VẤN ĐỀ BIỆN CHỨNG GIỮA CÁI RIÊNG VÀ CÁI CHUNG TRONG TRIẾT HỌC MÁCLÊNIN VÀ Ý NGHĨA CỦA NÓ ĐỐI VỚI CUỘC SỐNG VÀ VIỆC HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN HIỆN NAY.

Trong số các cặp phạm trù triết học, cặp phạm trù cái riêng cái chung và cái đơn nhất là cặp phạm trù cơ bản đặc trưng trong hệ thống các phạm trù của phép biện chứng, sự nhận thức thường bắt đầu từ đó. Mối quan hệ giữa cái chung và cái riêng là một trong những vấn đề quan trọng nhất của triết học nói riêng và sự nhận thức bậc thang của nhân loại nói chung. Chính vì vậy, là những sinh viên đang trên con đường học tập và trau dồi tri thức, kinh nghiệm sống cho bản thân, việc đứng giữa những ngã rẻ và tình huống cuộc sống đòi hỏi sinh viên phải nắm được đầy đủ kiến thức về những vấn đề triết học đặc biệt quan trọng như cặp phạm trù cái chungcái riêng để vận dụng nó tìm ra những câu trả lời phù hợp. Chính vì lí do đó vấn đề : “Vấn đề biện chứng giữa cái riêng và cái chung trong triết học Mác Lênin và ý nghĩa của nó đối với cuộc sống và việc học tập của sinh viên hiện nay.” là vô cùng quan trọng.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIAO THÔNG VẬN TẢI TP HỒ CHÍ MINH

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN

ĐỀ TÀI:

VẤN ĐỀ BIỆN CHỨNG GIỮA CÁI RIÊNG VÀ CÁI CHUNG TRONG TRIẾT HỌC MÁC-LÊNIN VÀ Ý NGHĨA CỦA NÓ ĐỐI VỚI CUỘC SỐNG VÀ VIỆC HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN HIỆN NAY

Nguyễn Đặng Hoàng Vinh – 2054030306 - 010100510505

Giảng viên hướng dẫn: Ths Nguyễn Văn Cương

Thành phố Hồ Chí Minh - 2021

MỤC LỤC

A MỞ ĐẦU ………….… 1

B NỘI DUNG 3

1 CHƯƠNG I: BIỆN CHỨNG GIỮA CÁI CHUNG-CÁI RIÊNG TRONG TRIẾT HỌC MÁC-LÊNIN 3

1.1 Các khái niệm cơ bản 3

1.2 Quan hệ biện chứng giữa cái chung và cái riêng 5

1.3 Ý nghĩa phương pháp luận 10

2 CHƯƠNG II: Ý NGHĨA CỦA Ý THỨC ĐỐI VỚI CUỘC SỐNG VÀ VIỆC HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN HIỆN NAY 13

2.1 Giúp sinh viên có cái nhìn tổng quan hơn về quá trình học tập và nghiên cứu .13

2.2 Giúp sinh viên nhận thức được hướng nghiên cứu, học tập sao cho đúng đắn 13

2.3 Hiểu rõ, nắm bắt được mối quan hệ giữa bản thân với gia đình, xã hội từ đó tìm ra động lực phát triển bản thân 14

C KẾT LUẬN 15

Tài liệu tham khảo 16

1

A MỞ ĐẦU:

Trong lịch sử thế giới, vào giai đoạn Tần Thủy Hoàng thống trị đất nước, bởi sự tàn bạo và độc ác của mình trong chính sách ngoại giao mà có một khoảng thời gian, các nước lân bang liền liên kết lại để chống bạo Tần Lúc bấy giờ, Tần Thủy Hoàng hỏi 1 viên quan của mình về kế sách để giải quyết vấn đề này Viên quan đó đã trả lời: Nếu một bầy chó đói cùng nhìn thấy cục xương thì như thế nào? Sau đó viên quan này đi thi hành nhiệm vụ: ông ta chở 1 xe vàng tới nơi mà các nước liên hiệp chống Tần, và bảo họ lấy xe vàng này về, quên đi chuyện đánh Tần Thế nhưng ông ta lại không nói rõ rằng xe vàng này cho nước nào Kết quả là các nước ấy lại quay sang đánh nhau để giành xe vàng

và quên đi chuyện đánh Tần Chúng ta đều thấy được vấn đề ở đây rằng: Mặc

dù các nước lân bang có những cái chung về lợi ích của mình khi liên kết lại chống nhà Tần, tuy nhiên khi có một vấn đề nảy sinh, thay vì lựa chọn giải quyết ưu tiên trước những vấn đề cái chung đó thì họ lại chọn lợi ích của mình, cái riêng của mình ưu tiên lên hàng đầu Đó chính là lí do liên minh chống Tần

bị tan rã và thất bại Từ câu chuyện trên, chúng ta có thể nhận thấy tầm quan

trọng khi tìm hiểu và áp dụng những vấn đề biện chứng giữa cặp phạm trù cái

chung và cái riêng trong triết học Mác-Lênin trong cuộc sống để bảo vệ những

mối quan hệ của bản thân trong một gia đình, tổ chức, xã hội Bởi lẻ, các cặp phạm trù là những bậc thang của quá trình nhận thức , là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan Trong số các cặp phạm trù triết học, cặp phạm trù cái riêng

- cái chung và cái đơn nhất là cặp phạm trù cơ bản đặc trưng trong hệ thống các phạm trù của phép biện chứng, sự nhận thức thường bắt đầu từ đó Mối quan

hệ giữa cái chung và cái riêng là một trong những vấn đề quan trọng nhất của

triết học nói riêng và sự nhận thức bậc thang của nhân loại nói chung Chính vì vậy, là những sinh viên đang trên con đường học tập và trau dồi tri thức, kinh nghiệm sống cho bản thân, việc đứng giữa những ngã rẻ và tình huống cuộc

2

sống đòi hỏi sinh viên phải nắm được đầy đủ kiến thức về những vấn đề triết học đặc biệt quan trọng như cặp phạm trù cái chung-cái riêng để vận dụng nó tìm ra những câu trả lời phù hợp Chính vì lí do đó em đã chọn đề tài cho bài tiểu luận của mình là : “Vấn đề biện chứng giữa cái riêng và cái chung trong triết học Mác - Lênin và ý nghĩa của nó đối với cuộc sống và việc học tập của sinh viên hiện nay.”

- Làm sáng tỏ và hiểu sâu, áp dụng được những khái niệm, mối quan hệ biện chứng cũng như những ý nghĩa phương pháp luận của cặp phạm trù cái chung - cái riêng trong triết học Mác-Lênin

- Hình thành nên những phương hướng phát triển bản thân, cách nhìn nhận phù hợp và những hoạt động cần thiết phải làm dựa trên quan điểm bài luận về cặp phạm trù cái chung-cái riêng trong quá trình học tập và đời sống của mỗi sinh viên

Bài tiểu luận dựa trên phương pháp biện chứng duy vật để phân tích và tổng hợp những kiến thức trong “ Giáo trình Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin” và một số tài liệu qua mạng internet khác Bên cạnh đó, bài tiểu luận còn sử dụng thêm các phương pháp nghiên cứu khác như diễn dịch, quy nạp, hệ thống,…

Bài tiểu luận này gồm có 2 chương:

Chương I: Biện chứng giữa cái riêng và cái chung trong triết học Mác – Lênin

Chương II: Ý nghĩa của nó đối với cuộc sống và việc học tập của sinh viên hiện nay

3

B NỘI DUNG

CHƯƠNG I: BIỆN CHỨNG GIỮA CÁI CHUNG-CÁI RIÊNG TRONG TRIẾT HỌC MÁC-LÊNIN

1.1 Các khái niệm cơ bản

1.1.1 Phép biện chứng duy vật và các cặp phạm trù cơ bản

• Phép biện chứng duy vật:

V.I.Lênin viết “Phép biện chứng, tức là học thuyết về sự phát triển, dưới hình thức hoàn bị nhất, sâu sắc nhất và không phiến diện, học thuyết về tính tương đối của nhận thức của con người, nhận thức này phản ánh vật chất luôn luôn phát triển không ngừng” Như vậy, phép biện chứng duy vật là sự thống nhất hữu cơ giữa thế giới quan duy vật với phương pháp biện chứng giữa lý luận nhận thức với logic biện chứng Mỗi luận điểm của phép biện chứng duy vật là kết quả của sự nghiên cứu rút ra từ giới tự nhiên, cũng như lịch sử xã hội loài người Mỗi nguyên lý, quy luật, phạm trù của phép biện chứng đều được khái quát và luận giải trên cơ sở khoa học Chính vì vậy, phép biện chứng duy vật đã đưa phép biện chứng từ tự phát đến tự giác

• Các cặp phạm trù cơ bản

Các mối liên hệ phổ biến giữa các sự vật, hiện tượng được phép biện chứng duy vật khái quát thành các phạm trù cơ bản Chúng được hình thành và phát triển trong quá trình hoạt động nhận thức, hoạt động cải tạo tự nhiên, xã hội Trong phép biện chứng duy vật có sáu cặp phạm trù cơ bản:

➢ Cái riêng và cái chung

➢ Nguyên nhân - kết quả

➢ Tất nhiên - ngẫu nhiên

➢ Nội dung - hình thức

➢ Bản chất - hiện tượng

4

➢ Khả năng - hiện thực

1.1.2 Cặp phạm trù cái riêng và cái chung:

Thế giới vật chất xung quanh con người tồn tại bằng muôn vàn các sự vật, hiện tượng rất khác nhau về màu sắc, trạng thái, tính chất, hình dáng, kích thước,… Tuy nhiên, đi kèm những điểm riêng đó thì giữa chúng cũng có rất nhiều đặc điểm, thuộc tính chung, giống nhau

+ Theo Lê Nin, phạm trù cái riêng là một phạm trù triết học dùng để chỉ

một sự vật, một hiện tượng, một quá trình riêng lẻ nhất định trong thế giới khách quan

VD: Một con dao đang đặt trên bàn là một cái riêng A; một con dao đang đặt ở dưới sàn nhà là một cái riêng B cái riêng A khác với cái riêng B,…Tương

tự đó, một ngôi nhà, một cái bàn, hiện tượng ô nhiễm môi trường, sao Thủy,

thuyết tiến hóa của Đác-Uyn,… cũng được coi là một cái riêng

Mặc dù một sự vật, hiện tượng có thể bao gồm những sự vật hiện tượng

nhỏ hẹp hơn nhưng nó vẫn được gọi là cái riêng nếu có tồn tại tính không lặp lại Tính chất đó được gọi là cái đơn nhất

+ Cái đơn nhất là một phạm trù triết học được dùng để chỉ các mặt, các đặc điểm, thuộc tính chỉ tồn tại vốn có ở một sự vật, hiện tượng (một cái riêng)

nào đó mà không lặp lại ở sự vật , hiện tượng nào khác Lấy một ví dụ, tính cách, dấu vân tay, hình dáng,…cụ thể của một ai đó là cái đơn nhất, thể hiện những đặc tính riêng chỉ có ở một người, giúp ta phân biệt giữa người này với người kia

Trong quá trình tìm hiểu mối quan hệ giữa cái chung và cái riêng, cần phải phân biệt cái riêng và cái đơn nhất Như vậy, cái đơn nhất không phải là một sự vật, một hiện tượng đơn lẻ mà nó tồn tại trong cái riêng Nó chỉ là đặc trưng của cái riêng Ví dụ như trường Đại học Giao Thông Vận Tải thành phố

5

Hồ Chí Minh là một cái riêng, ngoài những đặc điểm chung như các trường đại

học khác thì trường tồn tại những đặc điểm rất riêng như có các giáo viên rất nổi tiếng trong ngành Logistics, có những kiến trúc đặc biệt khác với các trường

đại học khác, đó chính là cái đơn nhất, cái đơn nhất tồn tại trong cái riêng của

trường đại học GTVT thành phố Hồ Chí Minh

Giữa những cái riêng vẫn có thể có những nét tương đồng, có thể chuyển hóa cho nhau Những đặc điểm giống nhau ấy gọi là cái chung

+ Cái chung là phạm trù triết học được dùng để chỉ những mặt, những

thuộc tính chung không những có ở một kết cấu vật chất nhất định, mà còn

được lặp lại trong nhiều sự vật, hiện tượng hay quá trình riêng lẻ (nhiều cái

riêng) khác nữa

VD: - Người dân Việt Nam sinh ra mỗi người mỗi vẻ, mỗi người một tính cách, sở trường riêng….Thế nhưng không chỉ có những cái riêng đó, cái chung của dân tộc Việt Nam là một tinh thần đoàn kết, dũng cảm, một lòng nồng nàn yêu nước sẳn sàng hy sinh tất cả để bảo vệ nước nhà, bảo vệ nền độc lập dân tộc vốn có

1.2 Quan hệ biện chứng giữa cái chung và cái riêng:

Trong lịch sử phát triển của triết học, có những quan điểm khác nhau về

sự tồn tại, mối quan hệ của cái riêng và cái chung như của phái duy thực hay

phái duy danh

Phái duy thực là trường phái triết học có ý kiến về mối quan hệ giữa cái

chung và cái riêng (nổi bật lên là Platon), theo phái này thì: cái chung tồn tại

độc lập, không phụ thuộc vào cái riêng và sinh ra cái riêng; cái riêng không tồn tại, nếu có tồn tại thì cũng là do cái chung sinh ra và mang tính tạm thời; cái riêng được sinh ra và chỉ tồn tại trong một thời gian nhất định rồi mất đi; trong khi đó, cái chung tồn tại vĩnh viễn, “như một ý niệm tuyệt đối” (Platon), không

6

trải qua một biến đổi nào Chẳng hạn, bông hoa, giọt sương cụ thể là cái riêng,

có ra đời nhưng tồn tại tạm thời và rồi mất đi, nhưng ý niệm về bông hoa, giọt sương nói chung là cái chung, nó tồn tại vĩnh viễn

Phái duy danh lại cho rằng, chỉ có cái riêng tồn tại thực sự, còn cái chung là những tên gọi trống rỗng, do con người đặt ra, không phản ánh cái gì trong hiện thực Quan điểm này không thừa nhận nội dung khách quan của các khái niệm Những khái niệm cụ thể đôi khi không có ý nghĩa gì trong cuộc sống của con người, chỉ là những từ trống rỗng, không cần thiết phải bận tâm tìm hiểu Ranh giới giữa chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm bị xóa nhòa và con người không cần phải quan tâm đến cuộc đấu tranh giữa các quan điểm triết học nữa Lấy một ví dụ, chúng ta sẽ không thể nhận thấy, nắm bắt một

“con người chung chung” mà “con người” chỉ có thể được nhận thấy, nắm bắt qua những con người thực thể cụ thể, thông qua các cá nhân cụ thể

Cả hai thuyết trên đều sai lầm ở chỗ khẳng định sự tồn tại của cái riêng

và cái chung một cách độc lập, đã tách rời cái riêng ra khỏi cái chung, hoặc là tuyệt đối hoá cái riêng, phủ nhận cái chung, hoặc ngược lại, mà không nhận ra

mối quan hệ biện chứng giữa chúng Khắc phục sai lầm này, quan điểm duy vật

biện chứng cho rằng, cả cái riêng và cái chung đều tồn tại một cách thực tế,

không hề biệt lập tách rời nhau, ngược lại, chúng có mối liên hệ hữu cơ chặt chẽ với nhau Trong tác phẩm Bút ký Triết học, Lênin đã viết rằng:

“cái chung chi tồn tại trong cái riêng, thông qua cái riêng cái riêng chỉ tồn tại trong mối liên hệ đưa đến cái chung Bất cứ cái riêng [nào cũng] là cái chung Bất cứ cái chung nào cũng là [một bộ phận, một khía cạnh, hay một bản chất] của cái riêng Bất cứ cái chung nào cũng chỉ bao quát một cách đại khái tất cả mọi vật riêng lẻ Bất cứ cái riêng nào cũng không gia nhập đầy đủ vào cái chung” Cụ thể là:

1.2.1 “cái chung” chỉ tồn tại trong “cái riêng”, thông qua “cái riêng”

7

Cái chung chỉ tồn tại trong cái riêng, thông qua cái riêng mà biểu hiện

sự tồn tại của mình Nghĩa là không có cái chung thuần tuý tồn tại biệt lập, lơ

lửng bên ngoài cái riêng Chẳng hạn không có cái cây nói chung tồn tại bên cạnh cây cam, cây quýt, cây đào cụ thể Những cây cam, cây quýt, cây đào nào cũng có rễ, có thân, có lá, có quá trình đồng hoá, dị hoá để duy trì sự sống Những đặc tính chung này lặp lại những cái cây riêng lẻ, và được phản ánh

trong khái niệm "cây" Đó là cái chung của những cái cây cụ thể Rõ ràng cái

chung tồn tại thực sự, nhưng không tồn tại ngoài cái riêng mà phải thông qua cái riêng để biểu thị sự tồn tại của mình

1.2.2 “cái riêng” chỉ tồn tại trong mối liên hệ đưa đến “cái chung”

Điều này có nghĩa cái riêng tồn tại độc lập, nhưng sự độc lập này không

có nghĩa là cô lập với những cái khác Thông qua hàng ngàn mối liên hệ, hàng

ngàn sự chuyển hóa, cái riêng của loại này có liên hệ với những cái riêng của loại khác Bất cứ cái riêng nào cũng tồn tại trong một môi trường, hoàn cảnh

nhất định, tương tác với môi trường, hoàn cảnh ấy, do đó đều tham gia vào các mối liên hệ qua lại hết sức đa dạng với các sự vật, hiện tượng khác xung quanh mình Các mối liên hệ qua lại này cứ trải rộng dần, gặp gỡ rồi giao thoa với các mối liên hệ qua lại khác, kết quả là tạo nên một mạng lưới các mối liên hệ mới, trong đó có những mối liên hệ dẫn đến một hoặc một số “cái chung” nào đó VD: - Mỗi con người là một cái riêng, nhưng mỗi người không thể tồn tại ngoài mối liên hệ với xã hội và tự nhiên Không cá nhân nào không chịu sự tác động của các quy luật sinh học và các quy luật xã hội Đó là những cái chung trong mỗi con người

- Một ví dụ khác, nền kinh tế của mỗi quốc gia, dân tộc với tất cả những đặc điểm phong phú của nó là một cái riêng Nhưng nền kinh tế nào cũng bị chi phối bởi quy luật cung cầu, quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát

8

triển của lực lượng sản xuất, đó là cái chung Như vậy, sự vật hiện tượng nào cũng bao hàm cái chung

Và thêm nữa, bất kì cái riêng nào cũng không tồn tại vĩnh viễn Cái riêng xuất hiện tồn tại trong thời gian nhất định biến thành cái riêng khác, tất cả sự

biến hóa này có mối liên hệ với nhau Cái riêng khác này lại biến thành cái

riêng khác thứ ba…v.v., cứ như vậy đến vô cùng tận Kết quả của sự biến hóa

vô cùng tận này là tất cả cái riêng đều có liên hệ với nhau Thậm chí, có những

cái tưởng chừng như hết sức xa lạ, hoàn toàn không dính dáng gì đến nhau, nhưng qua hàng ngàn mối liên hệ, hàng ngàn sự chuyển hóa, ta vẫn thấy chúng liên quan nhau Lê-Nin đã khẳng định “cái riêng không tồn tại như thế nào khác ngoài mối liên hệ dẫn tới cái chung, thông qua hàng nghìn sự chuyển hoá, nó còn liên hệ với những cái riêng thuộc loại khác”

1.2.3 “cái chung” là một bộ phận của “cái riêng”, còn “cái riêng” không

gia nhập hết vào “cái chung”

Cái riêng là cái toàn bộ, phong phú hơn cái chung, cái chung là cái bộ

phận nhưng sâu sắc hơn cái riêng Cái riêng phong phú hơn cái chung, vì ngoài những đặc điểm chung, cái riêng còn có những đặc điểm riêng biệt mà chỉ nó

có – cái đơn nhất Cái chung sâu sắc hơn cái riêng, vì cái chung phản ánh những thuộc tính, những mối liên hệ ổn định, tất nhiên, lặp lại ở nhiều cái riêng cùng loại Do vậy, cái chung là cái gắn liền với cái bản chất, quy định phương hướng tồn tại và phát triển của cái riêng Cái riêng là sự kết hợp giữa cái chung

và cái đơn nhất Cái chung chỉ giữ phần bản chất, hình thành nên chiều sâu của

sự vật, còn cái riêng là cái toàn bộ vì nó là tập thể sống động

Nhờ thế, giữa những cái riêng luôn có sự tách biệt, vừa có thể tác động qua lại lẫn nhau, chuyển hóa lẫn nhau, sự “va chạm” giữa những cái riêng vừa làm cho những sự vật xích lại gần nhau bởi cái chung, vừa làm cho sự vật tách