Việt Nam là một quốc gia đa dân tộc, đa tôn giáo nên quan hệ dân tộc, tôn giáo luôn là vấn đề cần được quan tâm thường xuyên. Đảng ta coi vấn đề dân tộc, tôn giáo là vấn đề chiến lược của cách mạng và sự phát triển của mối quan hệ giữa các dân tộc là nội dung đặc biệt quan trọng của quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trong các mối quan hệ xã hội, quan hệ dân tộc và tôn giáo là vấn đề hết sức phức tạp. Việc giải quyết mối quan hệ này như thế nào có ảnh hưởng lớn đến sự ổn định chính trị và sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia, nhất là các quốc gia đa dân tộc và đa tôn giáo như Việt Nam.Khi nghiên cứu tôn giáo chúng ta thấy, nếu xem xét ở phương diện cấu trúc xã hội, tôn giáo là một thực thể xã hội, là một cộng đồng có đức tin vào các thế lực siêu nhiên. Tôn giáo là một hệ thống nhỏ của xã hội bởi nó không chỉ tồn tại như một hình thái ý thức mà còn có các thiết chế như tổ chức giáo hội cùng những con người có đức tin. Còn nói đến dân tộc là đề cập một cộng đồng chính trị xã hội có đặc trưng riêng: ngôn ngữ, lãnh thổ, văn hóa, kinh tế, nhà nước. Vì vậy, giữa tôn giáo và dân tộc có mối quan hệ tương hỗ rất phức tạp, tác động, ảnh hưởng lẫn nhau với những chiều thuận, nghịch khác nhau.Qua học tập bộ môn Lý luận dân tộc và quan hệ dân tộc ở Việt Nam, đồng thời sống và làm việc trong vùng đồng bào dân tộc ít người, em nhận thấy cần phải nghiên cứu thêm chuyên đề “Vấn đề quan hệ dân tộc và tôn giáo ở Việt Nam hiện nay” để nhận thức rõ nội dung, những yếu tố tác động và quan điểm, chính sách, pháp luật của Đảng, Nhà nước trong việc giải quyết mối quan hệ dân tộc và tôn giáo ở Việt Nam hiện nay; từ đó góp phần phê phán, đấu tranh với các thủ đoạn lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo vào mục đích chính trị trên phạm vi địa phương và quốc gia.
Trang 1A MỞ ĐẦU 2
B NỘI DUNG 3
I QUAN HỆ DÂN TỘC VÀ TÔN GIÁO, NHỮNG BIỂU HIỆN CỦA QUAN HỆ DÂN TỘC VÀ TÔN GIÁO Ở VIỆT NAM HIỆN NAY: 3
1 Quan hệ dân tộc và tôn giáo: 3
2 Những biểu hiện chủ yếu của quan hệ dân tộc và tôn giáo ở Việt Nam hiện nay:5
II CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN VIỆC GIẢI QUYẾT MỐI QUAN HỆ DÂN TỘC VÀ TÔN GIÁO Ở VIỆT NAM HIỆN NAY: 9
1 Yếu tố trong nước: 9
Trang 2A MỞ ĐẦU
Việt Nam là một quốc gia đa dân tộc, đa tôn giáo nên quan hệ dân tộc, tôngiáo luôn là vấn đề cần được quan tâm thường xuyên Đảng ta coi vấn đề dân tộc,tôn giáo là vấn đề chiến lược của cách mạng và sự phát triển của mối quan hệ giữacác dân tộc là nội dung đặc biệt quan trọng của quá trình xây dựng và bảo vệ Tổquốc Trong các mối quan hệ xã hội, quan hệ dân tộc và tôn giáo là vấn đề hết sứcphức tạp Việc giải quyết mối quan hệ này như thế nào có ảnh hưởng lớn đến sự ổnđịnh chính trị và sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia, nhất là các quốc gia đadân tộc và đa tôn giáo như Việt Nam
Khi nghiên cứu tôn giáo chúng ta thấy, nếu xem xét ở phương diện cấu trúc
xã hội, tôn giáo là một thực thể xã hội, là một cộng đồng có đức tin vào các thế lựcsiêu nhiên Tôn giáo là một hệ thống nhỏ của xã hội bởi nó không chỉ tồn tại nhưmột hình thái ý thức mà còn có các thiết chế như tổ chức giáo hội cùng những conngười có đức tin Còn nói đến dân tộc là đề cập một cộng đồng chính trị - xã hội cóđặc trưng riêng: ngôn ngữ, lãnh thổ, văn hóa, kinh tế, nhà nước Vì vậy, giữa tôngiáo và dân tộc có mối quan hệ tương hỗ rất phức tạp, tác động, ảnh hưởng lẫnnhau với những chiều thuận, nghịch khác nhau
Qua học tập bộ môn Lý luận dân tộc và quan hệ dân tộc ở Việt Nam, đồngthời sống và làm việc trong vùng đồng bào dân tộc ít người, em nhận thấy cần phải
nghiên cứu thêm chuyên đề “Vấn đề quan hệ dân tộc và tôn giáo ở Việt Nam hiện nay” để nhận thức rõ nội dung, những yếu tố tác động và quan điểm, chính sách,
pháp luật của Đảng, Nhà nước trong việc giải quyết mối quan hệ dân tộc và tôngiáo ở Việt Nam hiện nay; từ đó góp phần phê phán, đấu tranh với các thủ đoạn lợidụng vấn đề dân tộc, tôn giáo vào mục đích chính trị trên phạm vi địa phương vàquốc gia
Trang 3B NỘI DUNG
I QUAN HỆ DÂN TỘC VÀ TÔN GIÁO, NHỮNG BIỂU HIỆN CỦA QUAN HỆ DÂN TỘC VÀ TÔN GIÁO Ở VIỆT NAM HIỆN NAY:
1 Quan hệ dân tộc và tôn giáo:
Trong từng giai đoạn của lịch sử, ở những quốc gia khác nhau, quan hệ giữadân tộc và tôn giáo được biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau Suy cho cùng,
sự vận động, biến đổi của tôn giáo gắn liền với sự vận động, biến đổi của dân tộc;ngược lại, mỗi cộng đồng dân tộc thường chịu ảnh hưởng ở những mức độ khácnhau bởi các tôn giáo Mối quan hệ giữa dân tộc và tôn giáo có thể khái quát ở các
xu hướng chủ đạo sau:
Một là, dân tộc, quốc gia là cơ sở, nền tảng cho sự ra đời và tồn tại của tôngiáo Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin và được xác nhận bởi lịch sử củanhân loại, tôn giáo không có nguồn gốc siêu nhiên Tôn giáo có nguồn gốc từ xãhội hiện thực Trong Phê phán triết học pháp quyền của Hêghen, C.Mác khẳngđịnh: “Nhà nước ấy, xả hội ấy sản sinh ra tôn giáo”
Hai là, quá trình ra đời, phát triển của tôn giáo gắn liền với sự biến động củacộng đồng tộc người, dân tộc, quốc gia trong lịch sử
Tôn giáo chỉ ra đời khi trình độ nhận thức của con người và xã hội loàingười đã phát triển đến một trình độ nhất định Ph.Ăngghen viết: “Tôn giáo sinh ratrong một thời đại hết sức nguyên thủy Do đó, những khái niệm tôn giáo ban đầu
ấy, thường chung cho mỗi tập đoàn những dân tộc cùng dòng máu” Sự xuất hiệncủa nhà nước quốc gia đã kéo theo sự thay đổi trong đời sống tôn giáo của cộngđồng, đánh dấu bằng sự ra đời của các tôn giáo dân tộc Buổi ban đầu của thời kỳnày, mỗi dân tộc, mỗi quốc gia đều có chung một tôn giáo và coi nó như là chínhthống, chi phối tâm linh, làm nền tảng tinh thần và góp phần xây dựng bản sắcriêng của cộng đồng Ph.Ăngghen đã chỉ rõ: “Những vị thần được tạo ra ở mỗidân tộc là những vị thần dân tộc; lĩnh vực chi phối của các vị thần đó không vượtquá biên giới của lãnh thổ dân tộc mà các vị thần ấy phải bảo vệ, và ngoài biêngiới đó thì do các vị thần khác tiến hành một sự thống trị không ai tranh giànhđược Tất cả các vị thần ấy chỉ có thể tiếp tục tồn tại trong trí tưởng tượng chừngnào dân tộc tạo ra các vị thần ấy còn tồn tại, khi dân tộc đó tiêu vong thì các vịthần ấy cũng tiêu vong theo” Sự ra đời của đạo Hindu, đạo Do Thái và nhiều tôngiáo khác là những minh chứng điển hình
Trang 4Khi lịch sử có những thay đổi lớn, đôi khi là do các cuộc chiến tranh đã làmthay đổi sâu sắc diện mạo nhân loại Trong bối cảnh đó, đã hình thành các tôn giáo
có tính khu vực và thế giới Đạo Kitô đã bước ra khỏi địa hạt ban đầu, từng bướchiện diện ở nhiều khu vực trên thế giới Đạo Phật cũng tương tự, lan tỏa ra cácnước xung quanh Ấn Độ Ngược lại, với những biến cố trên cũng đã làm mất đinhiều quốc gia - dân tộc, kéo theo là sự lụi tàn tôn giáo của các quốc gia - dân tộcđó
Như vậy, theo dòng lịch sử, sự ra đời và tiêu vong của các hình thái tôn giáogắn liền với số phận của các cộng đồng tộc người, dân tộc, quốc gia Sự tiêu vongcủa các thị tộc, bộ lạc kéo theo sự tiêu vong hay biến dạng của các hình thái tôngiáo tương ứng và sự ra đời của các tôn giáo dân tộc Đến lượt mình, những tôngiáo dân tộc lại bị mất đi với sự tiêu vong của một số dân tộc, cùng với quá trình
đó là sự bành trướng tôn giáo của một dân tộc thành tôn giáo khu vực hay thế giới.Cho đến ngày nay, xu hướng này vẫn không ngừng diễn ra Các tôn giáo dân tộc,khu vực và thế giới vừa chung sống vừa cạnh tranh, thậm chí tranh chấp, xung độtnhau, trong đó không ít là phục vụ mục đích chính trị, quân sự của các giai cấpthống trị
Ba là, sự tiếp biến tôn giáo diễn ra dưới tác động của những điều kiện kinh
tế, chính trị, văn hóa, xã hội nhất định của dân tộc
Lịch sử phát triển của các tôn giáo cho thấy, hầu hết các hình thức tôn giáo
ra đời và phát triển đều phải biến đổi trên cơ sở kế thừa và vay mượn các chất liệu
có sẵn trong đời sống của cộng đồng dân tộc bởi suy cho cùng, tôn giáo có nguồngốc từ xã hội hiện thực Với những tôn giáo ngoại nhập cũng không phải là mộtngoại lệ Muốn du nhập và phát triển vào một cộng đồng dân tộc nào đó, bản thântôn giáo đó cũng phải tự biến đổi, tự thích nghi với đặc điểm, truyền thống văn hóacủa dân tộc Chính việc bị chi phối bởi văn hóa bản địa để tồn tại đã làm nảy sinhhiện tượng cùng một tôn giáo nhưng ở mỗi cộng đồng, dân tộc, quốc gia khác nhaulại có những biểu hiện khác nhau Chẳng hạn, sự biểu hiện đa dạng của đạo Phật,đạo Tin Lành trên thế giới là những ví dụ
Ngày nay, bên cạnh xu hướng toàn cầu hóa về mọi mặt của đời sống xã hộiđang diễn ra mạnh mẽ, xu hướng đề cao lòng tự tôn dân tộc, xu hướng trở về vớidân tộc đang tác động đến đời sống tôn giáo trên thế giới Toàn cầu hóa đã phá vỡthế độc tôn của một tôn giáo trong từng quốc gia, kể cả quốc gia đã từng bị thốngtrị bởi một tôn giáo độc thần, do vậy, nó cũng đem đến cho nhiều tôn giáo giấc mơ
Trang 5bao trùm thế giới Xu thế đó làm xuất hiện xu thế dân tộc hóa tôn giáo - trở về vớitôn giáo truyền thống Trong xu thế này, các tôn giáo truyền thống hay tôn giáodân tộc được xem là chỗ dựa, là vũ khí để bảo vệ bản sắc dân tộc trước sự uy hiếpcủa các tôn giáo thế giới đang được các thế lực chính trị sử dụng như một vũ khí
để đồng hóa văn hóa Đứng ở vị trí này, các tôn giáo truyền thống hay tôn giáo dântộc vẫn tiếp tục giữ vai trò làm “màng lọc" để dân tộc hóa các tôn giáo ngoại nhập
Bốn là, suy cho cùng, tôn giáo chịu sự chi phối, quyết định của những điềukiện kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội của dân tộc song tôn giáo tác động trở lạidân tộc, có thể đồng hành cùng dân tộc hoặc cản trở sự phát triển của dân tộc
Xu hướng tôn giáo đồng hành cùng dân tộc khi một tôn giáo nào đó cóđường hướng hành đạo tiến bộ, có cách thức tu tập phù hợp truyền thống văn hóacủa dân tộc, có đội ngũ tu trì chân chính Trường hợp Phật giáo ở Việt Nam thời
Lý - Trần hay đạo Do Thái của người Ixraen là những ví dụ Theo xu hướng đó,tôn giáo có thể làm giàu các chuẩn mực đạo đức, làm phong phú các giá trị vănhóa, góp phần hình thành một lối sống cao đẹp của dân tộc, thậm chí còn là những
dự cảm, có thể nâng cao trình độ tư duy của một dân tộc nào đó
Ngoài xu hướng trên, tôn giáo có thể xung đột với dân tộc, cản trở sự pháttriển của dân tộc Tôn giáo có thể cản trở sự phát triển của dân tộc bởi suy chocùng, thế giới quan tôn giáo không khuyến khích tư duy sáng tạo, tư duy khoa học,bởi tôn giáo có vai trò cố kết cộng đồng cùng đức tin, song trong một quốc gia cónhiều tôn giáo, do tính cục bộ vốn có, có thể diễn ra xung đột, thậm chí chiến tranhtôn giáo, gây hậu quả tiêu cực cho con người, xã hội Trong một số trường hợp,tôn giáo có thể bị các thế lực chính trị phản động lợi dụng để chống lại dân tộc
Như vậy, quan hệ dân tộc và tôn giáo là sự ràng buộc, tác động qua lại, chiphổi lẫn nhau giữa dân tộc và tôn giáo trong nội bộ một quốc gia, hoặc giữa cácquốc gia với nhau trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội
2 Những biểu hiện chủ yếu của quan hệ dân tộc và tôn giáo ở Việt Nam hiện nay:
Thứ nhất, các tôn giáo cơ bản đồng hành cùng dân tộc, góp phần xây dựng,củng cố khối đại đoàn kết toàn dân với phương châm “tốt đời, đẹp đạo”
Sinh thời, khi đề cập về mối quan hệ hữu cơ giữa dân tộc và tôn giáo, Chủtịch Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh: Chỉ khi nào dân tộc được giải phóng, đất nướcđược độc lập thì tôn giáo mới được tự do, các giáo sĩ người Việt Nam mới thật sựđược hưởng hạnh phúc, không bị phân biệt đối xử Tháng 1-1946, khi nước ta
Trang 6đang đứng trước nguy cơ bị thực dân Pháp xâm lược một lần nữa, Người nhấnmạnh: Nước có độc lập thì dân mới thật sự tự do tín ngưỡng Nước không độc lậpthì tôn giáo không được tự do nên chúng ta phải làm cho nước độc lập đã Và
“Nước có độc lập, thì đạo Phật mới dễ mở mang”
Thực tế ở Việt Nam cho thấy, dân tộc được giải phóng, đất nước mới đượcphồn vinh, nhân dân mới có hạnh phúc Vì vậy, là người Việt Nam chân chính yêunước, phải biết và cần đặt lợi ích chung của sự nghiệp giải phóng dân tộc lên trênhết Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: “ Lúc này chỉ có quốc gia mà không phân biệttôn giáo nữa, mỗi người đều là công dân của nước Việt Nam có nhiệm vụ chiếnđấu cho nền độc lập hoàn toàn của Tổ quốc”
Tôn giáo tồn tại cùng dân tộc và còn tồn tại lâu dài Tuy nhiên, tôn giáo chỉ
có thể phát huy những giá trị tốt đẹp của mình khi đồng hành cùng dân tộc, do đótrên con đường phát triển của dân tộc phải biết khai thác, chắt lọc những giá trịtích cực của tôn giáo Phương châm “kính chúa, yêu nước” của Công giáo, “nướcvinh, đạo sáng” của đạo Tin Lành, hay “đạo pháp - dân tộc - chủ nghĩa xã hội” củaPhật giáo đã được Hồ Chí Minh nhắc lại nhiều lần khi nói về mối quan hệ giữadân tộc và tôn giáo, đồng thời là nguyên tắc để Đảng và Nhà nước ta giải quyết hàihòa, biện chứng mối quan hệ dân tộc và tôn giáo trong các thời kỳ cách mạng củađất nước
Bước vào thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội và nhất là hơn 35 năm đổimới, quan hệ dân tộc và tôn giáo ở nước ta nhìn chung được phát triển theo chiềuhướng tích cực và về cơ bản, không dẫn đến “xung đột” như ở nhiều nước trên thếgiới hiện nay Trên cơ sở khẳng định tín ngưỡng, tôn giáo là nhu cầu tinh thần củamột bộ phận nhân dân, đang và sẽ tồn tại cùng dân tộc trong quá trình xây dựngchủ nghĩa xã hội, Đảng ta chỉ rõ, đồng bào các tôn giáo là bộ phận của khối đạiđoàn kết toàn dân tộc Đảng, Nhà nước thực hiện nhất quán chính sách đại đoànkết toàn dân tộc, không phân biệt đối xử vì lý do tín ngưỡng, tôn giáo; đoàn kếtđồng bào theo các tôn giáo khác nhau, đoàn kết đồng bào không theo tôn giáo vàđồng bào theo tôn giáo Phát huy những giá trị văn hóa, đạo đức tốt đẹp của cáctôn giáo, động viên các tổ chức tôn giáo, chức sắc, tín đồ sống tốt đời, đẹp đạo,tham gia đóng góp tích cực cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
Tuy nhiên, có nơi, có lúc, do nhận thức hoặc do thực hiện chưa đúng cácchủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước về vấn đềdân tộc và vấn đề tôn giáo nên vẫn còn những mâu thuẫn phát sinh Các mâu thuẫnnày cần được nhận diện để tiếp tục giải quyết nhằm: một mặt, phát huy những giátrị tích cực của tôn giáo; mặt khác, giữ vững sự ổn định chính trị và củng cố khốiđại đoàn kết toàn dân để phát triển đất nước bền vững theo định hướng xã hội chủnghĩa
Trang 7Thứ hai, các tôn giáo, kể cả tôn giáo ngoại nhập đều biến đổi phù hợp vớitrình độ phát triển kinh tế - xã hội, nhất là truyền thống văn hóa của dân tộc ViệtNam.
Việt Nam là nơi hội tụ của nhiều nền văn hóa và tôn giáo dụ nhập từ ngoàivào Lịch sử trước đây cũng như hiện nay cho thấy, các tôn giáo khi vào Việt Nammuốn trụ lại và phát triển đều phải biến đổi ít nhiều cho phù hợp với truyền thốngdân tộc, với nền tảng văn hóa bản địa như phong tục, tập quán, tâm lý của quốcgia - dân tộc nói chung, văn hóa các tộc người nói riêng Ngoài ra, trong quá trìnhhình thành và phát triển của mình, các tôn giáo lớn đều thích ứng với lợi ích khácnhau của các giai tầng xã hội, với sự biến đổi của cơ sở hạ tầng và kiến trúcthượng tầng để tìm ra một tiếng nói chung, nhằm tôn vinh ý nghĩa “tốt đời, đẹpđạo”
Xuyên suốt chiều dài lịch sử Việt Nam, yếu tố tôn giáo là một trong nhữngsợi dây liên kết giữa người với người trong cộng đồng quốc gia - dân tộc, biểu hiệnbằng quan hệ nhà - làng - nước: Nhà - quan hệ huyết thống thờ tổ tiên, làng - thờnhững người có công với làng; nước - thờ Vua Hùng Chính biểu hiện của quan hệtôn giáo và dân tộc như vậy đã tạo ra bản sắc văn hóa, là cơ sở tiếp nhận các tôngiáo ngoại sinh: Nho giáo, Phật giáo, Đạo giáo, vv
Nho giáo được du nhập vào Việt Nam những năm đầu công nguyên theobước chân của giai cấp thống trị phương Bắc, nhưng về sau lại chính là sự lựachọn có ý thức của tầng lớp cầm quyền nhằm xây dựng một quốc gia phong kiếnthống nhất, tập quyền, Phật giáo là tôn giáo ngoại sinh, khi vào Việt Nam, bị “dântộc hóa” tạo ra những nét, những đặc điểm riêng của Phật giáo Việt Nam (hệ thốngchùa thờ “Tứ Pháp”, hiện tượng thờ nữ thần - Phật Bà ) Đạo giáo Trung Quốcđược truyền vào Việt Nam khá sớm, kết hợp với yếu tố tín ngưỡng bản địa hìnhthành Đạo giáo Việt Nam Mục đích của Đạo giáo khác hẳn với các tôn giáo khác,
đó là không xây dựng một ảo tưởng về cuộc sống ở cõi Niết bàn, mà là xây dựngmột xã hội sung túc cả về vật chất lẫn tinh thần Yếu tố này đã bù đắp được nhữngchỗ thiếu vắng của Nho giáo, Phật giáo, tạo nên bộ mặt hoàn chỉnh của tôn giáoViệt Nam
Do sự phát triển nhanh của yếu tố khoa học - công nghệ và yếu tố thịtrường, đời sống của phần đông tín đồ tôn giáo ở Việt Nam được cải thiện rõ rệt,trình độ học vấn ngày càng được nâng lên Vì vậy, ý thức trách nhiệm “songtrùng” vừa là tín đồ tôn giáo, vừa là công dân nước Việt Nam được xác định rõ néthơn, mỗi cá nhân có điều kiện suy tư về lối sống đạo của mình Trên thực tế, lốisống đạo cũ đang được cải biển rất nhiều theo lối chiêm nghiệm cá nhân để phùhợp với điều kiện kinh tế thị trường và nền văn minh tiêu thụ trong xã hội hiệnnay
Trang 8Trong thời gian gần đây, dưới áp lực của yếu tố hội nhập quốc tế, các tôngiáo ở Việt Nam luôn ý thức việc “cải tạo giáo hội” theo chiều hướng ngày càngđồng hành với dân tộc, đồng hành với chế độ mới và xu thế này ngày càng diễn rasâu sắc hơn Đó là tinh thần canh tân, nhập thế, đổi mới thần học, sinh hoạt lễ nghi,phụng sự và hội nhập văn hóa của Công giáo, nhập thế, hiện đại hóa và đạo pháp -dân tộc - chủ nghĩa xã hội của Phật giáo; nước vinh, đạo sáng của đạo Cao Đài;phụng đạo, yêu nước, gắn bó với dân tộc của Phật giáo Hòa Hảo; đối với đạo TinLành thì mục tiêu sống phúc âm, phụng sự Thiên Chúa, phục vụ Tổ quốc và dântộc vẫn là mục tiêu thường trực Đúng như tinh thần của Hội đồng Giám mụcCông giáo Việt Nam đã nêu ra: Ý thức mình là con cháu Lạc Hồng và đều là chủnhân của đất nước Ai cũng muốn đất nước mình, Tổ quốc mình thoát khỏi nghèonàn, lạc hậu, hội nhập với thế giới với tấm căn cước sáng giá.
Như vậy có thể khẳng định, trong lịch sử cũng như hiện nay, ở Việt Namcác tôn giáo (dù nội sinh hay ngoại nhập) luôn tự phải biến đổi mình để thích nghi,tồn tại Sự vận động, biến đổi của mối quan hệ giữa dân tộc và tôn giáo gắn chặtvới sự vận động và biến đổi của tồn tại xã hội Trong điều kiện hiện nay, do tácđộng của kinh tế thị trường, toàn cầu hóa, quan hệ dân tộc và tôn giáo có nhữngđiểm khác biệt so với trước Chính sự khác biệt đó là cơ sở để chúng ta nghiên cứunhằm bổ sung lý luận về tôn giáo và hoạch định chính sách về quản lý tôn giáotheo phương châm “tôn giáo đồng hành cùng dân tộc”, phù hợp với điều kiện kinh
tế, chính trị, văn hóa của dân tộc
Thứ ba, ảnh hưởng của tôn giáo đến những vấn đề ngoài tôn giáo trong cáccộng đồng dân tộc/tộc người có xu hướng gia tăng
Các tôn giáo, bên cạnh việc thực hiện chức năng tôn giáo, đồng thời cònthực hiện chức năng ngoài tôn giáo Việc thực hiện chức năng ngoài tôn giáo ảnhhưởng không nhỏ đến sự phát triển của các quốc gia - dân tộc theo cả chiều hướngtích cực và tiêu cực Chẳng hạn, trước đây, ở nhiều quốc gia theo đạo Công giáo,các tu viện của nhà thờ đã trở thành nơi đào tạo ra những học giả, nhà sáng tạonghệ thuật, nhà kiến trúc nổi tiếng ở nhiều dân tộc, quốc gia Nhiều tác phẩmnghệ thuật về đề tài tôn giáo đã trở thành những kiệt tác của nhân loại Ở các quốcgia có đạo Phật thịnh hành, nhà tu hành cũng đồng thời là nhà chính trị, nhà giáohay một nhà truyền bá văn hóa; nhà chùa vừa là nơi hành lễ vừa là nơi dạy học,chữa bệnh, nơi sinh hoạt văn hóa cộng đồng Ngày nay, sự tác động của tôn giáotới các lĩnh vực ngoài tôn giáo theo hướng tích cực là tham gia vào những hoạtđộng xã hội từ thiện, nhân đạo, vì hòa bình để góp phần “cứu nhân độ thế”
Từ khi đất nước đổi mới, những chủ trương, chính sách của Đảng và Nhànước đối với tín ngưỡng, tôn giáo có nhiều đổi mới, đời sống tín ngưỡng, tôn giáocủa người Việt Nam cũng trở nên nhộn nhịp và hội nhập với đời sống tôn giáo thế
Trang 9giới Một số tôn giáo lớn có xu hướng ngày càng tìm cách để mở rộng phạm vi ảnhhưởng thông qua các hoạt động truyền giáo, đặc biệt là trong các vùng sâu, vùngdân tộc thiểu số (Phật giáo, Tin Lành, Công giáo ) Đây là nhu cầu tinh thần cóthực của một bộ phận quần chúng.
Bên cạnh đó, trong thời gian gần đây, sự phát triển nhanh của đạo Tin Lành
ở các tỉnh miền núi phía Bắc đã làm cho đời sống tôn giáo ở khu vực này có nhiềunét mới và những mặt tích cực mà nó đem lại là điều không thể phủ nhận Song, sựphát triển đó lại dẫn tới một hệ lụy khác là làm suy giảm và lụi tàn văn hóa, tínngưỡng truyền thống của các dân tộc ở những khu vực đó Bên cạnh đó, cùng với
sự phát triển của đạo Tin Lành, các thế lực thù địch đã lợi dụng những vấn đề vănhóa, tộc người của một số dân tộc thiểu số để phục vụ cho những mưu đồ chính trị,
ví dụ như dựng lên cái gọi là “Tổ quốc của người Mông” gắn với Tin Lành VàngChứ hay cái gọi là “Nhà nước Tin Lành Đềga” ở Tây Nguyên, nhằm mưu đồ lykhai khỏi Tổ quốc Việt Nam Ở những nơi này, tình trạng chia rẽ, mất đoàn kếtnhiều khi trở thành điểm nóng, gây ảnh hưởng không nhỏ tới đời sống chính trị -
xã hội đất nước, ảnh hưởng tới việc thực hiện chủ trương, chính sách của Đảng vàNhà nước
Thậm chí, một số tổ chức đội lốt tôn giáo như: Tin Lành Đềga, Hà Mòn ởTây Nguyên, đạo Tin Lành Vàng Chứ trong vùng người Mông đã lợi dụng niềmtin tôn giáo để tuyên truyền những nội dung phản văn hóa, truyền đạo trái phép,phát tán các tài liệu có nội dung xuyên tạc đường lối, chính sách của Đảng và Nhànước Việt Nam, làm phương hại đến mối quan hệ dân tộc và tôn giáo, đến khối đạiđoàn kết dân tộc, đoàn kết tôn giáo; gây mất ổn định an ninh chính trị, trật tự antoàn xã hội ở nhiều vùng dân tộc, làm ảnh hưởng xấu đến mối quan hệ dân tộc vàtôn giáo Do vậy, các hiện tượng tôn giáo mới này cần được tiếp tục nghiên cứumột cách khách quan, khoa học, mặt khác phải được quản lý tốt nhằm đảm bảo sự
ổn định chính trị quốc gia, đảm bảo giải quyết tốt mối quan hệ dân tộc và tôn giáo
ở Việt Nam
II CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN VIỆC GIẢI QUYẾT MỐI QUAN HỆ DÂN TỘC VÀ TÔN GIÁO Ở VIỆT NAM HIỆN NAY:
1 Yếu tố trong nước:
Một là, điều kiện địa lý, trình độ phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của cáctộc người và tín đồ tôn giáo
Việt Nam là một quốc gia nằm ở cực Đông Nam bán đảo Đông Dương, cóbiên giới giáp với vịnh Thái Lan ở phía Nam, vịnh Bắc Bộ và biển Đông ở phíaĐông, Trung Quốc ở phía Bắc, Lào và Campuchia ở phía Tây, với đường bờ biểndài 3.260km (không kể các đảo) Diện tích vùng biển thuộc chủ quyền, quyền chủ
Trang 10quyền và quyền tài phán của Việt Nam là khoảng 1.000.000km Với vị trí địa lýnày, Việt Nam rất thuận lợi trong việc giao thương với các nước để phát triển kinhtế; đồng thời là điều kiện thuận lợi cho việc giao lưu, du nhập các nền văn hóa vàcác loại hình tôn giáo, tín ngưỡng trên thế giới Do vậy, trong lịch sử phát triển,dân tộc Việt Nam đã giao lưu, du nhập và tiếp biến nhiều nền văn hóa và tôn giáocủa cả phương Đông và phương Tây.
Nhìn chung, các tôn giáo, các nền văn hóa khi du nhập đều được tiếp biếncho phù hợp tâm thức của người Việt Nam, cơ bản hòa đồng, khoan dung với hệthống tín ngưỡng và văn hóa truyền thống, tham gia vào việc hình thành mối quan
hệ dân tộc và tôn giáo, có ảnh hưởng sâu sắc tới đạo đức, lối sống của người dânViệt Nam, làm giàu và làm phong phú thêm các giá trị văn hóa truyền thống, đờisống tín ngưỡng, tôn giáo của các tộc người Song, trong nhiều trường hợp nócũng làm cho mối quan hệ dân tộc, tôn giáo thêm nhạy cảm, phức tạp, dễ bị lợidụng để thực hiện những mục tiêu không trong sáng, không có lợi cho sự pháttriển bền vững của đất nước, nhất là trước những cuộc xung đột tôn giáo, xung độtsắc tộc đang diễn ra rất phức tạp ở nhiều nơi trên thế giới hiện nay
Ở các vùng miền núi dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa, nhìn chung thiếtchế xã hội truyền thống còn đơn giản, mang tính tự quản là chính, nhiều nơi vẫnmang tính tự nhiên thuần phác Đời sống tinh thần được gắn kết chặt chẽ bởitruyền thống văn hóa, các phong tục, tập quán, luật tục và bởi sợi dây tínngưỡng, tôn giáo Đó chính là nền tảng tinh thần tạo nên sự cố kết cộng đồng bềnchặt, lâu dài trong lịch sử Tuy nhiên, do trình độ kinh tế kém phát triển, trình độdân trí thấp, nhiều phong tục, tập quán, luật tục lạc hậu còn tồn tại chính lànguyên nhân, điều kiện thuận lợi cho sự du nhập, phát triển của tôn giáo (như việctruyền đạo Tin Lành ở khu vực Tây Nguyên; Tin Lành Vàng Chứ ở khu vực TâyBắc, v,v ) Sự du nhập nhanh chóng của đạo Tin Lành, của những tà đạo mạodanh tôn giáo mới đã làm nảy sinh những xung đột, mâu thuẫn giữa tín ngưỡng,tôn giáo đa thần của một số đồng bào dân tộc thiểu số với tôn giáo độc thần Một
số phần tử lợi dụng việc truyền đạo để gieo rắc tư tưởng cực đoan phản động, đingược lại những chủ trương, chính sách dân tộc và tôn giáo của Đảng và Nhà nước
ta, gây mất ổn định chính trị, ảnh hưởng đến vấn đề quốc phòng, an ninh, an ninhbiên giới Ví dụ như Hà Mòn (Tây Nguyên), Pháp Luân Công (Hà Nội, các tỉnhphía Bắc), Chân không (khu vực miền Trung), Phả Tộc (Lai Châu, Điện Biên),vv Đây là nguy cơ tiềm ẩn những mâu thuẫn trong quan hệ dân tộc và tôn giáocần phải được nhận diện rõ
Hai là, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về dân tộc,tôn giáo