NGUỒN GỐC, BẢN CHẤT VÀ KẾT CẤU CỦA ý THỨC LIÊN HỆ TÍNH SÁNG TẠO CỦA ý THỨC TRONG HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP ONLINE CỦA SINH VIÊN

PHẦN MỞ ĐẦUÝ thức luôn tồn tại trong mọi hoạt động thường ngày, sự hiện diện của ý thứcđược thể hiện thông qua nhiều yếu tố khác nhau như sự phản ánh về thế giới xungquanh, hoặc sự hình

ĐẠI HỌC QUỐC GIA ĐẠI HỌC BÁCH KHOA TP HỒ CHÍ MINH

Giảng viên hướng dẫn: An Thị Ngọc Trinh

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA

KHOA KHOA HỌC ỨNG DỤNG

BỘ MÔN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

BÁO CÁO KẾT QUẢ LÀM VIỆC NHÓM VÀ BẢNG ĐIỂM BTL

Môn: TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN – SP 1031

Nhóm/Lớp: L15 Tên nhóm: Nhóm 01

Đề tài:

NGUỒN GỐC, BẢN CHẤT VÀ KẾT CẤU CỦA Ý THỨC LIÊN HỆ TÍNH SÁNG TẠO CỦA Ý THỨC TRONG HOẠT ĐỘNG HỌC

TẬP ONLINE CỦA HỌC SINH, SINH VIÊN

ST

Tỷ lệ % thành viên nhóm tham gia BTL

1 2010811 Chu Ngọc Trường An Phần mở đầu, phần kết luận, tổng

3 2012561 Nguyễn Thành An Chương 1 – 1.3 Chương 2 – 2.1 100%

MỤC LỤC

A PHẦN MỞ ĐẦU 1

B PHẦN NỘI DUNG 2

CHƯƠNG 1 NGUỒN GỐC, BẢN CHẤT VÀ KẾT CẤU CỦA Ý THỨC 2

1.1 Nguốn gốc của ý thức 2

1.1.1 Quan điểm của chủ nghĩa duy tâm: 2

1.1.2 Quan điểm của chủ nghĩa duy vật siêu hình: 2

1.1.3 Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng: 2

1.2 Bản chất của ý thức 5

1.3 Kết cấu của ý thức 6

CHƯƠNG 2 TÌM HIỂU TÍNH SÁNG TẠO CỦA Ý THỨC TRONG HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP ONLINE CỦA SINH VIÊN HIỆN NAY 8

2.1 Khái quát về tính sáng tạo của ý thức trong vấn đề học online của sinh viên 8

2.1.1 Định nghĩa học online 8

2.1.2 Đặc điểm và hoạt động học online của sinh viên hiện nay 9

2.2 Đánh giá sự sáng tạo của ý thức trong hoạt động học online của sinh viên 11

2.2.1 Những kết quả đạt được trong hoạt động học online của sinh viên 11

2.2.2 Những hạn chế nhất định trong hoạt động học online của sinh viên 13

2.3 Những giải pháp khắc phục hạn chế trong hoạt động học online của sinh viên 15

C KẾT LUẬN 18

D TÀI LIỆU THAM KHẢO 19

A PHẦN MỞ ĐẦU

Ý thức luôn tồn tại trong mọi hoạt động thường ngày, sự hiện diện của ý thứcđược thể hiện thông qua nhiều yếu tố khác nhau như sự phản ánh về thế giới xungquanh, hoặc sự hình thành ngôn ngữ và lao động phản ánh sự ý thức của con người vềmọi thứ Sự vận động phát triển không ngừng nghỉ luôn là cơ sở để xã hội tiến về phíatrước và một trong những yếu tố thúc đẩy sự phát triển và nhận thức của con ngườichính là giáo dục Lĩnh vực giáo dục xưa nay nắm vai trò quan trọng trong việc pháttriển đất nước, xã hội và cá nhân; đặc biệt trong thời đại 4.0 hiện nay đòi hỏi khả năngthích nghi cao, tạo điều kiện cho sự sáng tạo, ứng dụng những thành tựu khoa học vàoviệc giảng dạy đã không còn xa lạ

Xuất phát từ tình dịch dịch bệnh hiện tại, hoạt động học tập online là minhchứng rõ ràng nhất cho sự sáng tạo của ý thức, tận dụng triệt để tiềm năng công nghệvào giảng dạy Ý thức bản thân sẽ tác động như thế nào vào hoạt động học tập online

và sự sáng tạo của ý thức được thể hiện qua những đặc điểm gì? Nhận thức được tầmquan trọng của ý thức và sự sáng tạo của ý thức, nhóm chúng em đã chọn đề tài:

"Nguồn gốc, bản chất và kết cấu của ý thức Liên hệ tính sáng tạo của ý thức trong hoạt động học tập online của sinh viên" Chủ đề của bài viết này sẽ mang lại

cái nhìn rõ hơn về ý thức và sự sáng tạo của ý thức, tìm hiểu sâu hơn vai trò của cánhân và ý thức bản thân thông qua hoạt động học tập online, đưa ra những khó khăn

thử thách và cùng nhau tìm cách khắc phục

B PHẦN NỘI DUNG

CHƯƠNG 1 NGUỒN GỐC, BẢN CHẤT VÀ KẾT CẤU CỦA Ý THỨC

1.1 Nguồn gốc của ý thức

1.1.1 Quan điểm của chủ nghĩa duy tâm:

Theo quan điểm của các nhà triết học duy tâm, ý thức là nguyên thể đầu tiên,tồn tại vĩnh viễn, là nguyên nhân sinh thành, chi phối sự tồn tại, biến đổi của toàn bộthế giới vật chất Những nhà triết học duy tâm khách quan tiêu biểu như Platôn,Hêghen cho rằng ý thức của con người chỉ là sự “hồi tưởng” về “ý niệm” , hay “tự ýthức” lại “ý niệm tuyệt đối” Chủ nghĩa duy tâm chủ quan với những đại biểu nhưMakhơ, Béccơli coi ý thức của con người là do cảm giác sinh ra, nhưng cảm giác theoquan niệm của họ không phải là phản ánh thế giới khách quan mà chỉ là cái vốn có củamỗi cá nhân tồn tại tách rời, biệt lập với thế giới bên ngoài Đó là những quan niệm hếtsức phiến diện, sai lầm, của chủ nghĩa duy tâm, cơ sở lý luận của tôn giáo

1.1.2 Quan điểm của chủ nghĩa duy vật siêu hình:

Đối lập với quan niệm của chủ nghĩa duy tâm, các nhà duy vật siêu hình nhưĐêmôcơrít, Phôgtơ hay Điđơrô phủ nhận tính chất siêu tự nhiên của ý thức, tinh thần

Họ xuất phát từ thế giới hiện thực để lý giải nguồn gốc ý thức Do trình độ phát triểnthời đại sống nên còn nhiều hạn chế và bị phương pháp siêu hình chi phối nên quanniệm về ý thức còn mắc sai lầm Các nhà duy vật siêu hình đã đồng nhất ý thức với vậtchất, coi ý thức cũng chỉ là vật chất đặc biệt, do vật chất sản sinh ra Những sai lầm,hạn chế của chủ nghĩa duy tâm và chủ nghĩa duy vật siêu hình trong quan niệm về ýthức được các giai cấp bóc lột, thống trị triệt để lợi dụng, lấy đó làm cơ sở lý luận,công cụ để nô dịch tinh thần

1.1.3 Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng:

Trong khi phê phán chủ nghĩa duy tâm khách quan cho rằng “ý niệm” có trước,sáng tạo ra thế giới, C Mác khẳng định quan điểm duy vật biện chứng về ý thức: “Ýniệm chẳng qua chỉ là vật chất chuyển vào trong đầu óc con người và được cải tiến đi

ở trong đó” Dựa trên những thành tựu mới của khoa học tự nhiên, nhất là sinh lý học

– thần kinh hiện đại, các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác – Lênin cho rằng ý thức cónguồn gốc tự nhiên và nguồn gốc xã hội.

Nguồn gốc tự nhiên: ý thức chỉ là thuộc tính của vật chất, nhưng không phảicủa mọi dạng vật chất, mà là thuộc tính của một dạng vật chất sống có tổ chức tối caonhất là bộ óc người Óc người là khí quan vật chất của ý thức Ý thức là chức năng của

bộ óc người hoạt động bình thường Sinh lý và ý thức là hai mặt của một quá trình –quá trình sinh lý thần kinh trong bộ óc người mang nội dung ý thức, cũng giống nhưtín hiệu vật chất mang nội dung thông tin

Phản ánh: là thuộc tính phổ biến của mọi dạng vật chất, được biểu hiện trong sựliên hệ, tác động qua lại giữa các đối tượng vật chất với nhau Phản ánh là thuộc tínhcủa tất cả các dạng vật chất song phản ánh được thể hiện dưới nhiều hình thức: phảnánh vật lý, hoá học; phản ánh sinh học; phản ánh tâm lý và phản ánh năng động, sángtạo (tức phản ánh ý thức) Những hình thức này tương ứng với quá trình tiến hoá củavật chất tự nhiên

+ Phản ánh vật lý, hóa học: là hình thức thấp nhất, đặc trưng cho vật chất vôsinh, mang tính thụ động, chưa có sự định hướng, lựa chọn Chẳng hạn như khi mộtchiếc ô tô sau khi va chạm mạnh sẽ bị biến dạng Và sự biến dạng về mặt vật lý đó là

sự phản ánh vật lý hóa học

+ Phản ánh sinh học: là hình thức phản ánh cao hơn, đặc trưng cho giới tự nhiênhữu sinh Tương ứng với quá trình phát triển của giới tự nhiên hữu sinh, phản ánh sinhhọc được thể hiện qua tính kích thích, tính cảm ứng, phản xạ Tính kích thích là phảnứng của thực vật và động vật bậc thấp bằng cách thay đổi chiều hướng sinh trưởng,phát triển, thay đổi màu sắc, thay đổi cấu trúc…khi nhận sự tác động trong môi trườngsống Tính cảm ứng là phản ứng của động vật có hệ thần kinh tạo ra năng lực cảmgiác, được thực hiện trên cơ sở điều khiển của quá trình thần kinh qua cơ chế phản xạkhông điều kiện, khi có sự tác động từ bên ngoài môi trường lên cơ thể sống Trênthực tế, không khó để bắt gặp sự phản ánh sinh học này, có thể kể đến con tắc kè hoabám trên thân cây, sẽ đổi màu da giống như màu của thân cây, giúp tắc kè có thể ngụytrang, tránh sự chú ý của con mồi hoặc lẩn trốn khỏi loài thiên địch

+ Phản ánh tâm lý: là sự phản ánh đặc trưng cho động vật đã phát triển đếntrình độ có hệ thần kinh trung ương, được thực hiện thông qua cơ chế phản xạ có điềukiện đối với những tác động của môi trường sống Ví dụ như dưới sự tác động của môitrường sống, việc huấn luyện chú chó là điều kiện hình thành phản xạ khi gặp người lạ

sẽ sủa, báo hiệu cho chủ nhân biết có sự hiện diện của người khác trong nhà

+ Phản ánh ý thức: là hình thức phản ánh năng động, sáng tạo chỉ có ở conngười Đây là sự phản ánh có tính chủ động lựa chọn thông tin, xử lý thông tin để tạo

ra những thông tin mới, phát hiện ý nghĩa của thông tin Sự phát triển của khoa học kĩthuật, tạo nên những sản phẩm tiên tiến là kết quả của phản ánh ý thức của con người,phản ánh quá trình tìm hiểu, sáng tạo và áp dụng kiến thức có chọn lọc

Như vậy, sự xuất hiện con người và hình thành bộ óc của con người có năng lựcphản ánh hiện thực khách quan là nguồn gốc tự nhiên của ý thức

Nguồn gốc xã hội: Nhân tố cơ bản nhất và trực tiếp nhất tạo thành nguồn gốc xãhội của ý thức là lao động và ngôn ngữ Lao động và ngôn ngữ là hai sức kích thíchchủ yếu làm chuyển biến dần bộ óc loài vượn thành bộ óc loài người và tâm lý độngvật thành ý thức con người Ý thức là sản phẩm xã hội, một hiện tượng xã hội đặctrưng loài người

+ Ngôn ngữ là hệ thống tín hiệu vật chất mang nội dung ý thức, nó xuất hiện trởthành “vỏ vật chất” của tư duy; là hiện thực trực tiếp của ý thức; là phương thức để ýthức tồn tại với tư cách là sản phẩm xã hội-lịch sử Nhu cầu trao đổi hàng hóa, chia sẻthông tin đã thúc đẩy con người sáng tạo ra phương thức giao tiếp riêng, mỗi vùng sẽ

có một ngôn ngữ khác nhau, sự đa dạng về mặt ngôn ngữ là một trong những bước tiếnlớn của lịch sử loài người

+ Lao động là quá trình con người sử dụng công cụ tác động vào giới tự nhiênnhằm thay đổi giới tự nhiên cho phù hợp với nhu cầu của con người; là quá trình trong

đó bản thân con người đóng vai trò môi giới, điều tiết sự trao đổi vật chất giữa mìnhvới giới tự nhiên Trong quá trình lao động, thông qua hoạt động của các giác quan, tácđộng vào bộ óc người, thông qua hoạt động của bộ não con người, tạo ra khả nănghình thành nên những tri thức nói riêng và ý thức nói chung Con người khi lao độngcụ thể là lao động chế tạo ra các công cụ lao động, công cụ dùng trong sinh hoạt, từ đó

con người có ý thức về việc thay đổi thói quen ăn uống hay mục đích của hoạt độngbiến đổi phát triển xã hội

1.2 Bản chất của ý thức

Do không hiểu được nguồn gốc ra đời của ý thức nên đã có những quan niệmsai lầm về bản chất của ý thức Chủ nghĩa duy tâm đã cường điệu hóa vai trò của ýthức một cách thái quá, trừu tượng tới mức thoát ly khỏi đời sống hiện thực Ngượclại, chủ nghĩa duy vật siêu hình đã tầm thường hóa vai trò của ý thức Họ coi ý thức làmột dạng vật chất; hoặc coi ý thức chỉ là sự phản ánh giản đơn, thụ động thế giới vậtchất, tách rời thực tiễn xã hội rất phong phú, sinh động Những quan niệm sai lầm đó

đã không cho phép con người hiểu được bản chất của ý thức, cũng như biện chứng củaquá trình phản ánh ý thức

Chủ nghĩa duy vật biện chứng, trên cơ sở nhận thức đúng đắn nguồn gốc ra đờicủa ý thức và nắm vững thuyết phản ánh đã luận giải một cách khoa học bản chất của

ý thức Vật chất và ý thức là hai hiện tượng chung nhất của thế giới hiện thực, mặc dùkhác nhau về bản chất, những giữa chúng luôn có mối liên hệ biện chứng

Bản chất ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan, là quá trình phảnánh tích cực, sáng tạo hiện thực khách quan của óc người Về nội dung mà ý thức phảnánh là khách quan, còn hình thức là chủ quan

Ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan Về nội dung mà ý thứcphản ánh là khách quan, còn hình thức phản ánh là chủ quan Ý thức là cái vật chất bênngoài “di chuyển” vào trong đầu óc của con người và được cải biến đi ở trong đó Kếtquả phản ánh của ý thức tùy thuộc vào nhiều yếu t: đối tượng phản ánh, điều kiện lịch

sử - xã hội, phẩm chất, năng lực, kinh nghiệm sống của chủ thể phản ánh

Ý thức có đặc tính tích cực, sáng tạo gắn bó chặt chẽ với thực tiễn xã hội Đây

là một đặc tính căn bản để phân biệt trình độ phản ánh ý thức người trình độ phản ánhtâm lý động vật Ý thức không phải là kết quả của sự phản ánh ngẫu nhiên, đơn lẻ, thụđộng thế giới khách quan Trái lại, đó là kết quả của quá trình phản ánh có định hướng,

có mục đích rõ rệt

Ý thức phản ánh ngày càng sâu sắc, từng bước xâm nhập các tầng bản chất, quyluật, điều kiện đem lại hiệu quả hoạt động thực tiễn Trên cơ sở đó, bằng những thaotác của tư duy trừu tượng đem lại những tri thức mới để chỉ đạo hoạt động thực tiễnchủ động cải tạo thế giới trong hiện thực, sáng tạo ra “thiên nhiên thứ hai” in đậm dấu

ấn của con người.Như vậy, sáng tạo là đặc trưng bản chất nhất của ý thức

Sự phản ánh ý thức là quá trình thống nhất của ba mặt: Một là, trao đổi thôngtin giữa chủ thể và đối tượng phản ánh Mang tính hai chiều, có định hướng và chọnlọc thông tin cần thiết Hai là, mô hình hóa đối tượng trong tư duy dưới dạng hình ảnhtinh thần, thực chất đây là quá trình “sáng tạo lại” hiện thực của ý thức theo nghĩa: mãhóa các đối tượng vật chất thành ý tưởng tinh thần phi vật chất Ba là, chuyển hóa môhình từ tư duy ra hiện thực khách quan, tức quá trình hiện thực hóa tư tưởng, thôngqua hoạt động thực tiễn biến cái quan niệm thành cái thực tại, biến cái ý tưởng phi vậtchất trong tư duy thành các dạng vật chất ngoài hiện thực Phản ánh và sáng tạo là haimặt thuộc bản chất của ý thức

Hãy lấy việc nghiên cứu Mặt trăng làm ví dụ, trước khi đặt chân lên mặt trăng,con người chúng ta luôn thắc mắc rốt cuộc mặt trăng là gì, có sự sống hay không, liệumặt trăng có khác gì với trái đất Từ đó những nghiên cứu hay giả thuyết về mặt trănglần lượt xuất hiện, hình ảnh mặt trăng xuất hiện trong mỗi người đều khác nhau.Những bước chân đầu tiên của các nhà phi hành gia như đã khai sáng thêm kiến thứcmới, những giả thuyết viễn vông dần biến mất, thay thế vào đó là cái nhìn khoa học vềtiểu hành tinh này Ý thức đã tồn tại trong ví dụ trên từ các chi tiết đầu tiên, ý thứcphản ánh suy nghĩ của con người về mặt trăng, chính ý thức của con người chọn lọcthông tin, phản ánh hiện thực về mặt trăng

Từ kết quả nghiên cứu cho thấy: Ý thức là hình thức phản ánh cao nhất riêng cócủa óc người về hiện thực khách quan trên cơ sở thực tiễn xã hội – lịch sử

1.3 Kết cấu của ý thức

Để nhận thức được sâu sắc về ý thức, cần xem xét nắm vững tổ chức kết cấucủa nó; tiếp cận từ các góc độ khác nhau sẽ đem lại những tri thức nhiều mặt về cấutrúc, hoặc cấp độ của ý thức

Các lớp cấu trúc của ý thức:

Khi xem xét ý thức với các yếu tố hợp thành các quá trình tâm lý tích cực đemlại sự hiểu biết của con người về thế giới khách quan, ta có: tri thức, tình cảm, niềmtin, ý chí, ; trong đó tri thức là nhân tố cơ bản, cốt lõi nhất Muốn cải tạo được sự vật,trước hết con người phải có sự hiểu biết sâu sắc về sự vật đó Do đó nội dung vàphương thức tồn tại cơ bản của ý thức phải là tri thức Ý thức mà không bao hàm trithức, không dựa vào tri thức thì ý thức đó là một sự trừu tượng trống rỗng, không giúpích gì cho con người trong hoạt động thực tiễn.Tri thức có nhiều lĩnh vực khác nhaunhư: tri thức về tự nhiên, xã hội, con người; và có nhiều cấp độ khác nhau như: tri thứckinh nghiệm, tri thức lý luận, tri thức tiền khoa học, tri thức khoa học,

Cùng với quá trình nhận thức, ý thức còn nảy sinh thái độ của con người đối vớiđối tượng phản ánh Tình cảm là một hình thái đặc biệt của phản ánh tồn tại, nó phảnánh quan hệ giữa người với người và quan hệ của người với thế giới khách quan, thamgia và trở thành một trong những động lực quan trọng của hoạt dộng con người Sựhòa quyện giữa tri thức với tình cảm và trải nghiệm thực tiễn đã tạo nên tính bền vữngcủa niềm tin thôi thúc con người hoạt động vươn lên trong mọi hoàn cảnh

Nhận thức không phải một quá trình dễ dàng, muốn vượt qua khó khăn để đạtđược mục đích, chủ thể nhận thức phải có ý chí, quyết tâm cao Ý chí chính là những

cố gắng, nỗ lực, khả năng huy động mọi tiềm năng trong mỗi con người vào hoạt động

để có thể vượt qua mọi trở ngại đạt mục đích đề ra

Các cấp độ của ý thức:

Tự ý thức: Là ý thức hướng về nhận thức bản thân mình trong mối quan hệ với

ý thức về thế giới bên ngoài Tự ý thức không chỉ là tự ý thức của cá nhân, mà còn là

tự ý thức của các nhóm xã hội khác nhau như: một tập đoàn, một giai cấp, một đảngphái, một dân tộc, thậm chí cả xã hội.

Tiềm thức: Là những hoạt động tâm lý diễn ra bên ngoài sự kiểm soát của ýthức Về thực chất, tiềm thức là những tri thức mà chủ thể đã có được từ trước nhưng

đã gần như thành bản năng, thành kỹ năng nằm trong tầng sâu của ý thức của chủ thể,

là ý thức dưới dạng tiềm tàng Do đó tiềm thức có thể tự động gây ra các hoạt độngtâm lý và nhận thức mà chủ thể không cần kiểm soát chúng một cách trực tiếp Tiềmthức có vai trò quan trọng trong đời sống và tư duy khoa học Tiềm thức gắn bó rấtchặt chẽ với các loại hình tư duy chính xác, được lặp lại nhiều lần Khi tiềm thức hoạtđộng sẽ giảm bớt sự quá tải của đầu óc, khi công việc lặp lại nhiều lần, mà vẫn đảmbảo độ chính xác cao và chặt chẽ cần thiết của tư duy khoa học

Ví dụ: Khi chúng ta đi xe đạp từ trường về nhà, nhất là những hôm đi một mìnhđôi khi chúng ta đang suy nghĩ một vấn đề gì đó trong đầu rồi đột nhiên chúng ta pháthiện chúng ta đã về gần tới nhà Khi chúng ta khát nước và não bộ ra quyết định chúng

ta cầm cốc nước uống : Ra quyết định cầm cốc nước uống là ý thức quyết định để giảiquyết vấn đề khát nước Thế nhưng quá trình cầm cốc nước để uống lại là cả một quátrình ra quyết định tiếp thu phản hồi và chỉnh sửa liên tục của tiềm thức

Vô thức là hiện tượng tâm lý không do lý trí của chủ thể điều khiển, nằm ngoàiphạm vi của lý trí mà ý thức không kiểm soát được trong một lúc nào đó Chúng điềukhiển những hành vi về bản năng , thói quen trong con người thông qua những phản

xạ không điều kiện Vô thức là những trạng thái tâm lý ở tầng sâu điều chỉnh sự suynghĩ, hành vi, thái độ ứng xử của con người mà chưa có sự can thiệp của lý trí Trongnhững hoàn cảnh nào đó, nó giúp cho con người giảm bớt sự căng thẳng không cầnthiết của ý thức do thần kinh làm việc quá tải Tuy nhiên cũng không nên cường điệuhóa vô thức vì nó cũng chỉ là một mắt khâu trong cuộc sống có ý thức của con người

Ví dụ: sự lỡ lời, nói nhịu, giấc mơ hay bị thôi miên,