(Luận văn thạc sĩ) quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng xã hội hóa ở các trường trung học cơ sở thị xã gia nghĩa, tỉnh đăk nông

Nhân cách của học sinh có thể được hình thành thông qua nhiều con đường như dạy học, hoạt động ngoại khóa, hoạt động tập thể, trong đó hoạt động ngoài giờ lên lớp có vai trò hết sức quan

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUY NHƠN

NGUYỄN HẢI ĐƯỜNG

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP THEO HƯỚNG XÃ HỘI HÓA Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

THỊ XÃ GIA NGHĨA TỈNH ĐẮK NÔNG

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 8140114

Người hướng dẫn: : PGS.TS Trần Văn Hiếu

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi

Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực nếu có sai tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm

TÁC GIẢ

LỜI CẢM ƠN

Tác giả xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn đến Ban Giám hiệu, Phòng

Đào tạo sau Đại học của trường Đại học, cùng toàn thể Thầy cô tham gia

giảng dạy lớp cao học, đã luôn quan tâm và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình

học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đến Tiến sĩ, người Thầy

hướng dẫn khoa học đã chỉ bảo tận tình, giúp tôi thực hiện đề tài và hoàn

thành luận văn này

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, cán bộ Đoàn - Đội,

Giáo viên chủ nhiệm, học sinh và cha mẹ học sinh các trường Trung học cơ

sở trên địa bàn thị xã Gia Nghĩa đã hỗ trợ và giúp tôi trong quá trình điều tra,

khảo sát số liệu cho đề tài

Xin cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp, cơ quan công tác và gia đình đã quan

tâm giúp đỡ, động viên và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong thời gian học

tập và hoàn thành luận văn này

Mặc dù có nhiều cố gắng trong quá trình thực hiện đề tài nhưng chắc sẽ

không thể những hạn chế, thiếu sót Bản thân tôi rất mong nhận được sự góp ý

chân thành của các thầy cô, bàn bè đồng nghiệp và những người quan tâm đến

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Mục tiêu phát triển của nước ta đến năm 2020 là trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại Để đáp ứng mục tiêu phát triển của đất nước, đòi hỏi phải đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT Đổi mới căn bản toàn

diện GD&ĐT là “Đổi mới những vấn đề lớn, cốt lõi, cấp thiết, từ quan điểm,

tư tưởng chỉ đạo đến mục tiêu, nội dung phương pháp, cơ chế chính sách, điều kiện bảo đảm thực hiện; đổi mới từ sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước đến hoạt động quản trị của các cơ sở GD&ĐT và việc tham gia của gia đình, cộng đồng, xã hội và bản thân người học; đổi mới ở tất cả các bậc học, ngành học” [47, tr.119]

Xã hội hóa giáo dục là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước nhằm đẩy mạnh sự nghiệp giáo dục và đào tạo, coi giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu; là một trong những giải pháp chiến lược chủ yếu để thực hiện mục tiêu phát triển giáo dục, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trong thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế hiện nay Nghị quyết

số 05/2005/NQ-CP nêu rõ: “Huy động nguồn lực của các ngành, các cấp, các

tổ chức kinh tế- xã hội và cá nhân để phát triển giáo dục đào tạo Tăng cường quan hệ của nhà trường, gia đình và xã hội; huy động trí tuệ, nguồn lực, của toàn ngành, toàn xã hội vào việc đổi mới nội dung, chương trình, thực hiện giáo dục toàn diện Ban hành cơ chế chính sách cụ thể khuyến khích và quy định trách nhiệm các ngành, địa phương, các tổ chức kinh tế - xã hội và người người sử dụng lao động tham gia xây dựng trường, hỗ trợ kinh phí cho người học, thu hút nhân lực đã được đào tạo và giám sát các hoạt động giáo dục” Nghị quyết Đại hội Đảng khóa XI có ghi: “Huy động toàn xã hội làm giáo dục, động viên các tầng lớp nhân dân góp sức xây dựng nền giáo dục quốc dân dưới sự quản lý của nhà nước”; đồng thời: “Hoàn thiện cơ chế chính sách xã hội hóa giáo dục, đào tạo trên cả ba phương diện: động viên

các nguồn lực trong xã hội; phát huy vai trò giám sát của cộng đồng; khuyến khích các hoạt động khuyến học, khuyến tài, xây dựng xã hội học tập”[18]

Để thực hiện tốt chủ trương xã hội hóa giáo dục, cán bộ quản lý nói riêng và nhà trường nói chung càn phát huy vai trò chủ đạo trong quản lý và huy động, khuyến khích tạo mọi điều kiện để các tổ chức, cá nhân và toàn xã hội không chỉ tham gia về tài chính mà còn tham gia về nhiều mặt để xây dựng và phát triển sự nghiệp giáo dục đào tạo, nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện

Nhân cách của học sinh có thể được hình thành thông qua nhiều con đường như dạy học, hoạt động ngoại khóa, hoạt động tập thể, trong đó hoạt động ngoài giờ lên lớp có vai trò hết sức quan trọng …Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường trung học cơ sở là những hoạt động trải nghiệm sáng tạo tiếp nối các hoạt động giáo dục trên lớp của học sinh, được tổ chức dưới hình thức sinh hoạt tập thể Đây là một phương thức giáo dục thực sự hiệu quả giúp học sinh hình thành nhiều kỹ năng sống cần thiết và để bổ sung các nội dung giáo dục mà các dạng hoạt động khác hoặc hoạt động học tập văn hóa trên lớp không đủ thời gian và khó có điều kiện thực hiện được Vì vậy, hoạt động ngoài giờ lên lớp được đưa vào chương trình giáo dục phổ thông với tư cách là một hoạt động mang tính bắt buộc

Với các hình thức tổ chức đa dạng ngoài việc thể hiện đầy đủ các chủ

đề trong chương trình hiện có, các nội dung của hoạt động ngoài giờ lên lớp

đa linh hoạt bám sát vào nhu cầu thực tế của học sinh và sự thay đổi của thực tiễn xã hội để cung cấp kịp thời cho học sinh các vấn đề có tính thời sự của xã hội và đất nước có liên quan đến thế hệ trẻ Thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp, học sinh không chỉ nhận thức, định hướng đúng đắn cho sự phát triển

cá nhân; có kỹ năng giao tiếp, ứng xử một cách chủ động sang tạo; biết hợp tác, biết yêu tập thể, ghét lối sống ích kỷ, coi lao động là nghĩa vụ vinh quang

mà còn giúp các em giảm căng thẳng trong học tập, tự tin trong giao tiếp; từ

đó thúc đẩy việc học tập trên lớp đạt kết quả cao Do tính chất của hoạt động ngoài giờ lên lớp đã vượt ra khỏi phạm vi nhà trường nên hoạt động này còn tạo cơ hội phối hợp tốt giữa các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường

để phát huy sức mạnh cộng đồng cùng tham gia vào quá trình giáo dục toàn diện cho học sinh

Chính vì những yêu cầu quan trọng và cấp thiết nêu trên, để thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện trong nhà trường hoạt động ngoài giờ lên lớp theo hướng xã hội hóa ở trường trung học cơ sở thị xã, để hình thành nhân cách con người mới xã hội chủ nghĩa thì ngoài việc trang bị cho học sinh những kiến thức kỹ năng trong giờ lên lớp cần chú trọng tổ chức cho học sinh tham gia các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Những năm gần đây, hoạt động ngoài giờ lên lớp tại các trường trung học cơ sở thị xã Gia Nghĩa đã được quan tâm tổ chức tương đối tốt; song cũng

có nhiều trường chưa đầu tư đúng mức đến các hoạt động này nên công tác quản lý còn mang tính hình thức đối phó với sự kiểm tra của cấp trên Chính

vì vậy, vai trò của hoạt động ngoài giờ lên lớp chưa được phát huy tối ưu, tác dụng giáo dục chưa đạt hiệu quả cao Hạn chế này chủ yếu do các nhà quản lý giáo dục chưa có các giải pháp quản lý, điều phối các hoạt động của nhà trường một cách hợp lý Ngoài ra do ảnh hưởng của tâm lý “ưu tiên” các hoạt động dạy văn hóa trên lớp hơn là các hoạt động ngoài giờ lên lớp nên vẫn còn một số trường trung học cơ sở chưa chú trọng nhiều đến công tác quản lý các hoạt động ngoài giờ lên lớp; hoặc nếu có, việc quản lý nhà trường vẫn còn là thiên về tư duy “hành chính”, giới hạn các họat động ngoài giờ lên lớp trong nội dung của chương trình chính khóa với các hình thức tổ chức trong phạm

vi nhà trường Nhiều cán bộ quản lý nhà trường chưa thấy hết vai trò chủ trì của mình trong huy động, phối hợp các lực lượng xã hội cùng tham gia thực hiện đổi mới nội dung, chương trình, thống nhất mục tiêu, cách thức tổ chức, xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, thân thiện, hỗ trợ các nguồn lực

cho Hoạt động ngoài giờ lên lớp nên chất lượng giáo dục toàn diện chưa cao

Để khắc phục cách tổ chức qua loa, chiếu lệ, làm theo phong trào, việc quản

lý hoạt động ngoài giờ lên lớp cần được đổi mới từ trong tư duy đến cách thức thực hiện Các hoạt động của nhà trường trung học cơ sở đã được xã hội hóa ở mức tốt thì công tác quản lý các hoạt động ngoài giờ lên lớp cũng cần định hướng phù hợp để tạo được sự nhất trí cao giữa Nhà trường - Gia đình - Xã hội trong thực hiện nhằm đảm bảo mục tiêu giáo dục toàn diện cho HS

Xuất phát từ tính cấp thiết trên, chúng tôi lựa chọn đề tài “Quản lý hoạt động ngoài giờ lên lớp theo hướng xã hội hóa ở các trường Trung học cơ

sở thị xã Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Nông” cho luận văn tốt nghiệp Thạc sỹ của

mình với mong muốn góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho các trường THCS trên địa bàn Thị xã Gia Nghĩa nói riêng và tỉnh Đăk Nông nói chung trong giai đoạn hiện nay

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và khảo sát thực tiễn, đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở các trường THCS Thị xã Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Nông theo hướng xã hội hoá

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Quản lý hoạt động ngoài giờ lên lớp ở trường Trung học cơ sở

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Các biện pháp quản lý hoạt động ngoài giờ lên lớp theo hướng xã hội hóa ở trường Trung học cơ sở thị xã Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Nông

4 Giả thuyết khoa học nghiên cứu

Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở các trường Trung học cơ sở trên địa bàn thị xã Gia Nghĩa, tỉnh Đăk Nông, trong những năm gần đây đã đạt được những thành công nhất định nhưng cũng bộc lộ nhiều bất cập, chưa phát huy được hết vai trò của hoạt động này trong giáo dục toàn diện cho học sinh

Nguyên nhân chủ yếu của sự yếu kém bất cập là do các trường chưa có các biện pháp quản lý phù hợp với sự thay đổi trong tổ chức thực hiện hoạt động ngoài giờ lên lớp hiện nay Nếu xác lập và thực hiện đồng bộ các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục người giờ lên lớp theo định hướng xã hội hoá phù hợp với lý luận và thực tiễn thì chất lượng giáo dục toàn diện ở các trường Trung học cơ sở thị xã Gia Nghĩa có thể được nâng cao

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Xây dựng cơ sở lý luận về quản lý hoạt động ngoài giờ lên lớp theo hướng xã hội hóa ở trường Trung học cơ sở

5.2 Khảo sát, đánh giá thực trạng hoạt động ngoài giờ lên lớp và quản lý hoạt động ngoài giờ lên lớp theo hướng xã hội hóa ở trường Trung học cơ sở thị xã Gia Nghĩa, tỉnh Đăk Nông

5.3 Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động ngoài giờ lên lớp theo hướng xã hội hóa ở trường Trung học cơ sở thị xã Gia Nghĩa, tỉnh Đăk Nông và khảo nghiệm tính cấp thiết, tính khả thi của các biện pháp đề xuất

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

6.1 Về đối tượng nghiên cứu: nghiên cứu công tác quản lý hoạt động ngoài giờ lên lớp của ban giám hiệu các trường trung học cơ sở ở thị xã Gia Nghĩa 6.2 Về địa bàn khảo sát: khảo sát tại 3 trường trung học cơ sở ở thị xã Gia Nghĩa

6.3 Thời gian khảo sát: năm học 2017- 2018

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý luận

Luận văn được nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận triết học Mác-Lênin

và tư tưởng Hồ Chí Minh; các quan điểm đường lối chính sách của Đảng, Nhà nước; chiến lược phát triển và định hướng Giáo dục đào tạo đến năm 2020; có

kế thừa và phát triển có chọn lọc một số kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học trong nước và ngoài nước về những vấn đề liên quan đến hoạt động ngoài

giờ lên lớp, lý luận về quản lý, lý luận về quản lý hoạt động ngoài giờ lên lớp

để xây dựng khung lý luận về quản lý hoạt động ngoài giờ lên lớp theo hướng

xã hội hóa ở trường trung học cơ sở

Sử dụng các phương pháp phân tích, so sánh, tổng hợp, phân loại và hệ thống hóa các kết quả nghiên cứu

7.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Phương pháp nghiên cứu sản phẩm tổng hợp các tài liệu khoa học chuyên môn trong nước và các văn kiện, Nghị quyết của Đảng và Nhà nước, các quy định quy chế của Bộ Giáo dục - Đào tạo để tìm hiểu cơ sở lý luận, cơ

sở pháp lý có liên quan đến hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi để tìm hiểu thực trạng về quản lý hoạt động ngoài giờ lên lớp ở các trường trung học cơ sở; sử dụng phiếu hỏi

để trưng cầu ý kiến của nhà quản lý giáo dục, giáo viên, học sinh, các tổ chức đoàn thể ở một số trường trung học cơ sở, cha mẹ học sinh, các lực lượng xã hội khác có liên quan để đánh giá thực trạng quản lý hoạt động ngoài giờ lên lớp ở một số trường trung học cơ sở thị xã Gia Nghĩa; đồng thời để kiểm định tính cần thiết và tính khả thi cảu các giải pháp đã đề xuất

Phương pháp tổng kết kinh nghiệm tổng kết kinh nghiệm quản lý hoạt động ngoài giờ lên lớp ở một số trường trung học cơ sở trên địa bàn thị xã Gia Nghĩa Thu thập và tổng hợp thêm các kết quả có từ các báo cáo khoa học; khái quát những kinh nghiệm thực tế từ các công trình nghiên cứu ở các trường trung học cơ sở và các cơ sở giáo dục có liên quan đến đề tài

trung học cơ sở theo hướng xã hội hóa, hình thành khung lý thuyết về quản lý hoạt động ngoài giờ lên lớp theo hướng xã hội hóa ở trường trung học cơ sở

8.2 Về thực tiễn

Mô tả sát thực, cụ thể, toàn diện thực trạng quản lý hoạt động ngoài giờ lên lớp theo hướng xã hội hóa của các trường Trung học thị xã Gia Nghĩa tỉnh Đắk Nông

Đề xuất được một số biện pháp quản lý hoạt động ngoài giờ lên lớp ở các trường trung học cơ sở, khẳng định tính cấp thiết và khả thi của các biện pháp thông qua thăm dò ý kiến chuyên gia

9 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn dự kiến gồm ba chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động ngoài giờ lên lớp theo hướng

xã hội hóa ở trường Trung học cơ sở

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động ngoài giờ lên lớp theo hướng xã hội hóa ở các trường Trung học cơ sở thị xã Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Nông

Chương 3: Các biện pháp quản lý hoạt động ngoài giờ lên lớp theo hướng xã hội hóa ở các trường Trung học cơ sở thị xã Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Nông

là khách thể, mà còn là chủ thể của quá trình giáo dục Việc giáo dục không chỉ diễn ra trên lớp, trong nhà trường, mà còn phải thực hiện ở ngoài lớp, ngoài nhà trường theo phương thức kết hợp giữa giáo dục nhà trường, gia đình và xã hội thông qua các hình thức như: Học tập, lao động, vui chơi giải trí, sinh hoạt ngoài trời, tham quan, diễn đàn câu lạc bộ Trong lịch sử, những nhà giáo dục tiêu biểu cho các thời kì lịch sử từ cổ đại đến hiện đại luôn thể hiện quan điểm giáo dục của mình: Học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, giáo dục nhà trường gắn liền với giáo dục gia đình

Thomas More (1478 - 1535), nhà giáo dục không tưởng người Đức đã đánh giá rất cao vai trò của lao động đối với con người và đối với xã hội, nên trong việc giáo dục con người cần thực hiện kết hợp giáo dục nhà trường với giáo dục ngoài nhà trường, giáo dục trong lao động và giáo dục xã hội [37]

J.A.Cômenxki [44] (1592 - 1670) được coi là “ Ông tổ của nền sư phạm cận đại ” đã có nhiều đóng góp lớn lao cho nền giáo dục trên thế giới

Trong thời gian làm cố vấn giáo dục tại Hungari, Ông đã rất coi trọng HĐGDNGLL đối với HS Ông cho HS tham gia biểu diễn sân khấu để giúp các em ghi nhớ sâu sắc những nội dung cần thiết Ông thấy rằng những chàng trai thường ngày so đo, rụt rè ngại giao tiếp, phát biểu trước đám đông hay ra trước công chúng với vẻ tự tin, xử sự điềm tĩnh, những con người mới mấy tuần lễ trước còn đọc câu ngắc ngứ bây giờ đã có thể nói một đoạn độc thoại dài mà không phạm lỗi hoặc giải thích những khái niệm hùng hồn đầy tính thuyết phục ở thời đó Cômenxki đã áp dụng phương pháp dạy học mới, đặc biệt là việc mở rộng các hình thức học tập ngoài lớp, nhằm khơi dạy và phát huy những khả năng tiềm ẩn, nhằm rèn luyện nhân cách cho HS Ông đã chứng minh cho quan điểm giáo dục mới đầy thuyết phục này và khẳng định:

“ Học tập không chỉ là lĩnh hội kiến thức trong sách vở, mà còn là lĩnh hội kiến thức từ bầu trời, mặt đất, từ cây sồi, cây dẻ ” [37; 93]

Pétxtalôzi (1746 - 1827) một nhà giáo dục lớn của Thuỵ sĩ và thế giới ở cuối thế kỉ XVIII đầu thế kỷ XIX, với lòng nhân ái sâu sắc ông muốn cứu vớt trẻ em mồ côi, bất hạnh hay con nhà nghèo bằng con đường giáo dục thông qua thực nghiệm Đó là việc ông xây dựng ra những “ trại mớ ”, ở đây trẻ em vừa được học văn hoá, vừa được lao động ở ngoài lớp, ngoài trường học Ông cho rằng HĐGDNGLL không chỉ tạo ra của cải vật chất mà còn là con đường giáo

dục toàn diện HS [44]

Robert Owen (1771 - 1858), một nhà giáo dục lớn, một nhà xã hội theo chủ nghĩa không tưởng đầu thế kỷ XIX muốn cải tạo xã hội bằng con đường giáo dục đi từ cuộc thực nghiệm giáo dục trong công xưởng của ông ở nước Anh Qua cuộc thực nghiệm giáo dục vĩ đại này, ông đặt ra một phương thức

giáo dục bất hủ là: “ Giáo dục kết hợp với lao động sản xuất ”, “ kết hợp giáo dục trong trường lớp với giáo dục trong lao động và hoạt động xã hội ” [37]

C.Mac (1818 - 1883) và F.Anghen (1820 - 1895) là hai nhà triết học lớn, xuất sắc của thế giới, là người sáng tạo ra học thuyết cách mạng XHCN

và cũng là ông tổ của nền giáo dục hiện đại Hai ông đã xác định mục đích

của nền giáo dục XHCN là tạo ra “ con người phát triển toàn diện ”, với phương thức giáo dục là “ giáo dục kết hợp với lao động sản xuất ” [22]

AX.Macarencô (1888 - 1939), nhà giáo dục Xô viết vĩ đại, người có

công làm cuộc thực nghiệm giáo dục vĩ đại trong gần 20 năm trời ở “ trại lao động Goocki và Deczinxki ” nhằm cải tạo trẻ em hư, phạm pháp Macarencô

đã gắn liền giáo dục với lao động, với sinh hoạt tập thể và hoạt động xã hội Nhiều em ở trại lao động này sau này đã trở thành các kĩ sư, các nhà khoa học giỏi và các anh hùng lực lượng vũ trang, anh hùng lao động [37]

Cairốp [33] nhà giáo dục học người Nga đã viết: “ Khi đặt kế hoạch công tác giảng dạy chung cho cả năm học mới, người Hiệu trưởng, xét kết quả hoạt động ngoài lớp năm học trước nhằm mục đích nâng cao thành tích của HS, củng cố kỷ luật và nâng cao chất lượng giảng dạy của nhà trường mà định nhiệm vụ hoạt động ngoài lớp cho năm học tới Trong kế hoạch công tác của nhà trường, có dành một mục riêng cho hoạt động ngoài lớp Mục đích

đó gồm các yếu tố sau: xây dựng điều kiện và cơ sở vật chất cho hoạt động ngoài lớp năm tới, các hoạt động ngoài lớp của nhà trường và của lớp, phân phối lực lượng và định kỳ hạn cho kế hoạch Về kế hoạch tỉ mỉ, cụ thể, về cách tổ chức các hoạt động quần chúng đặc biệt hoặc các ngày nghỉ… thì người phụ trách tổ chức và người chỉ đạo sẽ quyết định riêng và bổ sung cho

kế hoạch cả năm Những người phụ trách tổ chức và người chỉ đạo ấy chính

là những người được uỷ nhiệm thi hành những điều khoản bổ sung kia”

Như vậy, những nhà giáo dục tiêu biểu cho các thời kỳ lịch sử từ cổ đại đến hiện đại đã làm nổi bật tầm quan trọng của các HĐGDNGLL và đã chỉ ra một số biện pháp cần thiết cho nhà quản lý Vấn đề đặt ra ở đây là người Hiệu trưởng phải làm gì để tổ chức và quản lý chỉ đạo tốt các hoạt động này nhằm nâng cao chất lượng giáo dục trong cơ sở của mình

1.1.2 Ở Việt Nam

Vào những năm 60 của thế kỉ trước, khi xây dựng chương trình giáo

dục, Bộ giáo dục đã xác định rõ: “Muốn thực hiện giáo dục và giáo dưỡng trong môn học đạt kết quả đầy đủ thì nhà trường cần tổ chức ngoại khoá cho các môn học Hoàn cảnh kháng chiến trước đây chưa cho phép chúng ta thực hiện đầy đủ công tác này cho nên trong chương trình cũng chưa ghi phần ngoại khoá Từ lúc hoà bình lập lại vấn đề này được nêu ra và được các địa phương thực hiện nhưng không đồng đều và không theo chủ đề thống nhất Trong chương trình mới, công tác ngoại khoá trở thành một phần quan trọng, khăng khít với chính khoá Công tác ngoại khoá không nên vì cái tên ngoại khoá của nó mà bị đặt vào vị trí quá ư thấp kém như một số trường vẫn làm như vậy Công tác ngoại khóa không hề mâu thuẫn gì với nội dung giáo dục, giáo dưỡng của nhà trường XHCN mà trái lại bổ sung và nâng cao chất lượng nội khoá lên một bước”[18]

Tác giả Nguyễn Lê Đắc với công trình nghiên cứu: “Cơ sở tâm lý học của công tác giáo dục HS ngoài giờ lên lớp trên địa bàn dân cư”[37] đã

khẳng định quan điểm nhóm là chủ thể của hoạt động, tập thể cơ sở là chủ thể của quá trình giáo dục” Nó vạch ra vai trò của chủ thể của hoạt động ngoài giờ lên lớp trên địa bàn dân cư đối với sự phát triển tâm lý HS Từ đó khẳng định sự cần thiết phải có một cơ chế tổ chức để thực hiện tốt lĩnh vực giáo dục này

Tác giả Phạm Lăng [44] khi tìm hiểu HĐGDNGLL ở trường Trung học Chu Văn An Hà nội đã xác định nhiều hình thức HĐGDNGLL và nhấn mạnh:

“ Nếu tổ chức hoạt động này một cách khoa học sẽ không làm giảm đi chất lượng các môn học mà ngược lại số HS đạt danh hiệu tiên tiến sẽ tăng Số giờ xếp loại trung bình, yếu, số HS cá biệt giảm đáng kể”

Tác giả Nguyễn Văn Thiềm nhà giáo ưu tú, nguyên Hiệu trưởng

Trường THCS Nguyễn Thị Định trong bài: “ Mấy biện pháp giáo dục HS ngoài giờ lên lớp theo địa bàn dân cư ” [46] đã cho rằng: chất lượng giáo dục

HS ở nhà trường giảm sút có nguyên nhân do việc giáo dục HS ngoài giờ lên lớp bị buông lỏng; sự phối hợp các lực lượng giáo dục trong giáo dục HS bị coi nhẹ, bởi vậy phải gắn hoạt động giáo dục của nhà trường với địa bàn dân

cư Ông khẳng định, nhờ sự phối hợp các lực lượng giáo dục ở địa bàn dân cư

mà chất lượng giáo dục, chất lượng học tập của HS trường THCS Nguyễn Thị Định được nâng lên

Tác giả Đinh Xuân Huy với công trình nghiên cứu: “ Các biện pháp quản lý HĐGDNGLL của người Hiệu trưởng, trong trường phổ thông dân tộc nội trú tỉnh Lai Châu”[28] đã khẳng định vai trò quan trọng của tổ chức các

HĐGDNGLL đối với việc nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường phổ thông dân tộc nội trú đồng thời xây dựng được một số biện pháp quản lý HĐGDNGLL của người Hiệu trưởng trong trường phổ thông dân tộc nội trú góp phần thúc đẩy HĐGDNGLL ở trường phổ thông dân tộc nội trú phát triển, nhằm hình thành ở HS những năng lực phẩm chất tốt của người cán bộ dân tộc trong tương lai

Tác giả Đỗ Nguyên Hạnh trong công trình nghiên cứu: “ Một vài hình thức giáo dục HS ngoài giờ lên lớp có hiệu quả” [26] đã xuất phát từ đặc điểm

HS ham thích hoạt động ngoài giờ lên lớp nên nhà trường cần tổ chức các hoạt động phù hợp với sở thích của các em, phù hợp với trình độ, đáp ứng nhu cầu nguyện vọng của các em Các hình thức hoạt động: Bình thơ, trưng bầy

tranh ảnh, đóng kịch, tiếp súc với người thực việc thực, tham quan sẽ có tác dụng tốt đối với việc củng cố, bổ sung kiến thức trên lớp, giáo dục tình cảm, truyền thống và ý thức tập thể; cộng đồng của HS

Trong sự nghiệp đổi mới giáo dục ở nước ta, lần đầu tiên HĐGDNGLL được chính thức đưa vào trong chương trình giáo dục của nhà trường phổ thông với yêu cầu thực hiện bắt buộc thống nhất trong toàn quốc đối với khối PTCS là từ năm học: 2003-2004, khối THPT là từ năm học 2006- 2007

Tác giả Hà Nhật Thăng trong cuốn “Thực hành tổ chức hoạt động giáo dục” [45] đã đề cập đến sự cần thiết về mục tiêu, nội dung, một số nguyên tắc

tổ chức hoạt động giáo dục và phương pháp tổ chức hoạt động giáo dục của GVCN lớp

Ngoài ra còn có một số tác giả như Đỗ Văn Lợi, Lê Thị Mỹ Phương…

đã có nghiên cứu về các khía cạnh của HĐGDNGLL, có một số tác giả nghiên cứu về công tác quản lý các HĐGDNGLL ở các trường Tiểu học, THCS hoặc các trường dân tộc nội trú Tuy nhiên, việc nghiên cứu biện pháp quản lý hoạt động ngoài giờ lên lớp theo hướng xã hội hóa ở trường Trung

học cơ sở còn ít được nghiên cứu Chính vì vậy việc nghiên cứu đề tài “Quản

lý hoạt động ngoài giờ lên lớp theo hướng xã hội hóa ở trường Trung học

cơ sở thị xã Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Nông” hiện nay chưa ai nghiên cứu

1.2 CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN

1.2.1 Khái niệm quản lý và biện pháp quản lý

1.2.1.1 Khái niệm quản lí

Quản lý là một hiện tượng có tính lịch sử, nó là một hiện tượng xã hội xuất hiện từ rất sớm Bởi thông qua quản lí mà mọi hoạt động của con người trong lĩnh vực kinh tế, xã hội đi vào nền nếp và mang lại hiệu quả nhất định

Theo quan niệm của C Mác: Bất cứ lao động nào của xã hội hay cộng đồng ở một quy mô tương đối lớn đều cần một chừng mực nhất định của hoạt động quản lý Quản lý là sự xác lập tương hợp giữa công việc cá thể nhằm

hoàn thành chức năng chung, xuất hiện trong sự vận động của toàn bộ cơ chế sản xuất khác với sự vận động đối với các bộ phận riêng lẻ của nó

Quản lý là một khái niệm rộng bao gồm nhiều lĩnh vực: Các nhà luật học nghiên cứu những quy luật quản lý nhà nước, các nhà xã hội học thiên về nghiên cứu hoạt động quản lý về các mối quan hệ giữa các giai cấp, tầng lớp

xã hội, dân tộc, quốc gia Các nhà tâm lý học nghiên cứu tâm lý giữa người lãnh đạo và người thực hiện, giữa cấp trên với cấp dưới… vì vậy, có nhiều định nghĩa khác nhau về quản lý, chẳng hạn:

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý là tác động có mục đích,

có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động nhằm thực hiện được mục tiêu dự kiến” [40]

Theo tác giả Nguyễn Văn Lê: “Quản lý là một hệ thống tác động khoa học nghệ thuật vào từng thành tố của hệ thống bằng phương pháp thích hợp nhằm đạt được các mục tiêu đề ra của hệ thống và cho từng thành tố của hệ thống” [32]

Theo tác giả Trần Kiểm: “Quản lí một hệ thống xã hội là tác động có mục đích đến tập thể người- thành viên của hệ nhằm làm cho hệ vận hành thuận lợi và đạt tới mục đích dự kiến ”[30]

Theo tác giả Nguyễn Kỳ, Bùi Trọng Tuấn: “Quản lý là việc bảo đảm hoạt động của hệ thống trong điều kiện có sự biến đổi liên tục của hệ thống

và môi trường, là chuyển động của hệ thống đến trạng thái mới thích ứng với hoàn cảnh mới ”[29]

* Từ những định nghĩa nêu trên ta thấy:

Quản lý là quá trình tác động, có định hướng có tổ chức, của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý thông qua cơ chế quản lý, nhằm sử dụng có hiệu quả cao nhất các nguồn lực trong điều kiện môi trường biến động để hệ thống ổn định, phát triển đạt được những mục tiêu đã định

1.2.1.2 Khái niệm biện pháp quản lý

Theo từ điển tiếng Việt: “Biện pháp là cách làm, cách giải quyết một vấn đề cụ thể” Như vậy, biện pháp quản lý là cách làm cụ thể được chủ thể

sử dụng trên cơ sở phương pháp đã được xác định Tính hiệu quả của quản lý một phần quan trọng phụ thuộc vào việc lựa chọn đúng đắn và áp dụng linh hoạt các biện pháp quản lý Thực tế cho thấy, các đối tượng quản lý phức tạp, đòi hỏi những biện pháp quản lý cũng rất đa dạng và linh hoạt Các biện pháp quản lý có mối liên quan chặt chẽ với nhau, tạo thành một hệ thống các biện pháp Các biện pháp này sẽ giúp cho người quản lý thực hiện tốt các biện pháp quản lý của mình mang lại kết quả tối ưu cho bộ máy [42]

1.2.2 Khái niệm quản lý giáo dục và quản lý trường học

1.2.2.1 Khái niệm quản lý giáo dục

Thực tế khái niệm “Quản lý giáo dục”, được hiểu theo nghĩa rộng và

nghĩa hẹp trên cơ sở xem xét phạm vi hoạt động của từ “giáo dục”, “Quản lý giáo dục” được hiểu theo nghĩa rộng nhất khi “Giáo dục” được coi là hoạt động diễn ra ở ngoài xã hội Còn khi “Giáo dục” được diễn ra trong ngành giáo dục (Từ Bộ giáo dục - Đào tạo đến cơ sở trường học) hay các trung tâm

kỹ thuật tổng hợp - hướng nghiệp thì “ Quản lý giáo dục” được hiểu theo nghĩa hẹp là quản lý một hệ thống giáo dục, quản lý nhà trường, để hiểu một cách chính xác hơn về: “Quản lý giáo dục”, ta xem xét những quan niệm sau đây:

“ Quản lý giáo dục thực chất là tác động một cách khoa học đến nhà trường, làm cho nó tổ chức được tối ưu quá trình dạy học, giáo dục theo đường lối và nguyên tắc giáo dục của Đảng, quán triệt được những tính chất của nhà trường XHCN Việt Nam bằng cách đó đạt được mục tiêu dự kiến, tiến lên trạng thái chất lượng mới ” [41]

Tác giả Phạm Viết Vượng cho rằng: “Mục đích cuối cùng của quản lý giáo dục là tổ chức quá trình giáo dục có hiệu quả để đào tạo lớp thanh niên

thông minh sáng tạo, năng động tự chủ biết sống và phấn đấu vì hạnh phúc của bản thân, gia đình và xã hội” [50]

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “QLGD là hệ thống tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lí, nhằm cho hệ vận hành theo đường lối, nguyên lý của Đảng, thực hiện được các tính chất của nhà trường xã hội chủ nghĩa Việt Nam mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học, giáo dục thế hệ trẻ, đưa giáo dục đến mục tiêu, tiến lên trạng thái mới về chất ” [40]

Từ các khái niệm trên chúng ta có thể hiểu khái quát như sau:

Quản lý giáo dục là hệ thống những tác động có kế hoạch và hướng đích của chủ thể quản lý ở các cấp khác nhau đến tất cả các khâu, các bộ phận của hệ thống giáo dục, nhằm đảm bảo cho các cơ quan trong hệ thống giáo dục vận hành tối ưu, đảm bảo sự phát triển mở rộng cả về chất lượng và số lượng để đạt tới mục tiêu giáo dục

Quản lý giáo dục có tính xã hội cao, vì cần tập trung giải quyết tốt các vấn đề xã hội để phục vụ công tác giáo dục Ngoài ra, quản lý giáo dục còn được xem như quản lý một hệ thống giáo dục gồm tập hợp các cơ sở giáo dục như trường học, các trung tâm kỹ thuật - hướng nghiệp dạy nghề mà đối tượng quản lý là đội ngũ giáo viên, HS cơ sở vật chất kỹ thuật các phương tiện, trang thiết bị phục vụ cho giảng dạy và học tập

1.2.2.2 Khái niệm quản lý trường học

Quản lý trường học là hoạt động của các cơ quan quản lý nhằm tập hợp

và tổ chức các hoạt động của giáo viên, HS và các lực lượng giáo dục khác, cũng như huy động tối đa các nguồn lực giáo dục để nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo trong nhà trường

Có nhiều cấp quản lý trường học trong hệ thống giáo dục: Cấp cao nhất

là BGD&ĐT, nơi quản lý nhà trường bằng các biện pháp vĩ mô Có hai cấp trung gian quản lý trường học là sở GD&ĐT ở cấp tỉnh và các phòng giáo dục

ở cấp quận, huyện Cấp quản lý quan trọng, trực tiếp của hoạt động giáo dục

là bộ phận quản lý trong các nhà trường

Mục đích của quản lý nhà trường là đưa nhà trường từ trạng thái đã và đang có, tiến lên một trạng thái phát triển mới bằng phương thức xây dựng và phát triển mạnh mẽ các nguồn lực và đưa các nguồn lực đó vào phục vụ cho việc tăng cường chất lượng giáo dục

Công tác quản lý nhà trường bao gồm các nội dung:

- Tổ chức đội ngũ các thầy giáo, cô giáo, đội ngũ cán bộ công nhân viên và tập thể HS thực hiện tốt các nhiệm vụ kế hoạch trong chương trình công tác của nhà trường Giáo dục HS phấn đấu, học tập tu dưỡng để trở thành những công dân tốt

- Chỉ đạo tốt các hoạt động chuyên môn theo chương trình của BGD&ĐT làm sao để chương trình được thực hiện nghiêm túc và các phương pháp giáo dục luôn được cải tiến, chất lượng dạy và học ngày càng được nâng cao Biện pháp quản lý là theo dõi sát sao mọi công việc, kiểm tra kịp thời, thanh tra để uốn nắn những lệch lạc, thiếu xót

- Quản lý tốt việc học tập của HS theo quy chế của Bộ GD&ĐT Quản

lý HS bao hàm cả quản lý thời gian và chất lượng học tập, quản lý tinh thần, thái độ và phương pháp học tập

- Quản lý toàn bộ cơ sở vật chất và thiết bị của nhà trường nhằm phục

vụ tốt nhất cho việc giảng dạy, học tập và giáo dục HS Quản lý tốt cơ sở vật chất nhà trường không đơn thuần chỉ là bảo quản tốt, mà phải phát huy tốt giá trị, khả năng cho dạy học và giáo dục, đồng thời phải làm sao để có thể thường xuyên bổ sung thêm những thiết bị mới và có giá trị

- Quản lý nguồn tài chính hiện có của nhà trường theo đúng nguyên tắc quản lý tài chính của nhà nước và của ngành giáo dục Đồng thời biết động viên, thu hút các nguồn tài chính khác nhằm xây dựng cơ sở vật chất, mua sắm thiết bị phục vụ các hoạt động giáo dục và dạy học

- Quản lý nhà trường cũng có nghĩa là chăm lo đến đời sống vật chất và tinh thần của tập thể giáo viên, công nhân viên Cần tạo một phong trào thi đua phấn đấu liên tục trong nhà trường

- Quản lí nhà trường còn phải làm tốt công tác thi đua khen thưởng đối với giáo viên và học sinh

- Quản lí nhà trường còn phải làm tốt công tác kiểm tra, kết hợp thanh tra của các cấp nhằm đánh giá kịp thời các bộ môn văn hóa của học sinh; chất lượng giảng dạy của giáo viên; chất lượng giáo dục tư tưởng đạo đức cho học sinh

1.2.3 Hoạt động giáo dục và hoạt động GDNGLL; Quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp; Quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng xã hội hóa

1.2.3.1 Hoạt động giáo dục

Hoạt động giáo dục là những hoạt động do cá nhân hoặc tổ chức xã hội tiến hành theo kế hoạch, chương trình, điều hành và chịu trách nhiệm hướng tới các mục đích giáo dục về: Trí tuệ; Thể chất; Đạo đức; Thẩm mĩ và các hành vi xã hội Các chủ thể của hoạt động giáo dục phải chịu trách nhiệm về hoạt động giáo dục Chủ thể giáo dục chính là các nhà giáo dục, GVvà các chủ thể có liên quan khác như: Cha mẹ HS, các tổ chức giáo dục xã hội và các

cơ sở giáo dục Hoạt động giáo dục là sự vận hành các yếu tố của giáo dục đã được nhận thức và kiểm soát Hoạt động giáo dục cơ bản của xã hội được thực hiện bởi nhà trường và trong nhà trường

Các hoạt động giáo dục trong nhà trường được phân làm hai bộ phận chủ yếu sau:

- Các hoạt động trong hệ thống các môn học và các lĩnh vực học tập, giáo dục trên lớp

- Các hoạt động giáo dục được tổ chức ngoài giờ học các môn văn hoá như: giáo dục thể chất, đạo đức, thẩm mỹ, dân số, môi trường, pháp luật

Những hoạt động này được thực hiện trong và ngoài các môn học và chịu sự quản lí, chi phối chính của nhà trường và GV

Các hoạt động giáo dục tạo môi trường cho hoạt động học của người học qua đó người học được học tập, giáo dục và trưởng thành Khi tham gia các hoạt động giáo dục, người học tiến hành các hoạt động của mình theo những nguyên tắc mục tiêu, chuẩn mực và giá trị chung, như vậy HS được giáo dục theo những tiêu chí chung và diễn ra ở cấp độ cá nhân

Như vậy hoạt động giáo dục muốn có hiệu quả phải được tổ chức phù hợp với tâm lý lứa tuổi của HS đồng thời tạo điều kiện thuận lợi nhất cho học sinh tham gia

Cơ cấu các hoạt động giáo dục trong nhà trường cần được xác định theo mục tiêu giáo dục, nhằm đáp ứng nhu cầu của xã hội trong mỗi giai đoạn lịch sử nhất định Các hoạt động giáo dục tạo môi trường cho hoạt của HS và chính những hoạt động của HS quyết định sự phát triển nhân cách của mỗi cá nhân

1.2.3.2 Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

HĐGDNGLL là một bộ phận của quá trình giáo dục trong nhà trường nói chung, trường THCS nói riêng Đó là những hoạt động được tổ chức ngoài giờ học các môn văn hoá ở trên lớp, đựợc tổ chức trong nhà trường, ngoài xã hội HĐGDNGLL là sự tiếp nối dạy học trên lớp, là con đường gắn

lý thuyết với thực hành tạo nên sự thống nhất giữa nhận thức với hành động, góp phần hình thành và phát triển nhân cách cho các em

Mục tiêu: HĐGDNGLL tạo điều kiện và môi trường để HS phát huy vai trò chủ thể tính tích cực chủ động của các em trong quá trình học tập, rèn luyện toàn diện, HĐGDNGLL vừa củng cố bổ sung mở rộng kiến thức đã học, vừa phát triển các kỹ năng của các lực lượng giáo dục, góp phần quan trọng, nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện của nhà trường

Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường phổ thông, đặt HS (lứa tuổi thanh niên, vị thành niên) trước những vấn đề, thách thức của thời đại, của xã hội, cũng như những khó khăn thách thức của thực tiễn mà các em phải được chuẩn bị hành trang để gánh vác trách nhiệm đối với chính bản thân, gia đình và đất nước (chủ nhân của đất nước trong tương lai)

Với vị trí và vai trò như vậy, HĐGDNGLL thực sự là một bộ phận hữu

cơ không thể thiếu của hệ thống hoạt động giáo dục ở trường THCS Tổ chức

có hiệu quả HĐGDNGLL ở trường THCS sẽ gắn liền nhà trường với đời sống

xã hội, góp phần phát huy vai trò của giáo dục vào quá trình hình thành và phát triển toàn diện nhân cách thanh niên HS trong sự nghiệp CNH-HĐH đất nước

Theo tác giả Đặng Vũ Hoạt: “Hoạt động giáo dục giáo dục ngoài giờ lên lớp là việc tổ chức giáo dục thông qua hoạt động, thực tiễn của HS về khoa học, kỹ thuật, lao động công ích, hoạt động xã hội, hoạt động nhân văn, văn hoá nghệ thuật, thẩm mỹ, thể dục thể thao, vui chơi giải trí, để giúp các

em hình thành và phát triển nhân cách” [24]

Trong chương trình THCS về HĐGDNGLL các tác giả đưa ra khái

niệm: “HĐGDNGLL là hoạt động được tổ chức ngoài giờ học các môn học trong lớp, là sự tiếp nối hoạt động dạy học trên lớp là con đường gắn lý thuyết với thực tiễn, tạo nên sự thống nhất giữa nhận thức và hành động của HS.”

Như vậy: HĐGDNGLL là sự tiếp nối, bổ sung, hỗ trợ hoạt động dạy học trên lớp, là con đường gắn lý thuyết với thực tiễn, tạo nên sự thống nhất giữa nhận thức và hành động, góp phần hình thành tình cảm, niềm tin ở HS

1.2.3.3 Quản lí hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Quản lí HĐGDNGLL là một bộ phận của quản lí trường học, bao gồm hàng loạt những hoạt động tiến hành khai thác, lựa chọn tổ chức và thực hiện các nguồn lực, các tác động của BGH và tập thể sư phạm, của lực lượng giáo

dục khác trong và ngoài nhà trường theo kế hoạch chủ động và chương trình giáo dục để tác động đến tập thể GV và HS trong khuôn khổ thời gian ngoài giờ học trên lớp nhằm thay đổi hay tạo ra hiệu quả giáo dục cần thiết Nó được tiến hành xen kẽ hoặc nối tiếp chương trình dạy học trong phạm vi nhà trường hoặc trong đời sống xã hội, do nhà trường quản lí, diễn ra trong suốt năm học và cả ba tháng hè

Công tác quản lí HĐGDNGLL bao gồm các nội dung:

- Tổ chức đội ngũ các thầy giáo, cô giáo, đội ngũ cán bộ công nhân viên và tập thể HS và các lực lượng giáo dục khác để thực hiện tốt các nhiệm

vụ trong chương trình, kế hoạch HĐGDNGLL của nhà trường Giáo dục HS tích cực tham gia HĐGDNGLL, nhằm giúp các em rèn luyện, tu dưỡng để trở thành những công dân tốt

- Chỉ đạo tốt các HĐGDNGLL theo chương trình quy định của BGD và

ĐT làm sao để chương trình được thực hiện nghiêm túc và các phương pháp

tổ chức hoạt động luôn được cải tiến, chất lượng tổ chức các hoạt động ngày càng được nâng cao Biện pháp quản lý là theo dõi, kiểm tra sát sao mọi công việc, kịp thời phát hiện những lệch lạc, thiếu sót để điều chỉnh, uốn nắn

- Quản lý tốt việc tham gia hoạt động của học của HS theo quy chế của

Bộ GD&ĐT Quản lý HS bao hàm cả quản lí thời gian và chất lượng hoạt động, quản lý tinh thần, thái độ, ý thức của HS khi tham gia hoạt động

- Quản lý toàn bộ cơ sở vật chất và thiết bị của nhà trường nhằm phục vụ tốt nhất cho việc tổ chức các HĐGDNGLL cho HS Quản lý tốt cơ sở vật chất nhà trường không đơn thuần chỉ là bảo quản tốt, mà phải phát huy tối đa các điều kiện cơ sở vật chất sẵn có của nhà trường để phục vụ cho việc tổ chức HĐGDNGLL đạt hiệu quả, đồng thời phải thường xuyên bổ sung thêm những thiết bị mới và có giá trị nhằm đáp ứng yêu cầu HĐGDNGLL cho HS

- Quản lý nguồn tài chính hiện có của nhà trường theo đúng nguyên tắc quản lý tài chính của nhà nước và của ngành giáo dục Đồng thời biết động

viên, thu hút các nguồn tài chính khác nhằm xây dựng cơ sở vật chất, mua sắm thiết bị phục vụ các HĐGDNGLL

1.2.3.4 Quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng xã hội hóa

Quản lý HĐGDNGLL theo hướng xã hội hóa là xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh mà mỗi người đều tự ý thức và xác định được trách nhiệm của mình trong việc tham gia, chăm sóc, giáo dục thế hệ tương lai của đất nước; xoá bỏ quan niệm cho rằng việc đào tạo con người là thuộc trách nhiệm của nhà trường, của đội ngũ những người thầy Quản lý HĐGDNGLL theo hướng xã hội hóa là bao gồm cộng đồng tham gia phát triển giáo dục thực chất là thực hiện tốt nguyên lý 3 môi trường giáo dục: Giáo dục nhà trường, giáo dục gia đình và giáo dục xã hội, tạo lập một không gian khép kín trong hoạt động giáo dục

1.3 HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP THEO HƯỚNG XÃ HỘI HÓA Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

1.3.1 Vị trí, vai trò, mục tiêu của HĐGDNGLL ở trường THCS

1.3.1.1 Vị trí, vai trò:

HĐGDNGLL là một bộ phận của quá trình giáo dục ở nhà trường phổ thông nói chung và trường THCS nói riêng Đó là những hoạt động được tổ chức ngoài giờ học các môn văn hóa trên lớp, HĐGDNGLL là sự tiếp nối hoạt động dạy học trên lớp và là con đường gắn lí thuyết với thực tiễn, tạo nên

sự thống nhất giữa nhận thức với hành động, góp phần hình thành tình cảm, niềm tin đúng đắn ở học sinh HĐGDNGLL góp phần quan trọng vào sự hình thành và phát triển nhân cách cho các em

HĐGDNGLL là điều kiện tốt nhất để học sinh phát huy vai trò chủ thể

và tính tích cực, chủ động của các em trong quá trình học tập, và rèn luyện HĐGDNGLL vừa củng cố, bổ sung, mở rộng kiến thức đã học, vừa phát triển các kĩ năng sống cơ bản cho học sinh để phù hợp với yêu cầu, mục tiêu của giáo dục và đòi hỏi của xã hội Mặt khác, HĐGDNGLL còn thu hút và phát

huy tiềm năng của các lực lượng giáo dục, góp phần quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện của nhà trường

Với vị trí và vai trò như vậy, HĐGDNGLL thực sự là một bộ phận hữu

cơ của hệ thống hoạt động giáo dục ở trường THCS HĐGDNGLL cùng với hoạt động dạy học trên lớp là một quá trình gắn bó, thống nhất nhằm thực hiện mục tiêu đào tạo của cấp học

1.3.1.2 Mục tiêu

Mục tiêu của HĐGDNGLL ở trường THCS nhằm:

Củng cố và khắc sâu những kiến thức của các môn học; mở rộng và nâng cao hiểu biết cho học sinh về các lĩnh vực của đời sống xã hội; làm phong phú thêm vốn tri thức, kinh nghiệm hoạt động tập thể của học sinh

Rèn luyện cho học sinh các kĩ năng cơ bản phù hợp với lứa tuổi THCS như: kĩ năng giao tiếp ứng xử có văn hóa; kĩ năng tổ chức quản lí và tham gia các hoạt động tập thể với tư cách là chủ thể của hoạt động; kĩ năng tự kiểm tra, đánh giá kết quả học tập, rèn luyện; củng cố, phát triển các hành vi, thói quen tốt trong học tập, lao động và công tác xã hội

Bồi dưỡng thái độ tự giác, tích cực tham gia các hoạt động tập thể và hoạt động xã hội; hình thành tình cảm, niềm tin trong cuộc sống, với quê hương đất nước; có thái độ đúng đắn đối với các hiện tượng tự nhiên xã hội

Hiện nay việc đổi mới phương pháp HĐGDNGLL ở các trường THCS cũng định hướng vào việc phát triển tính chủ động, tích cực, sáng tạo của học sinh, khả năng hoạt động độc lập, khả năng tự đề xuất và giải quyết vấn đề trong hoạt động cũng như khả năng tự kiểm tra đánh giá kết quả hoạt động của các em Phát huy tính tích cực hoạt động của học sinh chính là nhân tố cơ bản, là mục tiêu của đổi mới phương pháp tổ chức HĐGDNGLL ở nhà trường

1.3.2 Đặc điểm của học sinh THCS với HĐGDNGLL

Lứa tuổi học sinh THCS bao gồm những em từ 11 đến 15 tuổi Đây là lứa tuổi thiếu niên với những thay đổi phức tạp về cả tâm lí và sinh lí, cho nên được nhiều nhà tâm lí học và giáo dục học quan tâm nghiên cứu Ở lứa tuổi này, các em thường được coi là khó bảo, vì chúng có biểu hiện nửa trẻ con, nửa người lớn cả về thái độ lẫn hành vi Các em muốn tự khẳng định mình, nhưng lại thiếu kinh nghiệm sống Thời kì này có một vị trí đặc biệt, vì nó là giai đoạn chuyển tiếp từ tuổi thơ sang tuổi trưởng thành - sự chuyển tiếp làm hình thành nên những cấu tạo mới về chất trong tất cả mọi mặt đã làm xuất hiện những yếu tố mới của sự trưởng thành Yếu tố đầu tiên chính là tính tích cực xã hội mạnh mẽ của bản thân các em, nhằm lĩnh hội những chuẩn mực và giá trị xã hội, đồng thời xây dựng những mối quan hệ đúng mực với người lớn

và bạn bè

Những chuẩn mực và những mối quan hệ đó được hình thành và phát triển trong HĐGDNGLL khá rõ nét khi các em tham gia vào quá trình tổ chức

và điều khiển hoạt động của chính tập thể mình:

Thứ nhất, cần tìm tòi và lựa chọn các hình thức hoạt động đa dạng khác nhau nhằm thỏa mãn nhu cầu của các em Thông qua các hoạt động này, học sinh có thể phát huy và phát triển tính tích cực hoạt động của mình

Thứ hai, tính tích cực của học sinh được thể hiện trong việc chủ động xây dựng kế hoạch tổ chức hoạt động và phân công nhau chuẩn bị các công việc cho hoạt động Trong quá trình chuẩn bị, học sinh tự bàn bạc và tìm ra những biện pháp thực hiện các bước để tiến hành hoạt động

Thứ ba, tính tích cực còn thể hiện ở sự tham gia nhiệt tình và sáng tạo của học sinh Các em sẽ cùng nhau suy nghĩ để tìm ra những hình thức hoạt động mới, hấp dẫn, phù hợp với nhu cầu và nguyện vọng của tập thể mình

Thứ tư, tính tích cực còn được thể hiện ở khâu đánh giá kết quả hoạt động Trên cơ sở những tiêu chí đánh giá, các em cùng nhau xem xét và phân

tích những mặt ưu điểm đã đạt được, đồng thời tự rút ra những điểm còn hạn chế cần phải khắc phục

Thứ năm, sự phối hợp điều khiển một cách nhịp nhàng giữa các cán bộ lớp cũng là một biểu hiện của tính tích cực hoạt động của học sinh

Như vậy, những đặc điểm về tâm - sinh lí, về nhận thức, giao tiếp, học tập, tình bạn của học sinh THCS là nền tảng quan trọng đối với các lực lượng giáo dục Giáo dục nhà trường cần chú ý đến những đặc điểm trên để tổ chức các hoạt động giáo dục cho phù hợp với đặc điểm lứa tuổi, nếu không sẽ không thể phát huy được tính tích cực và vai trò chủ động, sáng tạo của học sinh

1.3.3 Nội dung và hình thức hoạt động GDNGLL trong trường THCS

HĐGDNGLL bao gồm nhiều nội dung hoạt động phong phú và đa dạng Những loại hình hoạt động được lựa chọn để đưa vào trong chương trình HĐGDNGLL đều có liên quan đến các mặt giáo dục như: giáo dục đạo đức, giáo dục trí tuệ, thẩm mỹ, thể chất, lao động, pháp luật, môi trường…được thể hiện qua các loại hình hoạt động sau đây:

- Hoạt động xã hội – chính trị: là những hoạt động có liên quan đến dịp

kỉ niệm các ngày lễ lớn, các sự kiện chính trị, xã hội trong nước và quốc tế đang được quan tâm; các hoạt động tìm hiểu truyền thống tốt đẹp của nhà trường, địa phương, dân tộc; các hoạt động nhân đạo, đền ơn đáp nghĩa, hoạt động từ thiện…

- Hoạt động văn hóa nghệ thuật: nội dung của hoạt động văn hóa, nghệ thuật hướng vào việc giáo dục cho học sinh có được những hiểu biết, những tình cảm chân thành đối với con người, với Tổ quốc, với thiên nhiên và cả với chính bản thân mình Nội dung của hoạt động văn hóa, nghệ thuật thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau: sinh hoạt văn nghệ, các cuộc thi, các câu lạc

bộ chuyên đề phù hợp với lứa tuổi…

- Hoạt động thể dục, thể thao: hoạt động này sẽ giúp học sinh có điều kiện để rèn luyện thể lực, tăng cường sức khỏe, hình thành nhiều phẩm chất tốt Hoạt động thể dục, thể thao diễn ra dưới nhiều hình thức như: thể dục giữa giờ chống mệt mỏi, các hình thức nghĩ ngơi tích cực (thể dục nhịp điệu,

đá cầu, nhảy dây, các trò chơi tập thể…); hoạt động của các đội bóng đá mini,

cờ vua, điền kinh, hoạt động thể dục thể thao trong ngày hội vui khỏe, ngày hội thể thao toàn trường

- Hoạt động theo hứng thú khoa học, kỹ thuật: nội dung các hoạt động này nhằm đáp ứng những hứng thú và niềm say mê tìm tòi cái mới trong học tập, ứng dụng những kiến thức của học sinh vào thực tế Đó là những hoạt động của câu lạc bộ theo chuyên đề; sưu tầm tìm hiểu về xã hội, khoa học, về các hiện tượng của tự nhiên, về các danh nhân, các nhà bác học, những tấm gương ham học, về các ngành nghề trong xã hội; tham quan cơ sở sản xuất, các doanh nghiệp…

- Hoạt động lao động công ích: là những hoạt động trong đó học sinh tham gia giữ gìn và bảo vệ môi trường, cảnh quan của nhà trường, của địa phương bằng những việc làm hữu ích, thiết thực, phù hợp với khả năng và hứng thú của các em

- Hoạt động vui chơi giải trí: Vui chơi giải trí là hoạt động giúp học sinh

thư giãn sau những giờ học miệt mài, căng thẳng Nội dung của hoạt động vui chơi giải trí phải nhẹ nhàng, ngắn gọn, cụ thể, dễ thực hiện và có tác dụng kích thích sự hưng phấn của học sinh, làm giảm đi sự căng thẳng và mệt mỏi

ở các em Vui chơi giải trí có nhiều hình thức như : thi đố vui, thi đấu thể thao, thi ứng xử, các trò chơi…

Những vấn đề trên được cụ thể hóa thành 9 chủ đề hoạt động trong 12 tháng đó là:

Tháng 9: Truyền thống nhà trường

Tháng 10: Chăm ngoan học giỏi Tháng 11: Tôn sư trọng đạo Tháng 12: Uống nước nhớ nguồn Tháng 1-2: Mừng Đảng, mừng xuân Tháng 3: Tiến bước lên đoàn

Tháng 4: Hòa bình và hữu nghị Tháng 5: Bác Hồ kính yêu Tháng 6,7,8: Hè vui khỏe và bổ ích

Chương trình HĐGDNGLL cấp THCS do Bộ GD&ĐT ban hành theo Quyết định số 03/2002/QĐ-BGD&ĐT ngày 24 tháng 1 năm 2002 Khi tổ chức các hình thức HĐGDNGLL các nhà quản lý và giáo viên cần phải đa dạng hóa các hình thức HĐGDNGLL, khắc phục tính đơn điệu, lặp đi lặp lại một vài hình thức đã quá quen thuộc với học sinh và gây ra sự nhàm chán, tẻ nhạt đối với các em Để thực hiện được chủ trương này cần phải:

- Nắm vững nội dung hoạt động của từng chủ điểm ở từng tháng Mỗi chủ điểm hoạt động có mục tiêu giáo dục riêng Mục tiêu đó định hướng cho giáo viên trong việc xây dựng nội dung hoạt động của chủ điểm Từ nội dung hoạt động của chủ điểm tháng, giáo viên cụ thể hóa thành nội dung cho hoạt động của từng tuần, nhưng phải đảm bảo tính thống nhất và mối liên quan chặt chẽ giữa các nội dung hoạt động của các tuần với nhau

- Lựa chọn các hình thức hoạt động cho phù hợp với nội dung của tuần, của tháng Những hình thức này có thể được thay đổi hoặc được nhắc lại ở mỗi chủ điểm Điều đó sẽ có tác dụng trong việc giúp học sinh củng cố và rèn luyện các kĩ năng thực hiện các HĐGDNGLL một cách linh hoạt, chủ động hơn

- Gắn liền đổi mới các hình thức hoạt động với đổi mới phương pháp tổ chức HĐGDNGLL Điều này thể hiện ở chỗ tăng cường tính chất tương tác, tính chất sáng tạo của học sinh khi tham gia vào hoạt động Tính sáng tạo là

công cụ nhận thức thiết yếu giúp học sinh nâng cao hiểu biết của mình qua hoạt động

1.3.4 Phương pháp và qui trình tổ chức hoạt động GDNGLL

Phương pháp tổ chức HĐGDNGLL ở trường THCS rất phong phú và

đa dạng Ở đây có sự phối hợp giữa phương pháp giáo dục với phương pháp dạy học, trên cơ sở đó giáo viên vận dụng cho phù hợp với nội dung và hình thức hoạt động đã lựa chọn

- Phương pháp thảo luận: là một dạng tương tác nhóm đặc biệt, là một phương pháp tổ chức giáo dục mà trong đó, học sinh cùng nhau trao đổi, tranh luận về một vấn đề cùng quan tâm nhằm đạt tới một sự hiểu biết chung và có thái độ phù hợp với những vấn đề đó Thảo luận tạo ra cơ hội để học sinh kiểm chứng ý kiến của mình và cơ hội hiểu biết lẫn nhau Khác với dạy học, thảo luận trong HĐGDNGLL là sự trao đổi ý kiến giữa học sinh với nhau về một chủ đề, một tình huống nảy sinh trong hoạt động hay một nhiệm vụ được giao Tùy từng hoạt động cụ thể, giáo viên có thể tổ chức cho học sinh thực hiện thảo luận theo nhóm lớn ( cả lớp ) hoặc nhóm nhỏ ( tổ hoặc nhỏ hơn )

- Phương pháp diễn đàn: là một trong những phương pháp tổ chức HĐGDNGLL mang lại hiệu quả giáo dục thiết thực Thông qua diễn đàn, học sinh có cơ hội bày tỏ suy nghĩ, quan niệm của mình về một vấn đề nào đó có liên quan đến nhu cầu, hứng thú, nguyện vọng của các em; đồng thời đây cũng là dịp để các em học cách lắng nghe ý kiến của nhau, học tập lẫn nhau

- Phương pháp câu lạc bộ: câu lạc bộ vừa là hình thức, vừa là phương pháp tổ chức HĐGDNGLL Như một phương pháp tổ chức HĐGDNGLL, câu lạc bộ là nơi thể hiện tập trung các kĩ năng hoạt động của học sinh như: kĩ năng biết lắng nghe và biểu đạt ý kiến tranh luận, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng trình bày, tranh luận….Những kĩ năng hoạt động của học sinh trong quá trình sinh hoạt câu lạc bộ sẽ là minh chứng cho tính hợp lí và hiệu quả của phương pháp này

- Phương pháp trò chơi: trò chơi là một loại hình hoạt động giải trí, thư giãn; là món ăn tinh thần bổ ích và không thể thiếu được trong cuộc sống con người nói chung và đặc biệt là đối với thanh thiếu niên học sinh Những trò chơi phù hợp nhiều khi có tác dụng giáo dục rất tích cực Phương pháp trò chơi có thể được sử dụng trong nhiều tình huống khác nhau ở HĐGDNGLL như làm quen, cung cấp và tiếp nhận tri thức; đánh giá kết quả, rèn luyện các

kĩ năng và củng cố những tri thức đã có

- Phương pháp tổ chức hội thi: hội thi là một trong những hình thức tổ chức các HĐGDNGLL hấp dẫn, lôi cuốn học sinh và đạt hiệu quả cao trong việc tập hợp, giáo dục, rèn luyện và định hướng giá trị cho tuổi trẻ Hội thi mang tính chất thi đua giữa các cá nhân, nhóm hoặc tập thể luôn hoạt động tích cực để vươn lên đạt được mục tiêu mong muốn Chính vì vậy, tổ chức hội thi cho học sinh là một yêu cầu quan trọng, cần thiết của nhà trường, của giáo viên trong quá trình tổ chức HĐGDNGLL cho học sinh

- Phương pháp tổ chức hoạt động giao lưu: giao lưu là một hình thức tổ chức giáo dục nhằm tạo ra các điều kiện cần thiết để học sinh được tiếp xúc, trò chuyện và trao đổi thông tin với những nhân vật điển hình trong các lĩnh vực hoạt động nào đó Qua đó các em có được những nhận thức, tình cảm và thái độ phù hợp, những lời khuyên đúng đắn để vươn lên trong học tập, rèn luyện và hoàn thiện nhân cách

Qui trình tổ chức HĐGDNGLL được thực hiện như sau:

* Bước 1: Chuẩn bị hoạt động

Hiệu quả của các HĐGDNGLL phụ thuộc phần lớn vào giai đoạn chuẩn bị mà cả giáo viên và học sinh cùng tham gia Để đạt hiệu quả trong bước này giáo viên cần phải:

- Lựa chọn nội dung và hình thức hoạt động Mỗi hoạt động có nội dung riêng, có hoạt động có nội dung khá dài, song có những hoạt động lại có nội dung rất ngắn gọn Vì vậy, tùy theo mức độ dài ngắn, khó dễ, cập nhật với

bối cảnh xã hội hay chỉ là những vấn đề thường nhật của nội dung hoạt động

mà giáo viên quyết định chọn hình thức, phương pháp tổ chức HĐGDNGLL nào cho phù hợp

- Xây dựng kế hoạch, thời gian chuẩn bị, thời gian tiến hành hoạt động ( thời gian chuẩn bị dài hay ngắn tùy theo yêu cầu của từng hoạt động cụ thể)

- Dự kiến được nội dung công việc, hình dung được tiến trình hoạt động, những công việc phải chuẩn bị và phân công cụ thể lực lượng tham gia chuẩn bị

- Dự kiến sẽ giao những nhiệm vụ gì cho đối tượng nào, thời gian phải hoàn thành là bao lâu…

- Bản thân giáo viên sẽ làm những việc gì để thể hiện sự tương tác tích cực giữa thầy và trò trong bước chuẩn bị này

- Về phía học sinh, khi được giao nhiệm vụ sẽ chủ động bàn bạc cách thực hiện hoạt động trong tập thể lớp Các em phải xác định được cụ thể những việc cần làm, phân công rõ ràng, đúng người đúng việc

- Dự kiến các tình huống xảy ra trong quá trình tiến hành hoạt động và cách xử lí, giải quyết chúng

- Tranh thủ sự phối hợp, giúp đỡ của các lực lượng giáo dục khác trong

và ngoài trường (nếu cần)

- Đôn đốc, kiểm tra và hoàn tất giai đoạn chuẩn bị

Tóm lại, quá trình chuẩn bị cho HĐGDNGLL nên được mở rộng, phát huy tinh thần dân chủ, khuyến khích học sinh cùng tham gia bàn bạc, trao đổi, sáng tạo, tìm ra những hình thức sinh động Người giáo viên chủ nhiệm có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc thực hiện chương trình HĐGDNGLL ở trường THCS Họ vừa là người định hướng, vừa là “cố vấn” giúp học sinh tổ chức các hoạt động có hiệu quả

* Bước 2: Tiến hành và kết thúc hoạt động

Học sinh hoàn toàn làm chủ trong bước tiến hành và kết thúc hoạt

động Do đó cần sắp xếp một quy trình tiến hành hoạt động sao cho hợp lí, phù hợp với khả năng của học sinh Ở bước này cần lưu ý một nguyên tắc là: cần phát huy khả năng tự quản, tính sáng tạo của học sinh Giáo viên chỉ giữ vai trò cố vấn, chỉ xuất hiện khi thật cần thiết để giúp các em xử lí các tình huống giáo dục nảy sinh trong hoạt động, giúp các em điều chỉnh hoạt động cho phù hợp hơn

Kết thúc hoạt động, cán bộ lớp có thể nhận xét về kết quả hoạt động, ý thức, thái độ tham gia của các tổ, nhóm hoặc cá nhân; biểu dương, khen ngợi hoặc nhắc nhở, rút kinh nghiệm những mặt còn yếu…

* Bước 3: Đánh giá kết quả hoạt động

Đánh giá là dịp để học sinh tự nhìn lại quá trình tổ chức hoạt động của mình từ khâu chuẩn bị, tiến hành hoạt động đến kết quả hoạt động Có nhiều hình thức đánh giá như:

- Nhận xét chung về ý thức tham gia của học sinh;

- Viết thu hoạch sau hoạt động nhằm tìm hiểu mức độ nhận thức vấn đề của các em;

- Có thể đánh giá thái độ của học sinh về một vấn đề nào đó của hoạt động Thông qua câu hỏi trắc nghiệm;

- Đánh giá qua sản phẩm hoạt động

Nói chung, nếu giáo viên thực hiện và vận dụng đánh giá theo qui trình

ba bước này thì hoạt động sẽ đạt được những kết quả cụ thể, tạo được hứng thú cho học sinh, giúp các em có thêm kinh nghiệm và vốn sống cho mình

1.4 QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP THEO HƯỚNG XÃ HỘI HÓA Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1.4.1 Nội dung quản lí HĐGDNGLL theo hướng xã hội hóa

Quản lí HĐGDNGLL là quá trình người CBQL hoạch định, tổ chức, điều khiển, kiểm tra HĐGDNGLL của nhà trường nhằm đạt được mục tiêu đã

đề ra Quản lí HĐGDNGLL ở trường THCS bao gồm các nội dung sau:

1.4.1.1 Quản lí việc xây dựng kế hoạch thực hiện HĐGDNGLL

- Kế hoạch HĐGDNGLL là trình tự những nội dung hoạt động, các hình thức tổ chức hoạt động được bố trí sắp xếp theo thứ tự thời gian của năm học Kế hoạch rất cần thiết trong hoạt động, nó làm cho công việc của nhà giáo dục trở nên có mục đích, có cân nhắc cụ thể Khi lập kế hoạch tổ chức HĐGDNGLL, CBQL phải nắm chắc ba vấn đề quan trọng đó là làm cái gì, làm như thế nào và ai làm

- Quản lí việc xây dựng kế hoạch hoạt động tuần, tháng, năm của GVCN bao gồm: quản lí thực hiện hoạt động bắt buộc, hoạt động tự chọn; quản lí việc triển khai kế hoạch HĐGDNGLL;

- Quản lí kế hoạch đầu tư và sử dụng CSVC cũng như các điều kiện thực hiện HĐGDNGLL;

- Quản lí kế hoạch KT-ĐG kết quả HĐGDNGLL;

- Quản lí kế hoạch phối hợp giữa các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường tham gia tổ chức HĐGDNGLL

1.4.1.2 Quản lí đội ngũ thực hiện HĐGDNGLL

Quản lí đội ngũ GV chủ nhiệm thực hiện HĐGDNGLL: Trong quá trình tổ chức các HĐGDNGLL, GVCN có vai trò rất quan trọng, là người trực tiếp tổ chức các HĐGDNGLL Quản lí GVCN thực hiện HĐGDNGLL bao gồm: quản lí kế hoạch hoạt động, công tác chuẩn bị của GVCN theo chủ đề hoạt động của từng tháng và cả năm học; các hoạt động tự chọn; quản lí việc kết hợp của GVCN với các lực lượng giáo dục khác trong và ngoài nhà trường như cán bộ Đoàn thể, GVBM, BĐD CMHS, Đoàn thanh niên phường ( xã); quản lí việc đánh giá xếp loại HS; quản lí việc rút kinh nghiệm tổ chức các HĐGDNGLL Để quản lí tốt HĐGDNGLL của GVCN , lãnh đạo nhà trường phải nắm vững nội dung, hình thức tổ chức, thời gian tổ chức và vai trò của GVCN trong việc tổ chức HĐGDNGLL

- Trong việc xây dựng kế hoạch tuần, kế hoạch tháng, BGH cần yêu cầu GVCN đưa nội dung hoạt động tự chọn vào kế hoạch hoạt động của lớp chủ nhiệm Các hoạt động này có thể là các CLB về khoa học tự nhiên, xã hội; các hoạt động thể thao; các hoạt động lao động công ích…và yêu cầu các lớp phải thực hiện nghiêm túc các nội dung đã đề ra

- Quản lí việc GVCN phối hợp với các lực lượng khác để tổ chức có hiệu quả các HĐGDNGLL ở lớp mình phụ trách GVCN với tư cách là người tham mưu, người tổ chức để các lực lượng này cùng tham gia vào quá trình hoạt động của HS nhưng phải báo cáo với BGH

- Quản lí GVCN trong việc đánh giá kết quả HS: sau một chủ điểm giáo dục hay sau mỗi đợt sinh hoạt chuyên đề, GVCN đều phải đánh giá kết quả hoạt động của từng HS ở các mức độ và khía cạnh khác nhau Để việc đánh giá của GVCN được khách quan, GVCN phải dựa vào thang chuẩn đánh giá, theo một quy trình chặt chẽ và khoa học, đánh giá qua nhiều kênh như: HS tự đánh giá, tổ đánh giá, lớp đánh giá…Khi đánh giá, GVCN phải đánh giá một cách toàn diện, tránh quan điểm khắt khe, động viên và khích lệ là chính

1.4.1.3 Quản lí việc sử dụng có hiệu quả cơ sở vật chất và các điều kiện thực hiện HĐGDNGLL

Về tài liệu: Sách HĐGDNGLL (chủ yếu là sách giáo viên) và các tài liệu xung quanh việc hướng dẫn thực hiện HĐGDNGLL dành cho GVCN, BGH, CB Đoàn - Đội Đây là lực lượng nòng cốt thực hiện chương trình HĐGDNGLL Thư viện nhà trường cần phải có đầy đủ các loại sách tham khảo bổ trợ các môn học như sách giáo dục đạo đức, pháp luật, sổ tay học tập…

Về trang thiết bị: thiết bị phục vụ cho HĐGDNGLL phải hết sức đa dạng, phong phú vì nó liên quan đến nhiều loại hình hoạt động khác nhau Thiết bị tối thiểu cho tổ chức HĐGDNGLL cần có: cờ, trống, cassette, video, đàn, micro … và kinh phí cũng là yếu tố quan trọng Trong khi kinh phí dành cho hoạt động không nhiều thì việc GV cần có những ý tưởng sáng tạo, tìm

tòi các phương tiện tự tạo phù hợp với điều kiện của lớp, của trường mình là rất cần thiết

1.4.1.4 Quản lí việc phối hợp thực hiện của các lực lượng giáo dục tham gia vào HĐGDNGLL

Để học sinh phát triển toàn diện phải kết hợp chặt chẽ giữa ba môi trường giáo dục: nhà trường, gia đình và xã hội Các lực lượng giáo dục trong

và ngoài nhà trường cùng tham gia phối hợp trong việc tổ chức HĐGDNGLL gồm có Công Đoàn nhà trường, Chi Đoàn thanh niên, GVCN, GV bộ môn, CNV, Ban đại diện CMHS, Công an, y tế…Mỗi lực lượng này đều có thế mạnh riêng vì vậy việc phối hợp các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường để tổ chức tốt HĐGDNGLL chính là việc thực hiện tốt xã hội hóa giáo dục trong mỗi nhà trường Vì vậy, cần có sự quản lí một cách hiệu quả sự phối hợp thực hiện của các lực lượng tham gia vào HĐGDNGLL để tăng hiệu quả HĐGDNGLL

BGH nhà trường cần xây dựng phương hướng chỉ đạo theo một kế hoạch thống nhất cả về nội dung, phương pháp và cách thức phối hợp nhằm động viên và phát huy tối đa khả năng của lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường vào quá trình tổ chức HĐGDNGLL

1.4.1.5 Quản lí việc kiểm tra, đánh giá thực hiện chương trình GDGDNGLL

Bất cứ hoạt động nào cũng cần kiểm tra, đánh giá Mục đích của kiểm tra đánh giá HĐGDNGLL là để động viên đồng nghiệp, tư vấn, thúc đẩy chứ không nặng nề về phê bình, xếp loại Đây là công việc thường xuyên của Hiệu trưởng trong mọi công tác quản lí nhà trường cũng như HĐGDNGLL Do vậy, Hiệu trưởng cùng lãnh đạo nhà trường cần lưu ý một số vấn đề trong kiểm tra đánh giá HĐGDNGLL như sau:

- Xây dựng các tiêu chuẩn đánh giá phù hợp với mục tiêu, yêu cầu của HĐGDNGLL Muốn vậy hơn ai hết Hiệu trưởng cần phải nắm rõ mục tiêu, yêu cầu, nhiệm vụ, nguyên tắc tổ chức…của hoạt động này

- Thực hiện công tác kiểm tra cần lưu ý kiểm tra nội dung các hoạt động đã đề ra theo kế hoạch, kiểm tra kết quả từng hoạt động cụ thể về nội dung, hình thức, biện pháp tổ chức, kiểm tra đánh giá kết quả giáo dục về các mặt nề nếp sinh hoạt, tham gia các hoạt động phong trào, thành tích Mục đích kiểm tra chủ yếu là để tư vấn thúc đẩy, rút kinh nghiệm

- Về phương pháp kiểm tra, cần kiểm tra hồ sơ sổ sách, trao đổi tìm hiểu, nghe báo cáo hoặc có thể trực tiếp dự một vài hoạt động cụ thể

- Qua kiểm tra cần có biện pháp xử lý, cải thiện mọi điều kiện để nâng cao chất lượng HĐGDNGLL

1.4.2 Vai trò của Hiệu trưởng trong tổ chức chỉ đạo quản lí thực hiện HĐGDNGLL theo hướng xã hội hóa

Trong việc tổ chức thực hiện chương trình HĐGDNGLL, hiệu trưởng

có vai trò quyết định đối với việc chỉ đạo, quản lí chất lượng của hoạt động

Có thể nói, hiệu trưởng được xem như một “Tổng chỉ huy” toàn bộ HĐ GDNGLL ở nhà trường Họ sẽ có những quyết định dứt khoát để thực thi một cách triệt để toàn bộ chương trình HĐGDNGLL của nhà trường Vai trò quản

lí HĐGDNGLL của hiệu trưởng gồm:

- Quản lí việc sử dụng CSVC phục vụ cho HĐGDNGLL;

- Quản lí việc KT-ĐG kết quả HĐGDNGLL;

- Quản lí việc bồi dưỡng nghiệm vụ tổ chức HĐGDNGLL của GVCN,

CB Đoàn – Đội

Với vai trò trên, đòi hỏi hiệu trưởng phải nắm vững mục tiêu, nội dung chương trình, phương pháp tổ chức HĐGDNGLL của từng khối lớp; đặc điểm của chương trình… để chỉ đạo triển khai hoạt động, tránh chồng chéo, trùng lắp

1.5 NHỮNG YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP THEO HƯỚNG XÃ HỘI HÓA Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

1.5.1 Nhận thức của các lực lượng giáo dục

Đối với HĐGDNGLL thì việc nhận thức về vai trò vị trí của các lực lượng giáo dục là rất quan trọng Đặc biệt là lực lượng giáo dục trong nhà trường như CBQL, cán bộ Đoàn - Đội, GVCN, các đoàn thể, các tổ chức trong nhà trường Ngoài ra còn có sự phối hợp hoạt động giữa lực lượng giáo dục trong nhà trường với các tổ chức đoàn thể chính trị, xã hội ngoài nhà trường Mối quan hệ giữa người tổ chức và chủ thể HĐGDNGLL là mối quan

hệ hợp tác Người tổ chức phải là người có uy tín, có tinh thần trách nhiệm, có khả năng tổ chức, điều hành và am hiểu về lĩnh vực tổ chức Các lực lượng tham gia tổ chức ở vị trí khác nhau song đều phải có những hiểu biết nhất định về chương trình HĐGDNGLL, năng lực tổ chức, kinh nghiệm, uy tín với tập thể giáo dục

Đối với học sinh THCS, thì người tham gia tổ chức HĐGDNGLL phải nắm vững về đặc điểm tâm sinh lý của các em Lứa tuổi này các em rất cần sự ủng hộ, tin tưởng của thầy cô và gia đình trong sự phát triển của cá nhân, nếu được tạo điều kiện khuyến khích hành động, khuyến khích sự giáo dục lẫn nhau trong tập thể, thì hoạt động của các em dễ dàng đạt được mục tiêu Nhận thức của các lực lượng giáo dục và chủ thể giáo dục sẽ trở thành yếu tố tích cực nếu nó phù hợp với mục tiêu hoạt động và ngược lại trở thành vật cản khi

nhận thức lệch lạc Nhận thức của các lực lượng giáo dục tạo nên sự đồng thuận trong việc xác định vai trò, mục tiêu, sự cần thiết tổ chức HĐGDNGLL cũng như các biện pháp tổ chức thì hoạt động này sẽ mang lại hiệu quả cao

1.5.2 Năng lực của người tổ chức HĐGDNGLL

HĐGDNGLL rất đa dạng về hình thức, phong phú về nội dung thực hiện, vì thế năng lực của người tổ chức là yếu tố quan trọng, quyết định cho thành công của mỗi công việc Những loại hình hoạt động được lựa chọn để đưa vào trong chương trình HĐGDNGLL đều có liên quan đến các mặt giáo dục như: giáo dục đạo đức, giáo dục trí tuệ, giáo dục thẩm mĩ, giáo dục thể chất, giáo dục lao động và các nội dung giáo dục pháp luật, giáo dục môi trường, giáo dục hòa bình…Điều đó đòi hỏi người tổ chức phải có năng lực đặc trưng, đáp ứng yêu cầu hoạt động đó là năng lực tổ chức, năng lực nhận thức trên nhiều lĩnh vực, năng lực thu thập thông tin, khả năng diễn đạt tốt, năng động, sáng tạo, luôn có ý thức tìm tòi cái mới, có năng khiếu trên một số lĩnh vực nhất định

Bên cạnh đó, người tổ chức phải biết huy động các thành viên khác tham gia hoạt động Khi người tổ chức có được được năng lực, kinh nghiệm

và uy tín thì dễ dàng trong việc huy động các thành viên tham gia tích cực và đạt hiệu quả Nếu năng lực và uy tín với tập thể của người tổ chức hạn chế thì khó có thể thu hút được các thành viên khác tham gia vào hoạt động

1.5.3 Nội dung HĐGDNGLL ở trường THCS

HĐGDNGLL ở trường THCS gồm 6 nội dung cơ bản: Hoạt động chính trị, xã hội; Hoạt động văn hóa, nghệ thuật; Hoạt động thể dục, thể thao; Hoạt động theo hứng thú khoa học, kỹ thuật; Hoạt động lao động công ích và hoạt động vui chơi giải trí Các nội dung này được thực hiện một cách linh hoạt, sáng tạo trong các nhà trường và mỗi trường có một cách lựa chọn nội dung

và hình thức thực hiện HĐGDNGLL sao cho phù hợp với điều kiện, hoàn