Phân tích thị trường độc quyền bán trong ngành vận tải đường sắt tại việt nam

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI BÀI TẬP LỚN MÔN: KINH TẾ HỌC VI MÔ CHỦ ĐỀ SỐ : 4 Phân tích thị trường độc quyền bán trong ngành vận tải đường sắt tại Việt Nam SINH VIÊN: ..... Tu

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

BÀI TẬP LỚN MÔN: KINH TẾ HỌC VI MÔ

CHỦ ĐỀ SỐ : 4

Phân tích thị trường độc quyền bán trong ngành vận tải đường sắt tại Việt Nam

SINH VIÊN:

LỚP:

MSSV:

Hà Nội, tháng 12 năm 2017

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU……… 1 NỘI DUNG……… 1

CHƯƠNG 1 : LÝ THUYẾT VỀ THỊ TRƯỜNG ĐỘC QUYỀN THUẦN

……… 1

1.1 Thị trường độc quyền thuần túy (độc quyền bán)……… 1

1.1.1 Khái niệm……….…

……… 1

1.1.2 Các đặc trưng của thị trường độc quyền bán thuần túy……… 1

1.2 Nguyên nhân dẫn tới độc quyền bán……… 2

1.3 Đường cầu và doanh thu cận biên của hãng độc quyền bán thuần túy……3 1.4 Quyết định sản lượng của nhà độc quyền bán……… 3 CHƯƠNG 2: THỊ TRƯỜNG ĐỘC QUYỀN BÁN TRONG NGÀNH VẬN TẢI ĐƯỜNG SẮT TẠI VIỆT NAM……… … 6 2.1 Lịch sử hình thành và phát triển……….6 2.2 Thực trạng thị trường độc quyền bán trong ngành vận tải đường sắt tại Việt

Nam……… 6 2.2.1 Số lượng người mua, người bán trên thị trường……… 6 2.2.2 Các đặc trưng của thị trường độc quyền bán thuần túy trong ngành vận tải đường sắt tại Việt Nam……….6 2.3 Nguyên nhân dẫn đến độc quyền của ngành đường sắt Việt Nam……….7 2.4 Tổn thất do độc quyền trong ngành đường sắt ở Việt Nam……… 7 2.4.1 Tổn thất của người tiêu dùng ……… 7 2.4.2 Tổn thất của nhà nước……… 8

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP CHO ĐỘC QUYỀN NGÀNH ĐƯỜNG SẮT TẠI VIỆT NAM……… 8 3.1 Giải pháp của Doanh nghiệp……… 9

3.2 Giải pháp của Nhà nước……… 9

KẾT

LUẬN……….10

MỞ ĐẦU

Đường sắt Việt Nam là một trong những ngành công nghiệp lâu đời của Việt Nam Đến nay, mạng đường sắt đã có bước tiến vượt bậc về cả quy mô

và năng lực so với giai đoạn đầu Tuy nhiên, chúng ta phải đứng trên lập trường khách quan để thừa nhận rằng, ngành Đường sắt đang đứng trước bộn

bề khó khăn, sự thay đổi của ngành còn chậm so với đòi hỏi của thị trường, so với sự phát triển, cạnh tranh không ngừng của các phương thức vận tải khác như hàng không giá rẻ, ô tô và kể cả hàng hải Xét trên phương diện kinh tế học vi mô, sự trì trệ của ngành Đường sắt Việt Nam chủ yếu là do độc quyền kéo dài Bởi vậy, ngành Đường sắt cần phải thay đổi để tự cứu lấy mình Nhưng thay đổi như thế nào, đó là vấn đề cần được tìm hiểu kĩ lưỡng Do vậy, vận dụng những kiến thức từ bộ môn kinh tế học vi mô, em xin chọn chủ đề

“Phân tích thị trường độc quyền bán trong ngành vận tải đường sắt tại Việt

Nam” để tìm hiễu kĩ hơn về vấn đề này Bài làm của em còn nhiều thiếu sót,

mong các thầy cô góp ý và giúp em sửa đổi để bài làm của em có thể hoàn thiện hơn trong những lần sau

NỘI DUNG CHƯƠNG 1 : LÝ THUYẾT VỀ THỊ TRƯỜNG ĐỘC QUYỀN THUẦN

TÚY (ĐỘC QUYỀN BÁN)

1.1 Thị trường độc quyền thuần túy (độc quyền bán)

1.1.1 Khái niệm

- Thị trường độc quyền thuần túy (độc quyền bán) là thị trường có 1 người bán nhưng có nhiều người mua

VD: Ở VN có 1 số ngành độc quyền bán như hàn không, điện nước, đường sắt, dịch vụ chuyển phát thư của bưu điện, buôn bán vũ khí,…

1.1.2 Các đặc trưng của thị trường độc quyền bán thuần túy

• Chỉ có 1 hãng duy nhất cung ứng toàn bộ sản phẩm trên thị trường

• Sản phẩm, hàng hóa trên thị trường độc quyền không có hàng hóa thay thế gần gũi

• Trên thị trường độc quyền bán, sức mạnh thị trường thuộc về người bán Doanh nghiệp có thể điều hành được giá cả để đạt được mục tiêu, hay doanh nghiệp độc quyền là người “ấn định giá “

• Có rào cản lớn về việc ra nhập hoặc rút lui khỏi ngành

1.2 Nguyên nhân dẫn tới độc quyền bán

+) Do đạt được tính kinh tế theo quy mô ( độc quyền tự nhiên ) Ngành đạt được tính kinh tế theo quy mô sẽ có đường chi phí bình quân dốc xuống: ở mức sản lượng lớn sẽ có chi phí rẻ hơn ở mức sản lượng nhỏ Trong trường hợp này doanh nghiệp cung ứng hàng hóa hoặc dịch vụ duy nhất cho thị trường sẽ có chi phí thấp hơn trường hợp có 2 hoặc nhiều doanh nghiệp cung ứng

VD: Dịch vụ cung cấp nước sạch…

+) Bản quyền Doanh ngiệp có thể dành được địa vị độc quyền nhờ chế độ bảo vệ bản quyền Độc quyền về nhãn hàng hóa, kiểu dáng công nghiệp và giải pháp kĩ thuật trong 1 thời gian nào đó

VD : Bằng sáng chế và bản quyền tác giả…

+) Sự kiểm soát các yếu tố đầu vào ( nguồn lực then chốt thuộc sở hữu của một doanh nghiệp duy nhất) Doanh nghiệp có thể dành được vị trí độc quyền khi nó kiểm soát được toàn bộ hoặc hầu hết một yếu tố đầu vào cơ bản để xuất ra một loại sản phẩm nào đó VD: Độc quyền kim cương Derbeers (Sở hữu mỏ kim cương lớn nhất thế giới )…

+) Do quy định của chính phủ Chính phủ cho phép 1 doanh nghiệp nào đó là người duy nhất đươc bán, hoặc cung cấp 1 loại hàng hóa hoặc dịch vụ nào đó

5

trên thị trường Độc quyền trong trừơng hợp này gọi là độc quyền nhà nước.

VD : Đường sắt VN, bưu chính VN…

1.3 Đường cầu và doanh thu cận biên của hãng độc quyền bán thuần túy

+) Đường cầu của nhà độc quyền chính là đường cầu của thị trường, dốc xuống dưới về bên phải

• P = a – b.Q

• Tổng doanh thu của hãng độc quyền được tính bằng:

TR = a

MR = TR’ = (a.Q – b.)’ = a – 2b.Q

AR = TR/Q = (a.Q – b.)/ Q = a –b.Q = P

+) Doanh thu cận biên MR luôn nằm dưới đường cầu trừ điểm đầu tiên và MR<P

1.4 Quyết định sản lượng của nhà độc quyền bán

* Quy tắc định giá

- Hãng sản xuất theo nguyên tắc MR=MC nhằm tối đa hóa lợi nhuận

- Hãng độc quyền bán không có đường cung, hãng sản xuất bao nhiêu là căn vào đường cầu và MR=MC

* Sức mạnh độc quyền

7

Q*: MR=MC P*: phụ thuộc vào Q* và D max= Q* (P* - ATC*)

Định giá P*:(quy tắc ngón tay cái)

Doanh nghiệp độc quyền bán đặt giá cao hơn chi phí chi phí cận biên, vì thế

sức mạnh độc quyền bán được đo bằng chỉ số Lerner, gọi là mức độ sức mạnh

độc quyền của Lerner :

( 0≤ L≤ 1 )

* Mất không từ sức mạnh độc quyền

So với thị trường cạnh tranh hoàn hảo, thì thị trường độc quyền bán tạo ra

phúc lợi ít hơn, một phần thặng dư tiêu dùng và thặng dư sản xuất bị mất

không

- Trong điều kiện cạnh tranh hoàn hảo:

Thặng dư tiêu dùng CS1=

Thặng dư sản xuất PS1=

Phúc lợi xã hội NSB1=+=

- Trong điều kiện độc quyền hoàn toàn:

Thặng dư tiêu dùng CS2=

Thặng dư sản xuất PS2=

Phúc lợi xã hội NSB2=CS2+PS2=

Tổn thất xã hội của độc quyền

DWL = NSB1-NSB2=

CHƯƠNG 2: THỊ TRƯỜNG ĐỘC QUYỀN BÁN TRONG NGÀNH

VẬN TẢI ĐƯỜNG SẮT TẠI VIỆT NAM

2.1 Lịch sử hình thành và phát triển:

- Ngành vận tải đường sắt Việt Nam là một trong những ngành công nghiệp lâu đời nhất của Việt Nam Tuyến đường sắt đầu tiên của Việt Nam được xây dựng vào năm 1881 với chiều dài 71km nối Sài Gòn với Mỹ Tho Sau đó tuyến đường sắt xuyên Việt bắt đầu được khai thác vào năm 1936

- Từ ngày 7-7-2003 Đường sắt Việt Nam chính thức đi vào hoạt động theo mô hình tổ chức mới: Tổng Công ty đường sắt Việt Nam, trong đó khối vận tải bao gồm 4 đơn vị chính là Công ty vận tải hành khách đường sắt Hà Nội, Công ty vận tải hành khách đường sắt Sài Gòn, Công ty vận tải hàng hoá đường sắt và Trung tâm điều hành vận tải đường sắt

2.2 Thực trạng thị trường độc quyền bán trong ngành vận tải đường sắt tại Việt Nam

2.2.1 Số lượng người mua, người bán trên thị trường

- Số lượng người bán : Hiện nay, dịch vụ vận tải đường sắt Việt Nam chỉ do Tổng công ty Đường sắt Việt Nam cung cấp

- Số lượng người mua : số lượng người sử dụng dịch vụ rất lớn

Như vậy, ta thấy trên thị trường ngành đường sắt, chỉ có một người bán và rất nhiều người mua Đây là một trong những đặc điểm của thị trường độc quyền bán thuần túy

2.2.2 Các đặc trưng của thị trường độc quyền bán thuần túy trong ngành vận tải đường sắt tại Việt Nam

9

- Chỉ có Tổng công ty Đường sắt Việt Nam cung cấp toàn bộ nhu cầu đi tàu của khách hàng trên cả nước

- Không có sản phẩm thay thế Nếu không đi tàu của Đường sắt Việt Nam thì không có hãng khác để đi

- Doanh nghiệp có quyền ấn định giá, cụ thể xét theo mặt bằng chung so với các loại hình vận tải khác thì giá vé tàu hỏa cao hơn nhiều Ví dụ, hiện nay giá

vé tàu Thống Nhất nằm khoang, điều hòa Hà Nội – Sài Gòn dao động từ 800 ngàn đến 1 triệu 200 ngàn đồng/ vé Trong khi giá vé xe ô tô giường nằm, điều hòa đi Hà Nội – Sài Gòn khoảng 600 ngàn/ vé Giá vé hãng hàng không Jetstar Pacific đi Hà Nội – Sài Gòn khoảng 1 triệu 200 ngàn đồng nhưng các dịch vụ, tiện nghi, chất lượng lại tốt hơn

- Rào cản gia nhập ngành đường sắt Việt Nam:

• Chỉ có 1 hệ thống đường ray

• Chi phí đầu tư xây dựng quá lớn

• Bộ máy cồng kềnh

2.3 Nguyên nhân dẫn đến độc quyền của ngành đường sắt Việt Nam

- Đối với ngành đường sắt Việt Nam, do quy định của chính phủ chỉ cho phép một doanh nghiệp được cung cấp dịch vụ tàu hỏa trên thị trường và ngành này

do nhà nước quản lý và duy nhất nên không có sự cạnh tranh

- Do đặc điểm của ngành với nguồn vốn đầu tư lớn và thời gian đầu tư tương đối dài nên rất ít đơn vị có khả năng tham gia đầu tư

2.4 Tổn thất do độc quyền trong ngành đường sắt ở Việt Nam

2.4.1 Tổn thất của người tiêu dùng

- Trong vị thế độc quyền trong lĩnh vực cung cấp dịch vụ vận tải đường sắt, giá vé tàu ngày càng tăng cao đến chóng mặt qua các năm, đặc biệt là vào các

dịp nghỉ lễ, Tết,… do đó Tổng Công ty đường sắt Việt Nam luôn giữ được lợi nhuận tối đa và người tiêu dùng luôn chịu thiệt trước giá tăng

- Tổn thất của người tiêu dùng khi đi tàu:

+ Về cơ sở hạ tầng: Các ga tàu thì ngày càng xuống cấp

+ Về vệ sinh: Các phòng vệ sinh trên tàu rất bẩn, vệ sinh trên tàu không đảm bảo

+ Về vận chuyển hàng: Mức độ liên kết rất yếu kém Vì tuyến đường bị cắt xé nhiều, nên khi vận chuyển hàng hóa theo các đơn đặt hàng thông qua đường sắt thường không về đến nơi đến chốn

+ Về giờ giấc: Sự chậm trễ ở các chuyến tàu thường xuyên xảy ra, lịch tàu luôn luôn bị chậm

2.4.2 Tổn thất của nhà nước

+ Doanh thu của ngành tăng hàng năm khoảng 8 – 10% Tuy nhiên, phần tăng này chủ yếu do tăng giá vé chứ không xuất phát từ tăng thị phần

+ Ngành đường sắt chậm phát triển và mất dần thị phần cạnh tranh so với các phương tiện vận tải khác

+ Tình trạng tàu thừa ghế nhưng người dân muốn đi không có vé vẫn diễn ra thường xuyên đã gây tổn thất cho nhà nước

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP CHO ĐỘC QUYỀN NGÀNH ĐƯỜNG SẮT

TẠI VIỆT NAM

* Câu chuyện về sự thành công của ngành đường sắt Ấn Độ

11

Vào tháng 4-2017, Công ty Indian Railways của Ấn Độ, quản lý một trong những mạng lưới đường sắt lớn nhất thế giới, đã thông báo lập kỷ lục về lợi nhuận và số hành khách, đạt hơn 7,35 tỉ USD lợi nhuận và 8,221 tỉ lượt hành khách trong tài khóa 2016-2017

Theo Forbes, câu chuyện thành công của Indian Railways và ngành đường sắt nói chung nằm ở nhiều yếu tố như chấp nhận các thách thức để cải cách, tập trung vào trải nghiệm của hành khách và sự tham gia của lĩnh vực tư nhân

3.1 Giải pháp của Doanh nghiệp

- Tăng cường kiểm tra, giám sát các hoạt động bán vé công khai minh bạch và thực hiện bình ổn giá vé, tránh tình trạng khách hàng phải khó khăn trong việc đặt vé, nhất là trong các dịp lễ, tết…

- Tổng Công ty đường sắt Việt Nam nên thực hiện kết nối với mạng giao thông vận tải chung, đầu tư xây dựng hạ tầng đồng bộ để nâng cao năng lực vận tải

3.2 Giải pháp của Nhà nước

- Học hỏi những thành tựu của các nước có ngành đường sắt phát triển

- Tách bạch quản lý hạ tầng với kinh doanh vận tải, khuyến khích tư nhân tham gia vào vận tải đường sắt

Nhà nước cần nhìn nhận thẳng vào các điểm hạn chế của ngành đường sắt là phương tiện cũ, lạc hậu, phương thức vận chuyển thủ công, lỗi thời trong khi

bộ máy hành chính ngại đổi mới, ngại mở cửa tiếp nhận đầu tư từ các doanh nghiệp tư nhân Để thoát ra cơ chế độc quyền đã tồn tại mấy chục năm nay, ngành đường sắt phải tách bạch cơ chế hoạt động kinh doanh vận tải ra khỏi

cơ chế quản lý cơ sở hạ tầng Để phát triển, trước hết ngành đường sắt phải tự thay đổi, nâng cấp, khuyến khích các nguồn đầu tư từ doanh nghiệp ngoài nhà

- Nâng cao cơ sở hạ tầng, đào tạo đội ngũ nhân viên chuyên nghiệp để nâng cao chất lượng dịch vụ

KẾT LUẬN

Qua sự tìm hiểu và phân tích thị trường độc quyền bán trong ngành vận tải đường sắt tại Việt Nam, ta đã hiểu rõ hơn nguyên nhân dẫn đến sự trì trệ của ngành, đó chính là do độc quyền kéo dài Từ đó, ta cũng đã có những giải pháp định hướng cho sự thay đổi và phát triển của ngành đường sắt hiện nay Muốn thực hiện được những điều đó, Nhà nước và Tổng công ty Đường sắt Việt Nam không thể chần chừ và chậm trễ được nữa Đúng như Bí thư Đảng

ủy, Chủ tịch HĐTV Vũ Anh Minh nhận xét về nhiệm vụ của ngành đường sắt

sắp tới: “Cung cấp những dịch vụ xã hội cần, khách hàng cần, chứ không

phải cung cấp những dịch vụ mà đường sắt có”

13

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bộ Giáo dục và Đào tạo, Giáo trình Kinh tế học vi mô, NXB Giáo dục Việt Nam, 2013

2 Chủ đề: Thị trường độc quyền bán

(Theo https://slideshare.net)

3 Tiểu luận Thị trường độc quyền thuần túy cung cấp nước sạch

http://doc.edu.vn/tai-lieu/tieu-luan-thi-truong-doc-quyen-thuan-tuy-cung-cap-nuoc-sach-33145/

4 Ngọc Ấn – Thu Dung, Xóa độc quyền, đường sắt sẽ phát triển

(Theo https://tuoitre.vn )

5 Trường ĐH Mở TP.HCM, Khoa Kinh tế, Đề tài: Độc quyền ngành đường sắt

bất cập và tổn thất

http://luanvan.net.vn/luan-van/de-tai-doc-quyen-nganh-duong-sat-bat-cap-va-ton-that-16473/

6 Độc quyền ngành đường sắt tại Việt Nam

https://text.123doc.org/document/3423120-doc-quyen-nganh-duong-sat-vn.htm