hướng dư luận xã hội; để thực hiện vai trò giám sát, quản lý xã hội; để thực hiện chức năng văn

hóa, giải trí Thông tin báo chí phải đảm bảo tính thời sự, diễn tả những điểm nóng, vấn đề nổi cộm nhất trong đời sống xã hội

Tất cả các tác phẩm báo chí (tin, phóng sự, bình luận…) đều chứa đựng trong mình một hàm lượng thông tin nhất định Mặt khác, tiêu đề của các tác phẩm cũng hàm chứa các giá trị thông tin, hay các yếu tố như cỡ chữ, cách xếp chữ trên các tờ báo, vị trí của tác phẩm trên trang báo, chương trình phát thanh - truyền hình trên sóng, giọng đọc của người dẫn… dường như đều có chứa đựng thông tin và tác động động thông tin khi truyền tải Nghĩa là chúng đều có vai trò, tác dụng làm cho tác phẩm hấp dẫn hơn nhưng vẫn phải giữ được phần tư liệu của nó

Trong cuốn “ Báo chí phát thanh hiện đại ” PGS.TS Nguyễn Đức Dũng cho rằng: “Phát thanh hiện đại phải mang đến cho thính giả thông tin tức thì, mới nhất, có ý nghĩa và tác động vào cuộc sống nhiều nhất” Như vậy, ngoài những yêu cầu phản ánh đầy đủ, toàn diện những vấn đề bức thiết của tất cả các lĩnh vực: kinh tế- chính trị- văn hóa- đời sống- xã hội, thì thông tin trên phát thanh có được các đặc điểm:

Nhanh: Ngay lập tức, thông điệp có thể tác động đến hàng triệu người

trên khắp hành tinh, vượt qua mọi biên giới quốc gia, lãnh thổ, vượt qua mọi cản trở của hàng rào thuế vụ, hải quan, biên phòng…Từ khái niệm loại hình báo phát thanh đã đưa ra cơ chế tác động linh hoạt của thông tin loại hình phát thanh đó là nhanh, phát thanh có lợi thế của mình từ kết cấu đơn giản, gọn nhẹ, dễ sản xuất, và có khả năng tổng hợp - đưa tin ngay khi sự việc xảy ra hoặc sự việc đồng thời xảy ra (từ lời nói đến thính giác, tốc độ truyền nhanh hơn rất nhiều so với những loại hình khác) Ở điểm này, có thể so sánh với loại hình báo in, báo in cần sự kiểm duyệt, phân tích kỹ lưỡng sau đó mới đến được tay người đọc Như vậy thông tin đã bị nguội đi khi đến được tay độc giả, đối với truyền hình: Về mặt kỹ thuật, việc lan tỏa tín hiệu truyền hình khó khăn, phức tạp hơn phát thanh, vẫn bị hạn chế bởi sự cồng kềnh máy móc, cần phương tiện chuyên chở di chuyển các thiết bị, ekip thực hiện và công

đoạn dàn dựng đã làm thông tin, sự việc bị chậm đi…

Thông tin phát thanh có độ phủ sóng rộng và dễ tiếp nhận: Thông tin

trên sóng phát thanh có thể len lỏi vào mọi tầng lớp cư dân khắp mọi nơi Đối tượng tác động rộng rãi nhất, người nghe không cần biết chữ, miễn là có khả năng nghe và hiểu được ngôn ngữ lời nói được chuyển tải trên sóng phát thanh…Đó là ưu thế lý tưởng của báo phát thanh

Thông tin đa chiều- sinh động- hấp dẫn người nghe : Việc sử dụng thế

giới âm thanh- lời nói- tiếng động, với cách thức tác động đa chiều, báo phát thanh có thể tạo dựng lên bức tranh đa chiều, sống động về cuộc sống hôm nay cả về diện mạo và chiều sâu trong ký ức con người, kích thích mạnh mẽ trí tưởng tượng của người nghe từ những thông tin truyền tải

Có thể nói, phát thanh là một loại hình truyền thông độc đáo, hấp dẫn, thông tin có khả năng tạo ra được sức hút và thiện cảm đối với đông đảo công chúng Thông tin trên phát thanh đóng vai trò quan trọng rất lớn trong công tác tuyên truyền, cổ động, nhất là trong các lĩnh vực nóng, dành nhiều sự quan tâm của công chúng cả nước như: Vệ sinh an toàn thực phẩm, sức khỏe, chống tham nhũng, hay những vấn đề nhạy cảm như y tế, giáo dục, dân số…

Như vậy, theo cách hiểu của cá nhân học viên, thông tin trên báo phát thanh là những thông tin nhanh- chính xác, có độ phủ sóng rộng, với những

thông tin dễ tiếp nhận, đa chiều, sinh động và hấp dẫn người nghe

1.1.2 Vệ sinh an toàn thực phẩm và thông tin vệ sinh an toàn thực phẩm

(+) Vệ sinh an toàn thực phẩm

Thực Phẩm: Để hiểu được đầy đủ, cặn kẽ về VSATTP, chắt lọc từ

nhiều các khái niệm nghiên cứu về TP, học viên hiểu khái niệm thực phẩm

theo nghĩa cụ thể sau: Thực phẩm là những thức ăn, đồ uống mà con người sử

dụng hàng ngày dưới dạng tươi sống hoặc đã qua chế biến, nhằm cung cấp 4 nhóm dưỡng chất thiết yếu cho cơ thể để con người có thể duy trì sức lực đảm bảo cho hoạt động làm việc và học tập diễn ra một cách có hiệu quả, tăng năng suất lao động

Theo cục VSATTP : “Vệ sinh an toàn thực phẩm là tất cả điều kiện,

biện pháp cần thiết từ khâu sản xuất, chế biến, bảo quản, phân phối, vận

chuyển cũng như sử dụng nhằm bảo đảm cho thực phẩm sạch sẽ, an toàn, không gây hại cho sức khỏe, tính mạng người tiêu dùng Vì vậy, vệ sinh an toàn thực phẩm là công việc đòi hỏi sự tham gia của nhiều ngành, nhiều khâu

có liên quan đến thực phẩm như nông nghiệp, thú y, cơ sở chế biến thực phẩm, y tế, người tiêu dùng” ( định nghĩa tusach.thuvienkkhoahoc.com )

Trong cuốn “Vệ sinh an toàn thực phẩm” thì ATVSTP là những điều

kiện và yêu cầu bắt buộc đặt ra để đề phòng sự ô nhiễm về sinh học, hóa học hoặc ô nhiễm từ các nguồn khác có thể gây độc hại, nguy hiểm tới sức khỏe con người (30.tr6)

Như vậy, có thể hiểu ngắn gọn Vệ sinh an toàn thực phẩm là việc bảo đảm để thực phẩm không gây hại đến sức khỏe, tính mạng con người

+ Thông tin vệ sinh an toàn thực phẩm

Hệ thống phương tiện truyền thông đại chúng mà đặc biệt là các loại hình báo chí đã góp phần to lớn trong việc thông tin về vấn đề VSATTP Qua quá trình khảo sát thực tiễn, Chúng ta thấy rằng thông tin VSATTP có nhiều dạng khác nhau, nhưng các nội dung thông tin ATTP xuất hiện trên báo chí nhiều ở các mảng sau:

- Thông tin về chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước về VSATTP của nhân dân

- Thông tin về kiến thức phòng tránh bệnh và chữa bệnh

- Thông tin tư vấn, giải đáp thắc mắc về tình hình thực phẩm, thêm kinh nghiệm, kỹ năng để chăm sóc sức khỏe

- Thông tin khuyến cáo, cảnh báo về dịch bệnh, sử dụng thuốc, vệ sinh thực phẩm, ngộ độc thực phẩm

- Thông tin về những thành tích sản xuất, phương pháp, kỹ thuật, mô hình sản xuất sạch

- Thông tin hướng dẫn lựa chọn, sử dụngTP sạch, chỉ dẫn về an toàn thực phẩm và dinh dưỡng hợp lý

Có thể nhận thấy tri thức xung quanh thông tin VSATTP tác động đến

3 lĩnh vực là: Kiến thức của con người về VSATTP; Thái độ của con người về

VSATTP ; Hành vi của con người về VSATTP

Như vậy, thông tin sức khỏe là những thông tin tác động nhằm thay đổi nhận thức, thái độ và hành vi của con người, giúp phát triển một cuộc sống khỏe mạnh, bền vững Thông tin VSATTP cung cấp kiến thức mới làm cho đối tượng tiếp nhận hiểu biết rõ hơn các vấn đề liên quan đến ATTP, từ đó công chúng nắm được thông tin diễn biến của TP, đảm bảo sức khỏe của bản thân, gia đình, cộng đồng nơi họ đang sinh sống, giúp nâng cao chất lượng cuộc sống cho chính mình và cho xã hội

1.1.3 Thông tin về VSATTP trên báo phát thanh

Hiện nay, chưa có một cuốn sách hay định nghĩa nào cụ thể của thông tin về VSATTP trên báo phát thanh Theo cách hiểu của cá nhân học viên, thông tin về VSATTP trên báo phát thanh là những thông tin tuyên truyền, định hướng về toàn bộ các vấn đề liên quan đến VSATTP và tác động đến mọi đối tượng trong xã hội thông qua những nội dung là các đề tài phản ánh và hình thức phản ánh (loại hình: phóng sự, phỏng vấn, bình luận, tin…), trên cơ

sở phát huy đặc trưng (âm nhạc- lời nói- tiếng động) của phát thanh Hay có thể nói, hoạt động thông tin về VSATTP trên phát thanh nhằm tác động một cách có hệ thống đến công chúng, giúp công chúng nâng cao hiểu biết về mọi vấn đề liên quan đến VSATTP, từ đó điều chỉnh tư tưởng, thái độ, hành vi theo chiều hướng tích cực nhất

Cụ thể, thông tin về VSATTP trên báo phát thanh thể hiện trong nội dung thông tin và hình thức truyền tải Báo phát thanh luôn bám sát đường lối, chủ trương của Đảng, bám sát nhiệm vụ kinh tế xã hội cả đất nước để chuyển tải đến công chúng nói chung những định hướng quan trọng trong phát triển kinh tế- xã hội trong thực hiện công cuộc đổi mới Những chủ trương lớn của lãnh đạo Đảng, nhà nước luôn được các cơ quan phát thanh tập trung tuyên truyền mạnh mẽ và chuyên sâu Cụ thể: Báo phát thanh thông tin

về thực trạng- tác hại khi sử dụng thực phẩm không đảm bảo VSATTP (Thực phẩm bẩn; Ngộ độc thực phẩm, tồn dư chất kháng sinh trong trong chăn nuôi,…) Thông qua đây, người dân có thể nắm bắt thông tin một cách đầy

đủ, chính xác nhất về thực trạng VSATTP Từ đó, giúp công chúng có được kiến thức thể bảo vệ sức khỏe bản thân gia đình Đồng thời phòng ngừa tội phạm vi phạm

Hai là: Phát thanh thông tin cảnh báo về các thủ đoạn của tội phạm về vấn đề VSATTP với những phương thức, thủ đoạn thay đổi liên tục Vì vậy, việc cập nhật và cung cấp thông tin là điều tất yếu trong công tác phòng, chống hành vi gây mất VSATTP Về vấn đề VSATTP cụ thể, trên phát thanh hiện nay liên tục thông tin về các loại thủ đoạn như : Bán rượu giả, mực khô giả bằng cao su, làm trắng nội tạng phân hủy bằng hóa chất độc hại…Bằng việc thông tin trên sóng phát thanh, giúp các cơ quan chức năng, ban quản lý trực thuộc thẩm quyền đưa ra những khuyến cáo, biện pháp ngăn chặn, xử lý kịp thời Nhờ vậy, người dân chủ động hơn trong việc nắm bắt thông tin, cải thiện chất lượng cuộc sống,

Ba là: Thông tin phát thanh có những tin, bài phản ánh về các mô hình tiên tiến sản xuất thực phẩm an toàn,…Thông tin biểu dương những doanh nghiệp, cơ sở sản xuất tuân thủ VSATTP, vì sức khỏe người tiêu dùng…Với nhóm nội dung thông tin này, khi được thông tin kịp thời sẽ góp phần động viên những nhân tố tích cực, đẩy lùi các tiêu cực xã hội Những hiện tượng tiêu cực cũng được lên án kịp thời

Đây là những nội dung thông tin VSATTP trên phát thanh, làm tốt được các nội dung thông tin này chắc chắn sẽ có sự thay đổi trong nhận thức

và hành động cụ thể của thính giả

Thông tin về VSATTP trên phát thanh hiện nay sử dụng đa dạng và linh hoạt các hình thức và phương thức thông tin Các thông tin được đề cập chủ yếu dưới dạng tin, phóng sự, điều tra, bài phản ánh, phỏng vấn, bình luận

Đặc biệt, Trên báo phát thanh còn sử dụng sức mạnh của các dạng âm thanh để chuyển tải thông tin Tiếng nói của các chuyên gia về lĩnh vực

VSATTP, TP, ATTP, tiếng nói của nhân chứng ( nạn nhân) là người trực tiếp bộc bạch cảm xúc của mình thông qua làn sóng phát thanh, tăng khả năng thuyết phục, gợi trí tò mò đến cho người nghe Tiếng nói của các phóng viên với

tư cách là người trực tiếp có mặt tại hiện trường, tại nơi xảy ra sự việc để cung cấp cho công chúng những thông tin xác thực và đáng tin cậy Tiếng nói của các biên tập viên cho phép xâu chuỗi, bao quát, nhận định sự kiện, vấn đề liên quan đến vấn đề VSATTP Sự kết hợp của các dạng lời nói, phối hợp với âm nhạc- tiếng động cho phép tạo sức mạnh tổng hợp để thông tin về VSATTP hiệu quả Bên cạnh đó, nhiều phương pháp tác nghiệp thể hiện lao động nghề nghiệp của nhà báo xuất hiện trong các loạt bài đã thông tin (phỏng vấn, lấy chùm ý kiến, thu thập thông tin, phân tích dữ liệu, so sánh, …)

Truyền thông nói chung cũng như báo chí nói riêng ngày càng có nhiều phương thức phong phú để chuyển tải những thông tin đa chiều về VSATTP tới công chúng Những thông tin sức khỏe xuất hiện thường xuyên và đều đặn trên cả bốn loại hình báo chí: báo in, truyền hình, phát thanh, và báo mạng điện tử

Mới đây, ngày 27/2/2017, Đài Tiếng nói Việt Nam chính thức phát sóng Kênh Sức khỏe và An toàn thực phẩm trên tần số FM 89 MHz thống nhất trên cả nước Đây là kênh phát thanh chuyên biệt với những thông tin và các vấn đề liên quan đến chăm sóc sức khỏe, môi trường và an toàn vệ sinh thực phẩm Thời lượng phát sóng của Kênh là 17 tiếng mỗi ngày từ 6h đến 23h, thính giả có thể theo dõi liên tục hoặc theo dõi các chương trình và cụm chương trình phù hợp với thời gian, điều kiện làm việc Trong thời gian đầu

sẽ phủ sóng ở thành phố Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh và Cần Thơ, sau đó

là Đà Nẵng Với phương châm: Tận tâm vì sức khoẻ người Việt, Kênh Sức khỏe và An toàn thực phẩm - VOV FM89 có sự tham gia của nhiều chuyên gia, người nổi tiếng thông qua các chương trình khoa giáo, hướng dẫn về sức khoẻ, bảo vệ môi trường, lựa chọn thực phẩm và thực đơn an toàn như những cẩm nang bảo vệ sức khoẻ hàng ngày Các chương trình được thiết kế phong

phú về nội dung, đa dạng về hình thức và đặc biệt, vô cùng thiết thực với mối

quan tâm hàng đầu là về chăm sóc sức khỏe

Trên đài phát thanh hiện nay các hệ đều dành nhiều sự quan tâm với vấn

đề VSATTP, trong đó có các chương trình trên : hệ VOV1 của ĐTNVN ( chuyên mục Nông nghiệp và nông thyoon, thời sự, theo dòng thời sự ), VOV2

có các chương trình chuyên biệt về sức khỏe và VSATTP ( Cuộc sống Xanh, Thực khách thông thái ), FM Sức khỏe của kênh VOV Giao thông Quốc gia và Kênh chuyên biệt về sức khỏe JoyFM của Đài Phát thanh - Truyền hình Hà Nội thu hút nhiều lượng thính giả nghe đài và đón nhận những phản hồi tích cực

1.2 Quan điểm của Đảng và Nhà nước về vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm

1.2.1 Quan điểm của đảng và chính sách của nhà nước về vấn đề VSATTP

Trong quá trình đổi mới và hội nhập quốc tế, Việt Nam đã tham gia nhiều tổ chức đa phương và ký kết nhiều hiệp định kinh tế với các quốc gia trên thế giới, trong đó, đáng chú ý là việc gia nhập Tổ chức thương mại thế giới (WTO) năm 2006 Tham gia vào sân chơi quốc tế, Việt Nam bắt buộc phải tuân thủ các quy định, những tiêu chuẩn chung toàn cầu mà các tiêu chuẩn về ATTP được đặc biệt quan tâm vì một phần lớn các mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam là các sản phẩm nông nghiệp và thủy hải sản Hiệp định

vệ sinh dịch tễ và kiểm định động thực vật (Sanitary and Phytosanitary Agreement – Hiệp định SPS) xây dựng trên nguyên lý cơ bản cho các quốc gia thành viên: “Các nước cần đảm bảo hệ thống vệ sinh dịch tễ và kiểm dịch động thực vật dựa trên nguyên tắc đánh giá, trong những trường hợp thích hợp thì cần lưu ý đến các kỹ thuật đánh giá rủi ro đối với sức khỏe con người, động vật, thực vật do các tổ chức quốc tế soạn thảo” Hiệp định SPS là căn cứ quốc tế mà Việt Nam và những nước có quan hệ thương mại với việt Nam phải tuân theo trong quá trình xuất nhập khẩu hàng hóa nông sản thực phẩm nhằm đảm bảo, ngăn ngừa phòng chống hiệu quả các nguy cơ không đảm bảo ATTP cho quốc gia

Bên cạnh hiệp định SPS, Việt Nam đã chấp nhận bộ quy chuẩn Codex

Ủy ban an toàn vệ sinh thực phẩm quốc tế( Codex Alimentarius) là cơ quan xây dựng tiêu chuẩn quốc tế về ATTP do hai cơ quan của Liên Hợp Quốc là FAO và WHO cùng điều hành với nhiệm vụ xây dựng các tiêu chuẩn, hướng dẫn và những văn bản có liên quan về thực phẩm như: Bảng chuẩn giới hạn

dư lượng hóa chất BVTV trên thực phẩm… Mục đích của chương trình này là bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng, đảm bảo các hành vi trung thực trong mua bán thực phẩm và thúc đẩy hợp tác trong xây dựng tiêu chuẩn thực phẩm do các tổ chức Chính phủ ở cấp quốc tế thực hiện Việt Nam đã chấp nhận các tiêu chuẩn, hướng dẫn, văn bản liên quan đến ATTP của Codex làm cơ sở cho việc xây dựng các văn bản liên quan đến ATTP của Việt Nam, đồng thời cũng làm cơ sở cho các giao dịch thương mại quốc tế về thực phẩm

Cho đến nay, đã có rất nhiều văn bản pháp luật của Nhà nước Việt Nam cũng như của các cơ quan truyền thông về các vấn đề liên quan đến ATTP Trong giai đoạn 5 năm từ 2004 đến 2009, việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật về ATTP theo thẩm quyền đã thực hiện tương đối tốt, với tổng số

134 văn bản [2] Cụ thể là: Luật có 8 văn bản, pháp lệnh: 2, nghị định của Chính phủ: 35, quyết định của Chính phủ:12, chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ: 7, thông tư hướng dẫn của các bộ: 28, thông tư liên tịch: 15, quyết định của các bộ: 27

Luật an toàn thực phẩm số 55/2010/QH12 được thông qua ngày 17/6/2010 có hiệu lực thi hành ngày 1/7/2011 bao gồm 11 chương, 72 điều Luật quy định về quyền và nghĩa vụ của các tổ chức, cá nhân trong đảm bảo ATTP Điều kiện đảm bảo an toàn đối với thực phẩm, điều kiện đảm bảo ATTP trong sản xuất, kinh doanh thực phẩm, nhập khẩu và xuất khẩu thực phẩm, quảng cáo, ghi nhãn thực phẩm, kiểm nghiệm phòng ngừa ngăn chặn

và khắc phục sự cố về ATTP, thông tin giáo dục truyền thông về ATTP, quản

lý nhà nước về ATTP

Luật an toàn thực phẩm ra đời là một sự kiện quan trọng trong việc luật hóa vấn đề ATTP trong tình hình mở cửa của đất nước, hội nhập sâu rộng vào

các tổ chức quốc tế và thị trường toàn cầu, chuyện ăn uống không còn là của riêng cá nhân hay gia đình mà trở thành vấn đề của cả quốc gia, cộng đồng Thực tế này đòi hỏi phải có một bộ luật riêng quy định cụ thể về điều kiện, hành vi cần có nhằm đảm bảo một nền thực phẩm sạch và an toàn

Luật an toàn thực phẩm đã dành hẳn một chương (chương X) quy định

cụ thể trách nhiệm quản lý nhà nước về ATTP, trong đó có hoạt động quản lý, thanh tra kiểm tra ATTP; trách nhiệm của Chính phủ và cơ quan ở mỗi cấp quản lý hành chính phải thực hiện để đảm bảo ATTP

Cùng với các văn bản theo hệ thống pháp luật về ATTP, nhiều luật, pháp lệnh mới hoặc sửa đổi bổ sung có liên quan đến công tác ATTP cũng đã được ban hành như: Luật tiêu chuẩn quy chuẩn kỹ thuật, luật chất lượng sản phẩm hàng hóa, luật dược, luật quảng cáo, pháp lệnh thú y, pháp lệnh bảo vệ thực vật… và hàng loạt các văn bản dưới luật được ban hành kèm theo Tất cả các văn bản nói trên đã tạo hành lang pháp lý cho công tác quản lý chất lượng ATTP, đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế

Nghị định của Chính phủ số 91/2012/NĐ-CP ban hành ngày 8/11/2012 quy định về xử phạt vi phạm hành chính về ATTP Nghị định có 4 chương với 38 điều là một công cụ quan trọng trong quản lý Nhà nước về ATTP nhằm răn đe, ngăn chặn các vi phạm và sự cố ATTP Nghị định quy định các hình thức xử phạt hành vi vi phạm hành chính về ATTP gồm: Cảnh cáo, phạt tiền(mức tối đa là 100 triệu đồng), tước quyền sử dụng các giấy phép, giấy chứng nhận, buộc khắc phục hậu quả do vi phạm, thu hồi, tái chế, tiêu hủy thực phẩm không đảm bảo ATTP

Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng được Quốc hội thông qua ngày 17/11/2010 Đây là văn bản pháp lý cao nhất nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng của nước ta, trong đó việc tiêu dùng thực phẩm là hết sức quan trọng

Ngoài ra còn có những văn bản pháp quy quan trọng khác liên quan đến ATTP có thể kể ra như: Luật bảo vệ sức khỏe nhân dân được Quốc hội thông qua ngày 30/6/1989, luật bảo vệ môi trường thông qua ngày 29/11/2005, luật chất lượng sản phẩm hàng hóa năm 2007, pháp lệnh bảo vệ

thực vật năm 2001, pháp lệnh thú y năm 2004, cùng với nhiều nghị định của Chính phủ, thông tư của các bộ nghành trrung ương về các hoạt động sản xuất, kinh doanh, xuất nhập khẩu có liên quan đến ATTP và VSATTP

Như vậy, những quan điểm, chính sách, quy phạm pháp luật của nhà nước đưa ra về ATVSTP là cơ sở quan trọng phục vụ cho quá trình tìm hiểu

về thông tin về VSATTP

1.2.2 Quan điểm của Đảng và chính sách của Nhà nước về vấn đề truyền thông liên quan đến ATTP

Tình hình ATTP hiện nay đang là vấn đề bức xúc và nhức nhối trong

xã hội trên phạm vi quốc gia và toàn cầu Đã có nhiều chính sách được đưa ra nhằm quản lý và kiểm soát ATTP, trong đó việc thông tin, tuyên truyền giáo dục được coi như một phương thức quan trọng nhằm đảm bảo ATTP

Chương IX của luật an toàn thực phẩm quy định về thông tin, giáo dục, truyền thông về ATTP Điều 59 chỉ mục 2 quy định hình thức thông tin, giáo dục, truyền thông về ATTP là thông qua các phương tiện thông tin đại chúng Điều 60 chỉ mục 60 các cơ quan thông tin đại chúng có trách nhiệm ưu tiên về thời điểm, thời lượng phát sóng để thông tin, giáo dục, truyền thông về ATTP trên đài phát thanh, đài truyền hình; dung lượng và vị trí đăng trên báo in, báo hình, báo điện tử theo quy định của bộ trưởng bộ thông tin và truyền thông Việc thông tin, giáo dục, truyền thông về ATTP trên các phương tiện thông tin đại chúng không thu phí, trừ trường hợp thực hiện hợp đồng riêng với chương trình, dự án hoặc do tổ chức, cá nhân trong nước, tổ chức, cá nhân nước ngoài tài trợ.”

Chiến lược quốc gia an toàn thực phẩm giai đoạn 2011-2020 và tầm nhìn 2030 được Chính phủ phê duyệt ngày 4/1/2012 trong quyết định số 20/2012QT-TTg, nhằm nhấn mạnh nội dung của công tác ATTP, tạo động lực thúc đẩy việc đảm bảo VSATTP trên cả nước Trong chiến lược này, truyền thông, bên cạnh thông tin và giáo dục, được coi là một trong những giải pháp then chốt, trong đó nhấn mạnh vào hoạt động truyền thông thay đổi hành vi

cùng với việc xây dựng, phát triển các kỹ năng về truyền thông ATTP cũng như nâng cao số lượng, chất lượng các tài liệu và thông điệp truyền thông[6]

Vai trò, trách nhiệm của báo chí trong việc thông tin, truyền thông về

an toàn thực phẩm nằm trong các nhiệm vụ chung của báo chí như tuyên truyền, phổ biến, góp phần xây dựng bảo vệ đường lối, chủ trương chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, nâng cao dân trí, phản ánh và hướng dẫn

dư luận xã hội…Đồng thời cũng có thể dẫn thêm các quy định đã đề cập đến như trên của luật an toàn thực phẩm

Tuy nhiên, thực tế chưa có những quy định rõ ràng, cụ thể về trách nhiệm của báo chí đối với công tác tuyên truyền ATTP nên hiện tại các cơ quan báo chí vẫn chưa xây dựng các đề án, kế hoạch hành động cụ thể về tuyên truyền, phổ biến vận động người dân thực hiện luật ATTP

Mặc dù vậy, việc tuyên truyền cũng như thực hiện các chủ trương đó của Nhà nước đến nay đã đạt được những thành tựu nhất định Theo đó các phương tiện truyền thông đăng tải các văn bản, nghị quyết,…có tính chất pháp quy của Đảng và Nhà nước về ATTP Kênh truyền thông nhằm xã hội hóa thông tin giúp các cá nhân, nhóm xã hội có thể hiểu đúng, hiểu đủ về ATTP chính là truyền thông đại chúng Đây là kênh truyền thông có thể thay đổi nhận thức, thái độ, hành vi của các nhóm xã hội trong tiến trình xây dựng nền thực phẩm sạch và an toàn

1.3 Vai trò của báo phát thanh thông tin về VSATTP

1.3.1 Vai trò thông tin của báo phát thanh về VSATTP

Có thể nói rằng, thông tin là chức năng khởi nguồn, chức năng cơ bản nhất của báo chí nói chung và phát thanh nói riêng Thông tin là nhu cầu sống còn của con người và xã hội Đặt tầm quan trọng, sự cần thiết của thông tin trong vấn đề VSATTP – một chủ đề nóng, liên quan đến lợi ích sát sườn, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và đời sống của người dân thì thông tin về VSATTP luôn luôn trở thành tiêu điểm và được chú ý nhiều hơn cả trong báo chí nói chung và phát thanh nói riêng Tuy nhiên, để đáp ứng nhu cầu thông tin trong quá trình thực hiện thông tin về vấn đề VSATTP cần 3 yêu cầu chính sau:

+ Thứ nhất, thông tin về VSATTP trên sóng phát thanh phải phong phú, đa dạng Nhu cầu thông tin về vấn đề sức khỏe, lợi ích chung của cộng đồng, phản ánh nhiều mặt, không chấp nhận thông tin đơn điệu, nghèo nàn Thực tế đã chứng minh, kênh phát thanh nào, chương trình phát thanh nào cung cấp về vấn đề VSATTP phong phú, đa dạng cho công chúng thì kênh đó được nhiều người đón nghe và trở thành cái tên quen thuộc, thậm trí là

“thương hiệu” khi nhắc kênh đến thông tin về VSATTP

+ Thứ hai, thông tin về VSATTP trên phát thanh phải nhanh chóng, hợp thời Điều này tạo nên giá trị của thông tin báo chí, nóng và nhanh luôn là tiêu chí mà thính giả cần Sự nhanh nhạy thông tin về VSATTP là khoảng thời gian từ khi xảy ra sự kiện đến khi công chúng biết được nó qua sóng phát thanh, còn tính hợp lý chính là năng lực và hiệu quả tác động của thông tin VSATTP trong hoàn cảnh, tình huống cụ thể Bên cạnh đó, thông tin về VSATTP nhanh nhưng vẫn phải hợp thời , nếu thông tin về VSATTP nhanh nhưng không hợp thời sẽ tạo ra bất lợi

+ Thứ ba, thông tin về VSATTP phải trung thực: đây cũng là nguyên tắc hoạt động của báo chí và truyền thông đại chúng (khách quan, chân thật), trong đó mục đích thông tin cần đảm bảo yêu cầu (không vì lợi ích các nhân, không xuyên tạc, bóp méo sự thật, không có bé xé ra to ) Đặc biệt, trong diễn biến hòa bình rất phức tạp, nhạy cảm như hiện nay Yêu cầu thông tin này càng trở nên cấp bách trong hoạt động thông tin trên báo chí nói chung và trong việc thông tin về VSATTP trên phát thanh nói riêng , bởi thông tin sai sẽ gây tổn hại không chỉ đến kinh tế mà còn là vấn đề ổn định tình hình trật tự

Như vậy, vai trò thông tin về vấn đề VSATTP trên báo phát thanh rất cần thông tin nhanh- đa dạng- trung thực

1.3.2 Vai trò tuyên truyền, hướng dẫn của thông tin báo phát thanh

về VSATTP

Vai trò tuyên truyền, hướng dẫn của thông tin báo phát thanh về VSATTP chính là góp phần tích cực và có hiệu quả làm cho tư tưởng của

thính giả được nhận thức đầy đủ, toàn diện, tương đối chuẩn xác về thực trạng

TP đang diễn ra Chức năng tư tưởng này là sợi chỉ đỏ xuyên suốt trong nội dung thông tin về vấn đề VSATTP Như vậy, áp dụng với vai trò thông tin của báo phát thanh về VSATTP để thấy rằng: trong các vai trò, thì vai trò thông tin tư tưởng về vấn đề VSATTP giữ vị trí then chốt, sự thay đổi trong hành động sẽ phải đi từ nhận thức đến hành vi, từ tư tưởng cho đến hành động

cụ thể, tư tưởng của thính giả được khai thông, nhận thức đúng về vấn đề VSATTP, thì nhất định hành động cụ thể về vấn đề VSATTP sẽ được thay đổi sáng rõ và tích cực

Cụ thể, vai trò tuyên truyền, hướng dẫn về VSATTP thể hiện ở việc thông tin bám sát những diễn biến của VSATTP trong thực tế, kịp thời biểu dương, cổ vũ những ý tưởng và hành vi tích cực về vấn đề VSATTP, mạnh tay lên án những hành vi tiêu cực, nguy hại

Trong thời đại sức khỏe con người được quan tâm hàng đầu như hiện nay, bên cạnh việc bảo đảm đáp ứng thông tin sức khỏe tới người dân, thông tin báo chí nói chung và phát thanh nói riêng, khi thông tin về VSATTP trên

cơ sở cần thông tin khách quan Nhưng không phải lúc nào cũng khách quan hoàn toàn, bởi sự khách quan này còn phụ thuộc vào các yếu tố chủ quan và hoàn cảnh cụ thể Xuất phát từ vai trò tuyên truyền, hướng dẫn, làm thay đổi nhận thức và định hướng dư luận nên có những sự vụ, báo phát thanh không thể thông tin khách quan hoàn toàn về vấn đề VSATTP, bởi nếu xâm hại lợi ích chung, cục diện chung của đất nước thì điều này là không thể Đặc biệt, với những ưu thế đặc biệt về thông tin truyền dẫn nhanh- phủ sóng rộng- đại chúng thì vai trò tuyên truyền, hướng dẫn của phát thanh càng phải chú trọng

vì mỗi chương trình phát thanh được kết nối với hàng triệu người nghe

Đặt trong chủ đề lợi ích được người dân luôn quan tâm đó là VSATTP thì vai trò tuyên truyền, hướng dẫn của thông tin báo phát nthanh càng phải được xem xét, cân nhắc kỹ lưỡng

1.3.3 Vai trò giám sát, phản biện xã hội của phát thanh trong thông tin về VSATTP

Biểu hiện chức năng giám sát, phản biện xã hội của phát thanh trong thông tin về VSATTP không giống như sự chỉ đạo của các tổ chức Đảng hay

cơ quan quản lý về VSATTP với những luật định, pháp chế Phát thanh không

có quyền lực như chính quyền, nhưng phát thanh thực hiện vai trò giám sát, phản biện xã hội cụ thể như sau:

+ Giám sát: Các tin, bài của phát thanh thông tin về tình hình thực thi

pháp luật của các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân về vấn đề VSATTP, thông tin về những hành động đã làm được, chưa làm được, những việc đúng, sai dựa trên kết quả, điều khoản mà nhà nước đề ra Từ đó tạo ra áp lực với doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân hay chính với cơ quan đề ra luật và thực thi luật Tạo khả năng khơi nguồn và định hướng dư luận xã hội theo hướng ủng hộ hay phản bác, tạo áp lực dư luận xã hội và yêu cầu các cơ quan thẩm quyền giải quyết, giải thích và giải đáp trước công luận, trước nhân dân

Sự giám sát của phát thanh về VSATTP thể hiện sự tác động 2 chiều, giám sát từ phía chính quyền và từ phía người dân Ngoài những thông tin trong các tin, bài đăng tải Báo phát thanh tiếp nhận và đưa các khiếu nại, tố cáo của thính giả về những sai phạm, những tồn đọng hoặc sự trì trệ của doanh nghiệp, cá nhân vi phạm không thực thi theo đúng pháp luật Như vậy,

để vai trò giám sát của phát thanh về vấn đề VSATTP được kịp thời, đầy đủ, cặn kẽ và công bằng đòi hỏi thông tin trên báo phát thanh phải thể hiện được hai chiều : Từ phía chính quyền và từ phía người dân trong tất cả các nội dung liên quan (thông tin về tình hình thực hiện luật định về VSATTP của các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân; thông tin về tiến trình phát triển các mô hình sản xuất sạch, an toàn; thông tin về tình hình cải thiện chất lượng sản phẩm sau vi phạm, biểu dương, khuyến khích những kết quả tích cực của các đối tượng đạt được trong lĩnh vực VSATTP )

Trên thực tế, nhiều vụ tiêu cực lớn, dù thủ đoạn, hành vi có tinh vi, phức tạp, nhưng cũng đã được nhân dân và báo chí lật tẩy Điều này chứng minh công tác giám sát của báo chí về vấn đề VSATTP đã đạt được những kết quả nhất định

Như vậy, ở đây báo phát thanh vừa là trọng tài, vừa là giám thị trong vai trò giám sát về vấn đề VSATTP bằng vũ khí lợi hại của người làm báo đó

là “cầm cân nẩy mực”

+ Phản biện xã hội : báo chí nói chung và báo phát thanh nói riêng

không chỉ thông tin đơn thuần về VSATTP mà còn thể hiện chính kiến, quan điểm đối với các vấn đề bất hợp lý như các vấn đề về quản lý thực phẩm, các quy định, dự thảo không khả quan Ví dụ: Quy định thực phẩm không được

để quá 8 tiếng đồng hồ, hay dự thảo thông tư quy định nơi uống bia phải có nhiệt độ dưới 30 độ C… Các dự thảo văn bản quy phạm pháp luật nêu trên của các bộ, ngành, khi đưa ra lấy ý kiến nhân dân, hoặc khi biết thông tin, báo chí đã đồng loạt có những bài phản biện và kết quả là nhiều bộ, ngành phải thu hồi lại dự thảo, hoặc chỉnh sửa các văn bản quy phạm pháp luật đã ban hành Bên cạnh đó, dư luận xã hội là cầu nối giữa ý thức xã hội và hành động

xã hội, là điều kiện cơ bản để phát thanh thực hiện tốt vai trò phản biện xã hội, từ những thông tin mà báo phát thanh đưa tới hàng triệu thính giả đón nhận, sẽ tạo nên sức mạnh của những luồng ý kiến trái chiều khác nhau Nhưng sẽ có ý kiến chiếm số đông và mang tính chất chung nhất, hợp lý nhất được những người làm báo tiếp nhận - phản ánh, gây sức ép nhiều chiều để

có sự điều chỉnh cân bằng, hợp lý nhất

Như vậy, bám sát vấn đề về VSATTP, thông tin nhanh nhạy, nắm bắt đúng bản chất, phân tích trúng vấn đề trọng tâm và định hướng tư tưởng, hướng dẫn dư luận, các cơ quan báo chí - truyền thông nói chung và phát thanh nói riêng sẽ thực hiện tốt chức năng giám sát, phản biện xã hội, mang lại hiệu quả rõ rệt trong vấn đề thông tin về VSATTP Bởi thế, vai trò, chức năng giám sát, phản biện của phát thanh ngày càng được khẳng định và sức

mạnh của phát thanh, niềm tin của công chúng đối với phát thanh cũng ngày được nâng cao

1.3.4 Báo phát thanh góp phần cổ vũ, khích lệ năng lực sáng tạo giá trị mới, nhân rộng những nhân tố mới, thúc đẩy yếu tố tích cực trong vấn

đề thông tin về VSATTP

Đối với vai trò này thể hiện ở 2 góc độ vai trò đó là đối với cá nhân và vai trò đối với cộng đồng

+ Vai trò đối với cá nhân : Những sáng tạo giá trị mới trong lĩnh vực

VSATTP ( mô hình sản xuất thông minh, chuỗi liên kết sản xuất sạch, …) của các tổ chức cá nhân, các chủ thể không đơn thuần họ có được những giá trị sáng tạo mà đó là cả một quá trình nghiên cứu, đầu tư về chất xám và công sức Hay những cá nhân tố giác tội phạm trong sản xuất, tiêu thụ và chế biến thực phẩm gây nguy hại trầm trọng đến sức sức khỏe con người.Theo diễn biến tâm lý chung, với những kết quả đầu tư nghiêm túc, những hành vi đẹp nếu được báo phát thanh cổ vũ, khích lệ kịp thời chắc chắn sẽ là tấm gương tạo đà cho nhiều những giá trị sáng tạo tiếp theo ra đời, thông qua lĩnh hội, học hỏi của thính giả cả nước Bản thân chủ thể tạo ra giá trị cảm thấy được động viên vì được xã hội công nhận

+ Đối với cộng đồng : Những thông tin về những điển hình sản xuất,

nhân tố mới trên phát thanh là một kênh để hàng triệu thính giả tiếp nhận, học hỏi và áp dụng hiệu quả vào điều kiện của mình Từ đó, tạo ra những lũy tiến giá trị mới tích cực trong vấn đề VSATTP, góp phần cải thiện tình hình chung

Như vậy, có thể nói báo phát thanh có vai trò quan trọng trong nhiệm

vụ cổ vũ, khích lệ năng lực sáng tạo giá trị mới, nhân rộng những nhân tố mới, thúc đẩy yếu tố tích cực trong vấn đề thông tin về VSATTP

1.4 Nội dung báo phát thanh thông tin về VSATTP

1.4.1 Báo phát thanh tuyên truyền về quan điểm, chính sách của Đảng và Nhà nước, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của người dân về VSATTP

Báo phát thanh tuyên truyền về quan điểm, chính sách của Đảng và

Nhà nước về vấn đề VSATTP không chỉ nâng cao nhận thức, trách nhiệm của

người dân, mà còn phục vụ cho lợi ích của cộng đồng Đây là yêu cầu cần

thiết Chúng ta biết rằng, báo chí là phương tiện thông tin, công cụ tuyên

truyền, giám sát, vũ khí tư tưởng quan trọng của Đảng, là công cụ giám sát chính sách pháp luật của nhà nước trong tất cả các lĩnh vực và các vấn đề,

ATTP hiện nay đang là vấn đề bức xúc và nhức nhối trong xã hội trên phạm vi quốc gia và toàn cầu Đã có nhiều chính sách được đưa ra nhằm quản lý và kiểm soát ATTP, việc thông tin, tuyên truyền giáo dục được coi như một phương thức quan trọng nhằm đảm bảo ATTP

Cho đến nay, đã có rất nhiều văn bản pháp luật (công văn, chỉ thị, chính sách từ đảng, nhà nước, bộ y tế, các cơ quan chức năng ) của Nhà nước Việt Nam cũng như của các cơ quan truyền thông về các vấn đề liên quan đến ATTP Đây chính là “kim chỉ nam” định ra những yêu cầu cần tuyên truyền, thông tin định hướng của báo chí đối với vấn đề ATVSTP Đồng thời báo chí cũng căn cứ vào những quan điểm, chủ trương của Đảng, pháp luật của nhà nước xác định hướng đi thông tin về ATVSTP

1.4.2 Phát thanh đưa tin về các điển hình tiên tiến về VSATTP

Đối với báo phát thanh nói riêng thì việc phát hiện, biểu dương các nhân tố mới, gương điển hình tiên tiến là một phương pháp hiệu quả để phát huy chức năng của báo chí, không phải vấn đề VSATTP lúc nào báo chí cũng thông tin về mặt trái chiều gây hoang mang, lo sợ, chán nản, trong nhân dân,

đồng thời quá nhiều thông tin xấu báo chí liên tục thông tin sẽ kéo theo sự sụt giảm trầm trọng của nền sản xuất, hệ lụy liên quan đến những vấn đề khác như thất nghiệp tăng cao khi kinh tế quá chững, nhiều cơ sở sản xuất, doanh nghiệp bị phá sản do bị thông tin báo chí từ những thông tin tiêu cực kìm hãm, không thể phát triển

Nhìn lại tiến trình lịch sử xã hội loài người, bất kỳ lúc nào và ở đâu, nếu không có những nhân tố mới đi tiên phong, khai mở cho cái mới nảy sinh

và vun đắp, phát triển thì sẽ không có động lực thúc đẩy xã hội phát triển Xã hội loài người không ngừng tiến hóa và có được như hôm nay là do cái mới luôn đẩy lùi cái cũ, cái tiến bộ luôn thắng cái bảo thủ, lạc hậu, trì trệ để mở đường và dẫn đường cho lịch sử tiến lên Do đó, việc quan tâm phát hiện, tuyên truyền, nêu gương “người tốt, việc tốt” trong quá trình thông tin về VSATTP sẽ là đòn bẩy, và là hạt giống gieo mầm cho những điển hình tiên tiến tiếp theo Công tác bồi dưỡng nhân tố mới, gương điển hình tiên tiến không ngoài những mục đích tốt đẹp, để thúc đẩy tiến bộ xã hội

Nhiệm vụ của báo phát thanh là liên kết quần chúng thành một khối thống nhất vững chắc mà ở đó những tấm gương điển hình tiên tiến về VSATTP có vai trò nêu gương để dẫn dắt, lôi kéo, tạo ảnh hưởng lan tỏa đến

bộ phận trung bình và chậm tiến để toàn xã hội cùng phát triển, để vấn đề VSATTP được cải thiện

Khi thông tin về VSATTP, báo phát thanh không chỉ dừng lại ở phản ánh, mà cao hơn phản ánh là định hướng tư tưởng thông qua biểu dương những nhân tố mới, gương điển hình tiên tiến trong sản xuất, tiêu thụ, những nhân tố dũng cảm phát hiện tố giác tội phạm vi phạm luật ATTP, để giúp mọi người nhận thấy giá trị của hành động tốt đẹp mà tiếp tục phấn đấu

Mục tiêu của tuyên truyền trên phát thanh là nhằm tạo hiệu ứng xã hội sâu rộng nhận thức về VSATTP, khả năng lôi cuốn, cổ vũ thành phong trào quần chúng rộng lớn để cái tốt ngày càng sinh sôi nảy nở và phát triển nhiều thêm, cái xấu ngày càng bị đẩy lùi, thu hẹp và đi đến bị đào thải