Tài liệu Nhà quản trị thành công PETER F. DRUCKER ppt

Vađ nhûông ýịu töị nađy laơibùưt nguöìn tûđ viïơc tûơ ređn luýơn möơt caâch tíơp trung, coâ hïơthöịng ăïí trúê nïn hiïơu quaê cuêa möơt thađnh viïn.Sûơ hoaơt ăöơng, nïịu khöng muöịn noâi

SÁCH

Nhà quản trị thành công (PETER F.DRUCKER)

PETER F DRUCKER

Nguyïỵn Dûúng Hiïëu, MBA dõch

Chịu trách nhiệm xuất bản:

Ts Quách Thu Nguyệt Biên tập:

Thành Nam Bìa:

Nguyễn Hữu Bắc Sửa bản in:

Thanh Bình Kỹ thuật vi tính:

Thanh Hà

NHÀ XUẤT BẢN TRẺ

161B Lý Chính Thắng - Quận 3 - Thành phố Hồ Chí Minh ĐT: 9316289 - 9316211 - 8465595 - 8465596 - 9350973 Fax: 84.8.8437450 - E-mail: nxbtre@ hcm.vnn.vn

Website: http://www.nxbtre.com.vn

CHI NHÁNH NHÀ XUẤT BẢN TRẺ TẠI HÀ NỘI

20 ngõ 91, Nguyễn Chí Thanh, Quận Đống Đa - Hà Nội

ĐT & Fax: (04) 7734544 E-mail: vanphongnxbtre@ hn.vnn.vn

baên thín lađ tûúng thñch vúâi nhau Anh ta seô lađm sao ăïí kiïịnthûâc cuêa baên thín trúê thađnh cú höơi cuêa töí chûâc Bùìng viïơctíơp trung vađo sûơ ăoâng goâp vađ cöịng hiïịn, anh ta biïịn nhûônggiaâ trõ cuêa baên thín thađnh caâc kïịt quaê cuêa töí chûâc.

Ñt ra lađ vađo thïị kyê XIX, ngûúđi ta tin rùìng ngûúđi lao ăöơngchín tay chó coâ caâc muơc tiïu kinh tïị vađ chó hađi lođng vúâi caâcphíìn thûúêng kinh tïị Ăiïìu nađy hoađn toađn sai sûơ thíơt Noâ laơicađng sai líìm khi mûâc lûúng ăaô cao hún mûâc tiïìn töịi thiïíuăuê söịng cho ngûúđi lao ăöơng Ngûúđi lao ăöơng tri thûâc cuôngcoâ nhu cíìu vïì nhûông phíìn thûúêng kinh tïị, nhûng chó coânhûông phíìn thûúêng ăoâ víîn chûa ăuê Anh ta cíìn cú höơi,thađnh tûơu, giaâ trõ Vađ ăïí ăaơt ặúơc nhûông ăiïìu ăoâ, anh tachó coâ möơt caâch lađ phaêi ređn luýơn ăïí trúê thađnh möơt ngûúđilađm viïơc hiïơu quaê Chñnh coâ tñnh hiïơu quaê nađy múâi khiïịncho xaô höơi hođa húơp ặúơc hai nhu cíìu cuêa noâ: nhu cíìu cuêatöí chûâc coâ ặúơc sûơ ăoâng goâp tûđ caâc caâ nhín, vađ nhu cíìucuêa caâ nhín trong viïơc coi töí chûâc lađ phûúng tiïơn giuâp hoơăaơt ặúơc muơc ăñch Kïịt luíơn coâ thïí ruât ra lađ: coâ thïí hoơc, vađphaêi hoơc, phaêi ređn luýơn ăïí trúê nïn hiïơu quaê

tađi chñnh vađ thu nhíơp, song anh ta dïî coâ nguy cú chaân naên,

bûơc tûâc vađ thíịt voơng trong cöng viïơc

Xung ăöơt kinh tïị giûôa nhu cíìu cuêa ngûúđi lao ăöơng chín

tay vúâi vai trođ cuêa möơt nïìn kinh tïị múê röơng lađ möơt víịn ăïì

xaô höơi cuêa thïị kyê XIX trong caâc quöịc gia ăang phaât triïín

Tûúng tûơ nhû thïị, võ trñ, chûâc nùng vađ sûơ hoađn thađnh nhiïơm

vuơ cuêa ngûúđi lao ăöơng tri thûâc lađ víịn ăïì xaô höơi trong thïị kyê

XX cuêa chñnh nhûông quöịc gia ăoâ, nay ăaô lađ nhûông quöịc gia

phaât triïín

Chuâng ta khöng thïí chöịi boê sûơ töìn taơi cuêa víịn ăïì nađy

Khùỉng ắnh rùìng chó coâ “thûơc tïị khaâch quan” cuêa caâc thađnh

tñch kinh tïị vađ xaô höơi (cuêa töí chûâc) lađ töìn taơi (nhû caâc nhađ

kinh tïị chñnh thöịng thûúđng lađm) cuông khöng lađm víịn ăïì nađy

biïịn míịt ặúơc Chuê nghôa laông maơn múâi cuêa möơt söị nhađ tím

lyâ hoơc xaô höơi (nhû giaâo sû Chris Argyris úê Ăaơi hoơc Yale) cuông

khöng giaêi quýịt ặúơc víịn ăïì nađy Mùơc duđ hoơ ăaô chñnh xaâc

khi chó ra rùìng caâc muơc tiïu cuêa töí chûâc khöng ăún thuíìn

lađ sûơ phaât triïín cuêa caâ nhín, tûđ ăoâ kïịt luíơn chuâng ta phaêi

gaơt sûơ phaât triïín caâ nhín qua möơt bïn Chuâng ta phaêi thoêa

maôn caê nhu cíìu khaâch quan cuêa xaô höơi vïì thađnh tñch cuêa

töí chûâc; cuông nhû nhu cíìu cuêa con ngûúđi vïì thađnh tûơu vađ

phaât triïín baên thín

Quaâ trònh ređn luýơn, tûơ phaât triïín cuêa nhađ quaên lyâ hûúâng

túâi tñnh hiïơu quaê lađ cíu traê lúđi duy nhíịt cho víịn ăïì noâi trïn

Ăoâ lađ caâch duy nhíịt khiïịn muơc tiïu cuêa töí chûâc vađ nhu cíìu

cuêa caâ nhín cuđng ăaơt ặúơc möơt luâc Nhađ quaên lyâ luön khai

thaâc vađ hûúâng vïì ăiïím maơnh (cuêa baên thín vađ cuêa ngûúđi

khaâc) seô lađm sao ăïí thađnh tñch cuêa töí chûâc vađ thađnh tûơu cuêa

– ăïìu chûa coâ sûơ tùng trûúêng lúân Roô rađng viïơc khai thaâchiïơu quaê lao ăöơng tri thûâc víîn lađ möơt nhiïơm vuơ trûúâc mùưttíịt caê chuâng ta Chòa khoâa cho nhiïơm vuơ nađy chñnh lađ tñnhhiïơu quaê cuêa nhađ quaên lyâ Búêi nhađ quaên lyâ chñnh lađ ngûúđilao ăöơng tri thûâc quýịt ắnh nhíịt Tiïu chuíín, trònh ăöơ,nhûông ýu cíìu ăöịi vúâi baên thín seô quýịt ắnh phíìn lúân caâcăöơng lûơc, hûúâng ăi, sûơ cöịng hiïịn cuêa nhûông ngûúđi lao ăöơngtri thûâc khaâc lađm viïơc xung quanh hoơ.

Quan troơng hún nûôa lađ möơt nhu cíìu xaô höơi vïì tñnh hiïơuquaê cuêa nhađ quaên lyâ Tñnh kïịt dñnh vađ sûâc maơnh cuêa xaô höơichuâng ta cađng luâc cađng phuơ thuöơc vađo sûơ liïn kïịt giûôa möơtbïn lađ nhu cíìu tím lyâ – xaô höơi cuêa ngûúđi lao ăöơng tri thûâc,vúâi möơt bïn lađ caâc muơc tiïu cuêa töí chûâc vađ cuêa xaô höơi cöngnghiïơp

Ăöịi vúâi möơt ngûúđi lao ăöơng tri thûâc, kinh tïị khöng phaêi lađmöơt víịn ăïì lúân Noâi chung, anh ta dû díơt, coâ ăöơ an toađncao trong cöng viïơc, ặúơc tûơ do lûơa choơn cöng viïơc mađ mònhmong muöịn Tuy nhiïn, caâc nhu cíìu tím lyâ, caâc giaâ trõ caânhín cuêa anh ta cíìn ặúơc thoêa maôn búêi cöng viïơc vađ võ trñtrong töí chûâc Ngûúđi ta coi anh ta (vađ anh ta cuông tûơ coi baênthín mònh) lađ möơt ngûúđi chuýn nghiïơp Tuy nhiïn, anh tavíîn lađ möơt nhín viïn vađ phaêi thûơc hiïơn caâc mïơnh lïơnh Kiïịnthûâc cuêa anh ta phaêi phuơc vuơ caâc muơc ăñch vađ muơc tiïu cuêatöí chûâc Trong möơt lônh vûơc kiïịn thûâc, seô khöng coâ cíịp trïnvađ cíịp dûúâi, tuy nhiïn, ăiïìu nađy laơi khöng thïí chíịp nhíơn úêmöơt töí chûâc bíịt kyđ Nhûông víịn ăïì trïn khöng phaêi lađ múâi,song chuâng lađ nhûông víịn ăïì gai goâc thíơt sûơ, cíìn ặúơc giaêiquýịt thíịu ăaâo Ngûúđi lao ăöơng tri thûâc ñt khi gùơp víịn ăïì vïì

ăoâ, hoơ cíìn “nuöi söịng” caâc cú höơi vađ “boê ăoâi” caâc víịn ăïì,

cíìn tíơp trung khai thaâc caâc ăiïím maơnh, cíìn sùưp xïịp caâc thûâ

tûơ ûu tiïn trong cöng viïơc, thay vò cöị lađm möîi thûâ möơt ñt v.v

Tñnh hiïơu quaê cuêa nhađ quaên lyâ lađ möơt trong nhûông ýu

cíìu cú baên nhíịt cuêa tñnh hiïơu quaê cuêa töí chûâc; goâp phíìn

quan troơng vađo sûơ phaât triïín cuêa töí chûâc Noâ cuông lađ hy voơng,

cú súê cho viïơc phaât triïín möơt xaô höơi hiïơn ăaơi, caê vïì mùơt kinh

tïị vađ xaô höơi

Chuâng töi ăaô nhùưc ăi nhùưc laơi nhiïìu líìn trong cuöịn saâch

nađy rùìng nhûông ngûúđi lao ăöơng tri thûâc seô mau choâng trúê

thađnh nguöìn tađi nguýn chñnh cuêa caâc quöịc gia Hoơ seô lađ

nguöìn ăíìu tû chuê ýịu cuêa xaô höơi, lađ trung tím chi phñ Lađm

cho nhûông ngûúđi nađy trúê nïn hûôu ñch lađ möơt nhu cíìu kinh

tïị cuơ thïí cuêa möơt xaô höơi cöng nghiïơp phaât triïín ÚÊ möơt xaô

höơi nhû thïị, ngûúđi lao ăöơng chín tay khöng coâ lúơi thïị vïì chi

phñ so vúâi ngûúđi lao ăöơng chín tay úê möơt nûúâc keâm phaât

triïín hay ăang phaât triïín (chi phñ cho lao ăöơng chín tay úê

quöịc gia phaât triïín seô cao hún) Chó coâ nùng suíịt vađ hiïơu

quaê cuêa ngûúđi lao ăöơng tri thûâc múâi giuâp caâc nûúâc phaât triïín

giûô laơi mûâc söịng cao vađ lúơi thïị so saânh so vúâi nhûông nïìn

kinh tïị ăang phaât triïín, núi coâ mûâc lûúng cho ngûúđi lao ăöơng

thíịp hún hùỉn

Cho ăïịn nay, ñt ai coâ thïí laơc quan vïì nùng suíịt cuêa lao

ăöơng tri thûâc úê caâc quöịc gia cöng nghiïơp phaât triïín Viïơc

chuýín trung tím cuêa lûơc lûúơng lao ăöơng tûđ lao ăöơng chín

tay sang cöng viïơc kiïịn thûâc bùưt ăíìu tûđ Thïị chiïịn II víîn chûa

cho thíịy nhûông kïịt quaê ăaâng kïí nađo Nhòn chung, caê nùng

suíịt vađ lúơi nhuíơn – hai thûúâc ăo chñnh cuêa kïịt quaê kinh tïị

ặúơc quaâ trònh tûơ phaât triïín thöng qua nhûông tiïu chuíín,thoâi quen, khöng khñ lađm viïơc v.v Vađ nhûông ýịu töị nađy laơibùưt nguöìn tûđ viïơc tûơ ređn luýơn möơt caâch tíơp trung, coâ hïơthöịng ăïí trúê nïn hiïơu quaê cuêa möơt thađnh viïn.

Sûơ hoaơt ăöơng, nïịu khöng muöịn noâi lađ sûơ töìn taơi cuêa möơtxaô höơi hiïơn ăaơi, phuơ thuöơc vađo hiïơu quaê cuêa caâc töí chûâc coâquy mö lúân, cuơ thïí lađ thađnh tñch, kïịt quaê, giaâ trõ, tiïu chuíínvađ nhûông ýu cíìu tûơ thín cuêa nhûông töí chûâc ăoâ

Thađnh tñch cuêa töí chûâc lađ möơt ýịu töị quýịt ắnh, vûúơt trïnnhûông phaơm vi vïì kinh tïị hay xaô höơi ăún thuíìn Coâ thïí thíịyroô ăiïìu nađy trong nhûông lônh vûơc nhû giaâo duơc, y tïị hay phaâttriïín kiïịn thûâc Cađng ngađy caâc töí chûâc quy mö lúân coâ aênhhûúêng ăïịn xaô höơi seô lađ nhûông töí chûâc kiïịn thûâc Trong ăoâ,caâc thađnh viïn lađ nhûông ngûúđi lao ăöơng tri thûâc, nhûông ngûúđinhíơn laônh traâch nhiïơm trong cöng viïơc, hûúâng túâi kïịt quaêchung Nhûông ngûúđi do kiïịn thûâc vađ cöng viïơc coâ thïí ra caâcquýịt ắnh aênh hûúêng ăïịn thađnh tñch chung cuêa töí chûâc.Caâc töí chûâc hiïơu quaê noâi chung khöng coâ nhiïìu, chuângthíơm chñ cođn ñt hún nhûông caâ nhín lađm viïơc hiïơu quaê nûôa.Ăíy ăoâ cuông coâ möơt söị töí chûâc hiïơu quaê, nhûông “tíịm gûúng”nhíịt ắnh Tuy nhiïn, nhòn chung thađnh tñch cuêa caâc töí chûâcvíîn chûa thûơc sûơ íịn tûúơng Ríịt nhiïìu nguöìn lûơc hiïơn ăangặúơc tíơp trung trong caâc töí chûâc lúân, song kïịt quaê ăaơt ặúơctaơi ăoâ laơi khaâ ngheđo nađn, caâc nöî lûơc bõ phín taân vađo nhûôngviïơc nhû nñu keâo, baêo vïơ quaâ khûâ, hoùơc neâ traânh viïơc ra quýịtắnh vađ hađnh ăöơng Caâc caâ nhín quaên lyâ vađ caâc töí chûâc cíìnređn luýơn möơt caâch coâ hïơ thöịng ăïí trúê nïn hiïơu quaê, cíìnăaơt ặúơc möơt “thoâi quen vïì tñnh hiïơu quaê” Ăïí lađm ặúơc ăiïìu

viïơc hiïơu quaê: nhûông con ngûúđi bònh thûúđng song coâ thïí ăaơt

ặúơc nhûông thađnh tñch xuíịt sùưc Ăoâ chñnh lađ muơc tiïu mađ

bíịt kyđ nhađ quaên lyâ nađo, ngûúđi lao ăöơng tri thûâc nađo cuông

phaêi hûúâng túâi vađ nöî lûơc ăaơt ặúơc Sûơ tûơ phaât triïín cuêa möơt

ngûúđi lađm viïơc hiïơu quaê, tuy khiïm töịn song lađ möơt sûơ phaât

triïín thíơt sûơ cuêa con ngûúđi Quaâ trònh nađy ăi tûđ nhûông sûơ

ăún giaên, maây moâc, ăïịn thaâi ăöơ, giaâ trõ vađ phíím chíịt; tûđ

quy trònh ăïịn cam kïịt

Sûơ tûơ phaât triïín cuêa möơt nhađ quaên lyâ hiïơu quaê lađ vö cuđng

quan troơng ăöịi vúâi sûơ phaât triïín cuêa töí chûâc, duđ ăoâ lađ möơt

doanh nghiïơp, möơt bïơnh viïơn, möơt cú quan chñnh phuê, hay

möơt töí chûâc phi lúơi nhuíơn nađo ăoâ Ăíy chñnh lađ caâch ăaơt

ặúơc thađnh tñch cao cho töí chûâc Khi ređn luýơn ăïí trúê nïn

hiïơu quaê, chuâng ta seô níng caâc tiïu chuíín thađnh tñch cuêa

chñnh baên thín vađ nhûông ngûúđi xung quanh Tûđ ăoâ níng

cao chuíín thađnh tñch cho caê töí chûâc

Kïịt quaê lađ töí chûâc khöng chó coâ thïí níng cao thađnh tñch

(lađm töịt hún) mađ cođn coâ thïí lađm ặúơc nhiïìu nhiïơm vuơ khaâc

nhau, ăaơt ặúơc nhiïìu muơc tiïu ăa daơng hún Phaât triïín tñnh

hiïơu quaê cuêa möơt nhađ quaên lyâ seô ăem laơi nhûông thaâch thûâc

múâi cho caâc muơc tiïu vađ hûúâng ăi cuêa töí chûâc Khi coâ tñnh

hiïơu quaê, ngûúđi ta seô chuýín sûơ quan tím tûđ caâc víịn ăïì sang

caâc cú höơi, tûđ nhûông lo lùưng vïì ăiïím ýịu sang khai thaâc ăiïím

maơnh Tûđ ăoâ töí chûâc seô coâ thïí híịp díîn nhûông ngûúđi coâ khaê

nùng vađ khaât voơng, cuông nhû coâ thïí ăöơng viïn moơi ngûúđi

cöịng hiïịn nhiïìu hún, ăaơt thađnh tñch cao hún Töí chûâc khöng

thïí trúê nïn hiïơu quaê hún vò coâ nhûông con ngûúđi töịt hún

Ngûúơc laơi, hoơ coâ nhûông con ngûúđi töịt hún vò hoơ ăaô thuâc ăííy

thïí giuâp nhađ quaên lyâ ăi tûđ viïơc “xaâc ắnh möơt khuön míîucho caâc sûơ kiïơn taơo nïn möơt víịn ăïì phöí quaât” ăïịn viïơc “xaâcắnh caâc ăiïìu kiïơn bao quaât mađ möơt quýịt ắnh phaêi thoêamaôn” Nhûông viïơc nađy phaêi tuđy tûđng tònh huöịng cuơ thïí Song,nhûông viïơc gò cíìn lađm, cuông nhû thûâ tûơ trûúâc sau cuêa chuâng,thò phaêi roô rađng Khi tuín theo nhûông tiïu chuíín, hûúâng díînnoâi trïn, nhađ quaên lyâ seô phaât triïín khaê nùng nhíơn xeât, ăaânhgiaâ ríịt cíìn thiïịt khi ra quýịt ắnh Viïơc möơt quýịt ắnh hiïơuquaê ăođi hoêi caê sûơ tuín thuê möơt quy trònh líîn sûơ phín tñch,nhûng vïì baên chíịt thò ăíy lađ möơt khoa hoơc hađnh ăöơng.Ăïí tûơ phaât triïín, nhađ quaên lyâ cođn nhiïìu viïơc phaêi lađm, chûâkhöng chó ređn luýơn tñnh hiïơu quaê Anh ta cíìn coâ nhûông kiïịnthûâc vađ kyô nùng, cíìn ređn luýơn nhûông thoâi quen töịt (trongcöng viïơc) vađ hoơc caâch loaơi boê nhûông thoâi quen xíịu Tuynhiïn, chó ăïịn khi anh ta ređn luýơn vađ trúê nïn hiïơu quaê thòcaâc ýịu töị nhû kiïịn thûâc, kyô nùng vađ thoâi quen múâi coâ thïíphaât huy taâc duơng cuêa chuâng!

Thûơc ra, chuâng töi khöng hïì coâ yâ ắnh taân dûúng möơt nhađquaên lyâ hiïơu quaê hay möơt ngûúđi lađm viïơc hiïơu quaê Chuýơnnađy hïịt sûâc bònh thûúđng, ríịt nhiïìu ngûúđi coâ thïí lađm ặúơc.Chuâng ta tíịt nhiïn coâ thïí coâ nhiïìu muơc tiïu cao hún trongcuöơc ăúđi, cao hún nhiïìu so vúâi muơc tiïu “trúê nïn hiïơu quaêtrong cöng viïơc” Nhûng chñnh vò ăíy lađ möơt muơc tiïu khiïmtöịn nïn chuâng ta bùưt buöơc phaêi ăaơt ặúơc noâ, ăöìng thúđi ăaâpûâng ặúơc nhu cíìu vúâi söị lûúơng lúân nhûông ngûúđi lađm viïơchiïơu quaê cuêa caâc töí chûâc trong xaô höơi hiïơn ăaơi Ăïí líịp ăíìycaâc võ trñ lao ăöơng tri thûâc trong caâc töí chûâc coâ quy mö ngađycađng lúân, ngûúđi ta cíìn coâ möơt söị lûúơng lúân nhûông ngûúđi lađm

caâ nhín – ăöịi vúâi chñnh baên thín vađ ăöịi vúâi nhûông ngûúđi

khaâc Ăíy coâ thïí ặúơc coi lađ möơt hïơ thöịng giaâ trõ trong hađnh

ăöơng Tuy nhiïn, ăiïìu nađy chó coâ thïí ăaơt ặúơc qua ređn luýơn

vađ tûơ phaât triïín baên thín Khi khai thaâc caâc ăiïím maơnh cuêa

möîi caâ nhín, nhađ quaên lyâ ăaô kïịt húơp muơc tiïu caâ nhín vúâi

nhu cíìu cuêa töí chûâc, khaê nùng caâ nhín vúâi kïịt quaê cuêa töí

chûâc, thađnh tñch caâ nhín vúâi caâc cú höơi cuêa töí chûâc

4 Chûúng 5, “Lađm viïơc theo thûâ tûơ ûu tiïn”, tiïịp tuơc nhûông

yâ tûúêng cuêa möơt chûúng trûúâc ăoâ vïì “Quaên lyâ thúđi gian” Coâ

thïí coi hai chûúng nađy lađ nhûông cöơt truơ níng ăúô tñnh hiïơu

quaê cuêa nhađ quaên lyâ Chó khaâc lađ trong chûúng 5, quy trònh

ặúơc noâi túâi khöng liïn quan ăïịn möơt nguöìn lûơc (thúđi gian)

mađ liïn quan ăïịn saên phíím cuöịi cuđng – thađnh tñch cuêa töí

chûâc vađ cuêa nhađ quaên lyâ Nhûông viïơc ặúơc theo doôi vađ phín

tñch úê ăíy khöng phaêi lađ nhûông viïơc xaêy ra vúâi chuâng ta,

Mađ ăoâ lađ nhûông viïơc chuâng ta cíìn thûơc hiïơn trong möi trûúđng

lađm viïơc Caâi ặúơc phaât triïín úê ăíy cuông khöng phaêi lađ thöng

tin mađ lađ nhûông phíím chíịt nhû nhòn xa tröng röơng, tûơ tin,

can ăaêm v.v Noâi möơt caâch khaâc, bûúâc nađy nhùìm phaât triïín

phíím chíịt laônh ăaơo vúâi sûơ tíơn tuơy quýịt tím vađ hûúâng vïì

muơc tiïu möơt caâch nghiïm tuâc nhíịt

5 Caâc chûúng cuöịi tíơp trung noâi vïì caâc quýịt ắnh hiïơu

quaê, liïn quan ăïịn hađnh ăöơng theo lyâ trñ Con ặúđng ăi túâi

tñnh hiïơu quaê chûa bao giúđ bùìng phùỉng, dïî dađng Tuy nhiïn,

víîn luön coâ nhûông cöơt möịc, nhûông hûúâng díîn chó ặúđng

trïn con ặúđng íịy Chùỉng haơn, seô khöng coâ hûúâng díîn cuơ

hoaơt ăöơng khaâc nhau, caâc muơc tiïu khaâc nhau Viïơc nađy coâthïí thay ăöíi mûâc ăöơ vađ chíịt lûúơng cuêa möơt phíìn ăaâng kïítrong cöng viïơc cuêa baơn Tuy nhiïn, quy trònh phín tñch vađloaơi boê nađy víîn coâ thïí ặúơc thûơc hiïơn bùìng viïơc sûê duơngcaâc baêng theo doôi ắnh kyđ vađi thaâng möơt líìn Noâi chung,bûúâc nađy chó liïn quan ăïịn hiïơu quaê sûê duơng thúđi gian –nguöìn tađi nguýn khan hiïịm nhíịt cuêa chuâng ta mađ thöi.

2 Trong bûúâc tiïịp theo, nhađ quaên lyâ phaêi tíơp trung hûúâng

vïì sûơ ăoâng goâp cho töí chûâc Tûđ bûúâc möơt sang bûúâc hai lađ

sûơ chuýín ăöíi tûđ quy trònh sang khaâi quaât, tûđ cú chïị maâymoâc sang phín tñch, tûđ hiïơu nùng sang quan tím hûúâng vïìkïịt quaê cöng viïơc Trong bûúâc nađy, nhađ quaên lyâ cíìn buöơcmònh suy nghô vïì lyâ do taơi sao anh ta lađm viïơc trong töí chûâc,cuông nhû nhûông ăoâng goâp mađ töí chûâc kyđ voơng tûđ anh ta.Caâc cíu hoêi nađy ăún giaên, roô rađng Song, viïơc traê lúđi chuângseô díîn ăïịn viïơc ýu cíìu cao hún ăöịi vúâi baên thín, nhûôngsuy nghô vïì muơc tiïu caâ nhín vađ muơc tiïu cuêa töí chûâc, nhûôngquan tím vïì caâc giaâ trõ Hún hïịt, nhûông cíu hoêi trïn ăođi hoêinhađ quaên lyâ phaêi nhíơn laônh traâch nhiïơm vïì mònh trong cöngviïơc, chûâ khöng chó lađm viïơc nhû möơt nhín viïn cíịp dûúâiluön cöị lađm vûđa lođng sïịp! Noâi caâch khaâc, khi tíơp trung suynghô vađ nöî lûơc hûúâng vïì caâc ăoâng goâp cho töí chûâc, nhađ quaênlyâ phaêi suy nghô nhiïìu vïì muơc ăñch vađ cûâu caânh hún lađ vïìcaâc phûúng tiïơn

3 Lađm cho caâc ăiïím maơnh trúê nïn coâ lúơi (khai thaâc ăiïím

maơnh) lađ möơt thaâi ăöơ ặúơc thïí hiïơn thöng qua caâc hađnh vicuơ thïí Khai thaâc ăiïím maơnh thïí hiïơn sûơ tön troơng ăöịi vúâi

möơt mön hoơc, mađ lađ möơt mön tûơ ređn luýơn cho baên thín

Cíu hoêi xuýn suöịt toađn böơ cuöịn saâch nađy lađ: “Ăiïìu gò taơo

nïn, cíịu thađnh tñnh hiïơu quaê trong möơt töí chûâc, vađ caâc lônh

vûơc khaâc nhau trong cöng viïơc cuêa chuâng ta?” Nhû caâc baơn

thíịy, cíu hoêi: “Taơi sao cíìn coâ tñnh hiïơu quaê?” hiïịm khi ặúơc

ăùơt ra, búêi “trúê nïn hiïơu quaê” ặúơc chuâng töi coi lađ muơc tiïu

ặúng nhiïn cuêa tíịt caê moơi ngûúđi lađm viïơc trong caâc töí chûâc

Khi nhòn laơi nhûông líơp luíơn vađ kïịt luíơn tòm thíịy qua tûđng

chûúng trong cuöịn saâch nađy, chuâng töi laơi nhíơn ra möơt khña

caơnh khaâc biïơt nûôa cuêa tñnh hiïơu quaê Tñnh hiïơu quaê lađ ăiïìu

töịi quan troơng khöng chó ăöịi vúâi sûơ tûơ phaât triïín baên thín,

mađ cođn ăöịi vúâi sûơ phaât triïín cuêa töí chûâc vađ caê xaô höơi hiïơn

ăaơi noâi chung

1 Bûúâc ăíìu tiïn trong con ặúđng ăi túâi tñnh hiïơu quaê lađ

möơt quy trònh: ghi cheâp theo doôi caâch sûê duơng thúđi gian cuêa

baơn, xem thíơt sûơ thúđi gian ăoâ ăaô “ăi ăíu, vïì ăíu” Ăíy lađ

möơt quy trònh khaâ ăún giaên, maây moâc, nhiïìu khi nhađ quaên

lyâ khöng cíìn tûơ mònh lađm mađ coâ thïí nhúđ thû kyâ hoùơc trúơ lyâ

cuêa anh ta lađm giuâp Tuy nhiïn, quy trònh nađy ríịt coâ ñch, vađ

súâm ăem laơi kïịt quaê, ặa baơn túâi nhûông bûúâc tiïịp theo trïn

con ặúđng ăi túâi tñnh hiïơu quaê trong cöng viïơc

Sau khi theo doôi, viïơc phín tñch caâch sûê duơng thúđi gian

vađ loaơi boê nhûông viïơc laông phñ thúđi gian khöng cíìn thiïịt ăođi

hoêi baơn möơt söị hađnh ăöơng cuơ thïí Ăoâ coâ thïí lađ nhûông thay

ăöíi trong hađnh vi, quan hïơ vađ sûơ quan tím cuêa baơn Baơn

cíìn traê lúđi möơt söị cíu hoêi liïn quan ăïịn tíìm quan troơng

tûúng ăöịi cuêa nhûông caâch sûê duơng thúđi gian khaâc nhau, caâc

PHÍÌN KÏỊT LUÍƠN:

PHAÊI REĐN LUÝƠN ĂÏÍ COÂ TÑNH HIÏƠU QUAÊ TRONG CÖNG VIÏƠC

Cuöịn saâch nađy dûơa trïn hai tiïìn ăïì:

Cöng viïơc cuêa chuâng ta lađ phaêi trúê nïn hiïơu quaê, vađCoâ thïí ređn luýơn, hoơc ặúơc tñnh hiïơu quaê

Chuâng ta, nhûông ngûúđi lađm viïơc, ặúơc traê lûúng vò ăaơt hiïơuquaê trong cöng viïơc Möơt ngûúđi lao ăöơng mùưc núơ tñnh hiïơuquaê ăöịi vúâi töí chûâc cuêa anh ta Anh ta cíìn hoơc gò, ređn luýơn

gò, vađ lađm gò ăïí xûâng ăaâng vúâi võ trñ cuêa mònh? Ăïí traê lúđicíu hoêi ăoâ, cuöịn saâch nađy ăaô coi thađnh tñch cuêa töí chûâc vađthađnh tñch cuêa caâ nhín ngûúđi lao ăöơng tûơ baên thín chuânglađ nhûông muơc tiïu cíìn ăaơt ặúơc

Tñnh hiïơu quaê coâ thïí hoơc ặúơc lađ tiïìn ăïì thûâ hai Chuângtöi ăaô cöị gùưng trònh bađy caâc khña caơnh, kñch thûúâc khaâc nhaucuêa thađnh tñch trong cöng viïơc, qua ăoâ hy voơng ăöơc giaê hoơcặúơc caâch trúê nïn hiïơu quaê Tuy nhiïn, ăíy khöng phaêi lađmöơt cuöịn saâch giaâo khoa, do tñnh hiïơu quaê khöng ai coâ thïídaơy cho ngûúđi khaâc ặúơc Noâi gò thò noâi, noâ khöng phaêi lađ

Coâ khaâ nhiïìu lyâ do giaêi thñch taơi sao sûơ xuíịt hiïơn cuêa maây

tñnh laơi gíy ra sûơ quan tím ăïịn viïơc ra quýịt ắnh Lyâ do

chñnh khöng phaêi lađ maây tñnh seô giađnh quýìn ặa ra caâc

quýịt ắnh trong tûúng lai thay con ngûúđi Lyâ do chñnh xaâc

phaêi lađ: khi maây tñnh ăaô giuâp ta thûơc hiïơn hïịt caâc cöng viïơc

maây moâc, tñnh toaân, moơi thađnh viïn trong töí chûâc ăïìu phaêi

hoơc caâch trúê thađnh nhûông nhađ quaên lyâ, trúê thađnh nhûông

ngûúđi coâ thïí ặa ra nhûông quýịt ắnh hiïơu quaê trong cöng

viïơc

Ăiïìu nađy duđ sao cuông phaêi xaêy ra Möơt trong nhûông ăiïímmaơnh cuêa nhûông töí chûâc thađnh cöng nhû cöng ty GeneralMotors hay Böơ töíng tham mûu quín ăöơi Ăûâc lađ viïơc hoơ ăaôgiaêi quýịt caâc sûơ kiïơn bùìng caâc quýịt ắnh thíơt sûơ (chûâkhöng bùìng caâch ăiïìu chónh hay tñnh chíịt ngíîu hûâng, ăöịiphoâ) Chûđng nađo mađ caâc nhađ quaên lyâ hoơc ặúơc caâch ra quýịtắnh nhû lađ nhûông ăaânh giaâ vïì ruêi ro vađ tñnh khöng chùưcchùưn cuêa tònh hònh, thò chûđng ăoâ ngûúđi ta seô vûúơt qua ặúơcmöơt ýịu keâm cú baên cuêa caâc töí chûâc lúân Ăoâ lađ viïơc caâc võtrñ cíịp cao khöng hïì coâ cú höơi ăïí ređn luýơn vađ kiïím tra khaênùng ra quýịt ắnh cuêa hoơ Khi giaêi quýịt caâc víịn ăïì vađ sûơkiïơn bùìng nhûông sûơ ăiïìu chónh hún lađ nhûông suy nghô, bùìngcaêm giaâc hún lađ bùìng phín tñch vađ kiïịn thûâc, thò nhûông ngûúđilađm viïơc trong caâc töí chûâc khaâc nhau seô khöng coâ cú höơi ăïíthûơc tíơp vađ ređn luýơn kyô nùng ra quýịt ắnh Do ăoâ, khi ặúơcthùng tiïịn lïn nhûông võ trñ cao hún, hoơ seô phaêi ăöịi mùơt líìnăíìu tiïn vúâi nhûông quýịt ắnh mang tñnh chíịt chiïịn lûúơcmađ khöng hïì ặúơc chuíín bõ gò caê Roô rađng ăíy lađ ăiïìu mađkhöng ai trong chuâng ta mong muöịn!

Tíịt nhiïn, maây tñnh khöng thïí biïịn möơt nhín viïn bònhthûúđng thađnh möơt ngûúđi ra quýịt ắnh hiïơu quaê ặúơc.Nhûng maây tñnh coâ thïí giuâp chuâng ta súâm phín biïơt ặúơcmöơt nhín viïn bònh thûúđng vúâi möơt ngûúđi ra quýịt ắnh tiïìmnùng Tûđ ăoâ, noâ cho pheâp ngûúđi ra quýịt ắnh tiïìm nùng(thûơc chíịt lađ bùưt buöơc hoơ) ređn luýơn kyô nùng ra quýịt ắnhhiïơu quaê Lyâ do ríịt ăún giaên: nïịu hoơ khöng lađm töịt ăiïìu nađythò maây tñnh cuông khöng thïí víơn hađnh ặúơc

ăoâ, hoơ dïî dađng “bûúâc ra ngoađi” töí chûâc vađ chuâ yâ ăïịn möi

trûúđng bïn ngoađi – núi mađ kïịt quaê cuêa töí chûâc hiïơn hûôu

Maây tñnh cuông coâ thïí thay ăöíi möơt trong nhûông löîi líìm cú

baên trong viïơc ra quýịt ắnh Nhòn chung ngûúđi ta hay phaơm

sai líìm khi coi möơt tònh huöịng, möơt víịn ăïì phöí quaât lađ möơt

loaơt caâc sûơ kiïơn ăún leê vađ rúđi raơc; tûđ ăoâ chó xem xeât vađ giaêi

quýịt caâc “triïơu chûâng” mađ thöi Mađ maây tñnh laơi chó coâ thïí

giaêi quýịt caâc víịn ăïì logic, nhûông tònh huöịng mang tñnh

phöí quaât Do ăoâ, trong tûúng lai coâ thïí chuâng ta seô coâ möơt

sai líìm khaâc: coi nhûông tònh huöịng ăöơc nhíịt, ngoaơi lïơ lađ möơt

“triïơu chûâng” cuêa möơt víịn ăïì chung

Khuynh hûúâng nađy giaêi thñch cho nhûông than phiïìn rùìng

ngađy nay ngûúđi ta sûê duơng maây tñnh thay cho nhûông

nhíơn xeât, ăaânh giaâ vöịn trûúâc ăíy ặúơc ûa thñch trong

quín sûơ Trong quín sûơ, nhûông nhíơn xeât, phaân ăoaân

cuêa con ngûúđi khöng nïn dïî dađng bõ boê qua nhû víơy

Sûơ phï phaân maơnh nhíịt ăöịi vúâi viïơc “chuíín hoâa” caâc

quýịt ắnh quín sûơ thuöơc vïì möơt nhađ quaên trõ hoơc dín

sûơ nöíi tiïịng, ăoâ lađ ngađi Solly Zuckerman, nhađ sinh víơt

hoơc hiïơn ăang lađm tû víịn vïì khoa hoơc cho Böơ quöịc

phođng Anh, ngûúđi ăoâng vai trođ lúân trong viïơc phaât triïín

phín tñch maây tñnh vađ nhûông nghiïn cûâu vïì sûơ víơn

hađnh cuêa noâ

AÊnh hûúêng lúân nhíịt cuêa maây tñnh nùìm ngay trong haơn

chïị cuêa noâ, nhûông haơn chïị buöơc chuâng ta phaêi tûơ mònh ra

quýịt ắnh Vađ trïn hïịt, chuâng buöơc caâc nhađ quaên lyâ cíịp

trung chuýín tûđ nhûông ngûúđi thûđa hađnh thađnh nhûông ngûúđi

ra quýịt ắnh vađ chõu traâch nhiïơm

chó huy kyơ binh trûơc tiïịp xung tríơn nhû trong caâc cuöơcchiïịn tranh trûúâc ăíy nûôa.

Kïịt quaê lađ viïơc ra quýịt ắnh khöng cođn ặúơc haơn chïịtrong söị ñt caâc nhađ quaên lyâ cíịp cao nûôa Theo caâch nađy hoùơccaâch khaâc, tíịt caê nhûông ngûúđi lao ăöơng tri thûâc trong töí chûâcăïìu coâ thïí trúê thađnh nhûông ngûúđi ra quýịt ắnh, hoùơc thamgia tñch cûơc, vúâi vai trođ ăöơc líơp vađo quaâ trònh ra quýịt ắnh.Ngađy nay, ra quýịt ắnh ăaô trúê thađnh möơt cöng viïơc bònhthûúđng, möơt cöng viïơc hađng ngađy cuêa möîi böơ phíơn trong caâctöí chûâc coâ quy mö lúân Khaê nùng ặa ra caâc quýịt ắnh hiïơuquaê cađng luâc cađng trúê nïn quýịt ắnh ăöịi vúâi khaê nùng lađmviïơc hiïơu quaê cuêa ngûúđi lao ăöơng tri thûâc, ñt ra lađ ăöịi vúâingûúđi úê nhûông võ trñ coâ traâch nhiïơm

Ăöịi vúâi caâc quýịt ắnh chiïịn lûúơc, maây tñnh cuông coâ aênhhûúêng tûúng tûơ Maây tñnh khöng thïí ặa ra caâc quýịt ắnhchiïịn lûúơc, tíịt nhiïn Ăiïìu noâ coâ thïí lađm (chñnh xaâc hún lađcoâ tiïìm nùng lađm) lađ ặa ra caâc kïịt luíơn tûđ möơt söị giaê ắnhvïì tûúng lai Hoùơc ngûúơc laơi, tòm ra nhûông giaê ắnh ăöịi vúâimöơt söị tònh huöịng hađnh ăöơng nhíịt ắnh Möơt líìn nûôa cíìnnhùưc laơi rùìng: do chó coâ khaê nùng tñnh toaân, maây tñnh ăođihoêi úê chuâng ta nhûông phín tñch roô rađng, nhíịt lađ vïì nhûôngăiïìu kiïơn bao quaât mađ möơt quýịt ắnh phaêi thoêa maôn –nhûông ăiïìu nađy laơi ăođi hoêi nhađ quaên lyâ phaêi coâ möơt sûơ ăaânhgiaâ, xeât ăoaân hađm chûâa ruêi ro

Ngoađi ra, cođn coâ möơt söị aênh hûúêng khaâc cuêa maây tñnh lïnviïơc ra quýịt ắnh Nïịu ặúơc sûê duơng ăuâng, maây tñnh coâ thïígiuâp caâc nhađ quaên lyâ cíịp cao thoaât khoêi viïơc töịn nhiïìu thúđigian vađ cöng sûâc vađo nhûông sûơ kiïơn bïn trong töí chûâc Tûđ

nhau: ruêi ro cuêa viïơc lađm khaâch hađng khöng hađi lođng vïì giao

hađng vađ dõch vuơ; ruêi ro vađ chi phñ liïn quan ăïịn sûơ khöng

öín ắnh cuêa kïị hoaơch saên xuíịt Vađ ruêi ro – chi phñ cuêa viïơc

“giam vöịn” liïn quan ăïịn hađng hoâa lûu kho

Tíịt caê nhûông víịn ăïì trïn ăođi hoêi möơt quýịt ắnh hađm chûâa

ruêi ro, möơt quýịt ắnh vïì nguýn tùưc Chó sau khi coâ nhûông

quýịt ắnh ăoâ thò maây tñnh múâi coâ thïí quaên lyâ viïơc kiïím kï

hađng hoâa lûu kho ặúơc Ăíy lađ nhûông quýịt ắnh vïì “tñnh

khöng chùưc chùưn” – nhûông ăiïìu liïn quan ăïịn chuâng thíơm

chñ khöng thïí ặúơc ắnh nghôa möơt caâch roô rađng, ăïí coâ thïí

chuýín cho maây tñnh xûê lyâ nûôa Do ăoâ, ăïí maây tñnh hay bíịt

kyđ möơt cöng cuơ nađo khaâc coâ thïí xûê lyâ vađ phaên ûâng töịt trûúâc

tònh hònh thò ngûúđi ta phaêi hònh thađnh möơt quýịt ắnh mang

tñnh nguýn tùưc trûúâc ăoâ

Viïơc chuýín tûđ caâc ăiïìu chónh nhoê thađnh möơt quýịt

ắnh mang tñnh nguýn tùưc ăaô diïîn ra trong möơt thúđi

gian dađi Ăiïìu nađy trúê nïn roô rađng trong thúđi gian Thïị

chiïịn II Vađo thúđi gian nađy, caâc chiïịn dõch quín sûơ ăaô

trúê nïn coâ quy mö lúân hún trûúâc ríịt nhiïìu, khiïịn caâc

tûúâng lônh cíịp trung cuông cíìn phaêi hiïíu caâc quy ắnh

vïì chiïịn lûúơc ăïí thûơc hiïơn chuâng Ngoađi ra, hoơ cuông

phaêi ặa ra nhûông quýịt ắnh thíơt sûơ, hún lađ chó thûơc

hiïơn nhûông ăiïìu chónh theo thûơc tïị chiïịn trûúđng

Khöng coâ gò ngaơc nhiïn khi nhûông ngûúđi huđng trïn

chiïịn trûúđng laơi lađ nhûông sô quan cíịp trung (coâ thïí coi

tûúng ặúng vúâi caâc nhađ quaên lyâ cíịp trung) nhû

Rommel, Bradley, Zhukov Nhûông ngûúđi suy nghô vađ

caâc quýịt ắnh thûơc sûơ, chûâ khöng phaêi lađ nhûông viïn

Thïị maơnh cuêa maây tñnh lađ úê chöî, noâ lađ möơt cöî maây logic,thûơc hiïơn chñnh xaâc vađ nhanh choâng nhûông cöng viïơc ặúơccon ngûúđi líơp trònh Trong khi ăoâ, con ngûúđi coâ khaê nùngsuy nghô vađ caêm nhíơn Do ăoâ, tuy coâ thïí chíơm hún, khöngchñnh xaâc bùìng maây tñnh, con ngûúđi víîn thöng minh hún,coâ sûơ thíịu hiïíu síu sùưc hún vúâi möơt víịn ăïì bíịt kyđ Con ngûúđicoâ khaê nùng ăiïìu chónh vađ nhúâ ặúơc nhiïìu thûâ chûa ai líơptrònh caê.

Möơt lônh vûơc mađ xûa nay caâc nhađ quaên lyâ víîn hađnhăöơng theo phong caâch “ăiïìu chónh taơi chöî” lađ caâc quýịtắnh vïì lûu kho vađ gûêi hađng Dûơa trïn nhûông kinhnghiïơm vïì giao dõch vúâi caâc khaâch hađng vađ nhađ phínphöịi, möơt giaâm ăöịc baân hađng ắa phûúng liïn tuơc ăiïìuchónh, thay ăöíi lûúơng hađng lûu kho cuông nhû viïơc giaohađng cho nhiïìu khaâch hađng khaâc nhau cho phuđ húơp vúâitûđng ăöịi taâc möơt

Möơt maây tñnh khöng hïì biïịt nhûông chuýơn phûâc taơp nhûvíơy Trûđ phi noâ ặúơc “noâi” cho biïịt ăoâ lađ nhûông sûơ kiïơn quyắnh chñnh saâch cuêa cöng ty ăöịi vúâi khaâch hađng A hay Bnađo ăoâ Maây tñnh chó coâ thïí hađnh ăöơng theo nhûông caâch thûâcăaô ặúơc con ngûúđi “líơp trònh” tûđ trûúâc Do ăoâ, nïịu möơt cöng

ty muöịn quaên lyâ viïơc kiïím kï hađng hoâa lûu kho bùìng maâytñnh, cöng ty ăoâ cíìn phaêi xaâc ắnh ra nhûông quy tùưc haychñnh saâch nhíịt ắnh Khi tòm hiïíu víịn ăïì nađy, ngûúđi ta thíịyrùìng caâc quýịt ắnh cú baên nhíịt liïn quan ăïịn viïơc lûu khothûơc ra khöng phaêi lađ caâc quýịt ắnh vïì lûu kho thûơc sûơ.Mađ ăoâ lađ caâc quýịt ắnh kinh doanh hađm chûâa ruêi ro Víịnăïì kiïím kï vađ lûu kho lađ víịn ăïì cín bùìng nhûông ruêi ro khaâc

ra quýịt ắnh hiïơu quaê khöng bao giúđ chúđ ăúơi quaâ líu, cuđng

lùưm lađ vađi ngađy hoùơc vađi tuíìn mađ thöi Nïịu khi ăoâ víîn khöng

coâ gò roô rađng thò anh ta seô hađnh ăöơng, duđ baên thín coâ caêm

thíịy thoaêi maâi hay khöng

Nhû chuâng ta ăïìu biïịt, ngûúđi ta traê lûúng cho nhađ quaên

lyâ khöng phaêi ăïí anh ta lađm ăiïìu gò anh ta thñch, mađ ăïí thûơc

hiïơn nhûông nhiïơm vuơ ặúơc giao möơt caâch ăuâng ăùưn, ăa söị

lađ bùìng viïơc ặa ra caâc quýịt ắnh hiïơu quaê

RA QUÝỊT ẮNH VAĐ CÖNG NGHÏƠ TIN HOƠC

Liïơu tíịt caê nhûông ăiïìu trïn cođn ăuâng ăùưn trong thúđi ăaơi

tin hoơc ngađy nay? Ngûúđi ta noâi rùìng maây tñnh seô thay thïị

con ngûúđi trong viïơc ra quýịt ắnh; ñt nhíịt lađ trong quaên lyâ

cíịp trung; möơt thúđi gian sau seô lađ caâc quýịt ắnh liïn quan

ăïịn hoaơt ăöơng, saên xuíịt; vađ sau cuđng lađ caâc quýịt ắnh chiïịn

lûúơc nûôa

Maây tñnh seô buöơc con ngûúđi phaêi thay caâc ăiïìu chónh taơi

chöî bùìng caâc quýịt ắnh thíơt sûơ Ăöìng thúđi, ríịt nhiïìu ngûúđi

vöịn chó “ăöịi phoâ” hún lađ “hađnh ăöơng” trûúâc tònh hònh nađy

seô trúê thađnh nhûông ngûúđi ra quýịt ắnh thûơc sûơ

Maây tñnh lađ möơt cöng cuơ hûôu hiïơu cuêa nhađ quaên lyâ Lađ

möơt cöî maây, noâ lađm viïơc khöng mïơt moêi, khöng ăođi tñnh tiïìn

lađm viïơc ngoađi giúđ Maây tñnh, nhû möơt cöng cuơ lao ăöơng khaâc,

goâp phíìn níng cao khaê nùng cuêa con ngûúđi trong cöng viïơc

Tuy nhiïn, noâ víîn coâ nhûông haơn chïị Vađ chñnh ăiïìu ăoâ buöơc

chuâng ta phaêi chuýín caâc ăiïìu chónh taơm thúđi hiïơn nay thađnh

nhûông quýịt ắnh thûơc sûơ

nhiïn ngûúđi ta thíịy nguy cú quýịt ắnh seô khöng dïî dađngvađ ặúơc moơi ngûúđi chíịp nhíơn Roô rađng, ăïí coâ möơt quýịt ắnh,khöng chó cíìn sûơ phaân xeât, ăaânh giaâ mađ cođn cíìn caê lođngcan ăaêm Cíu ngaơn ngûô “thuöịc ăùưng daô tíơt” coâ thïí ặúơc aâpduơng úê ăíy: phíìn lúân caâc quýịt ắnh hiïơu quaê ăïìu khöngặúơc lođng ăa söị moơi ngûúđi, chuâng ăïìu coâ veê khoâ khùn khithûơc hiïơn.

Vađo luâc nađy, nhađ quaên lyâ hiïơu quaê khöng ặúơc ăíìu hađngbùìng viïơc noâi, “Víơy thò chuâng ta haôy nghiïn cûâu laơi möơt líìnnûôa” – ăoâ lađ caâch cuêa nhûông keê heđn nhaât Trûúâc nhûông ýucíìu “nghiïn cûâu, ăiïìu tra” laơi tònh hònh, nhađ quaên lyâ ăùơt cíuhoêi: “Ăíu lađ lyâ do ăïí tin rùìng möơt cuöơc nghiïn cûâu múâi seôcho kïịt quaê gò múâi meê hún? Vađ nïịu kïịt quaê tòm thíịy lađ múâimeê thò liïơu noâ coâ liïn quan gò ăïịn víịn ăïì cuêa chuâng ta haykhöng?” Cíu traê lúđi seô thûúđng lađ “Khöng”, vađ ặúng nhiïnnhađ quaên lyâ seô khöng cho pheâp ăiïìu tra, nghiïn cûâu thïm

gò caê – ăiïìu ăoâ chó lađm laông phñ thúđi gian mađ thöi

Tuy nhiïn, nhađ quaên lyâ cuông khöng thïí quýịt ắnh vöơivaô trûđ phi ăaô thíơt sûơ hiïíu roô vïì quýịt ắnh Nhûng bíịt kyđmöơt con ngûúđi coâ lyâ trñ nađo, anh ta phaêi hoơc caâch quan tímăïịn caâi mađ Socrates tûđng goơi lađ “võ thíìn saâng taơo” cuêa öng.Ăoâ lađ tiïịng goơi tûđ nöơi tím con ngûúđi, kïu goơi chuâng ta “Haôycíín thíơn” Ăöi khi, chuâng ta dûđng laơi khöng lađm ăiïìu gò ăoâkhöng phaêi vò ăiïìu íịy khoâ khùn hay gíy bíịt ăöìng, mađ chó

vò tûơ chuâng ta caêm thíịy coâ ăiïìu gò ăoâ khöng öín mađ khöngbiïịt taơi sao “Töi luön dûđng laơi möơt khi moơi chuýơn coâ veê vûúơtquaâ sûơ tíơp trung” lađ phûúng chím cuêa möơt ngûúđi ra quýịtắnh hiïơu quaê mađ töi coâ dõp quen biïịt Tuy nhiïn, möơt ngûúđi

viïn töơi nghiïơp kia “Quan tođa khöng xeât xûê nhûông vuơ

caôi vaô nhoê nhùơt” – cíu noâi trong luíơt La Maô caâch ăíy

gíìn 2.000 nùm víîn cođn hïịt sûâc ăuâng ăùưn Vađ coâ leô ríịt

nhiïìu ngûúđi ra quýịt ắnh trong chuâng ta víîn cíìn phaêi

hoơc laơi ăiïìu nađy

Ăaơi ăa söị caâc quýịt ắnh ăïìu nùìm giûôa hai thaâi cûơc noâi

trïn cuêa víịn ăïì: víịn ăïì khöng tûơ noâ seô öín thoêa, song noâ

cuông khöng ăi vađo tònh traơng töìi tïơ nhíịt Cú höơi lađ coâ, song

chó lađ cú höơi caêi thiïơn tònh hònh hún lađ cú höơi thay ăöíi, lađm

múâi thíơt sûơ Noâi caâch khaâc, cho duđ khöng hađnh ăöơng thò

chuâng ta (vađ töí chûâc) víîn cûâ töìn taơi, song nïịu hađnh ăöơng

thò moơi chuýơn seô töịt hún

Nhû víơy, möơt ngûúđi ra quýịt ắnh hiïơu quaê so saânh caâc

nöî lûơc vađ ruêi ro cuêa viïơc hađnh ăöơng vađ khöng hađnh ăöơng

Khöng coâ möơt cöng thûâc bíịt biïịn cho möơt quýịt ắnh ăuâng

ăùưn úê ăíy Tuy nhiïn coâ nhûông “hûúâng díîn” nhû sau:

Baơn phaêi hađnh ăöơng nïịu nhòn chung caâc lúơi ñch vûúơt

hún caâc chi phñ vađ ruêi ro

Baơn coâ thïí hađnh ăöơng hay khöng hađnh ăöơng, song khöng

ặúơc thoêa hiïơp, hay coâ nhûông hađnh ăöơng nûêa vúđi

Bíy giúđ thò chuâng ta ăaô coâ thïí sùĩn sađng ra quýịt ắnh

Caâc ýu cíìu cuơ thïí cuêa quýịt ắnh, caâc giaêi phaâp thay thïị,

ruêi ro vađ lúơi ñch ăïìu ăaô ặúơc xem xeât thíịu ăaâo Moơi thûâ ăïìu

roô rađng, kïí caê hûúâng díîn hađnh ăöơng sùưp túâi Möơt quýịt ắnh

dûúđng nhû ăaô xuíịt hiïơn trûúâc mùưt chuâng ta Nhûng ngay

vađo thúđi ăiïím nađy, ăa söị quýịt ắnh laơi “biïịn míịt”: böîng

phoâ vúâi tûđng “triïơu chûâng” cuơ thïí Chùỉng haơn, phaên ăöịimöơt ăaơo luíơt, phaên ăöịi hay uêng höơ möơt chñnh khaâchv.v Chó riïng Vail hiïíu rùìng ăoâ khöng phaêi lađ phûúngcaâch töịt nhíịt ăïí ăöịi phoâ laơi möơt nguy cú nhû trïn Duđbaơn thùưng möơt, hai tríơn ăaânh, baơn khöng thïí thùưng lúơitrong caê cuöơc chiïịn ặúơc Chó öng ta múâi thíịy rùìng caâcdoanh nghiïơp tû nhín cíìn lađm sao ăïí cho caâc luíơt lïơcöng trúê thađnh möơt giaêi phaâp thay thïị hûôu hiïơu cho tònhtraơng quöịc hûôu hoâa!

Ngûúơc laơi, coâ nhûông ăiïìu kiïơn mađ chuâng ta coâ thïí laơc quan,

hy voơng rùìng chuâng seô tûđ tûđ öín thoêa ngay caê khi chuâng takhöng lađm gò caê Nïịu cíu hoêi: “Tònh hònh seô ra sao nïịu chuâng

ta khöng lađm gò caê?”, coâ cíu traê lúđi lađ: “Khöng sao, moơi chuýơnseô tûơ öín thoêa”, thò töịt hún hïịt lađ khöng nïn can thiïơp gò caê.Ngay caê khi tònh hònh duđ xíịu nhûng khöng quan troơng vađgíy aênh hûúêng ăaâng kïí thò cuông khöng nïn can thiïơp.Coâ leô ñt coâ nhađ quaên lyâ nađo hiïíu ặúơc ăiïìu nađy Trongtònh huöịng khoâ khùn vïì tađi chñnh, möơt nhađ kiïím soaâtýu cíìu cùưt giaêm chi phñ Öng ta biïịt rùìng, nhûông chiphñ khöng kiïím soaât nöíi ăa phíìn nùìm úê caâc khíu baânhađng vađ phín phöịi, tûđ ăoâ nöî lûơc cùưt giaêm chi phñ úê nhûôngkhíu nađy Tuy nhiïn, cuđng luâc ăoâ öng ta cuông cöị gùưng

sa thaêi hai, ba nhín viïn lúân tuöíi úê möơt böơ phíơn khaâc,ăang hoaơt ăöơng bònh thûúđng Roô rađng cöị gùưng nađykhöng ăem laơi thay ăöíi nađo ăaâng kïí vïì chi phñ Khi moơichuýơn qua ăi, ngûúđi ta seô súâm qún rùìng viïơc cùưt giaêmchi phñ cuêa ngûúđi kiïím soaât nađy ăaô cûâu cöng ty, mađ chónhúâ ăïịn viïơc öng ta ăaô quaâ “nùơng tay” vúâi nhûông nhín

nïịu hai bïn ăïìu cöị gùưng hiïíu ăiïìu bïn kia thíịy vađ lyâ do

cuêa noâ, thò quan hïơ giûôa hoơ seô töịt ăeơp vađ coâ lúơi hún nhiïìu

Duđ coâ chùưc chùưn ăïịn ăíu ăi nûôa, duđ coâ thíịy nhûông yâ kiïịn

traâi ngûúơc lađ sai líìm vađ khöng coâ cùn cûâ, nhađ quaên lyâ hiïơu

quaê (ngûúđi ra caâc quýịt ắnh hiïơu quaê) luön buöơc mònh phaêi

coi nhûông yâ kiïịn ăoâ nhû lađ phûúng tiïơn ăïí anh ta coâ cú höơi

suy nghô vïì caâc giaêi phaâp thay thïị Sûơ khaâc biïơt vađ míu

thuíîn cuêa caâc yâ kiïịn chñnh lađ cöng cuơ giuâp anh ta ăaêm baêo

rùìng, moơi khña caơnh quan troơng khaâc nhau cuêa möơt víịn ăïì

ăïìu ặúơc xem xeât cíín thíơn trûúâc khi ra möơt quýịt ắnh

Möơt cíu hoêi quan troơng nûôa mađ ngûúđi ra quýịt ắnh cíìn

hoêi lađ: “Quýịt ắnh nađy coâ thíơt sûơ cíìn thiïịt khöng?” Noâi

caâch khaâc, trong caâc giaêi phaâp thay thïị cuêa möơt quýịt ắnh,

seô luön coâ möơt giaêi phaâp lađ “khöng lađm gò caê”

Möơt quýịt ắnh cuông giöịng nhû möơt cuöơc phíîu thuíơt, möơt

sûơ can thiïơp vađo hïơ thöịng, vađ do ăoâ, ăi keđm vúâi ruêi ro hïơ

thöịng seô bõ “söịc” Vò thïị, phaêi loaơi trûđ caâc quýịt ắnh khöng

thíơt sûơ cíìn thiïịt, cuông nhû phaêi haơn chïị töịi ăa nhûông cuöơc

giaêi phíîu khöng cíìn thiïịt ăöịi vúâi bïơnh nhín víơy

Cíìn ra möơt quýịt ắnh khi tònh hònh chùưc chùưn seô xíịu ăi

nïịu chuâng ta khöng lađm gò caê Ăiïìu tûúng tûơ cuông xaêy ra

vúâi caâc cú höơi: nïịu möơt cú höơi lađ quan troơng vađ coâ nguy cú

biïịn míịt nïịu baơn khöng hađnh ăöơng, thò baơn cíìn hađnh ăöơng

vađ thay ăöíi möơt caâch nhanh choâng

Nhûông nhađ quaên lyâ cuđng thúđi vúâi Theodore Vail hoađn

toađn ăöìng yâ vúâi öng ta vïì nguy cú chñnh phuê seô quöịc

hûôu hoâa ngađnh viïîn thöng Song hoơ laơi chó muöịn ăöịi

Taơi möơt vùn phođng luíơt, möơt luíơt sû múâi vađo nghïì trûúâctiïn ặúơc giao cho viïơc chuíín bõ bađo chûôa cho khaâchhađng cuêa luíơt sû ăöịi thuê cuêa mònh trong vuơ aân Ăíy lađmöơt caâch ăađo taơo ríịt hiïơu quaê cho caâc luíơt sû treê, giuâphoơ khöng khúêi ăíìu bùìng viïơc tuýn böị: “Töi biïịt taơi saolúđi bađo chûôa cuêa töi lađ ăuâng”, mađ phaêi bùìng viïơc suynghô vïì bïn ăöịi phûúng, nhûông lyâ leô, líơp luíơn cuêa hoơ.Bùìng caâch nađy, ngûúđi luíơt sû coâ thïí thíịy nhûông lúđi bađochûôa nhû lađ nhûông giaêi phaâp thay thïị nhau, tûđ ăoâ hiïíuroô hún vïì vuơ aân vađ coâ thïí giađnh thùưng lúơi khi tranh tuơngtrûúâc tođa (tûâc lađ “caôi” trûúâc tođa lađm sao ăïí “giaêi phaâpthay thïị” cuêa mònh ặúơc nhiïìu ngûúđi ăöìng tònh hún!).Khöng cíìn noâi thò chuâng ta cuông biïịt khöng coâ nhiïìu ngûúđilađm ặúơc ăiïìu nađy Ăa söị chuâng ta ăïìu khúêi ăíìu bùìng sûơtin tûúêng chùưc chùưn rùìng nhûông ăiïìu mònh nhòn thíịy lađ caâchnhòn sûơ kiïơn ăuâng ăùưn duy nhíịt.

Caâc nhađ quaên lyâ trong ngađnh saên xuíịt theâp úê Myô khöngbao giúđ boê qua cíu hoêi: “Taơi sao nhûông thađnh viïn cöngăoađn laơi toê ra böịi röịi, bûơc böơi möîi khi chuâng ta noâi ăïịn

tûđ featherbedding?” (thuíơt ngûô chó viïơc thöíi phöìng tíìm

quan troơng cuêa nhín lûơc trong saên xuíịt, lađm ằnh trïơsaên xuíịt – möơt trong nhûông phaên ûâng cuêa nhín viïnăöịi vúâi ýu cíìu lađm viïơc nhanh hún, nhiïìu hún cuêa giúâichuê) Ngûúơc laơi, caâc thađnh viïn cöng ăoađn cuông chûabao giúđ tûơ hoêi taơi sao caâc nhađ quaên lyâ laơi quaâ quan tímăïịn “featherbedding” khi mađ nhûông vuơ viïơc mađ hoơ thíịyăïìu toê ra nhoê nhùơt, khöng coâ míịy taâc haơi Caê hai bïnăïìu cöị gùưng chûâng minh bïn kia sai líìm Thay vađo ăoâ,

luíơn nhûông bíịt ăöìng cuông lađm tùng cûúđng khaê nùng saâng

taơo, oâc tûúêng tûúơng cuêa chñnh ngûúđi ra quýịt ắnh vađ caâc

cöơng sûơ cuêa anh ta Caâc bíịt ăöìng vađ tranh caôi nhûông caâi

“húơp lyâ” thađnh nhûông caâi “ăuâng ăùưn”, vađ tûđ nhûông caâi “ăuâng

ăùưn” trúê thađnh möơt quýịt ắnh hiïơu quaê

Ngûúđi ra quýịt ắnh hiïơu quaê khöng khúêi ăíìu bùìng giaê

ắnh cho rùìng hûúâng hađnh ăöơng nađy lađ ăuâng, hûúâng hađnh

ăöơng kia lađ sai Anh ta cuông khöng cho rùìng “Töi ăuâng,

ngûúđi kia sai!” Ngûúơc laơi, khúêi ăíìu phaêi lađ sûơ cam kïịt tòm

ra lyâ do taơi sao moơi ngûúđi laơi bíịt ăöìng

Nhađ quaên lyâ hiïơu quaê hiïíu rùìng luön coâ nhûông keê ngöịc

vađ nhûông ngûúđi gíy rùưc röịi tham gia vađo quaâ trònh tranh

luíơn Tuy nhiïn, nhađ quaên lyâ hiïơu quaê khöng mùơc nhiïn

baâc boê nhûông yâ kiïịn traâi ngûúơc vúâi nhûông ăiïìu baên thín

anh ta ăaô thíịy lađ quaâ roô rađng, hiïín nhiïn Ngûúơc laơi, ngûúđi

coâ yâ kiïịn bíịt ăöìng phaêi ặúơc coi lađ ngûúđi thöng minh, coâ

lyâ trñ, hoơ ăi ăïịn kïịt luíơn sai búêi vò hoơ nhòn thíịy möơt thûơc

tïị khaâc, quan tím ăïịn möơt víịn ăïì khaâc Do ăoâ, nhađ quaên

lyâ hiïơu quaê phaêi ăùơt ra cíu hoêi: “Nïịu quan ăiïím cuêa ngûúđi

nađy (ngûúđi bíịt ăöìng) lađ thöng minh, húơp lyâ thò anh ta ăaô

thíịy ăiïìu gò?” Ăiïìu mađ nhađ quaên lyâ hiïơu quaê quan tím trûúâc

tiïn lađ sûơ thíịu hiïíu Chó sau ăoâ anh ta múâi nghô ăïịn viïơc ai

ăuâng, ai sai10

10 Phaât hiïơn nađy khöng coâ gò lađ múâi, chó lađ sûơ lùơp laơi nhûông kïịt luíơn cuêa Mary Parker

Follet (trong bađi Dynamic Administration, biïn tíơp búêi Henry C Metcalf vađ L.Urwick

- New York, Harper & Row, 1942) Mađ chñnh nhûông kïịt luíơn ăoâ cuông chó lađ sûơ múê

röơng caâc líơp luíơn trong taâc phíím nöíi tiïịng nhíịt cuêa Plato vïì huđng biïơn - Phaedrus.

vïì caêm nhíơn cuêa öng ta: ngay caê möơt ặâa beâ 8 tuöíi cuôngcoâ thïí trong chúâp mùưt biïịt ặúơc rùìng 4x6=6x4, tuynhiïn “a blind Venetian” (möơt ngûúđi Venice bõ muđ) laơikhöng phaêi lađ “a Venetian blind” (möơt caâi mađnh cûêa theokiïíu Venice)9 Ăiïìu nađy ăođi hoêi trònh ăöơ tûúêng tûúơng cuêabaơn úê möơt mûâc cao hún Thïị mađ ríịt nhiïìu quýịt ắnhcuêa chuâng ta víîn dûơa trïn giaê ắnh rùìng “a blindVenetian” phaêi giöịng nhû “a Venetian blind”.

Coâ möơt cíu chuýơn nhû sau Vađo thúđi Victoria, coâ möơtngûúđi dín söịng úê hođn ăaêo trïn vuđng biïín phña Nam ăïịnthùm khu vûơc phña Tíy Sau khi trúê vïì, anh noâi vúâi caâcăöìng bađo cuêa anh ta lađ: nhûông ngûúđi phña Tíy khöngcoâ nûúâc úê trong nhađ hoơ Sûơ thíơt hoâa ra nhû sau: trongcaâc thađnh phöị phña Tíy, nûúâc ặúơc víơn chuýín theo caâcặúđng öịng, vađ do ăoâ, chó chaêy ra khi ngûúđi ta múê khoâavođi nûúâc Tuy nhiïn ăaô khöng ai giaêi thñch ăiïìu nađy cho

võ khaâch tûđ vuđng ăaêo phña Nam caê

Khi nghe cíu chuýơn nađy, töi chúơt nghô vïì oâc tûúêng tûúơng.Nïịu chuâng ta khöng “múê khoâa vođi nûúâc”, trñ tûúêng tûúơng seôkhöng thïí “chaêy” ra “Vođi nûúâc” úê ăíy chñnh lađ nhûông bíịtăöìng, tranh caôi

Do ăoâ, ngûúđi ra quýịt ắnh hiïơu quaê phaêi chuê ăöơng “töíchûâc” ặúơc nhûông bíịt ăöìng, tranh luíơn Ăiïìu nađy giuâp anh

ta coâ ặúơc nhûông quýịt ắnh ăuâng ăùưn, nhûông giaêi phaâpthay thïị khaâc nhau khi ra möơt quýịt ắnh Ăöìng thúđi, tranh

hoađn toađn nùưm ặúơc quöịc höơi röìi! Roosevelt khöng hïì

coâ möơt “giaêi phaâp dûơ phođng” nađo trong tònh huöịng nađy

caê Kïịt quaê lađ khöng chó kïị hoaơch vïì tođa aân töịi cao cuêa

öng ta thíịt baơi, mađ öng ta cođn ăaânh míịt luön sûơ kiïím

soaât chñnh trõ trong nûúâc, bíịt chíịp viïơc öng ta ríịt ặúơc

cûê tri ûa thñch vađ uêng höơ vađo thúđi ăiïím ăoâ

Hún hïịt, nhûông bíịt ăöìng, tranh caôi lađ cíìn thiïịt ăïí thuâc

ăííy khaê nùng tûúêng tûúơng cuêa chuâng ta Ăïí tòm ra lúđi giaêi

cho möơt víịn ăïì toaân hoơc, ngûúđi ta khöng cíìn ăïịn oâc tûúêng

tûúơng Tuy nhiïn, xeât ăïịn tñnh chíịt “khöng chùưc chùưn” cuêa

ríịt nhiïìu víịn ăïì mađ nhađ quaên lyâ phaêi ăöịi diïơn, anh ta seô

cíìn nhûông giaêi phaâp “saâng taơo” trong viïơc taơo ra nhûông tònh

huöịng múâi Nghôa lađ cíìn khaê nùng tûúêng tûúơng – möơt caâch

hiïíu vađ caêm nhíơn múâi meê, khaâc biïơt

Khaê nùng tûúêng tûúơng khöng phaêi lađ coâ nhiïìu trong chuâng

ta, song cuông khöng phaêi lađ möơt ăiïìu gò quaâ hiïịm hoi, nïịu

nhû noâ ặúơc kñch thñch, taâc ăöơng thûúđng xuýn Tranh luíơn,

bíịt ăöìng, nhíịt lađ khi bõ bùưt buöơc phaêi suy nghô, lyâ luíơn, chñnh

lađ sûơ taâc ăöơng töịt nhíịt lïn oâc tûúêng tûúơng cuêa chuâng ta

Ríịt ñt ngûúđi coâ khaê nùng nhû nhín víơt Humpty –

Dumpty: coâ thïí tûúêng tûúơng ra ríịt nhiïìu chuýơn vö lyâ

trûúâc khi ùn saâng Vađ seô coâ thíơm chñ ñt hún nhûông ngûúđi

coâ trñ tûúêng tûúơng phong phuâ nhû ”cha ăeê” cuêa nhín

víơt trïn, ăoâ lađ taâc giaê Lewis Carroll cuêa taâc phíím Alice

úê xûâ thíìn tiïn.

Tuy nhiïn, ngay caê nhûông ăöơc giaê nhoê tuöíi nhíịt cuông

coâ ăuê trñ tûúêng tûúơng ăïí thûúêng thûâc cíu chuýơn vïì cö

beâ Alice Nhû Jerome S Bruner ăaô chó ra trong cuöịn saâch

9 Xin xem thïm cuöịn saâch cuêa Bruner Toward a Theory of Instruction (Cambridge,

Harvard, 1966), trang 64.

hoađng nghô laơi vađ goơi viïn Töíng tham mûu trûúêng vađo,ăïì nghõ dûđng viïơc töíng ăöơng viïn nađy laơi Viïn tûúângtrïn tíu: “Thûa Bïơ haơ, viïơc ăoâ lađ khöng thïí, vò chuâng takhöng coâ kïị hoaơch nađo cho viïơc huêy boê lïơnh ăöơng viïnmöơt khi noâ ăaô ặúơc tiïịn hađnh!” Töi khöng noâi rùìng Thïịchiïịn I coâ thïí ặúơc traânh khoêi nïịu giúđ choât nûúâc Ngatrò hoaôn ặúơc lïơnh ăöơng viïn Tuy nhiïn, ñt ra ăoâ cuônglađ möơt cú höơi duđ lađ nhoê nhíịt

Ngûúơc laơi, bïn caơnh töíng thöịng Roosevelt lađ möơt ăöơi nguôphuơ taâ göìm nhûông ngûúđi coâ khaê nùng, nhûông ngûúđi ăoâăaô chuíín bõ trûúâc möơt giaêi phaâp thay thïị – möơt chñnhsaâch cíịp tiïịn hûúâng túâi caêi caâch caê vïì xaô höơi vađ kinh tïịtrïn quy mö lúân Ăiïìu nađy ặúơc thûơc hiïơn nhiïìu thaângtrûúâc khi Roosevelt nhíơm chûâc, ngay trong luâc chiïịndõch tranh cûê cuêa öng ta víîn dûơa trïn ặúđng löịi chñnhthöịng vïì caêi caâch kinh tïị Khi hoađn caênh bïn ngoađi (sûơsuơp ăöí cuêa hïơ thöịng ngín hađng) ăaô cho thíịy roô rùìngặúđng löịi chñnh thöịng vïì kinh tïị ăöìng nghôa vúâi möơtsûơ tûơ saât vïì chñnh trõ, töíng thöịng ăaô coâ sùĩn bïn mònhmöơt giaêi phaâp thay thïị, möơt chñnh saâch khaâc Nïịukhöng, öng ta cuông ăaô thíịt baơi nhû quín ăöơi Ăûâc vađNga hoađng trong caâc vñ duơ noâi trïn Trong nhûông trûúđnghúơp khaâc, khi khöng coâ caâc giaêi phaâp thay thïị thò möơtngûúđi tađi nùng nhû Roosevelt cuông seô ríịt luâng tuâng Sauthùưng lúơi vúâi caâch biïơt lúân trong cuöơc bíìu cûê töíng thöịngnùm 1936, öng ta ắnh caêi töí quy chïị hoaơt ăöơng cuêatođa aân töịi cao Viïơc nađy röịt cuöơc bõ quöịc höơi phaên ûângmaơnh meô, trong khi Töíng thöịng ăaô nghô rùìng öng ta

Hai lađ, nhûông bíịt ăöìng cung cíịp nhûông giaêi phaâp thay

thïị khaâc nhau – ăiïìu vö cuđng cíìn thiïịt trong möơt quýịt ắnh

Möơt quýịt ắnh ríịt coâ thïí seô sai líìm, chùỉng haơn coâ thïí do

hoađn caênh bïn ngoađi thay ăöíi Khi ăoâ nïịu ăaô coâ sùĩn nhûông

giaêi phaâp thay thïị ặúơc bađn túâi tûđ trûúâc, chuâng ta seô phíìn

nađo giaêm thiïíu ặúơc taâc haơi coâ thïí xaêy ra!

Trong chûúng trûúâc, töi ăaô díîn chiïịu ăïịn caâc vñ duơ vïì

kïị hoaơch quín sûơ Schlieffen cuêa Ăûâc nùm 1914, vađ

chûúng trònh kinh tïị ban ăíìu cuêa Töíng thöịng Roosevelt

Caê hai ăïìu bõ caâc sûơ kiïơn bïn ngoađi chûâng toê lađ sai líìm

ngay vađo thúđi ăiïím leô ra chuâng phaêi phaât huy taâc duơng

Tuy nhiïn, diïîn biïịn tiïịp theo cuêa hai cíu chuýơn laơi

hoađn toađn khaâc nhau!

Quín ăöơi Ăûâc sau ăoâ khöng bao giúđ phuơc höìi laơi ặúơc

Khöng ặa ra ặúơc möơt chiïịn lûúơc múâi, hoơ phaêi “ûâng

biïịn” tûđ víịn ăïì nađy sang víịn ăïì khaâc Trong suöịt 25

nùm trûúâc ăoâ, böơ töíng tham mûu Ăûâc chûa hïì nghiïn

cûâu möơt giaêi phaâp thay thïị nađo cho kïị hoaơch Schlieffen

caê Tíịt caê nöî lûơc cuêa hoơ chó tíơp trung vađo viïơc chi tiïịt

hoâa kïị hoaơch ăoâ Vađ ăiïìu tíịt ýịu lađ khi kïị hoaơch ăoâ ăöî

vúô, hoơ khöng cođn giaêi phaâp thay thïị nađo ăïí dûơa vađo

Duđ ăaô ặúơc ăađo taơo kyô lûúông vïì líơp kïị hoaơch chiïịn lûúơc,

caâc viïn tûúâng Ăûâc chó coâ thïí hađnh ăöơng möơt caâch ăöịi

phoâ, ûâng biïịn trûúâc tònh hònh, mađ khöng hiïíu taơi sao

hoơ laơi ûâng biïịn nhû víơy

Möơt sûơ kiïơn nûôa cuêa nùm 1914 cuông cho thíịy nguy cú

cuêa viïơc khöng coâ caâc giaêi phaâp thay thïị Sau khi nûúâc

Nga ăaô ra lïơnh töíng ăöơng viïn quín lñnh, chúơt Nga

troơng, öng thûúđng goơi möơt phuơ taâ ra vađ noâi, “Töi muöịnanh lađm viïơc nađy, nhûng giûô bñ míơt nheâ” Sau ăoâ töíngthöịng cho goơi möơt söị ngûúđi khaâc mađ öng biïịt lađ coâ yâkiïịn khaâc biïơt vúâi ngûúđi ăíìu tiïn, cuông giao cho hoơnhiïơm vuơ tûúng tûơ, vađ cuông “möơt caâch bñ míơt” Bùìngcaâch nađy, öng ăaêm baêo ặúơc rùìng moơi víịn ăïì ăïìu ặúơcnghiïn cûâu kyô cađng, cuông nhû biïịt ặúơc nhiïìu goâc nhònkhaâc nhau ăöịi vúâi tûđng víịn ăïì möơt Öng ta seô khöngcođn bõ aênh hûúêng búêi nhûông kïịt luíơn ban ăíìu cuêa bíịtkyđ ai trong söị caâc phuơ taâ nûôa.

Phûúng phaâp nađy cuêa Roosevelt bõ Böơ trûúêng nöơi vuơHarold Ickes – möơt nhađ quaên lyâ chuýn nghiïơp – phaênăöịi, chï bai lađ “quaên lyâ hađnh chñnh ýịu keâm” Tuy nhiïn,töíng thöịng hiïíu rùìng cöng viïơc chñnh cuêa öng khöngphaêi lađ hađnh chñnh, mađ lađ ra caâc chñnh saâch vađ quýịtắnh ăuâng ăùưn Vađ nhûông ăiïìu nađy chó coâ thïí ăaơt ặúơckhi ăaêm baêo tiïịp cíơn moơi khña caơnh khaâc nhau trongmöơt víịn ăïì

Coâ ba lyâ do chñnh cho sûơ cíìn thiïịt cuêa nhûông bíịt ăöìng,tranh caôi khi ra quýịt ắnh Möơt lađ, nhûông bíịt ăöìng lađ caâiduy nhíịt giuâp ngûúđi ra quýịt ắnh khöng trúê thađnh “tuđ nhín”cuêa töí chûâc Möîi ngûúđi chuâng ta ăïìu mong muöịn coâ ặúơc ăiïìu

gò ăoâ tûđ ngûúđi ra quýịt ắnh, duđ ngûúđi ăoâ lađ töíng thöịng haychó lađ möơt thađnh viïn quaên lyâ cíịp thíịp trong möơt töí chûâc.Moơi ngûúđi ăïìu tin tûúêng vađ mong muöịn coâ ặúơc nhûôngquýịt ắnh mađ hoơ uêng höơ vađ nghô rùìng lađ ăuâng Caâch duynhíịt ăïí thoaât ra khoêi nhûông thiïn kiïịn coâ sùĩn lađ phaêi chopheâp coâ sûơ tranh luíơn kyô cađng möîi khi coâ bíịt ăöìng yâ kiïịn

Alfred P Sloan tûđng noâi nhû sau trong möơt cuöơc hoơp

caâc uêy ban cao cíịp cuêa cöng ty: “Thûa caâc ngađi, töi hiïíu

rùìng tíịt caê chuâng ta úê ăíy ăïìu ăöìng yâ vúâi quýịt ắnh

nađy” Moơi ngûúđi coâ mùơt ăïìu gíơt ăíìu toê yâ ăöìng tònh

Sloan noâi tiïịp: “Víơy thò töi ăïì nghõ hoaôn cuöơc hoơp vïì

víịn ăïì nađy túâi líìn sau ăïí tíịt caê chuâng ta coâ thúđi gian

hiïíu hún vïì quýịt ắnh, ăöìng thúđi ặa ra nhûông tranh

caôi, bíịt ăöìng vïì noâ!”

Sloan lađ ngûúđi ra quýịt ắnh theo trûơc giaâc Öng ta luön

nhíịn maơnh sûơ cíìn thiïịt phaêi kiïím tra caâc yâ kiïịn so vúâi thûơc

tïị, cuông nhû sûơ cíìn thiïịt ăaêm baêo rùìng: khöng khúêi ăíìu bùìng

möơt kïịt luíơn, sau ăoâ ăi tòm caâc sûơ kiïơn chûâng minh vađ höî

trúơ cho kïịt luíơn íịy Tuy nhiïn, öng ta cuông hiïíu rùìng möơt

quýịt ắnh ăuâng ăùưn ăođi hoêi phaêi coâ nhûông tranh luíơn, bíịt

ăöìng thñch húơp

Tíịt caê nhûông töíng thöịng Myô trong lõch sûê ăïìu coâ phûúng

phaâp riïng trong viïơc taơo ra nhûông bíịt ăöìng cíìn thiïịt ăïí coâ

ặúơc möơt quýịt ắnh hiïơu quaê Lincoln, Theodore Roosevelt,

Franklin D Roosevelt vađ Harry Truman ăïìu coâ nhûông caâch

riïng cuêa hoơ Tuy nhiïn, tíịt caê ăïìu taơo ra nhûông tranh luíơn

cíìn thiïịt “ăïí hiïíu xem quýịt ắnh noâi vïì ăiïìu gò” Chuâng ta

ăïìu biïịt töíng thöịng Washington ríịt gheât caâc tranh luíơn vađ

luön mong muöịn möơt nöơi caâc thöịng nhíịt Tuy nhiïn, öng

víîn hiïíu ặúơc sûơ cíìn thiïịt cuêa caâc yâ kiïịn khaâc biïơt: trong

nhûông víịn ăïì quan troơng öng ăïìu tham khaêo yâ kiïịn cuêa caâc

phuơ taâ thín cíơn: Hamilton vađ Jefferson

Coâ leô F D Roosevelt lađ võ töíng thöịng hiïíu roô sûơ cíìn thiïịt

cuêa caâc “bíịt ăöìng coâ töí chûâc” Khi coâ möơt viïơc quan

so vúâi quaông ặúđng, hay trïn möîi chiïịc xe Nïịu nhûôngnhađ saên xuíịt xe húi ăi ra ngoađi cöng ty vađ tûơ mònh tòmhiïíu, hoơ seô nhíơn ra sûơ cíìn thiïịt phaêi ăo lûúđng mûâc ăöơtríìm troơng cuêa caâc chíịn thûúng trïn cú thïí ngûúđi trongcaâc tai naơn xe húi nûôa Ăiïìu ăoâ seô díîn túâi viïơc böí sungcho caâc chiïịn dõch an toađn bùìng nhûông biïơn phaâp hûúângtúâi viïơc lađm cho tai naơn búât nguy hiïím hún – tûâc lađ thiïịtkïị laơi kiïíu daâng xe húi cho an toađn hún.

Tòm ra caâc thûúâc ăo thñch húơp, do ăoâ, khöng phaêi lađ möơtbađi toaân thöng thûúđng, mađ lađ möơt nhíơn xeât, möơt ăaânh giaâhađm chûâa ruêi ro

Bíịt cûâ khi nađo cíìn ăaânh giaâ vađ phaân xeât, chuâng ta cíìn coânhûông lûơa choơn, nhûông giaêi phaâp thay thïị Möơt ăaânh giaâ mađ

ta chó coâ thïí noâi “Coâ” hay “Khöng” vúâi noâ khöng phaêi lađ möơtăaânh giaâ thíơt sûơ Nhađ quaên lyâ hiïơu quaê luön ýu cíìu phaêicoâ caâc thûúâc ăo thay thïị khaâc nhau, tûđ ăoâ hoơ múâi coâ thïíchoơn ra möơt thûúâc ăo thñch húơp nhíịt

Nïịu khöng xem xeât caâc giaêi phaâp thay thïị, quýịt ắnh ặa

ra seô khöng hiïơu quaê Ăiïìu nađy giaêi thñch taơi sao nhûôngngûúđi ra quýịt ắnh laơi hay tuín theo nhûông ăiïìu phöí biïịntrong caâc saâch vúê hiïơn nay: hoơ tòm kiïịm sûơ bíịt ăöìng, tranhcaôi thay vò sûơ ăöìng thuíơn tuýơt ăöịi khi ra quýịt ắnh.Nguýn tùưc ăíìu tiïn khi ra quýịt ắnh lađ: khöng ặa ra quýịtắnh nïịu coâ tranh caôi, bíịt ăöìng Quýịt ắnh hiïơu quaê khöngặúơc hònh thađnh tûđ nhûông tiïịng vöî tay, mađ hònh thađnh tûđsûơ xung ăöơt giûôa caâc quan ăiïím traâi ngûúơc, ăöịi thoaơi, tranhcaôi, choơn lûơa giûôa caâc yâ kiïịn khaâc nhau

Caâch töịt nhíịt ăïí xaâc ắnh nhûông tiïu chuíín, thûúâc ăo

phuđ húơp lađ viïơc tòm kiïịm caâc phaên höìi nhû ăaô trònh bađy úê

phíìn trûúâc, chó lûu yâ: ăíy lađ nhûông phaên höìi trûúâc khi ra

quýịt ắnh

Vñ duơ, trong híìu hïịt caâc víịn ăïì nhín sûơ, caâc sûơ kiïơn

ặúơc ăo lûúđng theo caâch “trung bònh”, nhû: tyê lïơ tai naơn

lao ăöơng trung bònh, tyê lïơ vùưng mùơt trung bònh cuêa toađn

böơ nhín viïn, tyê lïơ ngûúđi bïơnh trung bònh trong söị 100

nhín viïn v.v Tuy nhiïn, nhađ quaên lyâ hiïơu quaê coâ thïí

nhíơn ra rùìng anh ta cíìn möơt thûúâc ăo khaâc Nhûông con

söị trung bònh, tyê lïơ trung bònh coâ thïí phuđ húơp vúâi möơt

cöng ty baêo hiïím, song chuâng hoađn toađn khöng coâ míịy

yâ nghôa trong caâc quýịt ắnh vïì quaên lyâ nhín sûơ

Ăa söị caâc trûúđng húơp vùưng mùơt ăïìu xaêy ra úê möơt phođng

ban cuơ thïí nađo ăoâ Ăa söị tai naơn lao ăöơng xaêy ra taơi

möơt, hai ăiïím cuơ thïí trong díy chuýìn saên xuíịt cuêa nhađ

maây Ngay caê viïơc nhín viïn bõ bïơnh vađ xin nghó pheâp

cuông chó tíơp trung ăa söị úê caâc nhín viïn nûô, treê, chûa

líơp gia ằnh Do ăoâ caâc quýịt ắnh, caâc hađnh ăöơng liïn

quan ăïịn nhín sûơ dûơa trïn nhûông con söị thöịng kï trung

bònh (vñ duơ: möơt chiïịn dõch an toađn lao ăöơng) seô khöng

ăem laơi nhûông kïịt quaê mong muöịn

Tûúng tûơ, viïơc khöng tûơ tòm hiïíu caâc phaên höìi chñnh lađ

möơt nguýn nhín chñnh khiïịn ngađnh cöng nghiïơp saên

xuíịt xe húi khöng nhíơn ra kõp thúđi nhu cíìu thiïịt kïị xe

an toađn hún Caâc cöng ty xe húi chó ặúơc “ăo lûúđng” bùìng

caâc chó söị truýìn thöịng nhû: tyê lïơ söị tai naơn trung bònh

Ngûúđi ra quýịt ắnh hiïơu quaê luön coi caâc thûúâc ăo truýìnthöịng lađ khöng phuđ húơp Nïịu chuâng phuđ húơp thò coâ leô ngûúđi

ta khöng cíìn phaêi ặa ra möơt quýịt ắnh múâi, mađ chó lađ möơtsûơ ăiïìu chónh mađ thöi Caâc thûúâc ăo truýìn thöịng phaên aânhquýịt ắnh cuêa quaâ khûâ Nhu cíìu tòm ra möơt thûúâc ăo múâicuông chó ra rùìng thûúâc ăo cuô nay ăaô khöng cođn phuđ húơp nûôa.Tûđ thúđi gian xaêy ra cuöơc chiïịn tranh Triïìu Tiïn, ngûúđi

ta nhíơn ra rùìng chñnh saâch híơu cíìn cuêa quín ăöơi Myôlađ coâ víịn ăïì Sau ăoâ ăaô coâ ríịt nhiïìu nghiïn cûâu vïì ăïìtađi nađy, song moơi chuýơn chùỉng hïì töịt lïn mađ cođn tïơ ăinûôa Tuy nhiïn, võ Böơ trûúêng Quöịc phođng múâi – RobertMcNamara – ăaô xem xeât laơi caâc phûúng phaâp ăo lûúđngcuô trong cöng taâc híơu cíìn (ăo bùìng töíng söị tiïìn vađ töíngsöị caâc khoaên muơc) McNamara phín loaơi cuơ thïí nhû sau:möơt söị ríịt ñt – 4% töíng söị khoaên muơc, song coâ giaâ trõlúân (90% söị tiïìn hoùơc hún) Vađ möơt söị khaâc cuông khoaêng4% töíng söị khoaên muơc song laơi chiïịm 90% söị víơt phíímặúơc sûê duơng ngay trïn chiïịn trûúđng Do möơt söị khoaênmuơc xuíịt hiïơn caê trong hai loaơi noâi trïn, cuöịi cuđng öng

ta coâ ặúơc möơt danh saâch nhûông khoaên muơc híơu cíìnquan troơng nhíịt, chiïịm khoaêng 5-6% töíng söị Möîi khoaênmuơc trong danh saâch nađy ăïìu phaêi ặúơc quaên lyâ riïngbiïơt vađ chùơt cheô Cođn laơi 95% khöng coâ giaâ trõ lúân vïì tiïìnvađ cuông khöng cíìn sûê duơng ngay trïn chiïịn trûúđng, seôặúơc quaên lyâ nhû nhûông “ngoaơi lïơ” mađ thöi Caâc thûúâc

ăo tiïu chuíín múâi nađy ngay líơp tûâc giuâp ăïì ra ặúơcnhûông quýịt ắnh vö cuđng hiïơu quaê trong cöng taâc híơucíìn cuêa quín ăöơi Myô

ắnh chûa ặúơc kiïím tra – ăoâ lađ ăiïím khúêi ăíìu duy nhíịt

Sau ăoâ chuâng ta biïịt mònh phaêi kiïím tra, thay vò tranh luíơn

vïì nhûông giaê ắnh íịy Sau khi kiïím tra seô xaâc ắnh ặúơc giaê

ắnh nađo ặâng vûông, vađ do ăoâ, ăaâng xem xeât tiïịp, giaê ắnh

nađo bõ thûơc tïị loaơi boê

Nhađ quaên lyâ hiïơu quaê luön khuýịn khñch nhûông yâ kiïịn

khaâc biïơt Tuy nhiïn, nhûông ngûúđi ặa ra yâ kiïịn cíìn lûu yâ

vïì ăöơ chñnh xaâc cuêa chuâng, tûâc lađ viïơc yâ kiïịn ăoâ ăaô ặúơc

kiïím nghiïơm qua thûơc tïị chûa Cíu hoêi mađ nhađ quaên lyâ ăùơt

ra seô lađ “Chuâng ta cíìn biïịt nhûông gò ăïí coâ thïí kiïím tra tñnh

chñnh xaâc cuêa giaê ắnh nađy?”, hay “Caâc dûô kiïơn cíìn nhû thïị

nađo ăïí yâ kiïịn nađy coâ thïí ặâng vûông ặúơc?” Nhađ quaên lyâ

phaêi lađm sao ăïí chñnh baên thín vađ caâc ăöìng nghiïơp coâ thoâi

quen suy nghô vađ nïu lïn yâ kiïịn vïì nhûông gò cíìn xem xeât,

nghiïn cûâu vađ kiïím tra Nhađ quaên lyâ ýu cíìu nhûông ngûúđi

ặa ra yâ kiïịn cuông phaêi coâ traâch nhiïơm xaâc ắnh roô rađng

caâc kïịt quaê thûơc tïị coâ thïí kyđ voơng vađ tòm kiïịm

Coâ leô víịn ăïì cöịt loôi úê ăíy lađ: “Tiïu chuíín ăïí xaâc ắnh tñnh

liïn quan lađ gò?” Cíu hoêi nađy liïn quan ăïịn caâc tiïu chuíín

vađ thûúâc ăo thñch húơp ăöịi vúâi víịn ăïì ăang ặúc thaêo luíơn,

vađ ăöịi vúâi caê quýịt ắnh seô ặa ra sau ăoâ Khi phín tñch

caâch thûâc ặa ra möơt quýịt ắnh thûơc sûơ hiïơu quaê, chuâng

ta coâ thïí thíịy ngûúđi ta dađnh möơt thúđi gian ăaâng kïí ăïí tòm

ra nhûông thûúâc ăo thñch húơp noâi trïn

Caâc tiïu chuíín xaâc ắnh tñnh liïn quan ăoâ chñnh lađ caâi

ăaô lađm cho quýịt ắnh cuêa Theodore Vail (cung cíịp dõch

vuơ lađ cöng viïơc kinh doanh cuêa hïơ thöịng Bell) trúê nïn

hiïơu quaê

dûô kiïơn, mađ xuíịt phaât tûđ xung ăöơt giûôa caâc yâ kiïịn khaâc nhau;vađ sûơ xem xeât kyô lûúông moơi giaêi phaâp thay thïị.

Thu thíơp caâc dûô kiïơn ngay tûđ ăíìu lađ ăiïìu khöng thïí Seôkhöng coâ dûô kiïơn nađo cho ăïịn khi chuâng ta xaâc ắnh ặúơctiïu chuíín liïn quan – tûâc lađ xaâc ắnh sûơ kiïơn nađo liïn quanvađ ặúơc coi lađ dûô kiïơn

Trong víơt lyâ, muđi võ cuêa möơt chíịt khöng ặúơc coi lađ möơtdûô kiïơn Cho ăïịn gíìn ăíy, mađu sùưc cuêa möơt chíịt cuôngvíơy Trong níịu ùn thò muđi võ laơi cûơc kyđ quan troơng, cođntrong höơi hoơa thò mađu sùưc laơi quan troơng Nhû thïị, balônh vûơc khaâc nhau coi nhûông thûâ khaâc nhau lađ liïnquan, vađ do ăoâ, coâ nhûông dûô kiïơn khaâc nhau

Nhađ quaên lyâ hiïơu quaê cuông hiïíu rùìng, chuâng ta khöng khúêiăíìu bùìng viïơc tòm kiïịm caâc dûô kiïơn, mađ bùìng möơt yâ kiïịn.Ăiïìu nađy khöng coâ gò sai, búêi bíịt kyđ ai coâ kinh nghiïơm vïìmöơt lônh vûơc ăïìu ặúơc kyđ voơng ặa ra möơt yâ kiïịn nađo ăoâ,nïịu khöng thò roô rađng ngûúđi ăoâ khöng coâ oâc quan saât vađ lûúđisuy nghô

Bíịt kyđ ngûúđi nađo cuông khúêi ăíìu bùìng möơt yâ kiïịn, do ăoâýu cíìu hoơ tòm kiïịm nhûông dûô kiïơn cuông lađ sai líìm Búêi khiăoâ chùưc chùưn ngûúđi ta seô chó ăi tòm nhûông dûô kiïơn phuđhúơp vúâi kïịt luíơn coâ sùĩn trong ăíìu, vađ ăiïìu nađy chùỉng coâ gòlađ khoâ thûơc hiïơn caê Nhađ thöịng kï gioêi biïịt roô ăiïìu nađy vađkhöng tin tûúêng vađo caâc con söị, anh ta luön luön nghi ngúđ.Phûúng phaâp ăuâng ăùưn duy nhíịt cho pheâp chuâng ta kiïímtra möơt yâ kiïịn theo tiïu chuíín thûơc tïị lađ phûúng phaâp dûơatrïn sûơ nhíơn thûâc roô rùìng yâ kiïịn luön coâ trûúâc Khi ăoâ aicuông coâ thïí thíịy rùìng chuâng ta khúêi ăíìu bùìng nhûông giaê

7.

CAÂC QUÝỊT ẮNH HIÏƠU QUAÊ

Möơt quýịt ắnh lađ möơt sûơ xeât ăoaân, ăaânh giaâ, lađ möơt lûơa

choơn giûôa nhiïìu giaêi phaâp thay thïị Ñt khi noâ lađ möơt choơn

lûơa ăún giaên giûôa caâi ăuâng vađ caâi sai, mađ lađ sûơ lûơa choơn giûôa

“caâi gíìn ăuâng” vađ caâi coâ thïí sai Thöng thûúđng ăoâ lađ möơt sûơ

lûơa choơn giûôa hai hûúâng hađnh ăöơng, khöng hûúâng nađo toê

ra thíơt sûơ ăuâng hún hûúâng kia

Híìu hïịt caâc saâch vúê vïì ăïì tađi “ra quýịt ắnh” ăïìu noâi vúâi

ăöơc giaê rùìng “Trûúâc hïịt, haôy thu thíơp caâc dûô kiïơn” Tuy

nhiïn, nhađ quaên lyâ hiïơu quaê hiïíu rùìng chuâng ta khöng khúêi

ăíìu vúâi caâc dûô kiïơn mađ vúâi caâc yâ kiïịn Ăoâ lađ nhûông giaê ắnh

chûa ặúơc kiïím chûâng vađ seô chó coâ giaâ trõ nïịu ặúơc kiïím

tra ăöịi chiïịu vúâi thûơc tïị Viïơc xaâc ắnh ăíu lađ möơt dûô kiïơn

ăođi hoêi trûúâc hïịt baơn phaêi quýịt ắnh vïì tiïu chuíín liïn

quan, nhíịt lađ ăöịi vúâi nhûông thûúâc ăo thñch húơp ăïí xaâc ắnh

tiïu chuíín ăoâ Ăíy chñnh lađ “baên lïì” cuêa möơt quýịt ắnh hiïơu

quaê, cuông lađ khña caơnh gíy tranh caôi nhíịt

Cuöịi cuđng, traâi vúâi caâc saâch vúê thöng thûúđng, möơt quýịt

ắnh hiïơu quaê khöng xuíịt phaât tûđ möơt sûơ ăöìng thuíơn vïì caâc

vi tñnh coâ thïí xûê lyâ lađ nhûông söị liïơu trûđu tûúơng – nhûông thûânađy chó coâ thïí ăaâng tin cíơy nïịu thûúđng xuýn ặúơc kiïímtra, ăöịi chiïịu vúâi thûơc tïị, nïịu khöng chuâng seô díîn con ngûúđi

ăi líìm ặúđng, laơc löịi

Tûơ mònh ăi vađ thíịy khöng chó lađ caâch töịt nhíịt, mađ cođn lađcaâch töịt nhíịt ăïí kiïím tra xem caâi giaê ắnh hònh thađnh nïnmöơt quýịt ắnh nađo ăoâ coâ cođn hiïơu lûơc vađ phuđ húơp hay lađchuâng ăaô trúê nïn löîi thúđi, cíìn ăaânh giaâ laơi Vađ noâi chungchuâng ta nïn hiïíu rùìng súâm muöơn gò caâc giaê ắnh cuông trúênïn löîi thúđi, búêi thûơc tïị khöng bao giúđ ặâng ýn trong möơtthúđi gian dađi

Viïơc khöng ăaânh giaâ laơi thûúđng xuýn tñnh phuđ húơp, coâhiïơu lûơc cuêa möơt quýịt ắnh lađ lyâ do chñnh cho sûơ thíịt baơicuêa quýịt ắnh Ăiïìu nađy ăuâng vúâi caê caâc quýịt ắnh kinhdoanh vađ caâc chñnh saâch cuêa chñnh phuê Khi thu thíơp phaênhöìi, chuâng ta cíìn caâc thöng tin coâ töí chûâc – caâc baâo caâo vađcon söị thöịng kï Song nïịu khöng xaâc ắnh caâc phaên höìi dûơatrïn thûơc tïị, vúâi phong caâch “tûơ mònh ăi vađ thíịy”, baơn seô dïîdađng rúi vađo thoâi giaâo ăiïìu, voô ăoaân vađ tûđ ăoâ trúê nïn khöngcoâ hiïơu quaê trong cöng viïơc

Trïn ăíy lađ nhûông ýịu töị cuêa quaâ trònh ra quýịt ắnh.Nhûng cođn baên thín quýịt ắnh ăoâ thò sao?

Khi tûúâng Eisenhower ăùưc cûê Töíng thöịng, ngûúđi tiïìn nhiïơm

cuêa öng lađ Harry S Truman ăaô noâi “Töơi nghiïơp Ike (tïn goơi

thín míơt cuêa Eisenhower)! Khi cođn lađ möơt võ tûúâng, anh ta

ra lïơnh vađ mïơnh lïơnh ặúơc thi hađnh Ngay anh ta sùưp sûêa

vađo ngöìi úê vùn phođng Töíng thöịng, sùưp sûêa ra lïơnh vađ seô

chùỉng coâ gò xaêy ra sau ăoâ nûôa!”

Lyâ do taơi sao “seô chùỉng coâ chuýơn gò xaêy ra” khöng phaêi

búêi möơt viïn tûúâng coâ nhiïìu quýìn lûơc hún Töíng thöịng! Caâc

töí chûâc quín sûơ tûđ líu ăaô hiïíu rùìng ăa söị mïơnh lïơnh ăïìu

khöng ặúơc thûơc hiïơn ăíìy ăuê, tûđ ăoâ töí chûâc ra cú chïị kiïím

tra viïơc thûơc hiïơn moơi mïơnh lïơnh Hoơ cuông hiïíu rùìng tûơ mònh

ăi kiïím tra lađ caâch phaên höìi töịt nhíịt, ăaâng tin nhíịt8 Cođn

caâc baâo caâo (caâi duy nhíịt mađ caâc Töíng thöịng coâ thïí coâ ặúơc)

chùỉng coâ míịy taâc duơng úê ăíy caê Caâc sô quan quín ăöơi hoùơc

lađ tûơ mònh ăi kiïím tra, hoùơc lađ cûê möơt ngûúđi phuơ taâ lađm viïơc

ăoâ – hoơ chùỉng bao giúđ tin vađo lúđi cíịp dûúâi – nhûông ngûúđi

ặúơc hoơ giao nhiïơm vuơ ban ăíìu Khöng phaêi hoơ khöng tin

cíịp dûúâi – caâi mađ hoơ khöng tin tûúêng ặúơc lađ viïơc thöng tin,

baâo caâo

Vúâi sûơ xuíịt hiïơn cuêa tin hoơc, ăiïìu nađy cađng trúê nïn quan

troơng, vúâi ngûúđi ra quýịt ắnh cađng ngađy cađng coâ xu hûúâng

bõ ăííy ra xa “hiïơn trûúđng thûơc tïị” Nïịu anh ta khöng chíịp

nhíơn rùìng mònh cíìn phaêi ăïịn tíơn núi nhûông quýịt ắnh cuêa

mònh ặúơc thûơc hiïơn, cađng ngađy anh ta cađng xa rúđi thûơc tïị,

vöịn vö cuđng quan troơng ăöịi vúâi anh ta Tíịt caê nhûông gò maây

8 Tûđ thúđi xa xûa ngûúđi ta ăaô cöng nhíơn thûơc hađnh nađy trong quín sûơ: caê Thucydides vađ

Xenophon ăïìu coi ăiïìu nađy lađ ặúng nhiïn Caâc tû liïơu vùn baên súâm nhíịt cuêa ngûúđi

Trung Quöịc vađ caê Caesar cuông coâ nhûông kïịt luíơn tûúng tûơ.

Cođn vïì quýịt ắnh phi tíơp trung hoâa taơi General Motorscuêa Sloan, tuy hiïơn taơi, noâ víîn cođn ặúơc aâp duơng, songsúâm muöơn seô cíìn ăaânh giaâ xem xeât laơi Caâc nguýn tùưc

cú baên trong “thiïịt kïị” cuêa Sloan ăaô thay ăöíi vađ ặúơcăiïìu chónh quaâ nhiïìu líìn, ăïịn mûâc khöng thïí nhíơn rahònh thûâc ban ăíìu cuêa chuâng Vñ duơ, böơ phíơn xe húi tûơăöơng cađng luâc cađng khöng kiïím soaât viïơc saên xuíịt vađdíy chuýìn hoaơt ăöơng cuêa noâ, do ăoâ khöng thïí chõutraâch nhiïơm toađn böơ vïì kïịt quaê ặúơc Ngoađi ra, caâc dođng

xe húi riïng leê, tûđ Chevrolet ăïịn Cadillac, cuông khöngcođn thïí hiïơn sûơ phín loaơi theo giaâ xe nhû Sloan ắnh raluâc ăíìu nûôa Lyâ do nùìm úê chöî luâc trûúâc Sloan thiïịt kïị

mö hònh quaên lyâ cho möơt cöng ty Myô, song giúđ ăíyGeneral Motors ăaô trúê thađnh möơt tíơp ăoađn quöịc tïị Hiïơnnay, sûơ tùng trûúêng vađ cú höơi kinh doanh lúân nhíịt chohoơ khöng phaêi taơi thõ trûúđng Myô, mađ lađ thõ trûúđng chíu

Íu Do ăoâ nïịu khöng tòm ra nhûông nguýn tùưc töí chûâcmúâi thñch húơp, tíơp ăoađn ăa quöịc gia nađy seô khöng thïítöìn taơi vađ phaât triïín Cöng viïơc mađ Sloan lađm höìi 1922súâm muöơn cíìn phaêi thûơc hiïơn laơi – nhiïơm vuơ nađy seô cađngtrúê nïn cíịp baâch hún nïịu ngađnh xe húi bûúâc vađo möơtthúđi kyđ kinh tïị khoâ khùn Nïịu nhiïơm vuơ ăoâ khöng ặúơcthûơc hiïơn nghiïm tuâc, hiïơu quaê, caâc giaêi phaâp vađ quýịtắnh cuô cuêa Sloan chùỉng choâng thò chíìy seô trúê thađnhmöơt caâi thođng loơng thñt líịy cöí General Motors, hay möơtvíơt caên trïn con ặúđng ăi túâi thađnh cöng cuêa cöng ty

5 Cuöịi cuđng, trong möơt quýịt ắnh, cíìn xíy dûơng möơt chïị

ăöơ phaên höìi nhùìm cung cíịp möơt cú chïị kiïím tra liïn tuơc

(trûúâc nhûông sûơ kiïơn thûơc tïị ăang xaêy ra) vïì caâc kyđ voơng

ăöịi vúâi quýịt ắnh ăoâ

Con ngûúđi ặa ra caâc quýịt ắnh, mađ con ngûúđi thò vöịn

khöng hoađn haêo Ngay caê möơt quýịt ắnh töịt nhíịt cuông coâ

thïí sai líìm Ngay caê möơt quýịt ắnh hiïơu quaê nhíịt röìi cuông

coâ luâc trúê nïn löîi thúđi, khöng cođn phuđ húơp nûôa

Chuâng ta coâ thïí líịy ngay caâc quýịt ắnh cuêa Vail vađ

Sloan lađm vñ duơ Bíịt chíịp nhûông thađnh cöng, nhûông

phíím chíịt taâo baơo, ăöơt phaâ cuêa chuâng, ngađy nay chó

coâ möơt quýịt ắnh cuêa Vail – quýịt ắnh rùìng “cung cíịp

dõch vuơ lađ cöng viïơc cuêa hïơ thöịng Bell” – lađ cođn tiïịp tuơc

“coâ hiïơu lûơc” vađ víîn giûô nguýn hònh thûâc ban ăíìu cuêa

noâ Ngoađi ra, baên chíịt cuêa cöí phiïịu AT&T bõ thay ăöíi

lúân trong nhûông nùm 1950 nhùìm ăaâp laơi nhûông thay

ăöíi trïn thõ trûúđng – sûơ xuíịt hiïơn cuêa caâc töí chûâc ăíìu tû

(quyô lûúng hûu, quyô höî tûúng ) nhû lađ möơt kïnh ăíìu

tû khaâc cuêa tíìng lúâp trung lûu Möơt quýịt ắnh khaâc cuông

khöng cođn giaâ trõ: trong khi luíơt lïơ, quy tùưc víîn lađ ýịu töị

cíìn thiïịt cho sûơ töìn taơi cuêa caâc cöng ty viïîn thöng tû

nhín, loaơi luíơt lïơ mađ Vail cöị gùưng lađm cho hiïơu quaê – caâc

luíơt lïơ cuêa caâc tiïíu bang – cađng luâc cađng trúê nïn khöng

phuđ húơp trûúâc thûơc tïị hïơ thöịng viïîn thöng toađn quöịc, vađ

thíơm chñ lađ toađn cíìu Caâc luíơt lïơ cuêa chñnh phuê liïn bang

trong lônh vûơc nađy ăaô khöng ặúơc ăïì ra búêi hïơ thöịng Bell,

ngûúơc laơi chuâng cođn bõ Bell phaên ăöịi bùìng nhûông hađnh

ăöơng trò hoaôn mađ trûúâc ăíy Vail luön neâ traânh

coâ hiïơu quaê, nïịu khöng coâ nhûông thûúâc ăo thađnh tñchdõch vuơ mađ Vail ăaô líơp ra ăïí ăo lûúđng thađnh tñch quaêntrõ Caâc nhađ quaên lyâ cöng ty Bell trûúâc ăoâ ăaô quen vúâiviïơc ăaânh giaâ thađnh tñch qua lúơi nhuíơn, hay chi phñ.Thûúâc ăo múâi trong ăaânh giaâ seô giuâp hoơ chíịp nhíơnnhûông muơc tiïu múâi mau choâng hún, dïî dađng hún.Ngûúơc laơi hoađn toađn vúâi vñ duơ trïn lađ thíịt baơi gíìn ăíycuêa möơt chuê tõch kiïm CEO trong viïơc taâi cíịu truâc möơtcöng ty Myô Ăíy lađ möơt cöng ty lúân, líu ăúđi, coâ uy tñnvađ truýìn thöịng Moơi ngûúđi ăïìu ăöìng yâ rùìng cíìn thûơchiïơn caâc thay ăöíi Sau nhiïìu nùm díîn ăíìu thõ trûúđng,cöng ty coâ díịu hiïơu chûông laơi, ăöìng thúđi gùơp phaêi sûơcaơnh tranh vö cuđng quýịt liïơt tûđ caâc ăöịi thuê trongngađnh Nhûng võ chuê tõch laơi böí nhiïơm vađo ba võ trñ phoâchuê tõch cöng ty (nhûông võ trñ quan troơng vađ coâ lûúngcao nhíịt) nhûông ngûúđi ăaơi diïơn tiïu biïíu cho “phaâi baêothuê” trong cöng ty Ăiïìu ăoâ seô lađm cho caâc thađnh viïncođn laơi khöng thïí khöng coâ suy nghô “Thíơt ra hoơ khöngthûơc sûơ muöịn taâi cíịu truâc cöng ty nađy!”.

Roô rađng moơi ngûúđi seô nghô hađnh vi theo ặúđng löịi “baêothuê”, chöịng laơi viïơc taâi cíịu truâc lađ hađnh vi thûơc sûơ ặúơc laônhăaơo ûa thñch, vađ do ăoâ, khen thûúêng (bùìng viïơc thùng tiïịn).Khöng phaêi ai cuông lađm ặúơc nhûông ăiïìu xuíịt sùưc nhûVail: ặa viïơc thûơc hiïơn möơt quýịt ắnh vađo chñnh bïn trongquýịt ắnh íịy Tuy nhiïn, nhađ quaên lyâ luön coâ thïí suy nghôvïì nhûông cam kïịt hađnh ăöơng mađ möơt quýịt ắnh cuơ thïí ăođihoêi, cuông nhû nhûông phíìn cöng viïơc cuơ thïí tûđ quýịt ắnh,vađ nhûông con ngûúđi cuơ thïí ăïí thûơc hiïơn chuâng

Vađi nùm sau, viïơc chuýín ngoaơi tïơ ra khoêi hai quöịc gia

noâi trïn laơi ặúơc cho pheâp trúê laơi Khi ăoâ, duđ caê hai

doanh nghiïơp ắa phûúng ăïìu hoaơt ăöơng töịt, viïơc baân

doanh nghiïơp úê quöịc gia thûâ nhíịt gùơp khoâ khùn, do

khöng ai coâ ăuê trònh ăöơ chuýn mön vađ quaên lyâ cíìn thiïịt

ăïí quaên lyâ noâ Cuöịi cuđng, ngûúđi ta phaêi thanh lyâ doanh

nghiïơp vađ chõu löî lúân Ngûúơc laơi, úê quöịc gia thûâ hai, ríịt

nhiïìu doanh nhín ắa phûúng sùĩn sađng mua laơi doanh

nghiïơp, tûđ ăoâ cöng ty hoâa chíịt coâ thïí ruât vöịn ăíìu tû,

chuýín vïì Myô vúâi möơt lúơi nhuíơn ăaâng kïí

Xem laơi vñ duơ trïn, coâ thïí thíịy quy trònh thađnh líơp vađ

kinh doanh úê hai quöịc gia lađ nhû nhau Song taơi quöịc

gia thûâ nhíịt, khöng ai ăùơt ra cíu hoêi: “Chuâng ta cíìn

nhûông ngûúđi nhû thïị nađo ăïí thûơc hiïơn quýịt ắnh? Hoơ

coâ thïí lađm gò?” Kïịt quaê nhû ta ăaô thíịy, baên thín quýịt

ắnh khi ăoâ trúê nïn keâm hiïơu quaê

Tíịt caê nhûông ăiïìu trïn cađng trúê nïn quan troơng hún khi

con ngûúđi cíìn thay ăöíi hađnh vi, thoâi quen, thaâi ăöơ ăïí thûơc

hiïơn möơt quýịt ắnh nađo ăoâ Khi ăoâ, khöng chó phaêi roô

rađng khi phín cöng traâch nhiïơm, nhađ quaên lyâ cođn cíìn ăaêm

baêo nhûông ngûúđi ặúơc giao traâch nhiïơm phaêi coâ khaê nùng

hoađn thađnh nhiïơm vuơ ặúơc giao; cuông nhû ăaêm baêo rùìng

caâc tiïu chuíín vïì thađnh tñch, caâc ăöơng cú, hađnh vi cuêa hoơ

phaêi ặúơc thay ăöíi möơt caâch thñch húơp Nïịu khöng, nhûông

ngûúđi thûơc hiïơn hađnh ăöơng (nhiïơm vuơ) seô khöng thïí hoađn

thađnh nhiïơm vuơ

Chùỉng haơn, quýịt ắnh cuêa Theodore Vail vïì viïơc “kinh

doanh cuêa hïơ thöịng Bell lađ cung cíịp dõch vuơ” seô khöng

vïì thay ăöíi caê Do ăoâ, ăïịn thúđi gian ngûđng saên xuíịt thiïịt

bõ nađy, trong kho cuêa cöng ty cođn ăuê nguýn víơt liïơusaên xuíịt cho 8-10 nùm, nhûông nguýn víơt liïơu nađybùưt buöơc phaêi loaơi boê, vúâi phñ töín ríịt lúân

Caâc hađnh ăöơng phaêi thñch húơp vúâi khaê nùng cuêa ngûúđi thûơchiïơn chuâng

Möơt cöng ty hoâa chíịt thíịy rùìng trong nhûông nùm gíìnăíy hoơ liïn tuơc gùơp nhûông víịn ăïì vïì tiïìn baơc (bõ phongtoêa tađi khoaên ngoaơi tïơ) taơi hai quöịc gia Tíy Phi Ăïí baêovïơ nhûông söị tiïìn nađy, hoơ phaêi ăíìu tû chuâng vađo caâcdoanh nghiïơp ắa phûúng Nhûông doanh nghiïơp nađyphaêi khöng coâ nhu cíìu nhíơp khííu hađng hoâa, vađ nïịuthađnh cöng, chuâng seô ặúơc baân laơi cho caâc nhađ ăíìu tûắa phûúng vađ chuýín söị tiïìn thu ặúơc vïì Myô Ăïí thađnhlíơp nhûông doanh nghiïơp ắa phûúng nađy, cöng ty xíydûơng möơt quy trònh hoâa chíịt ăún giaên ăïí baêo quaên möơtloaơi traâi cíy vöịn ríịt phöí biïịn úê Tíy Phi, song thûúđngdïî bõ hû hoêng khi víơn chuýín sang thõ trûúđng Myô.Caâc doanh nghiïơp kiïíu nađy úê caê hai quöịc gia Tíy Phinoơ ăïìu lađm ùn thađnh cöng Tuy nhiïn, taơi möơt quöịc gia,nhađ quaên lyâ ắa phûúng líơp ra doanh nghiïơp vúâi ăiïìukiïơn vïì nhín lûơc lađ nhûông ngûúđi coâ trònh ăöơ quaên lyâ vađchuýn mön quaâ cao, vöịn khöng coâ sùĩn trïn thõ trûúđnglao ăöơng chíu Phi Ngûúơc laơi, úê quöịc gia kia, nhađ quaênlyâ ăaô ăaânh giaâ ăuâng khaê nùng cuêa lao ăöơng ắa phûúng,tûđ ăoâ lađm cho caê quy trònh saên xuíịt vađ kinh doanh trúênïn ăún giaên, vûđa sûâc ngûúđi lao ăöơng

Chuýín möơt quýịt ắnh thađnh caâc hađnh ăöơng ăođi hoêi baơn

traê lúđi möơt söị cíu hoêi sau ăíy: Ai cíìn biïịt (ặúơc thöng baâo)

vïì quýịt ắnh? Hađnh ăöơng nađo cíìn thûơc hiïơn? Ai seô thûơc

hiïơn chuâng? Hađnh ăöơng ăoâ cíìn nhû thïị nađo ăïí ngûúđi ta coâ

thïí lađm ặúơc? Cíu hoêi ăíìu tiïn vađ cíu hoêi cuöịi cuđng trong

söị caâc cíu hoêi trïn thûúđng bõ ngûúđi ta xem nheơ, ặa túâi kïịt

quaê xíịu

Coâ möơt cíu chuýơn khaâ phöí biïịn trong giúâi nghiïn cûâu,

minh hoơa cho tíìm quan troơng cuêa cíu hoêi: “Ai cíìn phaêi

biïịt vïì möơt quýịt ắnh?” Vađi nùm trûúâc ăíy, möơt nhađ

saên xuíịt thiïịt bõ cöng nghiïơp quýịt ắnh dûđng saên xuíịt

möơt míîu saên phíím Ăíy lađ möơt thiïịt bõ chuíín trong díy

chuýìn saên xuíịt ăaô nhiïìu nùm, hiïơn víîn cođn ặúơc sûê

duơng Tuy nhiïn, lûúơng ăùơt hađng cho thiïịt bõ nađy ăaô

giaêm suât nhiïìu trong nhûông nùm gíìn ăíy Nhađ saên xuíịt

quýịt ắnh chó baân saên phíím cho nhûông khaâch hađng

ăang sûê duơng noâ trong trûúđng húơp cíìn thay thïị hay hû

hoêng, vađ ba nùm sau seô ngûđng hùỉn viïơc saên xuíịt vađ baân

hađng ăöịi vúâi thiïịt bõ nađy Song hoađn toađn bíịt ngúđ, vađo

luâc mađ thiïịt bõ noâi trïn khöng cođn ặúơc saên xuíịt thò nhađ

saên xuíịt laơi nhíơn ặúơc ăún ăùơt hađng tûđ möơt khaâch

hađng cuô Roô rađng lađ ngûúđi ta ăaô khöng chuâ yâ ăïịn cíu

hoêi: “Cíìn thöng baâo cho ai vïì quýịt ắnh?” Ngoađi ra,

ngûúđi ta cuông ăaô khöng thöng baâo cho phođng mua hađng

– nhûông ngûúđi chõu traâch nhiïơm mua víơt liïơu ăïí saên xuíịt

ra chñnh thiïịt bõ noâi trïn Phođng mua hađng trûúâc nay

víîn mua caâc víơt liïơu theo möơt tyê lïơ tûúng ûâng vúâi doanh

söị baân ra cuêa saên phíím, vađ khöng ai thöng baâo cho hoơ

nhíơn ặúơc” (chûâ khöng phaêi lađ nhûông caâi ăuâng ăùưn), baơnseô chó laông phñ thúđi gian mađ thöi Nhûông ăiïìu baơn lo lùưng,ăïì phođng coâ thïí chùỉng bao giúđ xaêy ra, trong khi nhûông khoâkhùn, nhûông víơt caên khaâc laơi coâ thïí bíịt ngúđ ăïịn vúâi baơn.Ăùơt ra cíu hoêi ban ăíìu “Caâi gò coâ thïí chíịp nhíơn ặúơc?”,baơn seô khöng ăaơt ặúơc gò hïịt Khi cöị traê lúđi cíu hoêi ăoâ, ngûúđi

ta seô qún míịt nhûông ăiïìu thûơc sûơ quan troơng, vađ ăaânh míịt

cú höơi coâ ặúơc cíu traê lúđi ăuâng ăùưn, hiïơu quaê

4 Chuýín möơt quýịt ắnh thađnh hađnh ăöơng cuơ thïí lađphíìn quan troơng tiïịp theo cuêa möơt quaâ trònh ra quýịt ắnh.Nïịu xaâc ắnh caâc ăiïìu kiïơn bao quaât lađ bûúâc khoâ nhíịt thòviïơc chuýín quýịt ắnh thađnh hađnh ăöơng laơi lađ bûúâc töịn thúđigian nhíịt trong quaâ trònh nađy Tuy nhiïn, chó khi caâc camkïịt hađnh ăöơng ặúơc ặa vađo trong möơt quýịt ắnh ngay tûđăíìu thò quýịt ắnh ăoâ múâi trúê nïn hiïơu quaê ặúơc

Thûơc chíịt mađ noâi, nïịu möơt quýịt ắnh khöng ặúơc chuýínthađnh nhûông cöng viïơc vađ traâch nhiïơm cuêa möơt söị ngûúđi nađoăoâ, thò noâ víîn chûa phaêi lađ möơt quýịt ắnh ăuâng nghôa, mađchó lađ möơt dûơ ắnh töịt ăeơp mađ thöi

Ăíy chñnh lađ víịn ăïì cuêa nhiïìu tuýn böị vïì chñnh saâch,nhíịt lađ trong lônh vûơc kinh doanh: chuâng khöng coâ caâccam kïịt hađnh ăöơng cuơ thïí Khöng ai coâ traâch nhiïơm thûơchiïơn nhûông tuýn böị ăoâ caê Do ăoâ, cuông khöng coâ gòăaâng ngaơc nhiïn khi caâc thađnh viïn cuêa möơt cöng ty coâ

xu hûúâng nghi ngúđ tñnh chín thûơc cuêa chuâng Hoơ ăúngiaên coi ăoâ lađ nhûông lúđi leô ba hoa, saâo röîng cuêa Bangiaâm ăöịc!

anh noâi cho anh ta biïịt caâi gò lađ ăuâng Khi ăoâ moơi nhađ

quaên lyâ úê ăíy, khi ra caâc quýịt ắnh, seô sûê duơng yâ kiïịn

cuêa anh nhû lađ möơt kim chó nam hûúâng díîn víơy!”

Töíng thöịng Kennedy ăaô hoơc ặúơc bađi hoơc nađy tûđ thaêm hoơa

Võnh Con Lúơn, khiïịn öng coâ ặúơc thađnh cöng trong viïơc xûê

lyâ vuơ khuêng hoaêng tïn lûêa Cuba hai nùm sau ăoâ Viïơc suy

nghô vađ xaâc ắnh roô nhûông ăiïìu kiïơn bao quaât mađ quýịt ắnh

ặa ra phaêi thoêa maôn ăaô giuâp öng xaâc ắnh ặúơc coâ thïí chíịp

nhíơn nhûông thoêa hiïơp nađo (trong trûúđng húơp nađy lađ viïơc

ngíìm tûđ boê ýu cíìu cuêa Myô ăođi hoêi viïơc kiïím tra taơi hiïơn

trûúđng viïơc thaâo dúô tïn lûêa, sau khi caâc maây bay do thaâm

ăaô cho kïịt luíơn rùìng viïơc nađy khöng cođn cíìn thiïịt nûôa); cuđng

luâc ăoâ víîn tiïịp tuơc giûô nguýn ýu cíìu vïì viïơc gò (trong trûúđng

húơp nađy lađ viïơc Cuba phaêi thaâo dúô vađ traê laơi cho Liïn Xö toađn

böơ söị tïn lûêa cuêa hoơ)

Coâ hai loaơi thoêa hiïơp khaâc nhau Möơt loaơi ặúơc thïí hiïơn

trong cíu thađnh ngûô: “Coâ nûêa öí baânh mò cođn hún lađ khöng

coâ baânh ùn!” Loaơi thûâ hai ặúơc thïí hiïơn trong cíu chuýơn

vïì sûơ phaân xûê cuêa Solomon, theo ăoâ ngûúđi ta nhíơn ra rùìng

“möơt nûêa ặâa treê thò cođn tïơ hún lađ khöng coâ ặâa treê con nađo

caê” Trong loaơi thoêa hiïơp ăíìu tiïn, caâc ăiïìu kiïơn bao quaât

víîn ặúơc thoêa maôn Muơc ăñch cuêa baânh mò lađ ăïí ùn, do ăoâ

coâ nûêa öí víîn ùn ặúơc Cođn trong vñ duơ hai vïì phaân xûê cuêa

vua Solomon, thoêa hiïơp ặa ra khöng thoêa maôn ặúơc caâc

ăiïìu kiïơn bao quaât: möơt nûêa ặâa beâ khöng thïí lađ möơt con

ngûúđi coâ thïí söịng vađ phaât triïín ặúơc, mađ chó lađ möơt caâi xaâc!

Nïịu baơn lo lùưng, quan tím ăïịn nhûông caâi “coâ thïí chíịp

caê trïn bïì mùơt cuêa noâ ăaô thïí hiïơn viïơc khöng thoêa maôn caâcăiïìu kiïơn bao quaât.

3 Chuâng ta cíìn khúêi ăíìu bùìng viïơc suy nghô vïì viïơc “caâi

gò lađ ăuâng” hún lađ “caâi gò coâ thïí chíịp nhíơn ặúơc” (chûâ chûanoâi túâi viïơc suy nghô “ai ăuâng”), búêi luön luön ngûúđi ta cíìncoâ sûơ thoêa hiïơp sau nađy Nïịu khöng xaâc ắnh roô caâi gò lađăuâng ăïí thoêa maôn nhûông ýu cíìu vađ nhûông ăiïìu kiïơn baoquaât, baơn seô khöng phín biïơt ặúơc möơt thoêa hiïơp ăuâng vađmöơt thoêa hiïơp sai líìm – vađ díîn ăïịn viïơc thûơc hiïơn möơt thoêahiïơp sai

Ngûúđi ta ăaô daơy cho töi nhû víơy khi töi nhíơn möơt nhiïơmvuơ tû víịn lúân ăíìu tiïn vađo nùm 1944 Ăoâ lađ möơt nghiïncûâu vïì cíịu truâc vađ chñnh saâch quaên trõ cuêa tíơp ăoađnGeneral Motors Alfred P Sloan Jr., luâc ăoâ lađ Chuê tõchvađ Töíng giaâm ăöịc cuêa General Motors, ngay tûđ ăíìu ăaômúđi töi ăïịn vùn phođng cuêa öng ta vađ noâi, “Töi seô khöngnoâi cho anh biïịt phaêi nghiïn cûâu hay viïịt gò, cuông nhûphaêi ặa ra kïịt luíơn gò Ăoâ lađ nhiïơm vuơ cuêa anh Hûúângdíîn duy nhíịt cuêa töi vúâi anh lađ haôy trònh bađy thùỉng thùưnnhûông ăiïìu anh cho lađ ăuâng ngay khi anh nhíơn rachuâng Ăûđng lo lùưng vïì phaên ûâng nïịu coâ cuêa bïn cöng

ty chuâng töi, hay viïơc liïơu chuâng töi coâ thñch nhûông ăiïìuanh noâi hay khöng Vađ hún hïịt, xin anh ặđng bao giúđthoêa hiïơp ăïí nhûông nhíơn xeât, ăïì nghõ trúê nïn ‘loơt tai’,dïî chíịp nhíơn Khöng coâ anh thò ai trong chuâng töi cuôngăaô biïịt caâch thoêa hiïơp röìi Tuy nhiïn, khöng ai úê ăíycoâ thïí ặa ra nhûông thoêa hiïơp ăuâng ăùưn, cho ăïịn khi

toađn khöng khaê thi, vò chùỉng coâ ai trïn thïị giúâi nađy coâ

thïí tin rùìng ăíy khöng phaêi lađ möơt vuơ can thiïơp mađ chó

lađ möơt cuöơc nöíi díơy tûđ bïn trong cuêa ngûúđi Cuba Ăöịi

vúâi nhûông ngûúđi líơp chñnh saâch cuêa Myô luâc ăoâ, sûơ khöng

can thiïơp laơi ặúơc coi lađ möơt ăiïìu kiïơn hađng ăíìu, vö cuđng

cíìn thiïịt Hai muơc tiïu noâi trïn chó coâ thïí tûúng húơp vúâi

nhau khi xaêy ra möơt cuöơc nöíi díơy thûơc sûơ úê Cuba, lađm

tï liïơt quín ăöơi cuêa ăaêo quöịc nađy Mađ roô rađng ăiïìu ăoâ

lađ hoađn toađn khöng thïí úê möơt ăíịt nûúâc nhû Cuba! Nhû

víơy, hoùơc lađ yâ tûúêng nađy phaêi boê, hoùơc lađ sûơ höî trúơ cuêa

Myô cho möơt cuöơc can thiïơp quín sûơ phaêi ặúơc ăííy lïn

mûâc töịi ăa

Töíng thöịng Kennedy ăaô ăuâng khi noâi rùìng löîi líìm cuêa

öng ta khöng phaêi lađ ăaô nghe theo yâ kiïịn cuêa caâc chuýn

gia Löîi líìm úê ăíy lađ viïơc khöng xem xeât, ăaânh giaâ ăíìy

ăuê tíịt caê nhûông ăiïìu kiïơn bao quaât mađ quýịt ắnh liïn

quan ăïịn víịn ăïì nađy phaêi thoêa maôn; cuông nhû viïơc

khöng chíịp nhíơn möơt thûơc tïị phuô phađng rùìng möơt

quýịt ắnh phaêi ăaơt hai muơc tiïu hoađn toađn khöng

tûúng húơp nhû trïn seô khöng phaêi lađ möơt quýịt ắnh,

mađ chó lađ möơt sûơ chúđ ăúơi vađo pheâp mađu mađ thöi!

Tuy nhiïn, xaâc ắnh caâc ăiïìu kiïơn bao quaât cuêa möơt quýịt

ắnh – nhûông ăiïìu kiïơn mađ quýịt ắnh ăoâ phaêi thoêa maôn –

khöng thïí ặúơc thûơc hiïơn dûơa trïn nhûông dûô kiïơn, mađ dûơa

trïn sûơ diïîn giaêi tònh hònh Ăoâ coâ thïí coi lađ möơt sûơ ăaânh giaâ

ăíìy ruêi ro tiïìm íín!

Ai cuông coâ thïí ăöi khi ra nhûông quýịt ắnh sai líìm Tuy

nhiïn baơn khöng ặúơc pheâp ra nhûông quýịt ắnh mađ ngay

thuê vïì tađi chñnh Nhûng thíơt bíịt ngúđ, ngay trûúâc khiRoosevelt nhíơm chûâc, nïìn kinh tïị rúi vađo khuêng hoaêng.

Do ăoâ, chñnh saâch kinh tïị phaêi lađm sao ăaơt ặúơc caâcmuơc tiïu ăïì ra, song vïì chñnh trõ thò roô rađng lađ cíìn coâsûơ thay ăöíi, Roosevelt ngay líơp tûâc chuýín muơc tiïukinh tïị thađnh möơt muơc tiïu chñnh trõ, chuýín tûđ khöiphuơc sang caêi töí kinh tïị Ăiïìu nađy ăođi hoêi nhûông biïơnphaâp cíịp tiïịn vïì chñnh trõ, ăöìng thúđi chñnh saâch kinhtïị cuông phaêi ặúơc chuýín tûđ baêo thuê sang caêi caâch cíịptiïịn Caâc ăiïìu kiïơn ranh giúâi ăaô thay ăöíi, vađ võ Töíngthöịng múâi ăaô nhíơn ra rùìng ăïí trúê nïn hiïơu quaê, öng taphaêi tûđ boê kïị hoaơch cuô, chuýín sang möơt kïị hoaơch múâi.Nhûông suy nghô, ăaânh giaâ vïì caâc ăiïìu kiïơn ranh giúâi cuôngcíìn thiïịt trong viïơc ặa ra nhûông quýịt ắnh thuöơc loaơi

“nguy hiïím” nhíịt Ăoâ lađ nhûông quýịt ắnh chó coâ thïí thađnhcöng nïịu moơi ăiïìu kiïơn liïn quan ăïìu diïîn ra suön seê, khöngcoâ bíịt kyđ truơc trùơc nađo Nhûông quýịt ắnh kiïíu nađy múâi nhònthò luön coâ veê húơp lyâ, song khi xem xeât nhûông ăiïìu kiïơn mađnoâ phaêi thoêa maôn, baơn seô thíịy chuâng hoađn toađn khöng tûúnghúơp vúâi nhau Do ăoâ, khaê nùng thađnh cöng cuêa quýịt ắnhlađ khöng thïí Cođn vïì ăiïìu kyđ diïơu ăïí cho quýịt ắnh coâ thïíthađnh cöng thò chuâng ta khöng thïí tröng chúđ vađo noâ ặúơc!Möơt vñ duơ ăiïín hònh lađ quýịt ắnh cuêa Töíng thöịngKennedy trong sûơ cöị Võnh Con Lúơn höìi 1961 Möơt muơctiïu roô rađng lađ líơt ăöí Castro, tuy nhiïn cuđng luâc ăoâ cuôngphaêi ăaơt ặúơc möơt muơc tiïu khaâc lađ che giíịu sûơ canthiïơp cuêa caâc lûơc lûúơng quín ăöơi Myô vađo cöng viïơc nöơiböơ cuêa möơt quöịc gia chíu Myô khaâc Muơc tiïu sau hoađn

giaâ thíịp töịc ăöơ vađ sûâc maơnh cuêa quín Nga Caâc ắa chuê

úê Ăöng Phöí, nhûông ngûúđi coâ ăíịt ăai bõ quín Nga chiïịm

ăoaơt, ăöìng thúđi kïu cûâu, ýu cíìu ặúơc baêo vïơ

Baên thín Schlieffen hiïíu roô caâc ăiïìu kiïơn ranh giúâi trong

quýịt ắnh vađ kïị hoaơch cuêa öng ta Nhûng nhûông ngûúđi

kïị nhiïơm öng laơi lađ nhûông nhađ kyô thuíơt hún lađ nhûông

nhađ chiïịn lûúơc, nhûông ngûúđi ra quýịt ắnh Hoơ vöơi vađng

vûât boê möơt cam kïịt cú baên trong kïị hoaơch – cam kïịt

khöng chia nhoê caâc lûơc lûúơng quín ăöơi Ăûâc Leô ra hoơ

coâ thïí nïn tûđ boê hùỉn kïị hoaơch nađy, song hoơ laơi tiïịp tuơc

giûô noâ, vađ lađm cho caâc muơc tiïu cuêa noâ trúê nïn khöng

thïí thûơc hiïơn ặúơc Hoơ ruât búât quín lađm suy ýịu mùơt

tríơn phña Tíy, khiïịn cho nhûông chiïịn thùưng ban ăíìu úê

ăíy khöng thïí hoađn toađn phaât huy taâc duơng Tuy nhiïn

nhûông sûơ böí sung cho mùơt tríơn phña Ăöng laơi khöng

ăuê maơnh ăïí chùơn ặâng quín Nga Cuöịi cuđng, hoơ ăaô lím

vađo tònh traơng mađ kïị hoaơch Schlieffen ăaô cöị traânh tûđ

ăíìu: möơt tònh thïị bïị tùưc, möơt cuöơc chiïịn tranh tiïu hao

mađ cuöịi cuđng bïn nađo maơnh hún vïì quín söị, chûâ khöng

phaêi vïì chiïịn lûúơc, seô giađnh chiïịn thùưng Thay vò chiïịn

lûúơc, luâc ăoâ hoơ chó cođn nhûông sûơ ûâng biïịn luâng tuâng

vađ hy voơng vađo möơt pheâp mađu nađo ăoâ mađ thöi

Ngûúơc laơi, haôy xem xeât vñ duơ thûâ hai vïì nhûông hađnh

ăöơng cuêa Töíng thöịng F D Roosevelt khi öng nhíơm chûâc

nùm 1933 Trong suöịt chiïịn dõch tranh cûê, Roosevelt

luön ăïì cao kïị hoaơch khöi phuơc kinh tïị Vađo nùm 1933,

möơt kïị hoaơch nhû víơy chó coâ thïí ặúơc xíy dûơng dûơa

trïn möơt ngín saâch cín bùìng vađ möơt chñnh saâch baêo

Nhađ quaên lyâ hiïơu quaê hiïíu rùìng möơt quýịt ắnh khöngthoêa maôn ặúơc nhûông ăiïìu kiïơn bao quaât cuêa noâ lađ möơt quýịtắnh khöng hiïơu quaê, khöng phuđ húơp Thíơm chñ ăiïìu ăoâ cođntïơ hún lađ möơt quýịt ắnh thoêa maôn ặúơc nhûông ăiïìu kiïơnbao quaât sai líìm Tíịt nhiïn caê hai trûúđng húơp nađy ăïìu lađsai, song ngûúđi ta víîn cođn coâ thïí “cûâu vúât” ặúơc trûúđng húơpsau – duđ sao ăoâ cuông lađ möơt quýịt ắnh hiïơu quaê Cođn möơtquýịt ắnh khöng thoêa maôn ặúơc nhûông ăiïìu kiïơn cuêa noâthò chùưc chùưn seô khöng ăem laơi cho chuâng ta ăiïìu gò ngoađinhûông rùưc röịi mađ thöi.

Trong thûơc tïị, nhûông suy nghô vïì caâc ăiïìu kiïơn bao quaâtlađ cíìn thiïịt cho viïơc xaâc ắnh khi nađo cíìn tûđ boê möơt quýịtắnh Sau ăíy lađ hai vñ duơ – möơt trûúđng húơp mađ caâc ăiïìukiïơn ranh giúâi trúê nïn rùưc röịi, gíy luâng tuâng, vađ möơt trûúđnghúơp chuâng trúê nïn roô rađng ăïí coâ thïí thay quýịt ắnh cuô bùìngmöơt chñnh saâch múâi, phuđ húơp hún

Vñ duơ thûâ nhíịt lađ kïị hoaơch Schlieffen cuêa Böơ Töíng thammûu Ăûâc khi múê ăíìu Thïị chiïịn I Kïị hoaơch nađy chopheâp quín Ăûâc taâc chiïịn ăöìng thúđi trïn caê hai mùơt tríơnĂöng vađ Tíy khöng cíìn phaêi chia nhoê lûơc lûúơng ra Ăïíăaơt ặúơc ăiïìu nađy, kïị hoaơch Schlieffen ăïì nghõ chó chöịngăúô líịy lïơ vúâi keê thuđ ýịu hún (tûâc lađ quín Nga), cođn tíơptrung lûơc lûúơng chñnh giaêi quýịt quín Phaâp trûúâc, sauăoâ seô quay sang ăaânh Nga sau Tíịt nhiïn, ăiïìu nađy coânghôa lađ chíịp nhíơn cho quín Nga coâ vađi lúơi thïị ban ăíìu,cho pheâp hoơ coâ thïí tiïịn síu vađo laônh thöí Ăûâc cho ăïịnkhi quín Ăûâc “kïịt liïîu” quín Phaâp trûúâc Tuy nhiïn, ăïịnthaâng 8.1914, tònh hònh cho thíịy ngûúđi Ăûâc ăaô ăaânh

phaâp vïì cíịu truâc töí chûâc hún lađ möơt sûơ thoêa hiïơp vïì tñnh caâch

caâ nhín giûôa caâc laônh ăaơo böơ phíơn taơi General Motors!

Thíơt ra, ăïí xaâc ắnh ặúơc caâc ăiïìu kiïơn bao quaât möơt caâch

chñnh xaâc khöng hïì lađ viïơc dïî dađng, vađ khöng phaêi luâc nađo

ngûúđi ta cuông nhíịt trñ ặúơc vúâi nhau vïì phûúng diïơn nađy

Trong buöíi saâng ngay sau höm xaêy ra sûơ cöị míịt ăiïơn úê

New York, New York Times lađ túđ baâo duy nhíịt coâ thïí

tiïịp tuơc xuíịt baên Tođa soaơn baâo nađy ăaô chuýín cöng

viïơc in íịn tûđ Hudson sang Newark, New Jersey, núi

khöng bõ míịt ăiïơn; ăöìng thúđi möơt túđ baâo ắa phûúng –

The Newark Evening News – laơi coâ möơt nhađ in phuơ Tuy

nhiïn, cuông chó coâ ñt hún phín nûêa söị baên in baâo thöng

thûúđng ăïịn ặúơc tay ăöơc giaê, so vúâi con söị gíìn möơt triïơu

baên mađ tođa soaơn ýu cíìu Ngûúđi ta noâi rùìng, ngûúđi biïn

tíơp chñnh vađ ba trúơ lyâ cuêa öng ta ăaô tranh caôi suöịt 48

phuât – tûâc phín nûêa thúđi gian in íịn – chó vò caâch viïịt

möơt díịu gaơch ngang úê trong möơt tûđ Theo ngûúđi phuơ

traâch biïn tíơp, New York Times lađ túđ baâo tûơ hađo ăùơt ra

nhûông tiïu chuíín ngön ngûô trong vùn viïịt taơi Myô, do

ăoâ, hoơ khöng thïí chíịp nhíơn töìn taơi möơt löîi ngûô phaâp

nađo, duđ lađ nhoê nhíịt

Töi khöng daâm cam ăoan tñnh chñnh xaâc tuýơt ăöịi cuêa

giai thoaơi trïn Song theo töi, quýịt ắnh cuêa ngûúđi biïn

tíơp trong trûúđng húơp nađy lađ chñnh xaâc Ăiïìu kiïơn bao

quaât khi anh ta ặa ra quýịt ắnh nađy hoađn toađn khöng

phaêi lađ söị lûúơng baên in baâo trong möơt ngađy, mađ phaêi lađ

tñnh chñnh xaâc, tñnh chuíín trong ngön ngûô – ăiïìu ăaô taơo

nïn uy tñn cuêa túđ baâo

caâch khaâc, ăíy lađ nhûông nguýn tùưc nöíi tiïịng, ăaô ặúơc thúđigian kiïím chûâng, do ăoâ chuâng ta ai cuông coâ thïí hoơc tíơp vađaâp duơng thađnh cöng.

2 Yïịu töị quan troơng thûâ hai trong quy trònh ra quýịt ắnhlađ viïơc xaâc ắnh, thïí hiïơn roô ăiïìu mađ möơt quýịt ắnh phaêiăaơt ặúơc; tûâc lađ muơc tiïu cuêa quýịt ắnh Quýịt ắnh phaêiăaơt muơc tiïu töịi thiïíu nađo? Ăíu lađ caâc ăiïìu kiïơn mađ noâ phaêithoêa maôn – nhûông ăiïìu kiïơn mađ trong khoa hoơc ngûúđi ta goơilađ “ăiïìu kiïơn vïì miïìn giaâ trõ, ăiïìu kiïơn bao quaât”? Möơt quýịtắnh hiïơu quaê cíìn thoêa maôn nhûông ăiïìu kiïơn ranh giúâi nađy,cíìn ăaơt ặúơc nhûông muơc tiïu ăïì ra

Caâc ăiïìu kiïơn bao quaât noâi trïn cađng ặúơc thïí hiïơn roô rađngvađ cuơ thïí bao nhiïu thò khaê nùng hiïơu quaê vađ ăaơt ặúơc muơctiïu cuêa möơt quýịt ắnh cađng lúân bíịy nhiïu Ngûúơc laơi,nhûông thiïịu soât trong viïơc xaâc ắnh nhûông ăiïìu kiïơn seô lađmcho möơt quýịt ắnh trúê nïn keâm hiïơu quaê, duđ ban ăíìu noâcoâ veê sùưc saêo ăïịn ăíu ăi nûôa

Ăïí xaâc ắnh caâc ăiïìu kiïơn bao quaât, cíu hoêi ăùơt ra lađ: “Ăíulađ giúâi haơn töịi thiïíu cíìn thiïịt ăïí giaêi quýịt víịn ăïì nađy?” Khilaônh ăaơo General Motors nùm 1922, Alfred P Sloan, ăaô tûơhoêi, “Liïơu caâc nhu cíìu cuêa chuâng ta coâ thïí ặúơc thoêa maônbùìng viïơc loaơi boê tñnh ăöơc líơp, tûơ chuê cuêa caâc trûúêng böơ phíơnặúơc khöng?” Cíu traê lúđi cuêa öng ta lađ “Khöng” Caâc ăiïìu kiïơnbao quaât cuêa víịn ăïì nađy ăođi hoêi sûâc maơnh vađ traâch nhiïơmtrong caâc võ trñ ăiïìu hađnh, quaên lyâ Nhûông ăiïìu nađy cuông cíìnthiïịt khöng keâm gò tñnh ăöìng nhíịt vađ sûơ kiïím soaât taơi möơttrung tím Chñnh nhûông ăiïìu kiïơn nađy ăaô ýu cíìu möơt giaêi

ắnh nađo ăoâ – thûơc sûơ thúđi gian ặa ra möơt quýịt ắnh mang

tñnh nguýn tùưc cuông khöng nhiïìu hún thúđi gian dađnh cho

möơt quýịt ắnh cho möơt “triïơu chûâng” riïng leê nađo ăoâ Nhađ

quaên lyâ hiïơu quaê khöng cíìn ra nhiïìu quýịt ắnh, búêi vúâi viïơc

giaêi quýịt caâc víịn ăïì chung bùìng nhûông nguýn tùưc vađ

chñnh saâch, anh ta chó cíìn ăiïìu chónh trong tûđng tònh huöịng

cuơ thïí lađ coâ thïí giaêi quýịt ặúơc ríịt nhiïìu tònh huöịng khaâc

nhau Möơt cíu ngaơn ngûô ăaô noâi, “Möơt quöịc gia coâ quaâ nhiïìu

luíơt lïơ lađ möơt quöịc gia thiïịu caâc luíơt sû gioêi!” Coâ thïí hiïíu

quöịc gia ăoâ luön giaêi quýịt caâc víịn ăïì vïì phaâp luíơt nhû lađ

nhûông hiïơn tûúơng riïng leê, ăöơc nhíịt; hún lađ nhûông trûúđng

húơp cuơ thïí theo nhûông quy tùưc chung cuêa luíơt phaâp Tûúng

tûơ nhû víơy, chuâng ta coâ thïí noâi möơt nhađ quaên lyâ coâ quaâ

nhiïìu quýịt ắnh lađ möơt ngûúđi lûúđi biïịng vađ thiïịu hiïơu quaê

Ngûúđi ra quýịt ắnh luön kiïím tra, tòm kiïịm nhûông díịu

hiïơu bíịt thûúđng xaêy ra; anh ta luön ăùơt cíu hoêi: “Liïơu chuâng

ta ăaô coâ lúđi giaêi thñch cho moơi sûơ kiïơn xaêy ra chûa?” Anh ta

ăïì ra muơc tiïu cuơ thïí cuêa giaêi phaâp (vñ duơ: Muơc tiïu lađm míịt

hùỉn nhûông vuơ tai naơn xe húi), sau ăoâ thûúđng xuýn kiïím

tra xem muơc tiïu ăoâ coâ thûơc sûơ ăaơt ặúơc hay khöng Sau

hïịt, anh ta trúê laơi suy nghô thïm vïì víịn ăïì bíịt cûâ khi nađo

nhíơn thíịy nhûông díịu hiïơu bíịt thûúđng, nhûông sûơ kiïơn mađ

nguýn tùưc ăïì ra chûa giaêi thñch ặúơc, hoùơc nhûông sûơ kiïơn

ăi chïơch hûúâng so vúâi kyđ voơng ban ăíìu

Vïì baên chíịt, ăíy chñnh lađ nhûông nguýn tùưc chíín ăoaân y

khoa mađ Hippocrates ăaô ăïì ra hún 2.000 nùm trûúâc ăíy

Ăoâ cuông lađ nhûông nguýn tùưc trong nghiïn cûâu do Aristotle

khúêi xûúâng vađ Galileo taâi xaâc nhíơn 300 nùm trûúâc ăíy Noâi

phaêi lađ sûơ thïí hiïơn ban ăíìu cuêa möơt víịn ăïì phöí quaât múâihay khöng?

Ăiïìu ăoâ giaêi thñch taơi sao ngûúđi ra quýịt ắnh hiïơu quaêluön ăùơt ra nhûông giaêi phaâp cuêa hoơ dûơa trïn mûâc ăöơ khaâiquaât cao nhíịt Hoơ khöng giaêi quýịt víịn ăïì tađi chñnh bùìngviïơc phaât hađnh vöơi vaô caâc loaơi chûâng khoaân, mađ taơo ra möơtloaơi nhađ ăíìu tû múâi, thiïịt kïị möơt loaơi chûâng khoaân múâi, thñchhúơp cho thõ trûúđng vöịn trong tûúng lai! Nïịu phaêi húơp taâcvúâi möơt söị quaên lyâ cíịp dûúâi – nhûông ngûúđi khaê nùng nhûngkhöng míịy kyê luíơt, hoơ seô khöng loaơi boê nhûông ngûúđi “bíịttrõ” nhíịt, mađ cöị gùưng xíy dûơng caâc khung khaâi niïơm töí chûâcthñch húơp cho möơt töí chûâc coâ quy mö lúân

Möơt xu hûúâng phöí biïịn trong ăúđi söịng xaô höơi vađ chñnh trõlađ sûơ töìn taơi líu dađi cuêa nhûông caâi “taơm thúđi” Vñ duơ, caâc biïơnphaâp giúâi haơn thúđi gian múê cûêa quaân rûúơu úê Anh, kiïím soaâtgiaâ thú nhađ úê Phaâp, hay möơt söị cú quan chñnh phuê “taơmthúđi” úê Washington, tíịt caê ăiïìu ặúơc quýịt ắnh chó töìn taơitrong möơt thúđi gian ngùưn do tònh traơng khíín cíịp höìi Thïịchiïịn I Víơy mađ chuâng víîn tiïịp tuơc töìn taơi cho ăïịn nay, tûâclađ hún 50 nùm qua! Ngûúđi ra quýịt ắnh hiïơu quaê hiïíu roôăiïìu nađy Tíịt nhiïn anh ta luön ûâng biïịn tuđy theo tònh hònh.Song anh ta luön ăùơt ra cíu hoêi: “Liïơu töi coâ sùĩn sađng ‘chungsöịng’ vúâi giaêi phaâp nađy líu dađi khöng?” Nïịu cíu traê lúđi lađ

“Khöng”, anh ta seô tiïịp tuơc ăi tòm möơt giaêi phaâp ăuâng ăùưnkhaâc – töíng quaât hún, hoađn chónh hún, xaâc ắnh ặúơc möơtnguýn tùưc chñnh xaâc hún

Kïịt quaê lađ nhađ quaên lyâ hiïơu quaê khöng ặa ra nhiïìu quýịtắnh Lyâ do khöng phaêi lađ anh ta töịn thúđi gian cho möơt quýịt

nghôa lađ: caâc chiïịn dõch an toađn cuêa ngađnh xe húi liïn

quan ăïịn ăađo taơo laâi xe vađ tùng ăöơ an toađn cuêa ặúđng

saâ phaêi ặúơc böí sung bùìng viïơc chïị taơo xe húi sao cho

híơu quaê cuêa tai naơn (nïịu coâ) búât tríìm troơng hún Hoơ

khöng chó phaêi saên xuíịt xe húi an toađn khi sûê duơng

ăuâng, mađ cođn phaêi an toađn ngay caê khi sûê duơng sai (coâ

tai naơn) Ăíy chñnh lađ möơt khña caơnh víịn ăïì mađ ngađnh

xe húi khöng nhòn thíịy

Vñ duơ trïn cho thíịy sûơ diïîn giaêi víịn ăïì khöng ăíìy ăuê ăöi

khi cođn nguy hiïím hún caê sûơ diïîn giaêi sai líìm! Ríịt nhiïìu

ngûúđi tham gia vađo caâc chiïịn dõch an toađn giao thöng (ngađnh

xe húi, caâc uêy ban giao thöng, caâc cöng ty baêo hiïím ) ăïìu

cho rùìng chíịp nhíơn tñnh ặúng nhiïn cuêa tai naơn giao thöng

nghôa lađ dung thûâ, nïịu khöng muöịn noâi lađ khuýịn khñch viïơc

laâi xe ííu Quan ăiïím nađy thíơt ra chùỉng khaâc gò quan ăiïím

cuêa míịy thïị hïơ trûúâc chuâng ta, khi cha öng ta coi viïơc chûôa

trõ caâc bïơnh hoa liïîu cuêa ngađnh y lađ cöí suây thoâi ùn chúi,

traâc taâng Chñnh xu hûúâng líîn löơn tñnh húơp lyâ vúâi luín lyâ

nađy ăaô khiïịn nhûông giaê ắnh thiïịu soât nhû trïn trúê nïn löîi

líìm khoâ sûêa chûôa

Vò víơy, ngûúđi ra quýịt ắnh hiïơu quaê luön khúêi ăíìu bùìng

giaê ắnh rùìng möơt víịn ăïì mang tñnh chíịt phöí quaât, chung

Anh ta coi caâc sûơ kiïơn gíy chuâ yâ thûơc tïị lađ nhûông triïơu chûâng

cuêa víịn ăïì chung ăoâ Tûđ ăoâ, khöng bùìng lođng vúâi nhûông

triïơu chûâng ăún leê, anh ta bùưt tay tòm kiïịm víịn ăïì thíơt sûơ

ăùìng sau chuâng!

Thíơm chñ nïịu nhû sûơ kiïơn ăoâ thíơt sûơ lađ duy nhíịt, ngûúđi

ra quýịt ắnh kinh nghiïơm víîn ăùơt ra nghi víịn: liïơu ăoâ coâ

Ăïịn nay, giúâi quín sûơ víîn chûa ăi ăïịn möơt quýịt ắnhvïì cú baên Liïơu hoơ coâ bùìng lođng vúâi viïơc ăöơi nguô quín

y chó göìm nhûông baâc sô haơng hai, nhûông ngûúđi khöngcoâ cú höơi thađnh ăaơt trong ngađnh y hay khöng? Hoơ coâsùĩn lođng töí chûâc laơi cíịu truâc ngađnh quín y hay khöng?Chûđng nađo chûa ặa ra ặúơc nhûông quýịt ắnh chñnhxaâc, caâc baâc sô treê vađ coâ tađi cođn tiïịp tuơc rúđi boê quín ăöơinhû hiïơn nay

Hoùơc, ắnh nghôa vïì möơt víịn ăïì coâ thïí khöng ăíìy ăuê, thiïịusoât

Ăíy lađ lyâ do chñnh cho viïơc ngađnh cöng nghiïơp xe húiMyô bõ chó trñch nùơng nïì vađo nùm 1966 do nhûông saênphíím khöng an toađn cuêa hoơ Khöng phaêi ngađnh xe húikhöng chuâ yâ ăïịn víịn ăïì an toađn, ngûúơc laơi lađ khaâc! Hoơchuâ tím vađo viïơc xíy dûơng ặúđng cao töịc an toađn cuôngnhû viïơc ăađo taơo laâi xe an toađn cho ngûúđi sûê duơng Caâcchiïịn dõch nađy ăïìu ăem laơi kïịt quaê Tuy nhiïn, duđ tó lïơtai naơn trïn 1.000 xe lûu thöng hay trïn söị km lûu thöngcoâ giaêm ăi, nhûng töíng söị tai naơn vađ mûâc ăöơ nghiïmtroơng cuêa chuâng laơi tùng lïn

Leô ra ngûúđi ta cíìn biïịt rùìng möơt tyê lïơ ríịt nhoê tađi xïị (vñduơ, 5% tađi xïị hay say rûúơu) lađ nguýn nhín chñnh cuêa

ba phíìn tû söị tai naơn hoùơc hún – ăiïìu nađy vûúơt quaaênh hûúêng cuêa viïơc ăađo taơo laâi xe, gíy tai naơn úê ngaynhûông tuýịn ặúđng an toađn nhíịt Leô ra ngûúđi ta phaêihiïíu rùìng nïn lađm möơt ăiïìu gò ăoâ vò tai naơn luön coâ nguy

cú xaêy ra, bíịt chíịp nhûông cöị gùưng trong viïơc ăađo taơolaâi xe vađ caêi taơo ặúđng saâ Tíịt caê nhûông ăiïìu trïn coâ

York, khi xûê lyâ víịn ăïì nađy ăaô aâp duơng nhûông quy tùưc

cuô ăöịi vúâi caâc trûúđng húơp quaâ taêi ăiïơn thöng thûúđng,

bíịt chíịp viïơc nhûông duơng cuơ kiïím tra cuêa chñnh hoơ ăaô

phaât hiïơn ra nhûông truơc trùơc bíịt thûúđng, ăođi hoêi nhûông

biïơn phaâp xûê lyâ ăùơc biïơt trûúâc ăoâ

Ngûúơc laơi, thađnh cöng cuêa Töíng thöịng Kennedy trong

vuơ khuêng hoaêng tïn lûêa úê Cuba laơi chuê ýịu dûơa trïn

viïơc chíịp nhíơn thaâch thûâc suy nghô vïì möơt sûơ vuơ mang

tñnh chíịt ngoaơi lïơ ăiïín hònh Khi Töíng thöịng chíịp nhíơn

thaâch thûâc ăoâ, caâc nguöìn lûơc vïì trñ túơ vađ lođng can ăaêm

cuêa öng líơp tûâc phaât huy taâc duơng

Cuông phöí biïịn khöng keâm lađ nhûông ắnh nghôa nghe ríịt

thuýịt phuơc song thûơc chíịt lađ sai líìm vïì caâc víịn ăïì cú baên

Sau ăíy lađ möơt vñ duơ

Ăïịn cuöịi thïị chiïịn II, quín ăöơi Myô víîn gùơp khoâ khùn

trong viïơc giûô ặúơc nhûông baâc sô gioêi trong ăöơi nguô Ríịt

nhiïìu nghiïn cûâu vađ giaêi phaâp ăaô ặúơc ặa ra Tuy

nhiïn, tíịt caê ăïìu khúêi ăíìu vúâi giaê ắnh sai líìm rùìng víịn

ăïì nùìm úê chïị ăöơ lûúng böíng Trong khi víịn ăïì thûơc sûơ

laơi nùìm úê cíịu truâc töí chûâc truýìn thöịng cuêa ăöơi nguô quín

y Cíịu truâc nađy tíơp trung ăïì cao caâc baâc sô ăa khoa,

trong khi ngađnh y hiïơn nay laơi hûúâng vïì caâc baâc sô

chuýn khoa Trong quín y, cú höơi thùng tiïịn nghïì

nghiïơp bùưt ăíìu tûđ chuýn mön ăïịn caâc cíịp quaên lyâ

bïơnh viïơn, khöng míịy liïn quan ăïịn cöng taâc nghiïn

cûâu Do ăoâ, caâc baâc sô treê, ặúơc ăađo taơo, caêm thíịy rùìng

phuơc vuơ trong quín y lađ möơt sûơ phñ phaơm vïì thúđi gian

vađ nùng lûơc khi chó coâ thïí lađm baâc sô ăa khoa hay trúê

thađnh möơt nhađ quaên lyâ bađn giíịy

xem anh ta ăang ăöịi mùơt vúâi loaơi tònh huöịng nađo trong böịnloaơi trïn Nïịu xaâc ắnh sai, quýịt ắnh ặa ra cuông seô sailíìm theo.

Noâi chung, löîi líìm phöí biïịn nhíịt hiïơn nay lađ viïơc xûê lyânhûông tònh huöịng, víịn ăïì phöí quaât nhû thïí chuâng chó lađmöơt loaơt nhûông sûơ kiïơn riïng leê, rúđi raơc, ăùơc biïơt, tûâc lađ thiïịuhùỉn sûơ hiïíu biïịt vađ nguýn tùưc chung vïì víịn ăïì Tíịt nhiïn,ăiïìu nađy seô díîn ăïịn nhûông hïơ quaê xíịu cuêa noâ

Ăiïìu nađy thïí hiïơn roô trong nhûông thíịt baơi cuêa Chñnhquýìn Kennedy Tuy göìm toađn nhûông ngûúđi tađi nùng,chñnh quýìn ăoâ coâ leô chó ăaơt ặúơc möơt thađnh cöng duynhíịt trong vuơ khuêng hoaêng tïn lûêa taơi Cuba, ngoađi rakhöng coâ thađnh tñch gò ăaâng kïí Lyâ do chñnh lađ caâi mađchñnh caâc thađnh viïn cuêa noâ goơi lađ “tñnh thûơc duơng” –sûơ tûđ chöịi líơp ra nhûông nguýn tùưc vađ quy tùưc, luön nhíịnmaơnh hûúâng giaêi quýịt tûđng víịn ăïì riïng leê “vúâi nhûôngăùơc tñnh cuêa noâ” Tuy nhiïn, tíịt caê moơi ngûúđi, kïí caê caâcthađnh viïn cuêa chñnh quýìn nađy ăïìu nhíơn ra rùìng caâcgiaê ắnh cú baên ăïí hoơ ra chñnh saâch vađo thúđi gian híơuchiïịn ăïìu ăaô trúê nïn löîi thúđi, khöng thûơc tïị, caê trïn bònhdiïơn quöịc nöơi vađ quöịc tïị

Ngoađi ra, möơt löîi líìm khaâ phöí biïịn nûôa lađ viïơc coi möơt sûơkiïơn múâi nhû lađ möơt thïí hiïơn cuêa möơt víịn ăïì cuô, tûđ ăoâ giaêiquýịt noâ bùìng nhûông nguýn tùưc cuô

Möơt vñ duơ cho löîi líìm nađy lađ sûơ cöị cuâp ăiïơn trïn toađnböơ khu vûơc Ăöng Bùưc ăaô noâi úê trïn, thoaơt ăíìu vöịn chólađ möơt vuơ míịt ăiïơn ắa phûúng úê khu vûơc biïn giúâi NewYork - Ontario Caâc kyô sû ăiïơn, nhíịt lađ úê thađnh phöị New

Sûơ cöị míịt ăiïơn toađn khu vûơc Ăöng Bùưc cuêa Bùưc Myô tûđ

St Lawrence ăïịn Washington höìi thaâng 11.1965 lađ sûơ

kiïơn thuöơc loaơi bíịt thûúđng nađy Hoùơc coâ thïí kïí ra ăíy

thaêm hoơa tûđ viïơc sûê duơng thalidomide trong dûúơc phíím

díîn ăïịn viïơc hađng loaơt treê sú sinh bõ dõ tíơt höìi ăíìu thíơp

niïn 60 Ăoâ thíơt sûơ lađ nhûông tònh huöịng, nhûông sûơ kiïơn

hiïịm khi xaêy ra

Tuy nhiïn, khi chuâng xaêy ra, ta ríịt cíìn ăùơt cíu hoêi: “Ăoâ

thûơc sûơ lađ möơt ngoaơi lïơ hay lađ sûơ xuíịt hiïơn líìn ăíìu tiïn cuêa

möơt loaơi víịn ăïì múâi?”

Vađ chñnh ăoâ lađ loaơi sûơ kiïơn, tònh huöịng thûâ tû mađ caâc quýịt

ắnh phaêi giaêi quýịt: sûơ xuíịt hiïơn líìn ăíìu cuêa möơt víịn ăïì

phöí quaât múâi

Theo hai vñ duơ trïn, chuâng ta coâ thïí thíịy roô caê hai sûơ cöị

míịt ăiïơn vađ dõ tíơt treê sú sinh, trong ăiïìu kiïơn kyô thuíơt

hiïơn ăaơi hiïơn nay, coâ xu hûúâng trúê thađnh nhûông víịn ăïì

phöí quaât, trûđ phi nhûông giaêi phaâp chung ặúơc ặa ra

Noâi chung, trûđ nhûông sûơ kiïơn ngoaơi lïơ, caâc sûơ kiïơn phöí

quaât ăođi hoêi nhûông giaêi phaâp phöí quaât – möơt nguýn tùưc,

möơt chñnh saâch chung Möơt khi nguýn tùưc chung ăaô coâ, thò

moơi biïíu hiïơn khaâc nhau cuêa möơt tònh huöịng chung ăïìu coâ

thïí ặúơc giaêi quýịt hiïơu quaê, bùìng viïơc ăiïìu chónh nguýn

tùưc ăoâ vađo tñnh chíịt cuơ thïí cuêa tònh hònh hiïơn taơi Ngoađi ra,

nhûông sûơ kiïơn, tònh huöịng thûơc sûơ lađ ngoaơi lïơ seô coâ nhûông

caâch giaêi quýịt riïng Roô rađng chuâng ta khöng thïí ăïì ra

nhûông nguýn tùưc trong nhûông tònh huöịng ăùơc biïơt nađy

Ngûúđi ra quýịt ắnh hiïơu quaê cíìn dađnh thúđi gian xaâc ắnh

sûơ phaêi mang tñnh chíịt bao quaât, phöí biïịn; ăiïìu nađy cađngăuâng hún vúâi caâc sûơ kiïơn trong quaâ trònh saên xuíịt.Trong quaên lyâ saên xuíịt, ngûúđi ta gùơp hađng trùm víịnăïì trong möơt thaâng Tuy nhiïn, sau khi phín tñch thò

ăa söị chó lađ nhûông triïơu chûâng cuêa möơt söị tònh huöịng,hay víịn ăïì cú baên Caâc kyô sû saên xuíịt hay quaên lyâ möơtquy trònh ăún leê trong möơt nhađ maây khöng thïí thíịy ặúơcăiïìu nađy Möơt víịn ăïì chung chó löơ diïơn khi phín tñchtoađn böơ khöịi lûúơng cöng viïơc trong möơt thúđi gian ăaângkïí, chùỉng haơn vađi thaâng Vađ chó khi xaâc ắnh ặúơc víịnăïì chung ăoâ thò viïơc quaên lyâ quy trònh saên xuíịt múâi trúênïn hiïơu quaê mađ thöi

Loaơi tònh huöịng thûâ hai lađ nhûông sûơ kiïơn ăùơc biïơt, ăöơcnhíịt ăöịi vúâi töí chûâc; song vïì baên chíịt thò ăíy thûơc sûơ lađmöơt víịn ăïì phöí quaât

Vñ duơ cho loaơi víịn ăïì nađy coâ thïí lađ trûúđng húơp möơt cöng

ty nhíơn ặúơc lúđi ăïì nghõ saâp nhíơp tûđ möơt cöng ty khaâclúân hún Roô rađng, nïịu cöng ty chíịp nhíơn thò tònh huöịngtrïn lađ duy nhíịt, khöng bao giúđ lùơp laơi nûôa

Tuy nhiïn, vïì baên chíịt thò ăíy laơi lađ möơt tònh huöịngphöí biïịn, luön xaêy ra Ăïí suy nghô vađ quýịt ắnh traêlúđi “Coâ” hay “Khöng” cho ăïì nghõ saâp nhíơp nhû trïn,cíìn phaêi coâ möơt söị nguýn tùưc chung Nhûông nguýntùưc ăoâ cíìn ặúơc moơi ngûúđi cuđng xíy dûơng dûơa trïn kinhnghiïơm caâ nhín

Loaơi tiïịp theo lađ nhûông sûơ kiïơn ngoaơi lïơ, duy nhíịt

2 Xaâc ắnh roô caâc ýu cíìu mađ cíu traê lúđi cho víịn ăïì phaêi

thoêa maôn, tûâc lađ caâc ăiïìu kiïơn bao quaât

3 Suy nghô kyô lûúông vïì nhûông gò lađ “ăuâng ăùưn”, tûâc lađ

nhûông giaêi phaâp cho caâc ýu cíìu noâi trïn trûúâc khi suy

nghô ăïịn caâc thoêa hiïơp, ăiïìu chónh, nhûúơng böơ cíìn phaêi

lađm ăïí quýịt ắnh ặúơc chíịp nhíơn

4 Xaâc ắnh möơt quýịt ắnh bao hađm viïơc ặa ra caâc hađnh

ăöơng ăïí thûơc hiïơn vađ triïín khai caâc quýịt ắnh íịy

5 Coâ cú chïị phaên höìi nhùìm kiïím tra tñnh hiïơu quaê, tñnh

ăuâng ăùưn cuêa quýịt ắnh ăöịi vúâi tònh hònh thûơc tïị

Ăoâ chñnh lađ nhûông ýịu töị cuêa möơt quaâ trònh ra quýịt ắnh

hiïơu quaê

1 Cíu hoêi ăíìu tiïn phaêi ăùơt ra lađ: “Ăíy lađ möơt tònh huöịng

phöí quaât hay chó lađ möơt ngoaơi lïơ? Tònh huöịng nađy coâ thûúđng

xuýn xaêy ra khöng, hay ăoâ chó lađ möơt tònh huöịng caâ biïơt

cíìn coâ sûơ giaêi quýịt ăùơc biïơt?” Búêi möơt tònh huöịng phöí quaât,

möơt víịn ăïì chung seô ặúơc giaêi quýịt qua möơt nguýn tùưc,

möơt quy tùưc nađo ăoâ

Chuâng ta cíìn phín biïơt böịn loaơi tònh huöịng khaâc nhau

Loaơi ăíìu tiïn thûơc sûơ mang tñnh chíịt phöí quaât, möơt sûơ kiïơn

ăún leê chó lađ möơt “triïơu chûâng” mađ thöi

Ăa söị caâc víịn ăïì naêy sinh trong cöng viïơc thûúđng nhíơt

cuêa chuâng ta thuöơc loaơi nađy Vñ duơ, caâc quýịt ắnh vïì lûu

kho hađng hoâa, thûơc ra khöng phaêi lađ möơt “quýịt ắnh”

thûơc sûơ, mađ chó lađ möơt sûơ ăiïìu chónh Möơt víịn ăïì thûơc

taơi (trong khi chuâng víîn ăang ăem laơi lúơi nhuíơn lúân chocöng ty); líơp ra möơt phođng thñ nghiïơm vò muơc ăñch nađy;xíy dûơng möơt cú cíịu vöịn múâi v.v

Tûúng tûơ, quýịt ắnh phi tíơp trung hoâa cuêa Sloan cuông

ăi ngûúơc laơi vúâi híìu hïịt nhûông hiïíu biïịt vïì quaên trõ phöíbiïịn vađo thúđi ăiïím ăoâ

Ngay caê ăöịi vúâi möơt doanh nhín coâ tiïịng lađ cíịp tiïịn taơiMyô luâc ăoâ lađ Henry Ford, caâc quýịt ắnh nhû cuêa Vail vađSloan coâ leô cuông trúê nïn quaâ laơ luđng, kyđ quùơc Theo Ford,kiïíu xe húi Model T seô lađ kiïíu daâng xe thñch húơp moơi luâc,moơi núi YÂ tûúêng liïn tuơc ăađo thaêi caâc quy trònh hiïơn taơi cuêaVail coâ leô lađ möơt sûơ ăiïn röì ăöịi vúâi Ford Bïn caơnh ăoâ, Fordcuông luön tin rùìng chó coâ thùưt chùơt kiïím soaât tûđ trïn xuöịngmúâi coâ thïí coâ hiïơu quaê vađ ăem laơi kïịt quaê töịt trong kinhdoanh Phûúng phaâp phi tíơp trung hoâa cuêa Sloan coâ leô seôkhöng bao giúđ ặúơc Ford chíịp nhíơn Traâi laơi, noâ coâ thïí bõcoi lađ möơt ăiïím ýịu chïịt ngûúđi trong töí chûâc

CAÂC ÝỊU TÖỊ CUÊA QUAÂ TRÒNH RA QUÝỊT ẮNH

Caâc phíím chíịt quan troơng trong caâc quýịt ắnh nhû cuêaVail vađ Sloan khöng phaêi lađ tñnh cíịp tiïịn hay tñnh gíy tranhcaôi cuêa chuâng, mađ ăoâ lađ:

1 Sûơ yâ thûâc roô rađng vïì tñnh chíịt chung, phöí quaât cuêa möơtvíịn ăïì: möơt víịn ăïì phöí quaât chó coâ thïí ặúơc giaêi quýịtbùìng möơt quýịt ắnh trong ăoâ ặa ra möơt nguýn tùưccuơ thïí

General Motors ăïìu lađ nhûông ăaêng viïn Ăaêng Cöơng hođa

theo ặúđng löịi baêo thuê!

Nhûông quýịt ắnh cuêa Vail vađ Sloan ăïìu coâ möơt söị ăiïím

chung, duđ chuâng hûúâng túâi viïơc giaêi quýịt nhûông víịn ăïì

khaâc nhau, ặa ra nhûông giaêi phaâp cuơ thïí hoađn toađn khaâc

nhau Hoơ ăïìu giaêi quýịt víịn ăïì vúâi mûâc ăöơ hiïíu biïịt, khaâi

quaât hoâa cao nhíịt, síu sùưc nhíịt Hoơ luön suy nghô vïì caâc

quýịt ắnh vađ ăïì ra möơt söị nguýn tùưc ăïí tiïịp cíơn chuâng

Caâc quýịt ắnh cuêa hoơ ăïìu mang tñnh chiïịn lûúơc hún lađ

nhûông sûơ ăiïìu chónh tuđy theo nhûông ăođi hoêi cuêa tònh hònh

thûơc tïị Coâ thïí chuâng gíy tranh caôi, song chuâng thûơc sûơ

mang tñnh caâch tín cao Thûơc chíịt mađ noâi, caê nùm quýịt

ắnh trong caâc víịn ăïì kïí trïn ăïìu ăi ngûúơc laơi vúâi nhûông

suy nghô thöng thûúđng vađo thúđi ăiïím ăoâ

Trûúâc ăoâ, Vail ăaô tûđng lađm Chuê tõch cöng ty Bell vađ bõ

Höơi ăöìng quaên trõ sa thaêi möơt líìn Vúâi nhûông ngûúđi coi

lúơi nhuíơn lađ muơc tiïu duy nhíịt cuêa kinh doanh thò quan

niïơm coi “kinh doanh cuêa cöng ty lađ cung cíịp dõch vuơ”

quaê lađ möơt ăiïìu gò ăoâ ăiïn röì, ngúâ ngíín Tûúng tûơ, ríịt

nhiïìu ngûúđi phaên ăöịi niïìm tin cuêa öng ta trong viïơc coi

caâc quy ắnh, luíơt lïơ lađ phuơc vuơ cho lúơi ñch vađ sûơ töìn taơi

cuêa chñnh doanh nghiïơp Chó maôi sau nađy, vađo ăíìu thïị

kyê XX, khi cöng ty ặâng trûúâc nguy cú quöịc hûôu hoâa,

Höơi ăöìng quaên trõ múâi triïơu höìi Vail trúê laơi Nhûng ngay

caê luâc ăoâ, nhûông quýịt ắnh cíịp tiïịn nhíịt cuêa öng víîn

bõ Höơi ăöìng quaên trõ tûđ chöịi Ăoâ lađ quýịt ắnh ăíìu tû

vađo viïơc nghiïn cûâu tòm ra nhûông quy trònh vađ cöng

nghïơ múâi, thay thïị cho nhûông quy trònh cöng nghïơ hiïơn

Sloan nhíơn ra rùìng, ăíy khöng chó víịn ăïì gíy ra búêi sûơsaâp nhíơp vađ mua laơi, mađ lađ möơt víịn ăïì cho caâc doanh nghiïơpcoâ quy mö lúân noâi chung Theo öng, caâc tíơp ăoađn kinhdoanh coâ quy mö lúân cíìn sûơ thöịng nhíịt trong chó ăaơo vađsûơ kiïím soaât, quaên lyâ tíơp trung, vúâi quýìn lûơc thíơt sûơ trongtay böơ maây quaên lyâ cíịp cao Tuy nhiïn, caâc cíịp quaên lyâ bïndûúâi cuông cíìn coâ sûơ tûơ do, thíím quýìn vađ traâch nhiïơm tronghađnh ăöơng, cuông nhû cíìn coâ quy mö cöng viïơc ăuê lúân ăïíthïí hiïơn, vađ sau cuđng, cíìn ặúơc cöng nhíơn khi ăaơt thađnhtñch vađ kïịt quaê Ăiïìu nađy cađng trúê nïn quan troơng khi cöng

ty phaât triïín vađ múê röơng – cađng luâc cöng ty cađng cíìn dûơavađo nhûông con ngûúđi lađm viïơc maơnh meô vađ ăöơc líơp

Nhûông ngûúđi tiïìn nhiïơm cuêa Sloan coi ăíy lađ víịn ăïì thuöơcvïì tñnh caâch caâ nhín, seô ặúơc giaêi quýịt thöng qua “möơt cuöơcăíịu tranh giađnh quýìn lûơc” Ngûúơc laơi, Sloan coi ăíy lađ víịnăïì vïì cú chïị, chó ặúơc giaêi quýịt qua möơt cíịu truâc töí chûâcmúâi – phi tíơp trung hoâa – trong ăoâ cín bùìng sûơ tûơ chuê ắaphûúng trong hoaơt ăöơng vúâi sûơ kiïím soaât chung vïì phûúnghûúâng vađ chñnh saâch tûđ töíng cöng ty

Tñnh hiïơu quaê cuêa giaêi phaâp nađy ặúơc thïí hiïơn roô nhíịttrong möơt lônh vûơc mađ General Motors khöng thađnhcöng Tûđ giûôa nhûông nùm 1930, cöng ty nađy toê ra ríịtkeâm coêi trong viïơc dûơ ăoaân vađ hiïíu ặúơc xu hûúâng chñnhtrõ cuêa dín Myô, cuông nhû khuynh hûúâng vađ chñnh saâchcuêa chñnh phuê Myô Lyâ do ăíy chñnh lađ khu vûơc duy nhíịt

úê General Motors khöng coâ sûơ “phi tíơp trung hoâa”: tronggiai ăoaơn nađy, toađn böơ caâc nhađ quaên lyâ cíịp cao úê

nghiïơp cuêa Vail sùưp ăïịn höìi kïịt thuâc Sloan lađ ngûúđi coâ tñnh

caâch khaâc hùỉn Vail, hoađn caênh cuêa cöng ty General Motors

cuông khaâc cöng ty Bell Tuy nhiïn, quýịt ắnh khiïịn Sloan

ặúơc nhúâ túâi nhiïìu nhíịt – quýịt ắnh phi tíơp trung hoâa cú

cíịu töí chûâc cuêa General Motors thò laơi cuđng möơt loaơi so vúâi

nhûông quýịt ắnh mađ Vail ặa ra cho hïơ thöịng ăiïơn thoaơi

Bell trûúâc ăoâ

Nhû chñnh Sloan nhúâ laơi trong cuöịn höìi kyâ Nhûông nùm

thaâng vúâi General Motors cuêa töi (New York, Doubleday,

1964), khi öng ta nhíơm chûâc nùm 1922, cöng ty coâ cú cíịu töí

chûâc khaâ loêng leêo Nhiïìu böơ phíơn trûúâc ăoâ khöng líu cođn lađ

nhûông cöng ty ăöơc líơp, múâi bõ GM mua laơi Laônh ăaơo caâc böơ

phíơn víîn quaên lyâ chuâng nhû thïí ăoâ lađ cöng ty cuêa riïng hoơ!

Tònh hònh nađy coâ thïí coâ hai caâch giaêi quýịt truýìn

thöịng Möơt lađ, loaơi boê thùỉng tay caâc laônh ăaơo cuô cuêa

caâc cöng ty ặúơc mua laơi vađ saâp nhíơp Ăíy chñnh lađ

caâch thöịng nhíịt ngađnh theâp Hoa Kyđ mađ John D

Rockefeller ăaô thûơc hiïơn khi mua laơi caâc cöng ty

Standard Oil Trust vađ J P Morgan vađi nùm trûúâc ăoâ

Hai lađ, ăïí cho nhûông laônh ăaơo cuêa caâc cöng ty múâi saâp

nhíơp tiïịp tuơc ăiïìu hađnh quaên lyâ, töíng cöng ty híìu nhû

khöng can thiïơp trûơc tiïịp Theo caâch nađy, ngûúđi ta hy

voơng lúơi ñch tađi chñnh cuêa möîi böơ phíơn seô khiïịn cho

caâc caâ nhín laônh ăaơo hađnh ăöơng vò lúơi ñch chung cuêa

toađn cöng ty Ngûúđi saâng líơp GM – Durant, vađ ngûúđi

tiïìn nhiïơm cuêa Sloan – Pierre du Pont, choơn caâch nađy

Tuy nhiïn, khi Sloan vïì cöng ty, sûơ tûđ chöịi húơp taâc giûôa

hai nhađ laônh ăaơo noâi trïn ăaô lađm huêy hoaơi caê cöng ty

hoơ víîn giûô thoâi quen cuô trong viïơc ăíìu tû vađo tiïịt kiïơm

úê ngín hađng, mua baêo hiïím, cíìm cöị v.v Nhûông ngûúđimaơo hiïím hún tham gia ăíìu cú trïn thõ trûúđng chûângkhoaân Vail khöng phaât minh ra nhûông “Dò Sally”, songöng ăaô biïịn ăöíi hoơ tûđ nhûông ngûúđi coâ tiïìn thađnh nhûôngnhađ ăíìu tû, huy ăöơng vöịn vò lúơi ñch cuêa chñnh hoơ vađ vòlúơi ñch cuêa cöng ty Bell Phûúng phaâp nađy giuâp cöng tyhuy ăöơng ặúơc hađng trùm tyê ăöla cíìn cho kinh doanhvađ ăíìu tû suöịt nûêa thïị kyê qua Trong suöịt thúđi gian nađy,cöí phiïịu AT&T luön lađ trung tím trong caâc kïị hoaơch ăíìu

tû cuêa tíìng lúâp trung lûu úê Myô vađ Canada

Vail thûơc hiïơn yâ tûúêng nađy bùìng nhûông phûúng tiïơn sùĩncoâ cuêa cöng ty Thay vò dûơa vađo phöị Wall (tûâc caâc ngín hađngMyô), hïơ thöịng Bell trong suöịt nhûông nùm qua vûđa lađ ngínhađng, vûđa lađ ngûúđi baêo laônh cho chñnh hoơ Ngûúđi trúơ lyâ chñnhcho Vail vïì caâc víịn ăïì tađi chñnh, Walter Gifford, sau nađy ăaôlađ ngûúđi kïị nhiïơm Vail úê võ trñ CEO cuêa cöng ty

Nhûông quýịt ắnh cuêa Vail tuđy thuöơc vađo caâc víịn ăïì cuêaöng ta vađ cuêa töí chûâc Tuy nhiïn, nhûông suy nghô cú baênăùìng sau nhûông quýịt ắnh íịy thïí hiïơn roô ăùơc trûng cuêamöơt quýịt ắnh hiïơu quaê

Möơt vñ duơ khaâc thuöơc vïì Alfred P Sloan Jr7 Öng nađy nùưmquýìn laônh ăaơo úê General Motors vađo nùm 1922, khi sûơ

gian 1860-1920, viïơc chñnh phuê súê hûôu caâc moê than

vađ caâc nhađ maây ăiïơn úê Anh v.v Tíịt caê ăïìu coâ lyâ do

chñnh lađ: doanh nghiïơp khöng huy ăöơng ăuê lûúơng vöịn

cíìn thiïịt cho kinh doanh

Chuâng ta khöng roô liïơu Vail coâ hiïíu hïịt tíìm quan troơng cuêa

víịn ăïì nađy hay khöng Tuy nhiïn, chùưc chùưn lađ öng ta thíịy

ặúơc nhu cíìu vöịn khöíng löì cuêa cöng ty Bell, lûúơng vöịn nađy

khöng thïí huy ăöơng ặúơc tûđ thõ trûúđng vöịn hiïơn coâ Caâc cöng

ty khaâc, nhíịt lađ caâc cöng ty ăiïơn lûơc, chó cöị lađm sao cho traâi

phiïịu cöng ty trúê nïn híịp díîn hún ăöịi vúâi caâc nhađ ăíìu cú

Hoơ líơp ra caâc cöng ty cöí phíìn, huy ăöơng vöịn bùìng cöí phiïịu

cuêa cöng ty meơ vúâi nhûông ûu ăaôi vïì ăíìu tû, trong khi nhu

cíìu vöịn cho hoaơt ăöơng kinh doanh saên xuíịt chuê ýịu ặúơc

ăaâp ûâng bùìng caâc khoaên vay tûđ nhûông nguöìn truýìn thöịng

nhû caâc cöng ty baêo hiïím Vail thíịy rùìng huy ăöơng vöịn theo

nhûông caâch trïn roô rađng khöng öín ắnh vađ an toađn

Cöí phiïịu AT&T mađ Vail thiïịt kïị ăïí giaêi quýịt víịn ăïì vöịn

kinh doanh hoađn toađn khaâc hùỉn vúâi nhûông cöí phiïịu ăíìu tû

khaâc, ngoaơi trûđ hònh thûâc cuêa noâ Ăíy lađ möơt loaơi chûâng

khoaân dađnh cho ăaơi chuâng, cho nhûông “Dò Sally” – tïn goơi

chung cho nhûông ngûúđi thuöơc tíìng lúâp trung lûu múâi nöíi,

coâ sùĩn tiïìn ăïí ăíìu tû nhûng khöng ăuê nhiïìu ăïí kinh doanh

Cöí phiïịu AT&T híìu nhû ặúơc baêo ăaêm vïì lúơi tûâc, ăöìng thúđi

ăem laơi nhûông hûâa heơn vïì giaâ trõ gia tùng, baêo vïơ ngûúđi cíìm

giûô noâ khoêi aênh hûúêng cuêa laơm phaât

Khi Vail thiïịt kïị cöng cuơ tađi chñnh noâi trïn, thûơc tïị lađ

nhûông nhađ ăíìu tû kiïíu “Dò Sally” chûa töìn taơi Nhûông

ngûúđi trung lûu ăoâ coâ ăuê tiïìn ăíìu tû vađo cöí phiïịu, song

7 Chuâng töi choơn caâc vñ duơ vïì kinh doanh úê ăíy vò chuâng ñt nhiïìu ăún giaên vađ dïî hiïíu hún so vúâi caâc quýịt ắnh khaâc, chùỉng haơn liïn quan ăïịn caâc chñnh saâch cuêa chñnh phuê, vöịn cíìn sûơ giaêi thñch kyô hún vïì böịi caênh vađ tònh hònh chñnh trõ Caâc quýịt ắnh trong chñnh phuê, quín ăöơi, bïơnh viïơn, hay möơt trûúđng ăaơi hoơc, tuy nhiïn, víîn thïí hiïơn cuđng möơt khaâi niïơm nhû caâc töí chûâc kinh doanh – phíìn tiïịp theo cuêa chûúng nađy vađ caê chûúng kïị tiïịp seô cho thíịy ăiïìu nađy.

ặúơc rùìng, ăïí cho cöng taâc nghiïn cûâu trúê nïn hiïơu quaê thònoâ phaêi lađ sûơ saâng taơo ra tûúng lai, ăöìng thúđi lađ ‘keê thuđ” cuêahiïơn taơi Trong híìu hïịt caâc phođng thñ nghiïơm cöng nghiïơphiïơn nay víîn cođn phöí biïịn nhûông phûúng phaâp nghiïn cûâubaêo thuê, luön coâ xu hûúâng gòn giûô hiïơn taơi vađ nhûông thađnhcöng cuêa noâ – ăiïìu mađ phođng thñ nghiïơm Bell ngay tûđ ăíìuăaô kiïn quýịt neâ traânh.

Möơt thíơp kyê gíìn ăíy ăaô chûâng minh tñnh ăuâng ăùưntrong caâc quan niïơm cuêa Vail Phođng thñ nghiïơm Vail ăaôphaât triïín cöng nghïơ ăiïơn thoaơi túâi mûâc toađn böơ khu vûơcBùưc Myô sûê duơng chung möơt töíng ăađi tûơ ăöơng Ngoađi ra,hïơ thöịng Bell ngađy nay cođn vûún xa ra hađng loaơt lônhvûơc mađ chñnh Vail, vađo thúđi cuêa öng ta, cuông chûa daâm

mú túâi, nhû viïơc truýìn caâc chûúng trònh TV, dûô liïơu maâytñnh, vïơ tinh viïîn thöng v.v Tíịt caê nhûông phaât triïínkhoa hoơc kyô thuíơt giuâp coâ ặúơc nhûông thađnh tûơu trïnăïìu bùưt nguöìn tûđ nhûông nghiïn cûâu cuêa phođng thñnghiïơm nađy Duđ ăoâ lađ nhûông lyâ thuýịt khoa hoơc, nhûôngsaên phíím vađ quy trònh múâi nhû baân díîn, logic vađ thiïịtkïị maây tñnh

Trong giai ăoaơn sau choât cuêa sûơ nghiïơp (ăíìu nhûông nùm1920), Vail phaât minh ra thõ trûúđng vöịn ăaơi chuâng – möơt líìnnûôa cuông lađ ăïí ăaêm baêo cho sûơ töìn taơi cuêa hïơ thöịng Bellnhû lađ möơt cöng ty tû nhín

Nhiïìu doanh nghiïơp thûúđng ặâng trûúâc nguy cú rúi vađotay chñnh phuê do khöng coâ khaê nùng huy ăöơng ăuênguöìn vöịn cíìn thiïịt Coâ ríịt nhiïìu vñ duơ minh hoơa: caâccöng ty xe lûêa úê chíu Íu bõ quöịc hûôu hoâa trong thúđi

vûơc Cuơ thïí, nhiïơm vuơ cuêa hoơ lađ treê hoâa, caêi töí caâc UÊy ban,

caâc cú quan ra luíơt lïơ vïì thûúng maơi, sao cho chuâng hoaơt

ăöơng töịt nhíịt, baêo vïơ quýìn lúơi chung cuêa cöơng ăöìng, cuđng

luâc ăoâ víîn ăaêm baêo cho hïơ thöịng Bell hoaơt ăöơng töịt Chñnh

laônh ăaơo cuêa caâc cöng ty con nađy lađ nhûông ngûúđi seô tham

gia vađo böơ maây quaên lyâ cíịp cao cuêa Bell trong tûúng lai Do

ăoâ, phûúng phaâp trïn seô giuâp cho tinh thíìn tön troơng luíơt

lïơ ặúơc lan toêa trong toađn cöng ty

Quýịt ắnh thûâ ba cuêa Vail lađ sûơ thađnh líơp möơt trong nhûông

phođng thñ nghiïơm nghiïn cûâu khoa hoơc thađnh cöng nhíịt:

phođng thñ nghiïơm Bell Möơt líìn nûôa yâ tûúêng khúêi ăíìu cuêa Vail

lađ duy trò thïị ăöơc quýìn cuêa möt cöng ty tû nhín nhû Bell

Tuy nhiïn, cíu hoêi ăùơt ra líìn nađy lađ, “Lađm sao ăïí möơt cöng

ty ăöơc quýìn thíơt sûơ trúê nïn caơnh tranh?” Roô rađng ăíy khöng

phaêi lađ möơt sûơ caơnh tranh thöng thûúđng vúâi caâc ăöịi thuê khaâc

Tuy nhiïn, nïịu khöng xaâc ắnh ặúơc sûơ caơnh tranh thò möơt

cöng ty ăöơc quýìn seô mau choâng suy ýịu vađ luơi tađn

Vail ăi ăïịn kïịt luíơn rùìng, möơt cöng ty ăöơc quýìn coâ thïí

töí chûâc sûơ caơnh tranh giûôa hiïơn taơi vađ tûúng lai cuêa noâ

Viïîn thöng lađ möơt ngađnh cöng nghïơ, tûúng lai cuêa ngađnh

nùìm trong tay nhûông cöng nghïơ múâi vađ tiïn tiïịn hún Phođng

thñ nghiïơm Bell khöng phaêi lađ möơt phođng thñ nghiïơm ăíìu tiïn

trong ngađnh nađy Song ăoâ lađ phođng thñ nghiïơm ăíìu tiïn ặúơc

thiïịt kïị ăïí lađm cho nhûông gò hiïơn taơi trúê nïn löîi thúđi, duđ

chuâng coâ ăang thađnh cöng vađ sinh lúơi bao nhiïu ăi nûôa

Khi phođng thñ nghiïơm Bell hònh thađnh vađo thúđi gian Thïị

chiïịn I, ăoâ lađ möơt caâch tín ghï gúâm trong ngađnh viïîn thöng

Ngay caê ngađy nay cuông khöng coâ nhiïìu doanh nhín hiïíu

baâo vađ thoêa maôn nhûông ýu cíìu vïì dõch vuơ ăiïơn thoaơi cuêacöng chuâng.

“Cöng viïơc kinh doanh cuêa chuâng töi lađ cung cíịp dõch vuơ”trúê thađnh cam kïịt cuêa cöng ty Bell ngay tûđ khi Vail nhíơmchûâc, möơt cam kïịt khaâ laơ líîm trïn thõ trûúđng vađo thúđi gianăíìu thïị kyê XX Khöng bùìng lođng chó vúâi viïơc nïu lïn camkïịt, Vail luön coi thûúâc ăo thađnh tñch cuêa caâc nhađ quaên lyâvađ toađn böơ hoaơt ăöơng cuêa cöng ty phaêi lađ viïơc hoađn thađnhdõch vuơ hún lađ nhûông thađnh tñch vïì lúơi nhuíơn Caâc cíịp quaênlyâ phaêi chõu traâch nhiïơm vïì kïịt quaê dõch vuơ Cođn cöng viïơccuêa nhûông nhađ quaên lyâ cíịp cao lađ töí chûâc vađ cung cíịp tađichñnh cho cöng ty, sao cho viïơc cung cíịp dõch vuơ töịt nhíịtcuông phaêi ăem laơi kïịt quaê tađi chñnh töịt nhíịt

Cuông thúđi gian nađy, Vail cuông nhíơn ra rùìng sûơ ăöơc quýìnviïîn thöng úê mûâc quöịc gia khöng thïí töìn taơi úê möơt cöng ty

tû nhín Sûơ ăiïìu chónh cuêa caâc quy tùưc, luíơt lïơ lađ sûơ thaythïị duy nhíịt cho súê hûôu cuêa chñnh phuê trong cöng ty nađy.Chñnh caâc luíơt lïơ lađ vö cuđng quan troơng ăöịi vúâi sûơ töìn taơicuêa cöng ty, vò lúơi ñch cuêa cöng ty Bell

Vađo thúđi gian ăoâ, víịn ăïì nađy tuy khöng phaêi lađ múâi, songvíîn chûa phöí biïịn vađ coâ aênh hûúêng úê Myô Caâc tranh caôi, ăöịilíơp trong kinh doanh, vúâi sûơ “trúơ giuâp” cuêa tođa aân, híìu nhûăaô vö hiïơu hoâa caâc luíơt lïơ trong saâch vúê Caâc UÊy ban thûúngmaơi cuông víơy – thiïịu nhín sûơ, thiïịu tađi chñnh – hoơ trúê thađnhbuđ nhòn trong tay nhûông chñnh trõ gia giađu aênh hûúêng.Vail ăùơt muơc tiïu cho hïơ thöịng ăiïơn thoaơi Bell: lađm saocho caâc quy tùưc, luíơt lïơ trúê nïn hiïơu quaê Öng giao nhiïơmvuơ nađy cho giaâm ăöịc cuêa caâc cöng ty ăiïơn thoaơi tûđng khu

cöng ty nađy thađnh möơt cöng ty tû nhín tíìm cúô thïị giúâi –

möơt trong nhûông cöng ty coâ töịc ăöơ tùng trûúêng cao nhíịt

ÚÊ Myô, viïơc tû nhín súê hûôu hïơ thöịng ăiïơn thoaơi ặúơc coi

lađ ặúng nhiïn Tuy nhiïn, khu vûơc Bùưc Myô mađ cöng ty Bell

phuơc vuơ (göìm Myô vađ hai tónh ăöng dín nhíịt cuêa Canada lađ

Quebec vađ Ontario) lađ khu vûơc duy nhíịt trïn thïị giúâi mađ hïơ

thöịng viïîn thöng khöng thuöơc súê hûôu cuêa caâc chñnh phuê

Cöng ty Bell cuông lađ cöng ty duy nhíịt cho thíịy khaê nùng

laônh ăaơo tiïịp tuơc chíịp nhíơn ruêi ro vađ khaê nùng tùng trûúêng

cao, duđ cöng ty nađy ăöơc quýìn úê möơt khu vûơc röơng lúân vađ

ăaô ăaơt ăïịn mûâc baôo hođa taơi thõ trûúđng ban ăíìu

Lúđi giaêi thñch cho thađnh cöng trïn khöng phaêi lađ “may

mùưn” hay “Chuê nghôa baêo thuê kiïíu Myô” Lúđi giaêi thñch xaâc

ăaâng nhíịt nùìm trong böịn quýịt ắnh chiïịn lûúơc mađ Vail ăaô

ặa ra trong quaông thúđi gian gíìn 20 nùm

Vail súâm nhíơn ra rùìng hïơ thöịng ăiïơn thoaơi cíìn phaêi lađm

möơt ăiïìu gò ăoâ khaâc biïơt vúâi viïơc cûâ khû khû giûô súê hûôu tû

nhín vađ mö hònh quaên lyâ ăöơc quýìn Khùưp chíu Íu, caâc

chñnh phuê víîn quaên lyâ hïơ thöịng ăiïơn thoaơi möơt caâch “thoaêi

maâi” vađ khöng coâ ruêi ro nađo ăaâng kïí Do ăoâ, viïơc cöị gùưng

chöịng laơi nhûông nöî lûơc mua laơi cöng ty Bell cuêa chñnh phuê

chó lađ möơt hađnh ăöơng trò hoaôn mađ thöi Möơt chñnh saâch nùơng

vïì phođng thuê nhû víơy seô dïî díîn ăïịn thíịt baơi, búêi noâ lađm tï

liïơt sûơ nùng ăöơng cuêa böơ maây quaên lyâ Öng ta ăi túâi kïịt luíơn

rùìng phaêi lađm sao ăïí cöng ty Bell – möơt cöng ty tû nhín –

phaêi ăaơi diïơn cho lúơi ñch cöng nhiïìu hún bíịt cûâ cú quan

chñnh phuê nađo! Tûđ kïịt luíơn trïn, Vail ặa ra quýịt ắnh cöng

viïơc kinh doanh cuêa cöng ty ăiïơn thoaơi Bell lađ tiïn ăoaân, dûơ

chuâng Hoơ luön cöị ặa ra caâc quýịt ắnh trïn cú súê hiïíu biïịtcao nhíịt, chûâ khöng vöơi vađng, chaơy theo thúđi gian vađ töịc ăöơ.Luön tòm kiïịm nhûông “hùìng söị” trong tònh huöịng, hoơ coi viïơcquaên lyâ hađng loaơt “biïịn söị” lađ díịu hiïơu cuêa sûơ suy nghô cííuthaê vađ luöơm thuöơm Hoơ muöịn biïịt roô aênh hûúêng cuêa quýịtắnh vađ caê thûơc tïị mađ quýịt ắnh ăoâ phaêi xûê lyâ.

Nhađ quaên lyâ hiïơu quaê biïịt khi nađo möơt quýịt ắnh cíìndûơa trïn nguýn tùưc, vađ khi nađo noâ cíìn dûơa trïn thûơc tïị cuơthïí Hoơ biïịt rùìng möơt quýịt ắnh tinh tïị nhíịt lađ quýịt ắnhnùìm giûôa caâc thoêa hiïơp ăuâng ăùưn vađ sai líìm, vađ hoơ coâ thïíphín biïơt nhûông thoêa hiïơp íịy Hoơ biïịt rùìng bûúâc töịn thúđigian nhíịt trong caê möơt quy trònh khöng phaêi lađ viïơc ặa raquýịt ắnh mađ lađ viïơc lađm cho noâ trúê nïn coâ hiïơu quaê, coâtaâc duơng Möơt quýịt ắnh khöng ặúơc dûơa vađo cöng viïơc seôkhöng phaêi lađ möơt quýịt ắnh mađ chó lađ möơt yâ ắnh töịt ăeơpmađ thöi Ăiïìu nađy nghôa lađ: trong khi baên thín möơt quýịtắnh hiïơu quaê ặúơc dûơa trïn mûâc ăöơ hiïíu biïịt mang tñnhkhaâi niïơm cao nhíịt, thò hađnh ăöơng thûơc hiïơn quýịt ắnh íịycíìn phaêi cađng gíìn vúâi mûâc ăöơ ăún giaên cuêa cöng viïơc chûđngnađo töịt chûđng íịy

HAI BAĐI TÍƠP TÒNH HUÖỊNG VÏÌ VIÏƠC RA QUÝỊT ẮNH

Ngûúđi ñt ặúơc biïịt túâi nhíịt trong caâc nhađ kinh doanh vôăaơi cuêa Myô, öng Theodore Vail, coâ thïí ặúơc coi lađ ngûúđi ranhûông quýịt ắnh hiïơu quaê nhíịt trong lõch sûê kinh doanhMyô Lađ chuê tõch hïơ thöịng ăiïơn thoaơi Bell (Bell TelephoneSystem) tûđ 1910 ăïịn giûôa thíơp niïn 20, Vail ăaô xíy dûơng

6.

CAÂC ÝỊU TÖỊ CUÊA QUAÂ TRÒNH

RA QUÝỊT ẮNH

Ra quýịt ắnh chó lađ möơt trong nhiïìu nhiïơm vuơ cuêa nhađ

quaên lyâ, noâ chó töịn möơt phíìn nhoê trong quyô thúđi gian cuêa

anh ta Tuy nhiïn, ra quýịt ắnh laơi lađ möơt nhiïơm vuơ mang

tñnh ăùơc trûng ăöịi vúâi nhađ quaên lyâ, do ăoâ cíìn ăùơc biïơt lûu yâ

khi bađn vïì tñnh hiïơu quaê cuêa anh ta

Chó nhûông ngûúđi lao ăöơng tri thûâc, do võ trñ hay kiïịn thûâc

cuêa hoơ, múâi phaêi ra caâc quýịt ắnh, nhûông quýịt ắnh nađy

aênh hûúêng lúân ăïịn töí chûâc, thađnh tñch vađ kïịt quaê cuêa noâ

Vò víơy, nhađ quaên lyâ hiïơu quaê phaêi coâ caâc quýịt ắnh hiïơu

quaê Hoơ líơp caâc quýịt ắnh theo möơt quy trònh hïơ thöịng, vúâi

nhiïìu thađnh phíìn nhíịt ắnh, qua nhiïìu bûúâc khaâc nhau Tuy

nhiïn, quy trònh ăoâ hoađn toađn khöng giöịng vúâi nhûông gò mađ

nhiïìu saâch vúê hiïơn nay viïịt vïì ăïì tađi “ra quýịt ắnh” nađy

Khöng ặa ra thíơt nhiïìu quýịt ắnh, nhađ quaên lyâ hiïơu quaê

chó tíơp trung vađo nhûông quýịt ắnh quan troơng nhíịt mađ thöi

Hoơ tíơp trung suy nghô vïì nhûông víịn ăïì chung nhíịt, mang

tñnh chiïịn lûúơc, hún lađ viïơc chaơy theo víịn ăïì vađ giaêi quýịt

seô ăïịn vúâi nhûông ai choơn lûơa thûâ tûơ ûu tiïn trong nghiïncûâu dûơa trïn cú súê lađ caâc cú höơi, tûđ ăoâ theo ăuöíi ăïịn cuđngthûâ tûơ ûu tiïn ăoâ.

Möơt caâch tûúng tûơ, trong kinh doanh, caâc cöng ty thađnhcöng lađ nhûông cöng ty hûúâng vïì viïơc tòm ra cöng nghïơ múâi,

mö hònh kinh doanh múâi, chûâ khöng phaêi chó phaât triïín saênxuíịt múâi trïn nhûông díy chuýìn saên xuíịt cuô Lađm möơt caâi

gò ăoâ múâi meê duđ lúân hay nhoê thò ăöơ ruêi ro cuông lađ nhû nhau.Chuýín möơt cú höơi thađnh möơt kïịt quaê bao giúđ cuông coâ lúơihún lađ viïơc giaêi quýịt möơt víịn ăïì – tûâc lađ viïơc duy trò traơngthaâi cín bùìng cuêa quaâ khûâ

Thûâ tûơ ûu tiïn vađ nhûông viïơc coâ thïí trò hoaôn luön cíìnặúơc xem xeât, ăaânh giaâ laơi trïn cú súê thûơc tïị Khöng coâTöíng thöịng Myô nađo luön tuín theo möơt thûâ tûơ ûu tiïntrong cöng viïơc ặúơc xaâc ắnh tûđ khi öng ta múâi nhíơmchûâc caê! Trong thûơc tïị, viïơc hoađn thađnh möơt nhiïơm vuơ

ûu tiïn seô lađm thay ăöíi thûâ tûơ ûu tiïn trong caâc nhiïơmvuơ, muơc tiïu cođn laơi

Noâi caâch khaâc, nhađ quaên lyâ hiïơu quaê chó tíơp trung vađomöơt cöng viïơc ăang ặúơc giaêi quýịt mađ thöi Sau khi hoađnthađnh noâ, anh ta seô xem xeât laơi tònh hònh vađ choơn ra möơtnhiïơm vuơ ûu tiïn múâi

Sûơ tíơp trung – tûâc lađ lođng can ăaêm líơp ra nhûông quy ắnhvïì thûâ tûơ ûu tiïn cuêa cöng viïơc – lađ hy voơng duy nhíịt cuêanhađ quaên lyâ trong viïơc trúê thađnh “öng chuê” cuêa thúđi gian vađcaâc sûơ kiïơn, thay vò trúê thađnh nö lïơ cho nhûông ýịu töị nađy!

thûâ tûơ ûu tiïn trong chñnh saâch luâc ăíìu dađnh cho viïơc

chöịng naơn ngheđo ăoâi, khi ăoâ tònh hònh buöơc Töíng thöịng

phaêi thay ăöíi thûâ tûơ ûu tiïn cuêa öng

Líơp ra danh saâch nhûông viïơc coâ thïí trò hoaôn khöng phaêi

lađ viïơc thuâ võ gò, do möîi viïơc trong danh saâch nađy ăïìu coâ

thïí lađ ûu tiïn hađng ăíìu cuêa möơt ai ăoâ Coâ leô seô dïî dađng hún

lađ baơn líơp ra möơt danh saâch nhûông viïơc ûu tiïn thûơc hiïơn,

sau ăoâ cöị gùưng lađm moơi viïơc, möîi thûâ möơt ñt Ăiïìu nađy lađm

tíịt caê moơi ngûúđi vui lođng, song coâ bíịt lúơi lađ seô chùỉng lađm

xong viïơc nađo caê

Cođn ríịt nhiïìu ăiïìu coâ thïí noâi vïì viïơc phín tñch thûâ tûơ ûu

tiïn trong cöng viïơc Coâ leô ăiïìu quan troơng nhíịt khöng phaêi

lađ sûơ phín tñch thöng minh, mađ lađ sûơ can ăaêm trong viïơc

líơp ra nhûông thûâ tûơ ûu tiïn Chñnh sûơ can ăaêm nađy quýịt

ắnh caâc nguýn tùưc sau trong viïơc xaâc ắnh thûâ tûơ ûu tiïn:

Choơn lûơa tûúng lai thay vò quaâ khûâ

Tíơp trung vađo cú höơi hún lađ víịn ăïì

Choơn ra hûúâng ăi cuêa riïng mònh hún lađ chaơy theo ngûúđi

khaâc

Ăùơt ra caâc muơc tiïu tham voơng hún lađ nhûông gò an toađn,

dïî thûơc hiïơn

Ríịt nhiïìu nghiïn cûâu vïì caâc nhađ khoa hoơc cho thíịy: thađnh

tûơu ăaơt ặúơc trong nghiïn cûâu ñt phuơ thuöơc vađo khaê nùng

lađm nghiïn cûâu hún lađ lođng can ăaêm theo ăuöíi caâc cú höơi

Nhûông nhađ kïị hoaơch theo ăuöíi caâc dûơ aân do chuâng coâ veê

dïî thađnh cöng hún lađ do nhûông “thaâch thûâc” tûđ caâc víịn ăïì

nghiïn cûâu seô ñt coâ khaê nùng taơo ra sûơ khaâc biïơt Thađnh cöng