Đoạn 3 của bài thơ Tây Tiến dựng lên bức chân dung lãng mạn và bi tráng về người lính Tây Tiến một thời. Tự hào, trân trọng, xót đau, nhớ thương vời vợi là cảm xúc chính của Quang Dũng trong đoạn thơ này
Trang 1Đề 3: Cảm nhận về bức chân dung người lính Tây Tiến qua đoạn thơ sau:
Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc
…Sông Mã gầm lên khúc độc hành
A/ Mở bài:
Đến với thơ ca, mỗi nhà thơ đều khát khao tạo nên sự khác biệt cho những đứa con tinh thần của mình bằng một giọng điệu riêng, để trong vô vàn những lời thơ, khi đọc lên người ta sẽ nhận ra những câu thơ ấy đích thực là của nhà thơ này chứ không thể của môt nhà thơ khác Quang Dũng- nhà thơ của “xứ Đoài mây trắng” đã thực sự làm được điều đó Những thi phẩm nổi tiếng của Quang Dũng như “Đôi mắt người Sơn Tây”, “Đôi bờ”, “Tây Tiến”…cho đến nay vẫn có sức ám ảnh mạnh mẽ trong lòng người yêu thơ bao thế hệ Một Quang Dũng “chân tài” đã khiến thơ ông có một giọng điệu đặc biệt, vừa thấm đẫm màu sắc lãng mạn vừa da diết yêu thương và đặc biệt là một cảm giác hoài vọng về những vẻ đẹp đã đi qua Một trong những vẻ đẹp đã đi qua ấy chính là vẻ đẹp của những người lính Tây Tiến hào hùng, hào hoa, bi tráng một thời Với bài thơ “Tây Tiến”, nhà thơ Quang Dũng đã khắc họa một vẻ đẹp “mãi mãi tuổi hai mươi” của những người đồng đội và của chính bản thân mình trong một giai đoạn lịch sử gian khổ mà hào hùng của dân tộc Bức chân dung của họ hiện lên ấn tượng nhất trong đoạn thơ:
“Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc
……….
Sông Mã gầm lên khúc độc hành”
B/ Thân bài:
*Khái quát
- như đề 1
- dẫn dắt: Bằng những lời thơ đậm chất nhạc, chất họa, Quang Dũng đã làm sống lại những kí ức không thể nào quên của đoàn binh Tây Tiến trên những chặng đường hành quân gian khổ giữa thiên nhiên miền Tây hùng vĩ, dữ dội mà cũng rất đỗi thơ mộng, trữ tình Đến đây, nhà thơ đã chọn lọc những nét tiêu biểu nhất của người lính Tây Tiến để khái quát gương mặt chung của cả đoàn quân Nếu Chính Hữu đã từng khắc họa người lính thời kì kháng chiến chống Pháp bằng nét
bút hiện thực : “Áo anh rách vai- Quần tôi có vài mảnh vá-Miệng cười buốt giá- Chân không giày”
thì Quang Dũng đã miêu tả người lính Tây Tiến bằng một cảm hứng lãng mạn và đậm chất bi tráng
*Phân tích, cảm nhận:
1 Giữa những hình ảnh chung về người lính trong thơ ca thời kì kháng chiến chống Pháp, đoàn binh Tây Tiến xuất hiện không chỉ hào hùng mà còn rất mực hào hoa: Trích thơ
- Nét vẽ gân guốc cứng cỏi đã trở lại khi nhà thơ miêu tả ngoại hình những chàng trai ra đi từ đất
Hà thành, tiến về miền Tây Bắc để bảo vệ vùng biên giới
+ Những chi tiết ban đầu đọc lên nghe rất lạ :“không mọc tóc”, “quân xanh màu lá”, “dữ oai hùm”
+ Nhưng đó quả thực là những chi tiết bắt nguồn từ hiện thực, một hiện thực vô cùng khó khăn gian khổ, thiếu thốn, bệnh tật…của những người lính Tây Tiến khi sống và chiến đấu ở một nơi rừng núi hoang vu, giặc xuất hiện bất ngờ, bệnh sốt rét hoành hành dữ dội Người thì cạo trọc đầu
để thuận tiện khi đánh giáp lá cà với địch, người bị sốt rét đến xanh da, rụng tóc
+Nhà thơ Chính Hữu đã từng trực tiếp miêu tả căn bệnh ấy:“Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh-Sốt run người vầng trán ướt mồ hôi” (Đồng chí)
Nhà thơ Tố Hữu cũng viết:“Giọt giọt mồ hôi rơi-Trên má anh vàng nghệ” (Cá nước)
+Đến “Tây Tiến”, hiện thực được khúc xạ qua bút pháp lãng mạn làm hiện lên thần thái một đoàn quân anh dũng, hào hùng Cách nói chủ động “không mọc tóc” đã toát lên một sự cứng cỏi, phong trần, ngang tàng, đậm chất lính Hình ảnh ẩn dụ “dữ oai hùm” cùng giọng thơ chắc khỏe trong những âm điệu trầm hùng đã toát lên sự dữ dội của một đội quân đi từ trong rừng ra, xuất
Trang 2quỷ nhập thần trong từng nhiệm vụ Họ như mang sức mạnh của những con hổ chốn rừng
xanh“Trong hang tối, mắt thần khi đã quắc-Là khiến cho mọi vật đều im hơi”(Thế Lữ) Đó còn
là khí thế của một đội quân tinh nhuệ như như mang cả hào khí Đông A thuở nào “Tam quân tì
hổ khí hôn ngưu”(Phạm Ngũ Lão)
-Sự oai phong ấy còn toát lên từ sức mạnh của nội tâm Câu thơ “Mắt trừng gửi mộng qua biên giới” đã khắc họa một ý chí thường trực chiến đấu với quân thù để bảo vệ quê hương Hình ảnh “mắt trừng” là chi tiết cực tả sự dữ dội, đầy quyết tâm thực hiện nhiệm vụ thiêng liêng của những người lính “quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”
- Song ấn tượng hơn cả trong bức chân dung người lính Tây Tiến lại là một tâm hồn lãng mạn hào hoa
+ Đã có một thời câu thơ “”Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm” khiến cho bài thơ và tác giả của nó chịu những nỗi thăng trầm Giấc mơ ấy từng bị đánh giá là yếu đuối ủy mị, là “mộng rớt” tiểu tư sản, không nên có ở hình ảnh người chiến sĩ ra trận
+Thực ra, đây mới chính là câu thơ tuyệt bút, là hào hoa Tây Tiến, là bay bổng, lãng mạn Tây Tiến, cũng là sức mạnh của Tây Tiến Đó là giấc mơ về không gian kỉ niệm của người Hà
thành:“Từ thuở mang gươm đi mở cõi- Nghìn năm thương nhớ đất Thăng Long”(Huỳnh Văn Nghệ)
+Một góc trường xưa, một thềm nắng lá, một tà áo dài thướt tha chính là khoảng trời tâm tưởng, là hậu phương của những chàng trai Hà Nội mười tám đôi mươi Cùng với lí tưởng cao cả thì giấc mơ chấp chới dáng kiều thơm cũng là một lời thúc giục họ vượt qua gian khổ để tiến lên phía trước Đối với nhiều người lính ra chiến trận, sự chờ đợi của người hậu phương chính là sợi dây thiêng liêng của niềm tin mang họ vượt qua bom đạn trở về
*Nhà thơ Sóng Hồng từng nói: “ Thơ là thơ, đồng thời là họa, là nhạc, là chạm khắc theo một cách riêng” Quang Dũng đã “chạm khắc theo một cách riêng” bức chân dung người lính Tây Tiến bằng một niềm cảm hứng lãng mạn, hướng tới sự phi thường cao cả Thủ pháp tương phản đối lập hiện lên trong những nét vẽ khi gân guốc khi mềm mại, âm điệu câu thơ khi trầm hùng dũng mãnh, khi bay bổng nghẹ nhàng Người lính Tây Tiến vì thế mà hiện ra trong gian khổ vô cùng vẫn hiện lên vừa hào hùng tột bậc vừa rất đỗi lãng mạn, hào hoa
2 Hoài niệm về những người đồng đội, Quang Dũng còn phủ lên bức chân dung người lính Tây Tiến một sắc màu bi tráng Chiến tranh không phải chỉ có những khúc khải hoàn mà còn
có những khúc đau thương Từng lời thơ Quang Dũng trang nghiêm như một sự kính cẩn cúi đầu trước sự ra đi của đồng đội: Trích thơ
-Hiện thực đau thương đã từng hiện ra trong hình ảnh người lính “Gục lên súng mũ, bỏ quên đời”, đến đây đã hiện lên rõ nét hơn trong hình ảnh những nấm mồ chiến sĩ rải rác nơi rừng hoang biên giới lạnh lẽo, xa xôi Đau xót lắm nhưng ngòi bút thơ Quang Dũng không hề nhấn chìm người đọc vào cảm giác bi thương, bi lụy Cảm hứng của ông mỗi khi chìm vào bi thương lại được nâng đỡ bởi đôi cánh của lí tưởng, của tinh thần lãng mạn Bằng những từ Hán Việt cổ kính, trang trọng “”biên cương”, “”viễn xứ”, nhà thơ như đã tạc dựng cho đồng đội những mộ chí
uy nghiêm, vững chãi nơi biên ải
- Nỗi bi thương ấy còn bị mờ đi trước ánh sáng chói ngời của lí tưởng sẵn sàng quên mình,
xả thân vì Tổ quốc :“Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh” “Đời xanh” là tuổi trẻ đẹp tươi với bao ước mơ và khát vọng đang chờ đợi Nhưng còn có gì quý giá hơn Tổ quốc thân yêu, còn tình yêu nào cao hơn tình yêu Tổ quốc:
Chúng tôi đã ra đi không tiếc đời mình (Những tuổi hai mươi làm sao không tiếc) Nhưng ai cũng tiếc tuổi hai mươi thì còn chi Tổ quốc?
( Trường ca những người đi tới biển-Thanh Thảo)
Trang 3Hai chữ “chẳng tiếc” dứt khoát và vút cao đã là sự lựa chọn thiêng liêng cao cả của những chàng trai Tây Tiến Câu thơ như được cả hào khí thời đại ùa vào chắp cánh, gợi lên cái âm vang hào sảng của một lời thề “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”
-Sự hi sinh của đồng đội luôn để lại nỗi xót thương đau đáu cho người ở lại Trong hoàn cảnh thiếu thốn nơi chiến trường, điều khiện khâm liệm, chôn cất sơ sài lại càng khiến cho lòng người trĩu nặng Nhà thơ Hoàng Lộc trong bài “Viếng bạn” đã viết:
Ở đây không gỗ ván Vùi anh trong tấm chăn Của đồng bào Cửa Ngăn Tặng tôi ngày phân tán
Hiện thực Tây Tiến còn đau xót hơn thế vì ngay cả khi nằm xuống, nhiều chiến sĩ Tây Tiến cũng không đủ manh chiếu liệm Nhưng Quang Dũng không miêu tả thực mà đã tráng lệ hóa, sang trọng hóa cuộc tiễn đưa ấy bằng hình ảnh “Áo bào thay chiếu” Cái đẹp đọng lại trong tâm tưởng Hình tượng người lính Tây Tiến giống như những chiến tướng thuở xưa rực rỡ trong
chiếc áo bào đỏ thắm : “Áo chàng đỏ tựa ráng pha- Ngựa chàng sắc trắng như là tuyết in”
(Chinh phụ ngâm) Cái chết đã được sang trọng hóa lên cho phù hợp với tất cả những chi tiết về ngoại hình, nội tâm và lí tưởng của họ
-“Anh về đất” là cách nói giảm, nói tránh đi sự mất mát “Về đất’ là sự tựu nghĩa của những người anh hùng, thanh thản và vô tư sau khi đã làm tròn nhiệm vụ, dâng hiến đời xanh tuổi trẻ của bản thân mình cho sự trường tồn của dân tộc Sự hi sinh của họ lặng thầm mà cao cả thiêng liêng như Nguyễn Khoa Điềm từng viết:
“Họ đã sống và chết Giản dị và bình tâm Không ai nhớ mặt đặt tên Nhưng họ đã làm ra đất nước”
(Trường ca mặt đường khát vọng)
-Bởi thế sự hi sinh như đã thấu động cả thiên nhiên đất trời: “Sông Mã gầm lên khúc độc hành” Câu trước nhẹ nhàng, thanh thản, kìm nén Câu thơ sau ầm ào, dữ dội, gào thét Tât cả nội lực của câu thơ đã dồn vào động từ “gầm” Con Sông mã với hành trình Tây Tiến, gắn liền với biết bao kỉ niệm buồn vui giờ đây đang một mình cuồn cuộn đổ về xuôi, tấu lên khúc ca bi tráng của đất trời tiễn đưa người chiến sĩ về đất mẹ Câu thơ thể hiện tình cảm đau thương vô hạn
và sự trân trọng, kính cẩn của nhà thơ trước sự hi sinh của đồng đội
* Đánh giá chung: Vẻ đẹp của bức tượng đài người chiến sĩ Tây Tiến đã được nhà thơ Quang
Dũng tạo nên bởi bút pháp lãng mạn và màu sắc bi tráng Đây chính là yếu tố tạo nên dấu ấn riêng của Quang Dũng trong đề tài người lính
- Bút pháp lãng mạn chủ yếu bộc lộ trong bốn câu thơ đầu Ngòi bút lãng mạn cùng thủ pháp tương phản đối lập đã tô đậm vẻ dữ dội, phi thường của người lính Tây Tiến vừa hùng dũng, kiên cường vừa hào hoa lãng mạn
- Màu sắc bi tráng chủ yếu được thể hiện trong bốn câu thơ sau Cái “bi” (nỗi buồn) hiện lên qua hình ảnh những nấm mồ lạnh lẽo dọc đường hành quân Cái “tráng” (sự lớn lao, cao cả) hiện ra trong lí tưởng khát vọng cống hiến đời xanh cho Tổ quốc, trong hình ảnh “áo bào thay chiếu”, trong khúc độc hành của thiên nhiên Màu sắc bi tráng ấy, như có lần nhà thơ tâm sự, có âm hưởng sơn dã chất “Nhớ rừng” (Thế Lữ), có bóng dáng của những người chiến binh Cô-dắc dũng cảm trong cuốn tiểu thuyết của nhà văn Nga Gô-gôn mà nhà thơ vẫn mang trong ba lô khi lên đường Tây Tiến
C/ Kết bài
-Ngợi ca vẻ đẹp của những người lính đã chiến đấu hi sinh vì Tổ quốc
-Khẳng định sự bất tử của bài thơ, tên tuổi của nhà thơ