Trong công tác tư tưởng của Đảng, dư luận xã hội vừa là một xuất phát điểm, vừa là một mục tiêu cần đạt tới. Kết quả nghiên cứu dư luận xã hội không chỉ là một trong những căn cứ để xây dựng chủ trương, xác định giải pháp công tác tư tưởng cũng như công tác lãnh đạo, quản lý xã hội, mà còn là một trong những cơ sở của việc định hướng dư luận xã hội. Định hướng dư luận xã hội nhằm thúc đẩy dư luận xã hội lành mạnh, tích cực phát triển theo xu hướng đồng thuận với lợi ích của nhân dân, của quốc gia dân tộc là một trong những mục đích của công tác tư tưởng và là nhiệm vụ quan trọng của các cấp ủy Đảng, chính quyền, Mặt trận và các đoàn thể nhân dân.Sự phát triển của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa với nhiều thành phần kinh tế, nhiều hình thức sở hữu làm cho cơ cấu xã hội ngày càng đa dạng. Sự phân hóa về giai tầng xã hội, về thu nhập và mức sống gia tăng, theo đó sự phân hóa về lợi ích, sự đa dạng về tư tưởng, quan điểm cũng ngày một phát triển hơn. Sự khác biệt trong nhận thức, nhất là trong phán xét đánh giá về các sự kiện, hiện tượng, quá trình xã hội của các giai tầng, các nhóm xã hội, các tổ chức xã hội sẽ gia tăng và phát triển như một xu hướng tất yếu.Trong điều kiện bùng nổ thông tin, sự phát triển mạnh mẽ của các phương tiện truyền thông mới và mạng xã hội, công chúng tiếp xúc với nhiều luồng thông tin đa dạng, đa chiều. Trong đó, có những thông tin trái chiều, thất thiệt từ các thế lực thù địch, nhưng còn một bộ phận công chúng “miễn dịch” chưa được, chưa đủ sáng suốt để đánh giá sự đúng sai, thật giả trong các luồng thông tin ấy.Đội ngũ cán bộ làm công tác thông tin, tuyên truyền còn hạn chế năng lực định hướng thông tin. Đội ngũ cán bộ làm công tác nghiên cứu, định hướng dư luận xã hội còn thiếu kỹ năng nghiên cứu, nắm bắt, phân tích, dự báo xu hướng vận động của dư luận xã hội, đặc biệt là khả năng phối hợp với những người làm công tác truyền thông tại các cơ quan trong hệ thống chính trị để định hướng dư luận xã hội.Trong công cuộc đổi mới hiện nay, cần tạo ra dư luận xã hội nhằm thực hiện mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”. Dư luận xã hội là nguồn thông tin công cộng rất cần cho việc phát hiện vấn đề và phương án để giải quyết vấn đề. Do đó em chọn đề tài “Nâng cao hiệu quả định hướng dư luận xã hội ở nước ta hiện nay” làm bài thu hoạch cho môn học Xã hội học trong lãnh đạo, quản lý.
Trang 1A MỞ ĐẦU 2
B NỘI DUNG 3
I KHÁI NIỆM DƯ LUẬN XÃ HỘI: 3
II CÁC TÍNH CHẤT CƠ BẢN CỦA DƯ LUẬN XÃ HỘI: 3
1 Tính khuynh hướng: 3
2 Tính lợi ích: 4
3 Tính lan truyền: 6
4 Tính bền vững tương đối và tính dễ biến đổi: 7
a) Tính bền vững tương đối: 7
b) Tính biến đổi của dư luận xã hội: 7
5 Tính tương đối trong khả năng phản ánh thực tế xã hội của dư luận xã hội:8 III TÁC ĐỘNG CỦA DƯ LUẬN XÃ HỘI ĐẾN Ý THỨC PHÁP LUẬT: 9
1 Tác động của dư luận xã hội đến hệ tư tưởng pháp luật: 9
2 Tác động của dư luận xã hội đến tâm lý pháp luật: 10
IV GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐỊNH HƯỚNG DƯ LUẬN XÃ HỘI Ở NƯỚC TA HIỆN NAY: 11
1 Đổi mới và tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác định hướng dư luận xã hội: 11
2 Nâng cao chất lượng nghiên cứu, nắm bắt dư luận xã hội: 12
3 Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng năng lực định hướng dư luận xã hội cho cán bộ truyền thông và cán bộ làm công tác dư luận xã hội: 13
4 Phối hợp đồng bộ, chặt chẽ các phương tiện truyền thông trong định hướng dư luận xã hội: 14
5 Đấu tranh chống các quan điểm sai trái, thù địch, hạn chế nhận thức sai lệch và loại bỏ các tin đồn nhảm, kích động, chia rẽ: 14
C KẾT LUẬN 16
D TÀI LIỆU THAM KHẢO 17
Trang 2A MỞ ĐẦU
Trong công tác tư tưởng của Đảng, dư luận xã hội vừa là một xuất phát điểm, vừa là một mục tiêu cần đạt tới Kết quả nghiên cứu dư luận xã hội không chỉ là một trong những căn cứ để xây dựng chủ trương, xác định giải pháp công tác tư tưởng cũng như công tác lãnh đạo, quản lý xã hội, mà còn là một trong những cơ sở của việc định hướng dư luận xã hội Định hướng dư luận xã hội nhằm thúc đẩy dư luận xã hội lành mạnh, tích cực phát triển theo
xu hướng đồng thuận với lợi ích của nhân dân, của quốc gia - dân tộc là một trong những mục đích của công tác tư tưởng và là nhiệm vụ quan trọng của các cấp ủy Đảng, chính quyền, Mặt trận và các đoàn thể nhân dân
Sự phát triển của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa với nhiều thành phần kinh tế, nhiều hình thức sở hữu làm cho cơ cấu xã hội ngày càng đa dạng Sự phân hóa về giai tầng xã hội, về thu nhập và mức sống gia tăng, theo đó sự phân hóa về lợi ích, sự đa dạng về tư tưởng, quan điểm cũng ngày một phát triển hơn Sự khác biệt trong nhận thức, nhất là trong phán xét đánh giá về các sự kiện, hiện tượng, quá trình xã hội của các giai tầng, các nhóm xã hội, các tổ chức xã hội sẽ gia tăng và phát triển như một xu hướng tất yếu
Trong điều kiện bùng nổ thông tin, sự phát triển mạnh mẽ của các phương tiện truyền thông mới và mạng xã hội, công chúng tiếp xúc với nhiều luồng thông tin đa dạng, đa chiều Trong đó, có những thông tin trái chiều, thất thiệt từ các thế lực thù địch, nhưng còn một bộ phận công chúng “miễn dịch” chưa được, chưa đủ sáng suốt để đánh giá sự đúng - sai, thật - giả trong các luồng thông tin ấy
Đội ngũ cán bộ làm công tác thông tin, tuyên truyền còn hạn chế năng lực định hướng thông tin Đội ngũ cán bộ làm công tác nghiên cứu, định hướng dư luận xã hội còn thiếu kỹ năng nghiên cứu, nắm bắt, phân tích, dự báo xu hướng vận động của dư luận xã hội, đặc biệt là khả năng phối hợp với những người làm công tác truyền thông tại các cơ quan trong hệ thống chính trị để định hướng dư luận xã hội
Trong công cuộc đổi mới hiện nay, cần tạo ra dư luận xã hội nhằm thực hiện mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” Dư luận
xã hội là nguồn thông tin công cộng rất cần cho việc phát hiện vấn đề và
phương án để giải quyết vấn đề Do đó em chọn đề tài “Nâng cao hiệu quả
định hướng dư luận xã hội ở nước ta hiện nay” làm bài thu hoạch cho môn
học Xã hội học trong lãnh đạo, quản lý
Trang 3B NỘI DUNG
I KHÁI NIỆM DƯ LUẬN XÃ HỘI:
Dư luận xã hội là tập hợp các ý kiến, thái độ có tính chất phán xét, đánh giá của các nhóm xã hội hay của xã hội nói chung trước những vấn đề mang tính thời sự, có liên quan tới lợi ích chung, thu hút được sự quan tâm của nhiều người và được thể hiện trong các nhận định hoặc hành động thực tiễn của họ Về chủ thể của dư luận xã hội chính là cộng đồng người haynhóm người mang dư luận xã hội Đặc biệt chúng ta cần chú ý phân biệt dư luận xã hội với tin đồn để tránh sự nhầm lẫn Tin đồn cũng là hiện tượng tâm lí xã hội nhưng khác với dư luận xã hội, tin đồn không phải là sản phẩm của tư duy phán xét của cá nhân mang nó Tin đồn chỉ là tin tức về sự việc, sự kiện hay hiện tượng có thể có thật, có thể không có thật hoặc chỉ có một phần sự thật được lan truyền từ người này sang người khác Tin đồn là dạng thông tin không chính thức, chưa được kiểm chứng về sự trung thực và chủ thể thường không được xác định rõ ràng Tin đồn lan càng xa thì nội dung của nó càng khác so với nội dung ban đầu Ngược lại, dư luận xã hội là sản phẩm của tư duy phán xét của cá nhân mang nó Dư luận xã hội thể hiện quan điểm thái độ của cá nhân mang nó trước các sự 2 kiện, hiện tượng vấn đề mà cá nhân đó quan tâm và dư luận xã hội lan càng rộng thì càng có xu hướng thống nhất về nội dung phán xét hoặc tích tụ lại thành vài hướng cơ bản
II CÁC TÍNH CHẤT CƠ BẢN CỦA DƯ LUẬN XÃ HỘI:
1 Tính khuynh hướng:
Thái độ chung của dư luận xã hội đối với mỗi sự kiện, hiện tượng, quá trình xã hội có thể khái quát theo các khuynh hướng nhất định gồm tán thành, phản đối hay lưỡng lự (chưa rõ thái độ) Cũng có thể phân chia dư luận xã hội theo các khuynh hướng như tích cực hoặc tiêu cực; tiến bộ hoặc lạc hậu… Ở mỗi khuynh hướng, thái độ tán thành hoặc phản đối lại có thể phân chia theo các mức độ cụ thể như rất tán thành, tán thành, lưỡng lự, phản đối, rất phản đối
Tính khuynh hướng cũng biểu thị sự thống nhất hay xung đột của dư luận xã hội Xét theo các mức độ tán thành hoặc phản đối được nêu ở trên, nếu đồ thị phân bố dư luận xã hội có dạng hình chữ U thì biểu thị sự xung đột; còn nếu đồ thị phân bố dư luận xã hội có dạng hình chữ J thì biểu thị sự thống nhất Đồ thị phân bố dư luận xã hội có dạng hình chữ U khi trong xã hội có hai loại quan điểm mâu thuẫn, đối lập nhau về cùng một sự kiện, hiện tượng,
Trang 4quá trình xã hội nào đó đềucó tỉ lệ số người ủng hộ cao Ví dụ: Nhiều ý kiến trái chiều xung quanh đề xuất tăng tuổi nghỉ hưu Theo Điều 187, Bộ luật Lao động hiện hành quy định nam 60 tuổi nghỉ hưu, nữ 55 tuổi, trừ một số lao động ở ngành, lĩnh vực đặc thù Theo đề xuất của Bộ LĐ-TB&XH liên quan tới việc tăng tuổi nghỉ hưu cho người lao động có trình độ chuyên môn cao, người làm công tác quản lý và một số trường hợp đặc biệt thêm 5 năm so với quy định hiện hành Ngoài phương án tăng tuổi nghỉ hưu cho cả nam và
nữ thêm 5 năm để áp dụng từ ngày 1-1-2014, Bộ LĐ-TB&XH cũng đề xuất phương án hai:
Tăng tuổi nghỉ hưu của lao động nữ theo lộ trình Hai phương án này đang được Bộ đưa ra lấy ý kiến và nhận được nhiều phản hồi trái chiều Một mặt dư luận rất ủng hộ việc triển khai thực hiện đề xuất này Việc tăng tuổi nghỉ hưu cho NLĐ đặc biệt là nữ giới sẽ góp phần tận dụng được nguồn lao động có trình độ, chất lượng và kinh nghiệm công tác, đồng thời việc tăng tuổi nghỉ hưu đối với lao động nữ sẽ tạo ra sự bình đẳng giới trong xã hội Bên cạnh những ý kiến đồng thuận từ cấp quản lý tới người dân thì cũng có không ít ý kiến cho rằng tăng tuổi nghỉ hưu đồng nghĩa với việc tăng “gánh nặng” lên người lao động, đồng nghĩa với việc người trẻ bị giảm cơ hội việc làm Mặt khác, ở một số lĩnh vực, người lao động chưa hẳn đã muốn tăng thời gian làm việc Chẳng hạn, người lao động trực tiếp sản xuất, nếu đã lớn tuổi thì tay yếu, mắt kém, hiệu quả làm việc không cao Do đó, tăng tuổi nghỉ hưu không chỉ tạo áp lực cho người lao động mà còn tạo gánh nặng cho cả đơn
vị sử dụng lao động do phải trả lương cao nhưng nhận lại hiệu quả lao động thấp Còn khi đồ thị phân bố dư luận xã hội có dạng hình chữ J thì chỉ có một loại quan điểm (tán thành hoặc phản đối) có tỉ lệ số người ủng hộ cao mà thôi, điều đó thể hiện sự thống nhất cao trong dư luận xã hội Chẳng hạn trong thời gian vừa qua, trên mạng lại xuất hiện sê-ri ảnh giết khỉ tàn bạo của một thanh niên Quảng Nam Những hình ảnh khiến người xem phải “rợn tóc gáy” vì mức độ kinh khủng và dã man của nó Vẻ mặt vô tâm của thanh niên này nhanh chóng trở thành đề tài bàn luận trong giới trẻ Trước hiện tượng này không có nhiều luồng dư luận trái chiều mà đại đa số dư luận đều phản đối và lên án kịch liệt
2 Tính lợi ích:
Như đã phân tích ở trên, để trở thành đối tượng của dư luận xã hội thì các sự kiện, hiện tượng xã hội đang diễn ra phải có mối quan hệ mật thiết với lợi ích của các nhóm xã hội khác nhau trong xã hội Tính lợi ích của dư luận
xã hội được nhìn nhận trên hai phương diện đó là lợi ích vật chất và lợi ích
Trang 5tinh thần Lợi ích vật chất được nhận thức rõ nét khi các hiện tượng trong diễn
ra trong xã hội có liên quan chặt chẽ đến hoạt động kinh tế và sự ổn định cuộc sống của đông đảo người dân Ví dụ như vấn đề tăng giá điện: Theo quyết định số 24/2011/QĐTTg của thủ tướng Chính phủ thì Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) được điều chỉnh giá bán điện theo cơ chế thị trường Thực hiện quyết định trên, trong năm 2011 giá bán điện bình quân đã được điều chỉnh hai lần (từ ngày 01/3/2011 giá bán điện tăng thêm 15,28% tương đương 165 đồng/kwh so với năm 2010 và từ ngày 20/12/2011 tăng thêm 5% tương đương 62 đồng/kwh) Đặc biệt việc giá điện tăng đột ngột vào ngày 20/12/2011 khiến dư luận không khỏi bất bình bởi việc tăng giá điện bất ngờ vào thời điểm cuối năm là thời điểm “nhạy cảm” - thời điểm mà chỉ số giá tiêu dùng (CPI) thường ở mức cao, sẽ có tác động mạnh, kéo theo sự tăng giá của các loại hàng hóa khác Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của người dân mà cụ thể là tác động đến các lợi ích về kinh tế Đồng thời lí do
mà EVN đưa ra để giải thích cho việc tăng giá điện là để bù lỗ cho chi phí sản xuất cũng không được dư luận ủng hộ bởi sự thiếu công khai, minh bạch trong việc kê khai các chi phí
Lợi ích tinh thần được đề cập khi các vấn đề, các sự kiện đang diễn ra đụng chạm đến hệ thống các giá trị, chuẩn mực xã hội, các phong tục tập quán, khuôn mẫu hành vi ứng xử văn hóa của cộng đồng xã hội hoặc của cả dân tộc Ví dụ trong thời gian gần đây, xuất hiện vụ việc “dẫm chân lên đầu rùa” tại Văn Miếu của nam sinh Mai Trung Kiên Chỉ một vài giờ sau khi hình ảnh này được lan truyền trên mạng đã có hơn 500 lượt người chia sẻ cùng hàng nghìn bình luận với nội dung lên án hành vi vô học, thiếu suy nghĩ của bạn trai này Chưa đầy hai giờ đồng hồ sau, 5 “tung tích” của người pose những bức ảnh “khiêu khích” này cũng được dân mạng truy tìm ra Tuy nhiên cần phải hiểu rằng lợi ích mới chỉ là điều kiện cần để thúc đẩy việc tạo ra dư luận xã hội Điều kiện đủ ở đây chính là sự nhận thức của các nhóm xã hội
về lợi ích của mình và mối quan hệ giữa chúng với các sự kiện, hiện tượng, quá trình xã hội đang diễn ra Cần lưu ý rằng:
- Thứ nhất, bản thân nhận thức về lợi ích là một tiến trình biến đổi và
phát triển giữa tính cá nhân và tính xã hội; giữa tính vật chất và tính tinh thần; giữa tính trước mắt và tính lâu dài
- Thứ hai, quá trình trao đổi, thảo luận ý kiễn để dẫn đến dư luận xã hội
là quá trính giải quyết mâu thuẫn lợi ích Trong công việc này, nhóm xã hội nào có tổ chức tốt thành lực lượng thì nhóm xã hội đó sẽ thành công hơn trong việc bảo vệ quan điểm, lợi ích của mình và ngược lại
Trang 63 Tính lan truyền:
Dư luận xã hội được coi là biểu hiện của hành vi tập thể Mà cơ sở của bất kì hành vi tập thể nào cũng là hiệu ứng phản xạ quay vòng, trong đó khởi điểm từ cá nhân hay nhóm xã hội nhỏ sẽ gây nên chuỗi các kích thích của cá nhân khác, nhóm xã hội khác Để duy trì được chuỗi kích thích này luôn cần
có các nhân tố tác động lên cơ chế hoạt động và tâm lí của các cá nhân và nhóm xã hội Đối với dư luận xã hội, các nhân tố tác động đó có thể được coi
là các thông tin bằng các hình ảnh, âm thanh sống động, trực tiếp, có tính thời
sự Dưới tác động của các luồng thông tin này, các nhóm công chúng khác nhau sẽ cùng được lôi cuốn vào quá trình bày tỏ sự quan tâm của mình thông qua các hoạt động trao đổi, bàn bạc, tìm kiếm thông tin, cùng chia sẻ trạng thái tâm lí của mình với những người xung quanh
Chúng ta 6 có thể theo dõi và ghi nhận được ảnh hưởng của các luồng thông tin đến các hành động quan tâm của công chúng Khi đó, sự hình thành mạnh mẽ và lan truyền nhanh chóng của dư luận xã hội được thể hiện rất rõ nét
Ví dụ sau đây có thể minh chứng rõ nét cho tính lan truyền của dư luận
xã hội: Ngày 13/10/2011, tại một khu chợ thuộc thành phố Phật Sơn, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc, bé Yue Yue (2 tuổi) bị hai chiếc xe tải lần lượt cán qua và đã có 18 người đi qua hiện trường nhưng không một ai dừng lại giúp
đỡ cô bé Sự việc đã được một camera an ninh ghi hình lại và được phát trên sóng Đài truyền hình Phương Nam, Quảng Đông vào ngày 17/10 Ngay sau khi được phát sóng, đoạn băng đã thu hút được sự quan tâm của đông đảo người dân Trung Quốc nói riêng cũng như các quốc gia khác Các bản tin thu lại của đài truyền hình được phát lại trên trang truyền hình Internet của mạng Youku thu hút được hơn 2 triệu lượt xem chỉ trong mấy giờ đồng hồ đồng thời được chia sẻ và bình luận trên các trang mạng xã hội của Trung Quốc như trên trang Sina Weibo với 4,4 triệu bình luận Không chỉ giới hạn trên lãnh thổ Trung Quốc, thông tin này đã được nhiều trạng tin thế giới đưa tin như CNN, People’s Daily… và trên các mạng xã hội như facebook, twitter…
Như vậy có thể thấy rằng dưới tác động của các phương tiện truyền thông, từ một vụ việc xảy ra ở thành phố Phật Sơn đã nhanh chóng lan truyền trong xã hội, thu hút được sự quan tâm của đông đảo người dân Trung Quốc, dẫn đến sự hình thành và lan truyền mạnh mẽ của các luồng dư luận bàn về đạo đức xã hội của người Trung Quốc trong xã hội hiện đại Vụ việc của bé Yue Yue đã khiến dư luận Trung Quốc hết sức phẫn nộ và lên án gay gắt sự
Trang 7thờ ơ, vô cảm của những người đi đường đã bỏ mặc em bé nói riêng cũng như
sự lãnh đạm, sự xuống dốc của các giá trị đạo đức trong xã hội nói chung
4 Tính bền vững tương đối và tính dễ biến đổi:
a) Tính bền vững tương đối:
Dư luận xã hội vừa có tính bền vững tương đối vừa có tính dễ biến đổi
Có những dư luận xã hội chỉ qua một đêm là thay đổi nhưng cũng có những
dư luận xã hội qua hàng thập niên vẫn không thay đổi Tính bền vững tương đối của dư luận xã hội phụ thuộc vào nhiều yếu tố đặc biệt đối với những sự kiện, hiện tượng hay các quá trình quen thuộc, dư luận xã hội thường rất bền vững Ví dụ như trong số các nhân vật trong lịch sử thế giới hiện đại, Adolf Hitler có lẽ là cái tên được nhiều người quan tâm nhất, là kẻ gây ra bao tội ác ghê tởm, gieo rắc bao nỗi kinh hoàng cho người do thái, và làm thay đổi tiến trình của nhân loại Trải qua bao nhiêu năm hành động này của Hitler vẫn luôn bị dư luận lên án dẫn đến các cuộc đấu tranh đòi lại công lí cho các nạn nhân
b) Tính biến đổi của dư luận xã hội:
Tính biến đổi của dư luận xã hội thường được xem xét trên hai phương diện sau:
- Thứ nhất, biến đổi theo không gian và môi trường văn hóa: Sự phán
xét, đánh giá của dư luận xã hội về bất kỳ sự kiện, hiện tượng hay quá trình
xã hội nào cũng phụ thuộc vào hệ thống các giá trị, chuẩn mực xã hội đang tồn tại trong nền văn hóa của cộng đồng người Với cùng sự việc, sự kiện xảy
ra, dư luận xã hội của các cộng đồng người khác nhau lại thể hiện sự phán xét, đánh giá khác nhau Chẳng hạn tại một số quốc gia như Thái Lan, Singapore… mại dâm được coi là một nghề nghiệp không bị pháp luật cấmdo đó những người hành nghề mại dâm không hề bị dư luận lên án Còn tại Việt Nam, mại dâm được coi là hành vi trái pháp luật, vi phạm chuẩn mực đạo đức, đi ngược lại lợi ích của người phụ nữ do đó bị dư luận xã hội lên án
- Thứ hai, biến đổi theo thời gian: Cùng với sự phát triển của xã hội,
nhiều giá trị văn hóa, chuẩn mực xã hội, phong tục tập quán có thể bị biến đổi ngay trong cùng nền văn hóa - xã hội, dẫn đến sự thay đổi trong cách nhìn nhận, đánh giá của dư luận xã hội Ví dụ trước đây trong xã hội phong kiến, đàn ông được phép lấy nhiều vợ mà không bị lên án bởi nó phù hợp với chuẩn mực xã hội thời bấy giờ Còn hiện tại việc người đàn ông ngoại tình, chung sống với người phụ nữ khác ngoài vợ mình là việc làm bị dư luận lên
án thậm chí có thể bị xử phạt do vi phạm chế độ hôn nhân một vợ một chồng
Trang 8đã được pháp luật ghi nhận Từ đó có thể thấy được sự thay đổi các chuẩn mực đạo đức đã kéo theo sự thay đổi của dư luận xã hội theo thời gian Phụ thuộc vào bối cảnh cụ thể, dư luận xã hội còn biến đổi theo đối tượng của các phán xét, đánh giá khi công chúng phát hiện thêm các mối liên quan giữa đối tượng ban đầu với các sự kiện, hiện tượng, quá trình diễn ra kèm theo nó Mặt khác, xuất phát từ các phán xét, đánh giá bằng lời, dư luận xã hội có thể chuyển hóa thành các hành động mang tính tự phát hoặc có tổ chức để thể hiện thái độ đồng tình hay phản đối của mình
Dư luận xã hội về những vấn đề của đời sống xã hội có thể ở trạng thái tiềm ẩn, không bộc lộ bằng lời (dư luận của đa số im lặng) Trong những xã hội thiếu dân chủ, dư luận xã hội đích thực thường tồn tại dưới dạng tiềm ẩn Trong xã hội cũng thường có dư luận xã hội tiềm ẩn về những sự việc, sự kiện sắp tới, chưa xảy ra hiện thời chưa cấp bách
5 Tính tương đối trong khả năng phản ánh thực tế xã hội của dư luận
xã hội:
Sự phản ánh thực tế xã hội của dư luận xã hội có thể đúng, có thể sai
Dù có đúng đến mấy thì dư luận xã hội vẫn có những hạn chế, không nên tuyệt đối hoá khả năng nhận thức của dư luận xã hội Dù có sai đến mấy, trong dư luận xã hội cũng có những hạt nhân hợp lý Chân lý của dư luận xã hội không phụ thuộc vào tính chất phổ biến của nó Không phải lúc nào dư luận của đa số cũng đúng hơn dư luận của thiếu số Cái mới, lúc đầu thường chỉ có một số người nhận thấy do đó dễ bị đa số phản đối Đối với những vấn
đề trừu tượng, phức tạp, dư luận của giới trí thức, của những người có trình
độ học vấn cao thường chín chắn hơn so với những người có trình độ học vấn thấp Chẳng hạn trong thời gian vừa qua vấn đề tranh chấp Biển Đông giữa Việt Nam và Trung Quốc là vấn đề nóng bỏng được dư luận hết sức quan tâm Những hành động gây hấn của Trung Quốc như bắn đuổi, bắt giữ ngư dân Việt Nam, phá hoại thiết bị, cản trở việc khảo sát địa chấn của tàu Bình Minh 02, cắt dây cáp của tàu Viking II,… đã khiến dư luận Việt Nam hết sức bất bình Và đã có nhiều ý kiến không ủng hộ trước phản ứng có phần chưa cứng rắn của Chính phủ Việt Nam, nhiều người dân đã tụ tập trước cửa đại sứ quán và lãnh sự quán Trung Quốc tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh để biểu tình với khẩu hiệu “Phản đối Trung Quốc gây hấn” Đây có thể coi là một hành động tự phát xuất phát từ nhưng nhận thức chưa đầy đủ và thực sự đúng đắn của một bộ phận người dân Đối với những người có trình độ nhận thức cao hơn, họ có thể thấy rõ được bên cạnh các cuộc biểu tình chính là sự
Trang 9xúi giục, kích động của các thế lực chống đối nhà nước Việt Nam trong, ngoài nước và những cuộc biểu tình, tuần hành này có thể gây ảnh hưởng xấu đến trật tự an toàn xã hội cũng như tiềm ẩn các yếu tố gây mất ổn định về chính trị, tác động tiêu cực đến việc thực hiện đường lối, chính sách ngoại giao của nhà nước để giải quyết tranh chấp Như vậy có thể thấy trong ví dụ này dư luận của một bộ phận xã hội đã bị lợi dụng và phản ánh không hoàn toàn chính xác thực tế khách quan đang diễn ra
III TÁC ĐỘNG CỦA DƯ LUẬN XÃ HỘI ĐẾN Ý THỨC PHÁP LUẬT:
Ý thức pháp luật là một hình thái của ý thức xã hội, là sự phản ánh tồn tại xã hội từ góc nhìn pháp luật, là toàn bộ các tư tưởng, quan điểm của một giai cấp về bản chất và vai trò của pháp luật, về quyền và nghĩa vụ của nhà nước, các tổ chức xã hội và công dân, về tính hợp pháp hay không hợp pháp của hành vi con người trong xã hội
Ý thức pháp luật có cấu trúc tương đối phức tạp, có thể được nhìn nhận trên nhiều phương diện khác nhau Căn cứ vào nội dung và tính chất của các
bộ phận hợp thành, ý thức pháp luật bao gồm: hệ tư tưởng pháp luật và tâm lý pháp luật Căn cứ vào cấp độ và giới hạn nhận thức, ý thức pháp luật được chia thành hai bộ phận cơ bản: ý thức pháp luật thông thường và ý thức pháp luật lý luận Căn cứ vào chủ thể của ý thức pháp luật, ý thức pháp luật được chia thành: ý thức pháp luật của cá nhân, ý thức pháp luật của nhóm xã hội và
ý thức pháp luật xã hội nói chung
Dựa vào cấu trúc của ý thức pháp luật, chúng ta có thể có thể đứng trên nhiều phương diện khác nhau để thấy được tác động của dư luận xã hội đối với ý thức pháp luật Sau đây em xin phân tích tác động của dư luận xã hội đối với hệ tư tưởng pháp luật và tâm lý pháp luật
1 Tác động của dư luận xã hội đến hệ tư tưởng pháp luật:
Hệ tư tưởng pháp luật là tổng hợp các tư tưởng, quan điểm, quan niệm
có tính chất lý luận và khoa học về pháp luật, phản ánh về pháp luật và các hiện tượng pháp luật một các sâu sắc, tự giác dưới dạng các khái niệm, các phạm trù khoa học Dư luận xã hội có tác động mạnh mẽ đến hệ tư tưởng pháp luật thể hiện ở: Dư luận xã hội tác động trực tiếp và gián tiếp đến sự hình thành và phát triển của hệ tư tưởng pháp luật: Với tư cách là một hiện tượng xã hội, dư luận xã hội không chỉ phản ánh tồn tại xã hội nói chung mà còn phản ánh các sự kiện, hiện tượng pháp lý xảy ra trong đời sống xã hội Trên cơ sở sự phán xét, đánh giá về các sự kiện, hiện tương pháp luật diễn ra trong đời sống xã hội, dư luận xã hội làm nảy sinh trong nhận thức của mọi
Trang 10người những tri thức phản ánh đúng đắn bản chất của các hiện tượng pháp lý.
Từ đó hình thành lên các quan điểm, quan niệm, tư tưởng phản ánh những vấn đề có liên quan đến pháp luật và các hiện tượng pháp luật một cách sâu sắc, có tính hệ thống trong xã hội, đó chính là hệ tư tưởng pháp luật
Dư luận xã hội có tác dụng phổ biến, tuyên truyền trong các tầng lớp xã hội những giá trị pháp luật, các tư tưởng, quan điểm pháp luật Vai trò này được thực hiện thông qua tính lan truyền của dư luận xã hội Dư luận xã hội là sản phẩm của tư duy phán xét, là sự thể hiện quan điểm, thái độ của cá nhân trước các hiện tượng pháp lý Khi dư luận xã hội lan truyền càng rộng thì càng có xu hướng thống nhất về nội dung các phán xét, đánh giá và càng làm cho mọi người trong xã hội nhận thức sâu sắc hơn những vấn đề mang tính bản chất của pháp luật và các hiện tượng pháp luật
Dư luận xã hội có thác dụng củng cố, bảo vệ tính dân chủ, tính khoa học và tính xã hội của hệ tư tưởng pháp luật Bởi một trong những tính chất
cơ bản của dư luận xã hội là tính lợi ích Do đó mỗi khi quyền lợi của quốc gia, dân tộc bị xâm hại sẽ lập tức xuất hiện dư luận xã hội với thái độ lên án, phản đối gay gắt, gây sức ép nhằm ngăn chặn hành vi xâm phạm lợi ích quốc gia, dân tộc Trong trường hợp này, nội dung phản ánh các sự kiện, hiện tượng pháp lý của dư luận xã hội phù hợp với hệ tư tưởng pháp luật tiến bộ, đang phổ biến trong xã hội, đáp ứng được lợi ích, nguyện vọng của đông đảo các lực lượng tiến bộ trong xã hội
2 Tác động của dư luận xã hội đến tâm lý pháp luật:
Tâm lý pháp luật là tổng thể các trạng thái tâm lý của con người như tình cảm, cảm xúc, tâm trạng của các cá nhân và các nhóm xã hội đối với pháp luật, cũng như những hiện tượng pháp lý diễn ra trong đời sống xã hội Tác động của dư luận xã hội đến tâm lí pháp luật được thể hiện trên các phương diện sau:
Dư luận xã hội có tác động mạnh mẽ đến tình cảm pháp luật: Tình cảm pháp luật là yếu tố cơ bản của tâm lý pháp luật, thường được hình thành một cách tự phát dưới ảnh hưởng của hoạt động giao tiếp hành ngày của con người với môi trường pháp lý xung quanh Trước những sự kiện, hiện tượng diễn ra trong thực tế, tình cảm pháp luật có thể biểu hiện dưới dạng tích cực hoặc tiêu cực Nhưng dù biểu hiện dưới dạng nào thì cũng đều là đối tượng phán xét, đánh giá của dư luận xã hội Về mặt tình cảm, không ai muốn mình trở thành đối tượng phán xét của dư luận xã hội, do đó mỗi cá nhân đều mong muốn có thể kiểm soát, điều chỉnh tình cảm, hành vi của mình phù hợp với ý chí chung của cộng đồng xã hội Với ý nghĩa đó, dư luận xã hội tác động