SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM: Rèn kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4

Trong môn Tiếng Việt thì tập đọc là phânmôn cơ sở, phân môn trọng yếu, phân môn chiếm nhiều số tiết dạy, phân mônkhông chỉ tập trung rèn kĩ năng đọc cho học sinh mà còn giúp các em được

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ

1.Lí do chọn đề tài

Để đáp ứng yêu cầu khoa học của thời đại trong bối cảnh Việt Nam hội nhậpvào cộng đồng, khu vực và quốc tế Việc đổi mới nội dung và phương pháp dạyhọc nhằm nâng cao chất lượng cho học sinh là yêu cầu bức thiết của thực tế dạyhọc hiện nay trong các nhà trường Môn Tiếng Việt là môn có vị trí đặc biệtquan trọng, môn học chiếm 40,7% quỹ thời gian dạy học của toàn cấp Môn họcgóp phần tích cực rèn các kĩ năng giao tiếp Giao tiếp là chìa khoá để học tập vàchiếm lĩnh tri thức của loài người Trong môn Tiếng Việt thì tập đọc là phânmôn cơ sở, phân môn trọng yếu, phân môn chiếm nhiều số tiết dạy, phân mônkhông chỉ tập trung rèn kĩ năng đọc cho học sinh mà còn giúp các em được tiếpxúc với một thế giới mới để nâng cao tầm hiểu biết, nâng cao về những xúc cảmtình cảm với cuộc sống con người, hơn nữa trong chương trình hiện nay, phânmôn tập đọc với loại hình văn bản (ngữ liệu bài học) mới đa dạng, phong phúgồm các văn bản nghệ thuật được trích ra từ các tác phẩm văn học trong vàngoài nước Các loại văn bản khác thuộc phong cách báo, khoa học, hành chính

sẽ là cơ hội để giúp các em hiểu thêm về các vấn đề xã hội, kinh tế, văn hoá phùhợp với môi trường và lứa tuổi các em

Với tình hình thực tế hiện nay cho thấy việc đọc đúng, đọc diễn cảm của họcsinh lớp 4 còn chưa đạt yêu cầu Có nhiều lí do dẫn đến thực trạng này, có cảchủ quan lẫn khách quan do: Nội dung chương trình sách giáo khoa, do nhậnthức của con người, do nhu cầu học của người học, do phương pháp dạy học, do

sự thiếu hiểu biết, thiếu nhiệt tình của giáo viên,

Qua những năm thực hiện việc thay sách giáo khoa, với vai trò giáo viên dạymôn Tiếng Việt, tôi luôn trao đổi học tập kinh nghiệm ở các ban ngành quản lí,với đồng nghiệp, trên phương diện thông tin đại chúng và đặc biệt tôi nghiêncứu kĩ các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả và chất lượng dạy Tập đọc cho

học sinh lớp 4 để từ đó có biện pháp tốt nhất giúp học sinh đọc tốt, đọc haynhằm phần nào giải quyết được thực trạng trên góp phần nâng cao chất lượng đọc cho học sinh lớp 4.

Giao tiếp là một nhu cầu rất cần thiết, nó là một vốn sống cơ bản không thể

thiếu được của mỗi con người Đó là quá trình giao tiếp giữa người với người,nhằm trao đổi tư tưởng, tình cảm, cảm xúc, vốn kinh nghiệm sống của mỗi conngười

Con người ta giao tiếp với nhau bằng nhiều phương tiện, nhưng phương tiệnthông thường và quan trọng nhất là phương tiện ngôn ngữ

Để quá trình giao tiếp của của học sinh đạt hiệu quả và cũng đồng nghĩa vớiviệc dạy học Tiếng Việt của giáo viên đạt kết quả cao, muốn vậy người giáoviên phải vận dụng linh hoạt, sáng tạo các phương pháp và hình thức tổ chứcdạy học sao cho phù hợp với khả năng sử dụng ngôn ngữ của học sinh Tiểu học Như vậy dạy Tiếng Việt ở Tiểu học thực chất là giao tiếp bằng ngôn ngữ qua

hệ thống câu hỏi và bài tập Trong phân môn Tiếng Việt chủ yếu là sử dụng hệthống câu hỏi và bài tập Riêng đối với phân môn Tập đọc Tiểu học nói chung

và lớp 4 nói riêng người dạy thường dùng các câu hỏi để giúp học sinh tìm hiểu

và đọc diễn cảm bài Tập đọc.Vì vậy giờ Tập đọc chủ yếu rèn kĩ năng đọc (đọcđúng, đọc hiểu, đọc diễn cảm).Làm thế nào để học sinh đọc đúng, đọc hay, hiểuđược văn bản đọc? Làm thế nào để phối hợp đọc thành tiếng và đọc hiểu.Làmthế nào để cho những gì các em đọc được tác động chính vào cuộc sống của cácem đó là trăn trở của mỗi giáo viên trong mỗi giờ Tập đọc và cũng là lí do

khiến tôi lựa chọn đề tài: Rèn kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4.

2 Phạm vi của đề tài

Để dạy tốt phân môn Tập đọc có nhiều vấn đề cần nói đến đó là nội dung,chương trình, phương pháp, đồ dùng, phương tiện dạy học, cách tổ chức mộtgiờ học, Trong giới hạn cho phép và thực tế giảng dạy, tôi đã chọn và nghiên

cứu, tích luỹ kinh nghiệm về việc:

Rèn kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4

3 Mục đích của đề tài

Xuất phát từ những lí do và cơ sở đã trình bày ở trên, tôi chọn viết sáng kiến

kinh nghiệm này nhằm đưa ra một chút kinh nghiệm giúp học sinh lớp 4 có kĩnăng đọc tốt đồng thời giúp các em cảm nhận được cái hay, cái đẹp trong cáctác phẩm văn học, các văn bản nghệ thuật, Từ đó hình thành nhân cách cho các

em, tạo điều kiện cho các em tự tin, mạnh dạn trong học tập, trong cuộc sống

4 Phương pháp nghiên cứu:

Trong quá trình nghiên cứu, thực hiện sáng kiến tôi đã sử dụng nhữngphương pháp sau:

- Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế

- Phương pháp thu thập nghiên cứu tài liệu, sách giáo khoa, sách giáo viênTiếng Việt lớp 4, các tạp chí, sách tham khảo có liên quan

- Phương pháp thống kê, đối chiếu, thực nghiệm

- Phương pháp kiểm tra, đánh giá kết quả

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

Để nắm bắt được kết quả trong quá trình nghiên cứu dạy phân môn Tậpđọc, tôi đã tiến hành điều tra và nghiên cứu

- Đối tượng giáo viên

- Học sinh khối lớp 4 trường tôi dạy

- Nghiên cứu chương trình phân môn Tập đọc lớp 4

- Nghiên cứu tài liệu bồi dưỡng giáo viên

- Nghiên cứu phương pháp dạy Tập đọc lớp 4

PHẦN II NỘI DUNG GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

A.Cơ sở lý luận:

Hiện nay chúng ta đang trên đường hội nhập với các nước trên khu vực vàthế giới nhằm thúc đẩy sự phồn vinh của nền kinh tế, văn hoá Công cuộc pháttriển đó đã và đang đặt ra những yêu cầu cấp bách với mọi ngành, mọi giới Đạihội IX của Đảng Cộng sản Việt Nam đã khẳng định mục tiêu tổng quát chiếnlược phát triển kinh tế xã hội từ năm 2001 – 2010 là “Đưa đất nước ta ra khỏitình trạng kém phát triển, nâng cao rõ rệt đời sống vật chất, văn hoá, tinh thầncủa nhân dân, tạo nền tảng đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành nước Côngnghiệp hoá -Hiện đại hoá”

Quá trình Công nghiệp hoá- Hiện đại hoá phụ thuộc vào nhân tố con người –sản phẩm của ngành giáo dục Con người ở đây là con người có trí tuệ, có trình

độ khoa học kỹ thuật, có sức khoẻ Những phẩm chất cao quý đó không gìngoài giáo dục mới có Vì vậy việc đổi mới giáo dục phổ thông, trong đó có bậcTiểu học là hết sức cần thiết Giáo dục đang trở thành mối quan tâm lớn của toàn

xã hội Đặc biệt là giáo dục Tiểu học- cấp học nền móng trong hệ thống giáo dụcquốc dân với nhiệm vụ xây dựng tình cảm, đạo đức, trí tuệ thẩm mỹ và thể chấtcho trẻ

Cùng với giáo dục phổ thông, giáo dục Tiểu học có rất nhiều đổi mới nhằmgiáo viên và học sinh cập nhật với kiến thức các nước trong khu vực cũng nhưtrên thế giới, đem lại bộ mặt mới, sức sống mới cho giáo dục

Môn Tiếng Việt trong trường Tiểu học cũng góp phần đắc lực trong việc thựchiện mục tiêu đào tạo thế hệ trẻ theo đặc trưng của môn mình Việc dạy TiếngViệt trong nhà trường nhằm đào tạo cho học sinh kỹ năng sử dụng Tiếng Việtvăn hóa và hiện đại để suy nghĩ, giao tiếp và học tập

Thông qua việc dạy học môn Tiếng Việt, nhà trường rèn luyện cho các emnăng lực tư duy, phương pháp suy nghĩ, giáo dục cho các em những tư tưởngtình cảm lành mạnh, trong sáng Có thể nói không có Tiếng Việt sẽ không cómột hoạt động nào trong nhà trường Điều đó thể hiện rõ: Học sinh muốn tiếpthu tri thức khoa học phải bằng con đường nghe, đọc Thầy giáo muốn đánh giákết quả học tập của học sinh cũng phải thông qua con đường nói và viết của các

em Ngược lại thông qua việc sử dụng Tiếng Việt để học tập các môn khác, trình

độ của các em cũng tăng lên, những tri thức và kỹ năng được học tập trong mônTiếng Việt cũng được củng cố và khắc sâu thêm

Trong 9 môn học của bậc tiểu học thì môn Tiếng Việt là môn mang tínhkhoa học tổng hợp bao gồm nhiều phân môn nhỏ: Chính tả, Tập đọc, Tập viết,Luyện từ và câu, Tập làm văn, Kể chuyện Mỗi phân môn có một đặc thù riêng,nhưng Tập đọc là phân môn cực kỳ quan trọng Biết đọc là có thêm một công cụmới để học tập, giao tiếp Đây là công cụ mà chỉ người biết chữ mới có Phânmôn Tập đọc sẽ giúp cho học sinh một phương diện tiếp xúc với các môn họckhác – là cửa ngõ để học sinh đi đến việc cảm thụ văn học, từ đó mở cánh cửavào địa hạt của người biết đọc, biết viết để có thể có điều kiện tiến lên nắm lấykho tàng tri thức và văn hoá của loài người tàng trữ trong sách vở

Ngoài ra thông qua phân môn Tập đọc, giáo dục cho các em những tình cảm,

mĩ cảm như yêu thiên nhiên, cảnh vật và con người Hay nói rộng ra là tình yêuquê hương đất nước Chính vì vậy, dạy Tập đọc ở cấp Tiểu học nói chung và ởlớp 4 nói riêng, nó chiếm một vị trí cực kì quan trọng, đòi hỏi nhiều ở năng lựccủa giáo viên: đọc đúng, đọc diễn cảm, khả năng cảm thụ, truyền thụ văn học, giúp cho học sinh rèn luyện kỹ năng: Nghe, nói, đọc, viết, thức tỉnh về nhậnthức, rung động về tình cảm, nảy nở những ước mơ đẹp, khơi dậy năng lực hànhđộng, sức mạnh cũng như bồi dưỡng tâm hồn

B.Cơ sở thực tiễn:

Mục tiêu của dạy Tập đọc là hình thành và phát triển kĩ năng đọc cho họcsinh Dạy tốt phân môn Tập đọc tức là dạy cho học sinh có kĩ năng đọc tốt, đóchính là đọc phải có chất lượng: đọc rành mạch, lưu loát, có biểu cảm, đọc hiểu

nội dung, ý nghĩa văn bản Vậy mục đích cuối cùng của Tập đọc là bước đầucho học sinh tiếp xúc với ngôn ngữ nghệ thụât văn bản, tiếp nhận và xử lý đượccác thông tin Chính vì thế dạy đọc diễn cảm, đọc hiểu có vai trò đặc biệt trongdạy đọc nói riêng và dạy học ở Tiểu học nói chung.

Qua thực tế giảng dạy và tìm hiểu việc dạy Tập đọc ở lớp 4, tôi thấy đa sốgiáo viên đều coi trọng việc đổi mới phương pháp dạy học, biết lựa chọn cácphương pháp phù hợp với nội dung từng bài, biết kết hợp giữa phương pháptruyền thống với phương pháp “ Lấy học sinh làm trung tâm” sử dụng nhiềuphương pháp hợp lý Nhưng bên cạnh đó còn không ít giáo viên lúng túng khidạy theo phương pháp mới, chưa thực sự mạnh dạn áp dụng triệt để phươngpháp mới nên giờ dạy vẫn theo phương pháp cũ hoặc đổi mới nửa vời Giờ tậpđọc coi nhẹ phần luyện đọc, vẫn sa đà vào giảng giải áp đặt cách đọc với họcsinh, hạn chế sự sáng tạo của các em, hiệu quả đọc chưa cao Các lượng kiếnthức chưa được xử lý linh hoạt cho từng đối tượng học sinh Việc đọc mẫu củagiáo viên còn đều đều, đọc lướt nhanh Khai thác chưa triệt để đồ dùng cho việchướng dẫn luyện đọc Cũng có những học sinh đọc bài nhiều lần ở nhà hoặc trênlớp nhưng chưa chú ý đến việc đọc đúng chính âm, còn đọc ngọng, chưa thểhiện được cách nhấn giọng, biểu cảm các lời thoại phù hợp với nội dung củatừng bài Học sinh đọc không thành câu, đọc ê a, đọc “vẹt”, đọc cho hết bài màkhông thấy cái hay trong từng câu, từng đoạn của bài mình đọc

Xuất phát từ thực tế trên và sự nhận thức được tầm quan trọng của đổi mới

phương pháp dạy học khiến tôi đi sâu vào nghiên cứu các biện pháp “Rèn kĩ

năng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4 ” với mong muốn giúp các em có kiến

thức và có kĩ năng giao tiếp tốt trong cuộc sống

C Thực trạng của vấn đề

Tôi đã điều tra thực trạng cơ bản để nắm vững chất lượng việc dạy của giáo

viên và việc học tập của học sinh Việc làm này là hết sức quan trọng cho bất kìmột nghiên cứu nào Có thực hiện điều tra cơ bản người giáo viên mới có cơ sởđánh giá chung, phân tích từng yếu tố cụ thể, thể hiện ưu điểm, nhược điểm của

học sinh Từ đó có biện pháp phát huy ưu điểm , khắc phục nhược điểm của giáoviên.

Ngay từ đầu năm học, trong mỗi giờ Tập đọc tôi đã chú ý đến kĩ năng đọcđúng, đọc diễn cảm cho học sinh, coi đó là một yêu cầu cơ bản không thể thiếukhi nhận xét, đánh giá kĩ năng đọc của học sinh Song trong thực tế giảng dạy vàqua việc dự giờ các lớp cùng khối những tuần đầu năm học , tôi thấy học sinhthực hiện phần đọc đúng, đọc diễn cảm chưa được tốt

Về phía giáo viên: Ngoài khả năng đọc mẫu tương đối tốt thì việc hướng dẫn

học sinh đọc đúng, đọc diễn cảm một đoạn văn, đoạn thơ còn qua loa, chưa cụthể

Về phía học sinh : Đa số các em biết đọc trơn văn bản, bước đầu nắm được

nội dung toàn bài, ý của mỗi đoạn Một số em biết đọc phân biệt lời của cácnhân vật, biết thể hiện ngữ điệu song chưa được hay Còn lại đa số các em đọcgiọng đều đều, chưa tìm đúng giọng đọc của bài, chưa biết thay đổi giọng đọc ởtừng đoạn phù hợp với nội dung, tâm trạng của nhân vật Việc nhấn mạnh các từngữ quan trọng trong câu, đoạn cũng còn nhiều hạn chế

D Giải quyết vấn đề:

I Nghiên cứu hệ thống chương trình Tập đọc lớp 4:

Ở lớp 4 Tập đọc được dạy trong 62 tiết/ 1 năm, học trong 31 tuần, mỗi tuần

có 2 tiết tập đọc Các bài mở đầu mỗi tuần thường là thơ, văn bản khoa học, vănbản miêu tả, được xếp theo 10 chủ điểm

- Thương người như thể thương thân (tuần 1, 2, 3)

- Măng mọc thẳng (tuần 4, 5, 6)

- Trên đôi cánh ước mơ (tuần 7, 8, 9)

- Có trí thì nên (tuần 11, 12, 13)

- Tiếng sáo diều (tuần 14, 15, 16, 17)

- Người ta là hoa đất (tuần 19, 20, 21)

- Vẻ đẹp muôn màu (tuần 22, 23, 24)

- Những người quả cảm (tuần 25, 26, 27)

- Khám phá thế giới (tuần 29, 30, 31)

- Tình yêu cuộc sống (tuần 32, 33, 34).

(Các tuần 10, 18, 28, 35 dành cho ôn tập)

Phân môn Tập đọc được thiết kế trên hai trục chính: Chủ điểm và thể loại.Trục chủ điểm gồm trục ngang – quan hệ giữa các chủ điểm của lớp 4, và trụcdọc – các chủ điểm đã học ở các lớp dưới

Trên trục dọc các chủ điểm lớp 4 mang tính tổng hợp nâng cao các chủ điểm

đã học từ lớp 1, 2, 3, Trục dọc còn yêu cầu cao hơn các lớp dưới Ví dụ trongTập đọc, ngoài việc tìm ý bài văn còn chú trọng câu hỏi tìm đặc điểm nghệthuật, phát biểu sự cảm nhận của cá nhân Các bài tập đọc phục vụ tốt cho việchọc các phân môn khác cùng học trong thời gian đó

II Nghiên cứu về nội dung dạy tập đọc lớp 4:

- Trên cơ sở kỹ năng đọc thành tiếng, đọc thầm đã được rèn luyện ở các lớp

1, 2, 3, phân môn Tập đọc lớp 4 tiếp tục củng cố và nâng cao kỹ năng đọc mộtcách đầy đủ, toàn diện cho học sinh nhằm hoàn thiện yêu cầu cần đạt: Đọc rànhmạch, lưu loát bài văn (khoảng 90 tiếng/phút), đọc có biểu cảm bài văn, bài thơngắn; hiểu nội dung, ý nghĩa của bài đọc

- Thông qua 63 bài đọc thuộc các loại hình nghệ thuật, báo chí, khoa họctrong đó có 45 bài văn xuôi, 1 vở kịch, 17 bài thơ ( Có 2 bài thơ ngắn được dạytrong 1 tiết) Phân môn Tập đọc ở lớp 4 tiếp tục củng cố, rèn luyện kỹ năng đọctrơn, đọc thầm đã được phát triển từ các lớp dưới , đồng thời rèn luyện thêm về

kỹ năng đọc diễn cảm (thể hiện được tình cảm, thái độ thông qua giọng đọc phùhợp với sự việc, hình ảnh, cảm xúc, tính cách nhân vật trong bài)

Qua phần hướng dẫn sư phạm cuối mỗi bài tập đọc (gồm các nội dung giảinghĩa từ, câu hỏi và bài tập tìm hiểu bài) Phân môn Tập đọc lớp 4 còn tiếp tụcgiúp học sinh rèn luyện kỹ năng đọc hiểu văn bản, cụ thể là:

+ Nhận biết đề tài, cấu trúc của bài

+ Biết cách tóm tắt bài

+ Hiểu được ý nghĩa của bài

+ Biết phát hiện giá trị của một số biện pháp nghệ thuật trong các văn bảnvăn chương

+ Làm quen với thao tác đọc lướt để nắm ý, chọn ý.

Phân môn Tập đọc còn xây dựng cho học sinh thói quen tìm đọc sách ở thưviện, dùng sách công cụ (từ điển sổ tay từ ngữ, ngữ pháp) và ghi chép nhữngthông tin cần thiết khi đọc

Nội dung các bài tập đọc lớp 4 được mở rộng và phong phú hơn so với cácbài tập đọc ở lớp dưới Các bài tập đọc tập trung phản ánh một số vấn đề cơ bản

về đạo đức, phẩm chất, sở thích, thú vui lành mạnh, của con người thông quangôn ngữ văn học và những hình tượng giàu thẩm mĩ, nhân văn, các bài tập đọc

có tác dụng giáo dục tư tưởng, tình cảm và trau dồi tri thức cho học sinh Hệthống các chủ điểm vừa mang tính khái quát vừa có tính hình tượng góp phầncung cấp cho học sinh những hiểu biết về thiên nhiên, xã hội, con người trongnước và thế giới Qua bài tập đọc học sinh còn được cung cấp thêm về vốn từngữ, vốn diễn đạt những hiểu biết về tác phẩm văn học (như đề tài, nhân vật, cốttruyện, ), từ đó nâng cao trình độ văn hoá nói chung và trình độ Tiếng Việt nóiriêng

III Phương pháp dạy Tập đọc cho học sinh lớp 4:

Mỗi bài tập đọc gồm 2 phần lớn: tìm hiểu nội dung và luyện đọc Hai phầnnày có thể tiến hành cùng một lúc đan xen vào nhau hoặc cũng có thể tách haiphần tuỳ theo từng loại bài mà giáo viên lựa chọn Dù dạy theo cách nào thì haiphần này luôn có mối quan hệ tương hỗ lẫn nhau Phần tìm hiểu bài giúp chohọc sinh hiểu kĩ nội dung nghệ thuật của bài, từ đó các em đọc đúng, đọc diễncảm

Ngược lại học sinh đọc hay, đọc diễn cảm để thể hiện nội dung của bài, thểhiện nội dung của bài, thể hiện những hiểu biết của mình về bài đọc

Như vậy việc dạy đọc diễn cảm trong bài tập đọc là rất quan trọng góp phầnlàm giàu vốn kiến thức văn học cho học sinh, từ đó góp phần hình thành ở các

em những phẩm chất, nhân cách tốt

Trong quá trình tìm hiểu bài học sinh phải biết trả lời câu hỏi, làm bài tập đểtìm hiểu nội dung và nghệ thuật của từng đoạn Từ đó mới hiểu nội dung bài vàtìm ra cách đọc tốt nhất Muốn hiểu bài tốt các em phải biết chia đoạn Kĩ năng

này không dễ hình thành ở học sinh Tiểu học Chính vì vậy đòi hỏi người giáoviên phải từng bước hình thành cho học sinh Sau khi chia bài thành các đoạn,giáo viên phải tiếp tục tổ chức, điều khiển, hướng dẫn học sinh tìm hiểu nộidung của từng đoạn bằng các phương pháp như: đàm thoại, trực quan, giảnggiải, thảo luận, nêu vấn đề, và có sử dụng thêm một loạt các kĩ thuật khác nhưgiải nghĩa từ, phát hiện các thủ pháp nghệ thuật Còn với học sinh cần làmnhững công việc như: trả lời câu hỏi, hay làm các bài tập cho trước để tìm hiểuđoạn Tiếp theo học sinh cần tìm được những từ khó cần giải nghĩa Các em phảikhái quát được ý từng đoạn và tìm hiểu thêm về các vấn đề khác có liên quanđến nội dung đoạn Trong quá trình khai thác tìm hiểu nội dung bài, giáo viêncần phối hợp thật linh hoạt các phương pháp và luôn sáng tạo, luôn thay đổi cáccâu hỏi gợi mở, dẫn dắt học sinh tìm hiểu bài cũng như dẫn dắt học sinh khaithác nội dung trong ảnh minh hoạ.

Để bài đạt kết quả cao giáo viên cần phải quan tâm đến cách tổ chức có hệthống và lôgic các nội dung bài sao cho giờ học không bị ngắt quãng, gián đoạn.Giáo viên phải lấy học sinh làm trung tâm Vai trò của giáo viên ở mỗi tiết họcchỉ là người tổ chức, dẫn dắt học sinh tự tìm ra tri thức Ngoài ra cần phải cónhững yếu tố khác như cơ sở vật chất, đồ dùng, tranh ảnh, và trình độ giáoviên phải cao Nếu phối hợp được các yếu tố đó thì giờ dạy sẽ tăng hiệu quả, họcsinh hứng thú học

IV Tiến hành khảo sát:

Ngay từ đầu năm học tôi đã tiến hành việc khảo sát chất lượng học sinh khối4.Tôi đã trực tiếp tổ chức thi đọc diễn cảm trước lớp

Đề bài: Tre Việt Nam (Tiếng Việt lớp 4- tập một- trang 41).

Kiểm tra đọc: Đọc đoạn: “Nòi tre đâu chịu mọc cong tre già măng mọc có

gì lạ đâu.”

Thời gian: 1 phút

Kết quả như sau:

4B 30 2 6,7 7 23,3 20 66,7 1 3,3

Căn cứ vào kết quả khảo sát, tôi thấy số em đọc vào loại khá, giỏi ít Trong

số những em đọc khá giỏi thì đa số mới chỉ dừng lại ở mức phát âm đúng, trôichảy Chỉ một số rất ít em đọc diễn cảm Vậy nguyên nhân do đâu? Qua khảo sátthực tế, qua giao tiếp hàng ngày và qua dự giờ của một số giáo viên tôi đã tìm ramột số nguyên nhân sau đây:

- Trước tiên là do lỗ hổng ở lớp dưới Ở lớp dưới các em đọc hơi yếu Khihọc lên lớp trên ngày một khó hơn đòi hỏi các em phải cố gắng nhiều hơn Các

em không những không cố gắng mà sự cố gắng có phần nào giảm sút Lỗi là dogiáo viên ít uốn nắn các em, gia đình kém phần quan tâm

- Nguyên nhân tiếp theo là: đa số con em ít đọc sách, báo, thậm chí nhữngbài trong sách giáo khoa cũng không được đọc lại

- Và một nguyên nhân cơ bản nhất là: giờ tập đọc bấy lâu nay chưa thực sựcuốn hút học sinh Trong quá trình giảng dạy giáo viên còn ít chú ý đến khâuluyện đọc mà chủ yếu đi sâu vào giảng bài Bên cạnh đó cũng có những giáoviên chú ý tới khâu luyện đọc cho học sinh nhưng mới chỉ dừng lại ở mức độluyện đọc trôi chảy mà chưa luyện đọc diễn cảm

Từ việc nắm bắt được nguyên nhân trên, trong quá trình giảng dạy tôi đãmạnh dạn áp dụng việc cải tiến phương pháp giảng dạy bằng kinh nghiệm thực

tế của mình và đã thu được kết quả tốt Sau đây tôi xin trình bày một số kinhnghiệm tôi đã thực hiện

V Một số biện pháp rèn kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4:

Với môn Tiếng Việt ở Tiểu học, mục tiêu được đặc biệt chú trọng là hìnhthành và phát triển ở học sinh các kĩ năng sử dụng Tiếng Việt (nghe- nói- đọc-viết) để học tập và giao tiếp trong các môi trường hoạt động của lứa tuổi Nhưvậy, yêu cầu học Tiếng Việt với học sinh tiểu học là yêu cầu quan trọng hàngđầu Yêu cầu rèn kỹ năng đọc bao hàm: đọc thông (đọc thành tiếng, đọc thầm vàđọc lướt) – đọc hiểu Ở lớp 4, việc luyện đọc đã chú ý nhiều hơn đến yêu cầu

biểu cảm và câu hỏi tìm hiểu bài cũng chú trọng khai thác các chi tiết có giá trịnghệ thuật nhiều hơn Tôi đã tiến hành hướng dẫn học sinh như sau:

1.Hướng dẫn đọc thông:

1.1 Đọc thành tiếng:

a Đọc thành tiếng để củng cố kĩ năng đọc đúng: giáo viên cần chú ý nghe

học sinh đọc để nắm được trình độ, từ đó nhận xét, gợi ý, hướng dẫn về cáchđọc đúng, cách phát âm, về ngắt nghỉ hơi hay tốc độ đọc sao cho thích hợp, giúphọc sinh có khả năng đọc tốt hơn

Từ trước đến nay giáo viên chúng ta đã rất chú ý đến việc rèn đọc đúng chohọc sinh nhưng kết quả chưa cao Tất nhiên do nhiều nguyên nhân, trong đó cónguyên nhân: “ Phương pháp uốn nắn của giáo viên”

Do đặc thù từng vùng miền mà việc phát âm tiếng mẹ đẻ có những đặc trưngriêng, dẫn tới việc phát âm chưa chuẩn Đặc biệt tỉnh Hải Dương chúng ta, việcđọc lẫn giữa l/n là phổ biến

Qua dự giờ một số giáo viên, tôi thấy khi các em phát âm sai, giáo viên

thường nhắc học sinh là “ Em đọc lại” hoặc “Cong lưỡi lên”, Nói chung chung

như vậy các em rất khó sửa

Tôi xin nêu ra phương pháp hướng dẫn học sinh phát âm âm đầu l/n mà họcsinh phát âm chưa chuẩn đó là:

+ Âm đầu l: Hướng dẫn phát âm: Đầu lưỡi đặt ở vị trí hàm trên, đầu lưỡi

cong lên, lưỡi chuyển động theo chiều đi xuống

VD: Lung linh, lanh lợi, lực lưỡng,

+ Âm dầu n: Hướng dẫn phát âm: Đầu lưỡi đặt mặt sau của răng, bật hơi,

lưỡi thẳng, đầu lưỡi hơi tụt lại

các bạn trong lớp cùng nghe Các em cần đọc rõ ràng, mạch lạc sao cho mọingười xung quanh nghe rõ mình đọc gì?

Nếu học sinh đọc quá nhỏ, tôi tìm nguyên nhân (do thiếu tự tin, e ngại trướcđông người, không biết lấy hơi, ), tôi thường xuyên gọi em đó đọc và khích lệ,

động viên em mạnh dạn, nhắc nhở em bình tĩnh Ví dụ: “Em đọc to hơn một

chút nữa thì giọng đọc của em sẽ rất hay”, “Em hãy đọc một câu khác to hơn cho cả lớp nghe” Sau đó tôi cho cả lớp khen em đó.

Nếu có học sinh đọc quá to: cần nhắc nhở hướng dẫn học sinh điều chỉnhgiọng đọc ở mức vừa phải

+ Về ngắt nghỉ hơi:

Trong khi học sinh đọc, tôi luôn quan sát lắng nghe từ đó thấy được cách đọccủa học sinh qua mỗi bài đọc, để rồi hướng dẫn chỉnh sửa cho các em cách đọcđúng, ngắt nghỉ hơi chính xác Khi đọc nhiều em còn đọc thừa tiếng, thiếu tiếng,phát âm sai phụ âm, ngắt nghỉ hơi tuỳ tiện Tôi chú ý nhận xét cách đọc mộtcách cụ thể rõ ràng chỉ ra chỗ học sinh đọc chưa đúng và hướng dẫn cách sửa:

Ví dụ: Dạy bài: “Trung thu độc lập” Tiếng Việt tập 1- trang 66

Học sinh đọc: “Đêm nay anh đứng gác/ ở trại Trăng ngàn/ và gió núi bao la

khiến lòng anh man mác/ nghĩ tới trung thu và nghĩ tới các em.”.

Hướng dẫn đọc ngắt đúng các cụm từ: “Đêm nay/ anh đứng gác ở trại.

Trăng ngà và gió núi bao la /khiến lòng anh man mác nghĩ tới trung thu/ và nghĩ tới các em”.

Giáo viên có thể gọi học sinh đọc tốt đọc mẫu lại câu trên để học sinh đọcngắt nghỉ sai đọc lại cho đúng

+ Về tốc độ đọc:

Đọc nhanh (lưu loát, trôi chảy) là rất cần thiết vì lớp 4 học sinh đọc phải đảmbảo tối thiểu 90 tiếng/ phút Tốc độ đọc của học sinh phải song song với tiếpnhận ý thức luyện đọc Tránh đọc “vẹt”, đọc lướt mà không hiểu mình đọc gì.Đọc đến đâu chắc đến đó, đọc cho mọi người nghe kịp hiểu nội dung bài Tôi

đã hướng dẫn học sinh đọc đúng tốc độ bằng cách đọc mẫu cho các em để các

em xác định được tốc độ đọc đúng Thường xuyên yêu cầu các em chọn một

đoạn, một bài được giới hạn trong thời gian quy định (dựa vào số lượng từ trongđoạn bài đó).

Ví dụ: Bài “Mẹ ốm” Tiếng Việt 4 tập 1, trang 9

Gồm 187 tiếng, đọc trong khoảng 2 phút 1 giây

Hay bài: “Đôi giày ba ta màu xanh” Tiếng Việt 4 tập 1, trang 81

Đoạn 2: “Sau này làm công tác Đội ở một phường nhảy tưng tưng.”

Gồm 129 tiếng, đọc trong khoảng 1 phút 43 giây,

Việc quy định thời gian tối thiểu cho từng đoạn, bài sẽ giúp cho học sinh có ýthức rèn đọc đúng tốc độ

b Đọc thành tiếng để luyện đọc hay (hoặc diễn cảm)

Tôi đã căn cứ vào nội dung, phong cách văn bản để dẫn dắt, gợi mở học sinhtìm ra cách đọc nhằm diễn tả nội dung một cách tốt nhất

Qua điều tra thực trạng, tôi thấy việc hướng dẫn HS đọc diễn cảm đòi hỏigiáo viên phải kiên trì, dày công nghiên cứu kỹ chương trình, từng chủ điểm đặcbiệt là từng bài dạy – từng tác phẩm

Kỹ năng đọc diễn cảm thường được luyện tập thông qua các văn bản nghệthuật, sau khi HS đã đạt được yêu cầu về đọc đúng, rõ ràng, rành mạch, đã tìmhiểu bài và nắm được nội dung, ý nghĩa bài đọc Muốn đọc diễn cảm một vănbản, người đọc phải lựa chọn được giọng điệu, ngữ điệu phù hợp với tình huốngmiêu tả, thể hiện được tình cảm, thái độ, đặc điểm của nhân vật hay tình cảmthái độ của tác giả đối với nhân vật và nội dung miêu tả trong văn bản Vì vậyviệc trước tiên cần làm đối với giáo viên và học sinh trước khi học một bài Tậpđọc là:

b.1 Bước chuẩn bị bài:

* Đối với giáo viên:

- GV cần đọc kĩ tác phẩm, tìm hiểu xuất xứ, tác giả

- GV cần nắm được nội dung, bố cục, biện pháp nghệ thuật và những ý tưởngcủa người viết

- Tập đọc bài, biểu cảm bài văn, bài thơ bằng nhiều cách: đọc thầm, đọcthành tiếng GV cần tập đọc cho đến khi đọc được giọng đọc chuẩn xác nhất,hay nhất trước khi đọc mẫu cho HS.

* Đối với HS :

- Trước khi học 1 bài Tập đọc các em cần đọc bài ở nhà, đọc chú giải từ khó

và các câu hỏi Điều này sẽ giúp các em đọc bài được một cách lưu loát, nắm bắtnội dung bài nhanh hơn, giảm bớt khó khăn cho giáo viên trong giờ học chỉ có35- 40 phút Giaó viên sẽ không mất nhiều thời gian cho phần luyện đọc, tìmhiểu bài, tạo điều kiện và tăng thời lượng cho rèn đọc nâng cao- đọc diễn cảm

- Việc quan trọng và cần thiết nhất là hướng dẫn học sinh luyện đọc diễn cảmtrong giờ Tập đọc để từng bước đạt được những yêu cầu nói trên Sau đây tôixin nêu các bước luyện đọc diễn cảm cho học sinh:

b.2 Các bước luyện đọc diễn cảm cho HS:

- Thông thường trong phần luyện đọc diễn cảm, giáo viên chỉ định HS đọcnối tiếp theo đoạn Sau mỗi đoạn giáo viên gọi học sinh nhận xét để tìm đúnggiọng đọc, từ ngữ cần nhấn giọng Giáo viên chốt lại cách đọc, có thể ghi bảnghoặc sử dụng các băng giấy Nếu HS thể hiện chưa đúng, chưa hay, giáo viênyêu cầu em đó đọc lại Tiếp theo có thể gọi học sinh khác đọc để củng cố đoạn,giáo viên kết hợp với học sinh nhận xét, đánh giá cho điểm từng em

Ví dụ: bài “Chợ Tết” Tiếng Việt 4- tập 2 có thể chia làm 4 đoạn (xem 4 dòngthơ là một đoạn)

+ Đoạn 1: Tả cảnh đẹp của thiên nhiên hôm có phiên chợ

GV cần hướng dẫn học sinh tìm đúng giọng đọc của đoạn này: Đọc chậm rãi,nhấn giọng những từ ngữ gợi tả, gợi cảm (đỏ dần, ôm ấp, viền trắng, tưng bừng).Khi học sinh biết đọc diễn cảm toàn bài, giáo viên tổ chức cho các em thi đọcdiễn cảm (hoặc đọc thuộc lòng) 1 đoạn tiêu biểu trong bài

Ví dụ: Bài “Sầu riêng”- Tiếng Việt 4- tập 2 giáo viên cho học sinh thi đọcdiễn cảm đoạn 1 của bài với giọng tả nhẹ nhàng, chậm rãi Nhấn giọng những từngữ ca ngợi hương vị đặc biệt sức hấp dẫn của quả sầu riêng như: hết sức đặc

biệt, thơm đậm, rất xa, lâu tan, ngào ngạt, thơm mùi thơm, béo cái béo, ngọt, kỳlạ.

b.3 Hình thức tổ chức:

Hình thức tổ chức có thể theo cặp, nhóm 3 đến 4 em Các em tự chọn bạnđọc hay nhất nhóm mình để thi với các nhóm khác Giáo viên và học sinh bìnhxét cho điểm và khen ngợi những em đọc hay Các mức độ để đánh giá học sinhđọc hay (đọc diễn cảm) là:

a/ Biết nhấn mạnh các từ ngữ quan trọng trong câu (từ ngữ gợi tả, gợi

cảm, từ ngữ chìa khoá làm nổi bật ý chính)

Ví dụ: Bài “Trong quán ăn “Ba cái bống””- Tiếng Việt 4- tập 1- trang 158

GV cần hướng dẫn HS phát hiện ra các từ cần nhấn giọng Chẳng hạn:

- Đoạn 1: Nhấn giọng dưới từ: “im thin thít” để thể hiện rõ sự thông minh của

Bu- ra- ti- nô

Nhấn giọng dưới từ: “tống” để thấy rõ sự hùng hổ của Ba- ra- ba ở lúc đầu.

- Đoạn 2: Nhấn giọng dưới từ: “sợ tái xanh cả mặt, cầm cập, ấp úng” để

làm toát lên vẻ ấp úng, khiếp đảm của Ba- ra- ba vào lúc sau

- Đoạn 3: Nhấn giọng từ: “mười đồng tiền vàng, nộp ngay, đếm đi đếm lại,

thở dài, ngay dưới mũi”để làm cho người nghe hiểu rõ hơn về sự ranh mãnh của

cáo A- li- xa

Nhấn giọng dưới từ: “Ném bốp, há hốc” để thể hiện sự tức giận, ngạc nhiên

của lão Ba- ra- ba khi biết mình mắc mưu của Bu- ra- ti- nô

Nhấn giọng dưới từ: “lổm ngổm, lao” để thể hiện sự thông minh nhanh nhẹn

của Bu- ra- ti- nô

b/ Biết thể hiện ngữ điệu (Sự thay đổi về tốc độ, cao độ, cường độ, trường

độ) phù hợp với từng loại câu (câu kể, câu hỏi, câu cảm, câu khiến)

Ví dụ 1: Bài “Trong quán ăn “Ba cá bống””- Tiếng Việt 4- tập 1- trang 158

GV cần hướng dẫn thay đổi tốc độ của đoạn giới thiệu và phần nội dung Cụ thể:đoạn giới thiệu đọc chậm còn phần nội dung đọc nhanh, bất ngờ, hấp dẫn

Ví dụ 2: Bài “Thắng biển”- Tiếng Việt 4- tập 2- trang 76 GV cần hướng dẫn

HS thay đổi tốc độ theo từng đoạn

- Đoạn 1: Câu đầu đọc chậm rãi, những câu sau nhanh dần thể hiện sự đedoạ của cơn bão biển.

- Đoạn 2: Giọng gấp gáp căng thẳng gợi ra cảnh tượng biển cả giận dữ,điên cuồng tấn công con đê

- Đoạn 3: Giọng hối hả, gấp gáp hơn thể hiện cuộc chiến đấu với biển cảrất gay go, quyết liệt, sự dẻo dai ý chí quyết thắng của những thanh niên xungkích

- Câu kết giọng đọc khẳng định, tự hào

c/ Biết đọc phân biệt lời kể của tác giả và lời của nhân vật

Ví dụ: Bài Trong quán ăn “Ba cá bống” – Tiếng Việt 4- tập 1- trang 158 Cầnphân biệt lời của các nhân vật như sau:

- Lời người dẫn truyện: đọc chậm rãi ở phần đầu, phần sau nhanh hơn, bấtngờ, li lì

- Lời Bu- ra- ti- nô: thét, doạ nạt

- Lời lão Ba- ra- ba: lúc đầu hùng hổ, sau ấp úng

- Lời cáo A- li- xa: chậm rãi, ranh mãnh

d/ Biết đọc phân biệt lời của các nhân vật sao cho phù hợp các đặc điểm lứa tuổi và tính cách của từng nhân vật (người già, trẻ em người tốt, kẻ xấu).

Ví dụ: Bài “Người ăn xin”- Tiếng Việt 4- tập 1- trang 30

+ Cậu bé: - Ông đừng giận cháu, cháu không có gì để cho ông cả

(Giọng xót thương ông lão, một cách chân thành)

+ Ông lão: Cháu ơi, cảm ơn cháu! Như vậy là cháu đã cho ông rồi

(Giọng xúc động trầm ấm của người cao tuổi)

- Bài “Khuất phục tên cướp biển”- Tiếng Việt 4- tập 2- trang 66 HS cần chú

ý đọc phân biệt lời tên cướp cục cằn hung tợn, lời bác sĩ Ly điềm tĩnh nhưngkiên quyết, đầy sức mạnh

e/ Biết thể hiện ngữ điệu phù hợp với tình huống miêu tả trong văn bản hay thái độ, cảm xúc của tác giả (vui, buồn, trang nghiêm, giận giữ)

Ví dụ: Bài thơ “Mẹ ốm”- Tiếng Việt 4- tập 1 Khổ thơ 1,2 giọng đọc trầm

buồn, khổ thơ 4, 5 đọc giọng vui hơn

Một điều quan trọng GV cần chú ý là tư thế, tác phong của người đọc HScần bình tĩnh, tự nhiên, giọng đọc có độ âm vang vừa phải, không quá to hoặcquá nhỏ Một sắc thái rạng rỡ, vui tươi trên nét mặt một nụ cười hay một thoángtrầm tư phù hợp với từng câu, đoạn trong bài sẽ góp phần tăng thêm cái hay, cáiđẹp của tác phẩm dễ đi vào lòng người Ánh mắt không phải lúc nào cũng nhìnchằm chằm vào sách mà đôi lúc nhìn vào người nghe, lôi cuốn sự chú ý của mọingười.

Tóm lại: Để phát huy tính tích cực và sáng tạo của HS trong quá trình tập đọc

diễn cảm, GV tổ chức cho HS luyện tập “tự bộc lộ” trên cơ sở đọc mẫu của GV

và kết quả của việc luyện đọc, tìm hiểu bài Qua đó mà chỉ dẫn, điều chỉnh vềcách đọc cho HS khi thấy cần thiết, GV có thể đọc mẫu nhằm minh hoạ, gợi ýhoặc tạo tình huống cho HS nhận xét, giải thích, tự tìm ra cách đọc

Chẳng hạn: Đối với văn bản nghệ thuật: Tôi hướng dẫn học sinh đọc diễncảm thông qua việc dẫn dắt gợi mở học sinh thể hiện tình cảm, thái độ qua giọngđọc phù hợp với hình ảnh, cảm xúc trong bài thơ, sự việc, tính cách nhân vậttrong bài văn, vở kịch,

*Một số điểm chú ý trong quá trình luyện đọc cho học sinh:

- Nếu có học sinh nào phát âm chưa đúng, hoặc đoạn nào chưa diễn cảm,chưa thực hiện được giọng đọc của từng nhân vật thì tuyệt đối không bắt dừnglại ngay để sửa vì làm thế học sinh sẽ mất hết cảm hứng khi đọc, dẫn đến việcđọc diễn cảm khó thành công Phần nhận xét ghi điểm của học sinh, giáo viênnên động viên hoặc cố tìm ra những ưu điểm của các em bên cạnh những nhượcđiểm để nhận xét nhằm giúp các em có hướng phấn đấu để đọc cho tốt, tạo hứng

thú khi đọc Tránh tình trạng lúc nào cũng chê như: “Em đọc nhỏ quá”, “Em đọc

chậm lắm”, “Em đọc kém quá”, Đọc là đặc trưng của phân môn Tập đọc nên

mỗi giờ tập đọc cần tối đa rèn luyện đọc cá nhân 2/3 số học sinh trở lên Có thểđọc cá nhân riêng lẻ hoặc nối tiếp từng đoạn, đọc đồng thanh (nhóm, tổ, lớp) khicần thiết như: Khắc sâu ấn tượng về nhịp điệu của đoạn văn, đoạn thơ; giúp họcsinh ghi nhớ dễ dàng đoạn bài cần thuộc lòng, thay đổi hoạt động tạo không khíhào hứng cho lớp học Có thể phối hợp nhiều học sinh đọc cá nhân- đọc theo