Quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc tại huyện thanh bình, tỉnh đồng tháp

Quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc tại huyện thanh bình, tỉnh đồng tháp Quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc tại huyện thanh bình, tỉnh đồng tháp Quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc tại huyện thanh bình, tỉnh đồng tháp Quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc tại huyện thanh bình, tỉnh đồng tháp

TÓM TẮT

Đề tài “Quản lý thu Bảo hiểm Xã hội bắt buộc tại huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp” được thực hiện tại cơ quan BHXH huyện Thanh Bình, thời gian từ tháng 03/2020 đến tháng 08/2020 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là Hệ thống hóa

cơ sở lý luận về hoạt động quản lý thu bảo hiểm xã hội; Phân tích đánh giá thực trạng hoạt động quản lý thu bảo hiểm xã hội tại Bảo hiểm xã hội huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp; Các yếu tố ảnh hưởng đến lý thu BHXH tại huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp; Đề xuất giải pháp tăng cường công tác quản lý thu BHXH tại Bảo hiểm xã hội huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp Kết quả nghiên cứu đã trình bày xoay quanh thực trạng về nội dung hoạt động quản lý Thu BHXH tại BHXH huyện Thanh Bình Qua đó, tác giả đã đánh giá những mặt đạt được, cũng như tìm ra nguyên nhân dẫn đến những hạn chế trong hoạt động quản lý thu BHXH huyện Thanh Bình thời gian qua Trên cơ sở đó, tác giả đã đề xuất 06 nhóm giải pháp: tăng cường kiểm soát tình hình tăng, giảm số người tham gia BHXH; Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của BHXH huyện Thanh Bình; Nâng cao hiệu quả đối với công tác tuyên truyền về thu BHXH; Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thu BHXH; Giải quyết tình trạng nợ đọng BHXH; Phát huy vai trò quản lý Nhà nước đối với hoạt động quản lý thu BHXH nhằm tăng cường hoạt động quản lý thu BHXH tại BHXH huyện Thanh Bình Bên cạnh đó, tác giả cũng đề xuất

cơ quan BHXH Việt Nam kiến nghị với Quốc Hội; kiến nghị với cơ quan BHXH Việt Nam; BHXH tỉnh Đồng Tháp và chính quyền địa phương nhằm tăng cường hỗ trợ hoạt động quản lý thu BHXH tại BHXH huyện Thanh Bình

to the National Assembly; make recommendations to the Vietnam Social Insurance Agency; Dong Thap provincial social insurance agency and local authorities to strengthen support management activities of social insurance collection at Thanh

Binh district social insurance

MỤC LỤC

TRANG QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI i

BIÊN BẢN CHẤM LUẬN VĂN ii

LÝ LỊCH KHOA HỌC ix

LỜI CẢM ƠN xi

DANH MỤC CỤM TỪ VIẾT TẮT xii

TÓM TẮT xiii

ABSTRACT xiv

MỤC LỤC xv

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Các công trình nghiên cứu có liên quan 2

2.1 Tình hình nghiên cứu ngoài nước 2

2.2 Tình hình nghiên cứu trong nước và lỗ hổng trong nghiên cứu 2

2.2.1 Lược khảo các nghiên cứu trước 2

2.2.2 Lỗ hổng (kẻ hở) trong nghiên cứu trước 4

3 Mục tiêu nghiên cứu 5

4 Đối tượng nghiên cứu 5

5 Phạm vi nghiên cứu 5

6 Phương pháp nghiên cứu 6

6.1 Phương pháp phỏng vấn chuyên gia 6

xvi

6.2 Thảo luận nhóm chuyên sâu 6

7 Đóng góp của luận văn 7

8 Kết cấu của luận văn 7

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI 9

1.1 Các khái niệm 9

1.1.1 Bảo hiểm xã hội 9

1.1.2 Chính sách BHXH 10

1.1.3 Quản lý thu BHXH 10

1.1.4 Các loại hình BHXH 11

1.1.5 Bản chất BHXH 12

1.2 Vai trò của công tác thu BHXH 12

1.2.1 Đối với người lao động 12

1.2.2 Đối với Doanh nghiệp 12

1.2.3 Đối với việc tạo lập quỹ BHXH 12

1.2.4 Trong việc tạo lập mối quan hệ bên trong 13

1.2.5 Đảm bảo công bằng trong xã hội 13

1.3 Nội dung về hoạt động quản lý thu BHXH 14

1.3.1 Xây dựng kế hoạch thu BHXH 14

1.3.2 Công tác khai thác mở rộng đối tượng tham gia BHXH 14

1.3.3 Xác định mức thu và phương thức thu 15

1.3.4 Thu đúng đối tượng, thu đủ số lượng và đảm bảo đúng thời gian quy định15 1.3.5 Đôn đốc thu nợ BHXH và xác định lãi chậm đóng BHXH 16

1.3.6 Kiểm tra đánh giá và xử lý vi phạm hoạt động quản lý thu BHXH 20

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng quản lý thu BHXH 23

1.4.1 Hệ thống thể chế, chính sách về thu BHXH bắt buộc 23

1.4.2 Trình độ phát triển kinh tế-xã hội của địa phương 23

1.4.3 Trình độ nhận thức và ý thức trách nhiệm của người tham gia BHXH bắt

buộc 24

1.4.4 Năng lực tổ chức, quản lý, điều hành, thực hiện công tác thu BHXH bắt buộc 25

1.5 Kinh nghiệm hoạt động quản lý thu bảo hiểm xã hội của một số cơ quan BHXH 25

1.5.1 Hoạt động quản lý thu BHXH tại BHXH tỉnh Sóc trăng 25

1.5.2 Hoạt động quản lý thu BHXH tại BHXH tỉnh An Giang 26

1.5.3 Bài học kinh nghiệm của hoạt động quản lý thu BHXH tại huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp 27

TÓM TẮT CHƯƠNG 1 27

Chương 2: THỰC TRẠNG VỀ HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI TẠI HUYỆN THANH BÌNH TỈNH ĐỒNG THÁP 29

2.1 Khái quát về Bảo hiểm xã hội huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp 29

2.1.1 Quá trình hình thành và phát triển của Bảo hiểm xã hội huyện Thanh Bình tỉnh Đồng Tháp 29

2.1.2 Chức năng nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức của BHXH huyện Thanh Bình 29 2.1.3 Giới thiệu Bộ máy cán bộ làm công tác quản lý thu BHXH tại huyện Thanh Bình 32

2.2 Phân tích thực trạng về nội dung hoạt động quản lý thu BHXH tại BHXH huyện Thanh Bình 36

2.2.1 Xây dựng kế hoạch thu BHXH 36

2.2.2 Công tác khai thác mở rộng đối tượng tham gia BHXH 37

2.2.3 Xác định mức thu và phương thức thu 39

2.2.4 Đôn đốc thu nợ BHXH và xác định lãi chậm đóng BHXH 40

2.2.5 Kiểm tra đánh giá và xử lý vi phạm hoạt động quản lý thu BHXH 42

2.3 Phân tích các nhân tố tác động đến hoạt động quản lý BHXH 42

2.3.1 Nhân tố bên ngoài 42

2.3.2 Nhân tố bên trong 43

xviii

2.4 Đánh giá thực trạng về hoạt động quản lý thu BHXH tại BHXH huyện Thanh

Bình 43

2.4.1 Những điểm mạnh 43

2.4.2 Hạn chế 45

TÓM TẮT CHƯƠNG 2 49

Chương 3: GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI TẠI HUYỆN THANH BÌNH, TỈNH ĐỒNG THÁP 50

3.1 Cơ sở đề xuất giải pháp 50

3.1.1 Bối cảnh kinh tế xã hội tác động đến công tác quản lý thu BHXH tại huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp 50

3.1.2 Chủ trương của Đảng và nhà nước về công tác thu BHXH theo Nghị quyết số 28-NQ/TW của Hội nghị lần thứ 7 BCH Trung ương ban hành ngày 23/5/2018 về cải cách chính sách BHXH 51

3.1.3 Định hướng tăng cường hoạt động quản lý thu của Bảo hiểm xã hội huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp 51

3.1.4 Mục tiêu tăng cường hoạt động quản lý thu BHXH tại huyện Thanh Bình tỉnh Đồng Tháp 52

3.1.5 Những điểm mạnh – yếu – nguyên nhân 53

3.2 Các nhóm giải pháp tăng cường hoạt động quản lý thu BHXH tại BHXH huyện Thanh Bình 53

3.2.1 Tăng cường kiểm soát tình hình tăng, giảm số người tham gia BHXH 53

3.2.2 Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của BHXH huyện Thanh Bình 54

3.2.3 Nâng cao hiệu quả đối với công tác tuyên truyền về thu BHXH 56

3.2.4 Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thu BHXH 57

3.2.5 Giải quyết tình trạng nợ đọng BHXH 58

3.2.6 Phát huy vai trò quản lý Nhà nước đối với hoạt động quản lý thu BHXH59 3.3 Kiến nghị 60

3.3.1 Đề xuất BHXH Việt Nam kiến nghị với Quốc Hội 60

3.3.2 Đối với cơ quan Bảo hiểm xã hội Việt Nam 62

3.3.3 Đối với Bảo hiểm xã hội tỉnh Đồng Tháp 63

3.3.4 Đối với chính quyền địa phương 63

TÓM TẮT CHƯƠNG 3 63

KẾT LUẬN 65

TÀI LIỆU THAM KHẢO 66

xx

DANH SÁCH CÁC HÌNH – BẢNG

Hình-Bảng Trang

Hình 2.1: Sơ đồ tổ chức bộ máy của BHXH huyện Thanh Bình 32

Bảng 2.1: Kết quả thu BHXH tại BHXH huyện Thanh Bình giai đoạn (2016-2019) 36

Bảng 2.2: Tổng hợp số đơn vị tham gia BHXH bắt buộc (2016-2019) 38

Bảng 2.3: Tổng hợp lao động tham gia BHXH bắt buộc (2016-2019) 39

Bảng 2.4: Tỷ lệ thu BHXH 39

Bảng 2.5: Tình hình nợ BHXH (2016-2019) 40

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Quản lý quỹ BHXH là một trong những nội dung quản lý các quỹ tài chính công ngoài nguồn ngân sách nhà nước Để đảm bảo nguồn thu về quỹ BHXH được đầy đủ và phát triển bền vững, đáp ứng kịp thời việc chi trả các chế độ cho người tham gia một cách công bằng theo nguyên tắc “có đóng có hưởng”, thì việc thực hiện tốt công tác quản lý thu BHXH là nội dung mấu chốt trong công tác quản lý về bảo hiểm xã hội, bởi đây là nguồn thu cơ bản nhất về quỹ bảo hiểm xã hội nhằm đảm bảo đầy đủ nguồn quỹ BHXH kịp thời cho công tác chi trả các chế độ về BHXH cho người tham gia

Quỹ BHXH là một bộ phận cốt lõi không thể thiếu được và có thể nói nó giữ vai trò quan trọng nhất trong hoạt động BHXH Việc thu quỹ BHXH ảnh hưởng trực tiếp đến việc chi trả các chế độ cho NLĐ và đảm bảo sự ổn định của chính sách BHXH trong tương lai, không đảm bảo hoạt động quản lý thu BHXH dễ dẫn đến nguy cơ vỡ quỹ BHXH Do vậy, quản lý thu BHXH là nhiệm vụ quan trọng của ngành BHXH Để công tác thu BHXH đạt hiệu quả cao thì việc quản lý thu BHXH phải được tổ chức chặt chẽ, thống nhất, khoa học trong cả hệ thống, từ lập kế hoạch, phân cấp thu, quản lý tiền thu BHXH…

Công tác quản lý thu BHXH huyện Thanh Bình phát triển không ngừng, tăng nhanh

về số đơn vị và số đối tượng tham gia BHXH Tuy nhiên để đảm bảo đúng nguyên tắc

“thu đúng, thu đủ” theo qui định, thì việc thực hiện quản lý thu BHXH không đơn giản

mà vô cùng khó khăn và phức tạp Nhất là trước tình hình vi phạm pháp luật về BHXH của các doanh nghiệp ngày càng gia tăng, tình trạng trốn đóng, đóng không đầy đủ, nợ đọng BHXH kéo dài của các tổ chức kinh tế hiện nay đã làm cho công tác quản lý thu BHXH đã khó khăn ngày càng khó khăn hơn

Câu hỏi đặt ra cho công tác quản lý thu BHXH là làm thế nào để đảm bảo đúng nguyên tắc “thu đúng, thu đủ” góp phần tăng trưởng và phát triển nguồn quỹ BHXH, đáp ứng kịp thời chi trả chính sách cho người tham gia bền vững

Từ những trăn trở trên kết hợp với việc được học tập nghiên cứu kiến thức về quản

lý tài chính công, tôi xin được chọn Đề tài “Quản lý thu Bảo hiểm xã hội bắt buộc tại huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp” làm luận văn thạc sĩ

2 Các công trình nghiên cứu có liên quan

2.1 Tình hình nghiên cứu ngoài nước

Rosario (2008), “Thực tiễn tốt nhất về BHXH cho những lao động nhập cư: Trường hợp của Sri Lanka” Với hơn 1,5 triệu phụ nữ di cư ra nước ngoài, BHXH là một điều

cần thiết để cung cấp an ninh và bảo vệ cho người lao động và gia đình họ Bài viết cung cấp một số thông tin về các chế độ BHXH có sẵn cho họ Việc thiết lập và quản lý các chương trình có sẵn được giám sát bởi Cục Lao động nước ngoài Sri Lanka Bài viết cũng đã đề xuất biện pháp, cũng như cung cấp các khuyến nghị để tăng cường hơn nữa các nguồn lực cung cấp cho người lao động

2.2 Tình hình nghiên cứu trong nước và lỗ hổng trong nghiên cứu

2.2.1 Lược khảo các nghiên cứu trước

Trong những năm gần đây, lĩnh vực BHXH nói chung và thu BHXH nói riêng đã và đang được nhiều người quan tâm nghiên cứu Đã có một số công trình nghiên cứu về BHXH với những cách tiếp cận khác nhau, được đề cập và thể hiện trong một số đề tài cấp Nhà nước, cấp Bộ và nhiều luận văn Tiến sĩ, Thạc sĩ khác Cụ thể như:

Nguyễn Văn Châu (1996) với nghiên cứu “Thực trạng quản lý thu BHXH hiện nay

và một số biện pháp nâng cao hiệu quả công tác thu BHXH Việt Nam” Đây là một trong những đề tài được thực hiện sớm nhất kể từ khi ngành BHXH Việt Nam được thành lập (1995) Đối tượng nghiên cứu của đề tài là quản lý thu BHXH của BHXH Việt Nam với vai trò là cơ quan cấp Trung ương quản lý về BHXH, trong công cuộc đổi mới về kinh tế của Đảng và Nhà nước đề ra Phạm vi nghiên cứu trên toàn quốc Đề tài đã đánh giá kết quả công tác thu BHXH thời kỳ kế hoạch hóa tập trung, bao cấp là nguyên nhân kìm hãm

sự phát triển chính sách BHXH, phân tích thực trạng tình hình, những vấn đề đặt ra đối với BHXH Việt Nam đối với quản lý thu BHXH của BHXH Việt Nam khi mà Nhà nước đang mở ra một nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường, với nhiều thành phần kinh

tế, thu hút đầu tư nước ngoài đòi hỏi phải đổi mới chính sách pháp luật quy định về thu BHXH nhằm đảm bảo mở rộng đối tượng NLĐ và NSDLĐ thuộc các thành phần kinh tế tham gia đóng BHXH đầy đủ Đáp ứng thực tiễn phong phú, đa dạng về các mức tiền lương, tiền công làm căn cứ đóng BHXH, hình thức đóng BHXH đồng thời có cơ chế quản lý số tiền thu BHXH từ cấp địa phương đến trung ương Đề tài đã đóng góp những nghiên cứu khoa học, có ý nghĩa thực tiễn về xây dựng hệ thống biểu mẫu thu BHXH, phương thức thực hiện thu BHXH từ địa phương đến trung ương, quản lý quỹ BHXH

cũng như hình thức, phạm vi đầu tư tăng trưởng một phần quỹ BHXH góp phần tạo lập bền vững và cân đối quỹ BHXH về lâu dài

Phạm Đỗ Nhật Tân (2005) với nghiên cứu “Các giải pháp đảm bảo cân đối quỹ BHXH bắt buộc khi thực hiện Luật BHXH” Đề tài đã hệ thống các quy định của Nhà nước về đối tượng thu, mức thu, cách thức vận hành và quản lý các quỹ BHXH, phân tích đánh giá thực trạng tình hình thu - chi của quỹ BHXH bắt buộc của Việt Nam, từ đó đề tài đã đưa ra các dẫn chứng về những ưu điểm và những mặt hạn chế về việc duy trì và

mở rộng nguồn thu BHXH, sử dụng quỹ BHXH, điều kiện để hưởng các chế độ chính sách BHXH nhằm đảm bảo sự an toàn của quỹ BHXH, cân đối quỹ BHXH trong tương lai

Đỗ Văn Sinh (2005) với nghiên cứu “Hoàn thiện quản lý quỹ BHXH ở Việt Nam” Tác giả đã góp phần làm rõ thêm cơ sở khoa học và thực tiễn của quản lý quỹ BHXH ở Việt Nam; tổng kết mô hình và phương thức quản lý quỹ BHXH của một số nước trên thế giới để rút ra một số bài học kinh nghiệm có thể vận dụng trong quản lý quỹ BHXH ở Việt Nam; đề xuất quan điểm và giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý quỹ BHXH ở Việt Nam

Phạm Trường Giang (2010) với nghiên cứu “Hoàn thiện cơ chế thu BHXH ở Việt Nam” Đóng góp nghiên cứu khoa học của luận án đó là tác giả đã nghiên cứu về cơ chế chính sách thu BHXH ở Việt Nam, việc phân cấp quản lý thu BHXH, các chế tài về đóng BHXH và xử lý vi phạm về đóng BHXH Trên cơ sở phân tích cơ chế chính sách thu BHXH ở Việt Nam, đề cập vấn đề chế tài xử phạt vi phạm pháp luật BHXH còn thấp, chưa đủ sức răn đe, tác giả có tham khảo một số mô hình thu BHXH ở một số nước phát triển, từ đó tác giả có khuyến nghị một số giải pháp có ý nghĩa thực tiễn hoàn thiện cơ chế chính sách thu BHXH ở Việt Nam

Trần Đình Liệu (2012) với nghiên cứu “Xây dựng quy định quản lý thu nợ BHXH, BHYT, BHTN” Đề án đã nghiên cứu và đánh giá tình hình nợ BHXH, BHYT của các đơn vị sử dụng lao động tại 63 tỉnh, thành phố trên cả nước và công tác quản lý thu nợ BHXH, BHYT trong thời gian 03 năm 2010-2012 Xác định những nguyên nhân khách quan, chủ quan đồng thời đề xuất các giải pháp quản lý có hiệu quả nhằm chống thất thu, ngăn ngừa tình trạng chiếm dụng tiền đóng và giảm nợ đọng BHXH, BHYT như:

+ Hoàn thiện Luật BHXH và các văn bản hướng dẫn có liên quan, giao thẩm quyền thanh tra về thu BHXH, BHYT cho cơ quan BHXH

+ Tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp uỷ Đảng và chính quyền địa phương, sự phối hợp của các cơ quan quản lý Nhà nước ở địa phương trong công tác thu hồi nợ đọng BHXH, BHYT

+ Đẩy mạnh công tác cải cách thủ tục hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác thu BHXH, BHYT

Dương Xuân Triệu (2011) với nghiên cứu “Hoàn thiện quy trình quản lý thu, quy trình cấp và quản lý sổ BXHH, thẻ BHYT” Đề án đã hệ thống hóa các văn bản của Nhà nước, của Ngành về thực hiện về thu BHXH, cấp sổ BXHH, thẻ BHYT, phân tích đánh giá thực trạng thực hiện thu BHXH, cấp sổ BHXH, thẻ BHYT trong mối tương quan hỗ trợ nhau Đề án đã phân tích được những mặt còn chưa hợp lý, hạn chế như: văn bản quy định chồng chéo, thủ tục hành chính còn nhiều, biểu mẫu chưa khoa học, ứng dụng công nghệ thông tin còn thấp, việc thực hiện ở các địa phương còn chưa đồng nhất do nhận thức chưa đúng quy định của Nhà nước, của Ngành Từ đó Đề án đưa ra các giải pháp về xây dựng thống nhất các chỉ tiêu, biểu mẫu, quy trình về thu BHXH, cấp và quản lý sổ BHXH, thẻ BHYT phù hợp với tình hình mới

2.2.2 Lỗ hổng (kẻ hở) trong nghiên cứu trước

Những nội dung nghiên cứu giống nhau: Thông qua tổng quan tình hình nghiên

cứu liên quan đến đề tài, học viên nhận thấy các đề tài nghiên cứu trước đây liên quan đến quản lý thu BHXH đều xuất phát từ thực trạng và hướng tới các giải pháp hoàn thiện quản lý thu BHXH ở mỗi địa phương, mỗi thời kỳ nhằm duy trì và phát triển nguồn thu

BHXH một cách bền vững

Những điểm nghiên cứu khác khác nhau: Các nghiên cứu trước thường được

thực hiện trong các bối cảnh kinh tế xã hội khác nhau hay thường tập trung chuyên sâu về một lĩnh vực liên quan đến quản lý thu BHXH như: kinh nghiệm quản lý quỹ BHXH, các chế tài về đóng BHXH và xử lý vi phạm về đóng BHXH, quản lý có hiệu quả nhằm chống thất thu, ngăn ngừa tình trạng chiếm dụng tiền đóng và giảm nợ đọng BHXH, BHYT, mà chưa có cái nhìn toàn diện về hoạt động quản lý thu BHXH

Những lỗ hổng cần tiếp tục nghiên cứu:

Tuy nhiên trong thời gian gần đây, khi Nhà nước ban hành nhiều sửa đổi bổ sung chế độ chính sách BHXH, chính sách kinh tế xã hội như: Luật BHXH số 71/2006/QH11 ngày 29/6/2006, Luật BHXH sửa đổi bổ sung số 58/2014/QH13, ngày 20/11/2014 và Luật BHYT sửa đổi bổ sung số 46/2014/QH13, ngày 13/6/2014 được Quốc hội khóa XIII

thông qua với nhiều quy định mới, trong bối cảnh tình hình nợ đọng BHXH, trốn đóng BHXH của chủ sử dụng lao động tăng cao đáng báo động làm ảnh hưởng đến việc giải quyết quyền lợi cho người lao động, tiềm tàng nguy cơ vỡ quỹ BHXH thì tác giả chưa thấy có công trình nghiên cứu, đề tài nghiên cứu nào về quản lý thu BHXH bắt buộc, đặc biệt là quản lý thu BHXH bắt buộc tại huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp Vì vậy, đây là vấn đề mới được nghiên cứu chuyên sâu và không trùng lắp với các công trình nghiên cứu trước đó Việc thực hiện nghiên cứu sẽ lấp đầy những lỗ hổng nghiên cứu sau:

- Quản lý thu BHXH bắt buộc tại huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp như thế

nào cho hiệu quả

- Những điểm mạnh – yếu của Quản lý thu BHXH bắt buộc tại huyện Thanh

Bình, tỉnh Đồng Tháp

- Những yếu tố tác động đến Quản lý thu BHXH bắt buộc tại huyện Thanh

Bình, tỉnh Đồng Tháp

3 Mục tiêu nghiên cứu

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về hoạt động quản lý thu bảo hiểm xã hội;

- Phân tích đánh giá thực trạng quản lý thu BHXH tại huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp;

- Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý thu BHXH tại huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp;

- Đề xuất giải pháp tăng cường công tác quản lý thu BHXH tại huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp

4 Đối tượng nghiên cứu

Các giải pháp hoàn thiện Hoạt động quản lý thu BHXH tại huyện Thanh Bình,

tỉnh Đồng Tháp

5 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: Luận văn tập trung nghiên cứu về: (1) Quản lý đối tượng tham gia

BHXH, (2) Quản lý quỹ lương làm căn cứ tính tiền đóng BHXH, (3) Quản lý tiền thu BHXH và (4) Thanh tra, kiểm tra đóng BHXH

 Về không gian: Luận văn nghiên cứu tình hình hoạt động quản lý công tác thu

BHXH tại huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp

 Về thời gian: Nghiên cứu hoạt động quản lý thu bảo hiểm xã hội từ năm 2016 đến

năm 2019 tại Bảo hiểm xã hội huyện Thanh Bình

6 Phương pháp nghiên cứu

Trong nghiên cứu này, tác giả sử dụng đồng thời phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng, cụ thể như sau:

6.1 Phương pháp phỏng vấn chuyên gia

Phương pháp phỏng vấn chuyên gia là phương pháp sử dụng trí tuệ của đội ngũ chuyên gia có trình độ cao của một chuyên ngành để xem xét, nhận định bản chất một sự kiện khoa học hay thực tiễn phức tạp, để tìm ra giải pháp tối ưu cho các sự kiện đó hay đánh giá một sản phẩm khoa học

Trong nghiên cứu này tác giả sử dụng phương pháp phỏng vấn chuyên gia bởi đây

là phương pháp rất cần thiết cho người nghiên cứu không chỉ trong quá trình nghiên cứu

mà còn cả trong quá trình nghiệm thu, đánh giá kết quả, hoặc thậm chí cả trong quá trình

đề xuất giả thuyết nghiên cứu, lựa chọn phương pháp nghiên cứu, củng cố các luận cứ… Cụ thể, trong nghiên cứu này tác giả thực hiện phỏng vấn các chuyên gia, là những cán bộ phụ trách công tác quản lý thu BHXH tại các đơn vị BHXH cấp huyện và BHXH tỉnh để thu thập những kinh nghiệm liên quan đến công tác hoạt động quản lý thu BHXH

(Danh sách chuyên gia, nội dung phỏng vấn và kết quả phỏng vấn được trình bày ở phụ lục 1) Trên cơ sở kết quả phỏng vấn chuyên gia, tác giả tiến hành tổng hợp kết quả và

dựa trên kết quả đó để thực hiện thảo luận nhóm chuyên sâu (đối tượng tham gia thảo luận là BLĐ và cán bộ nhân viên đang công tác tại BHXH huyện Thanh Bình)

6.2 Thảo luận nhóm chuyên sâu

Thảo luận nhóm (phương pháp phỏng vấn nhóm) cho phép người tham gia để thể hiện ý kiến của họ và thảo luận một cách tích cực để đưa ra ý kiến thống nhất đối với vấn

đề đặt ra Nếu như phương pháp phỏng vấn sâu là để thu thập thông tin/ý kiến đánh giá từ

cá nhân thì thảo luận nhóm (phương pháp phỏng vấn nhóm) có thể thu được kết quả

mang tính đa chiều dưới nhiều góc độ của tập thể/nhóm Trong nghiên cứu này, tác giả thực hiện thảo luận nhóm với mục đích nhằm nắm bắt những vấn đề còn hạn chế, cũng như nguyên nhân của những hạn chế liên quan đến hoạt động quản lý thu BHXH tại

BHXH huyện Thanh Bình (Danh sách thành viên tham gia thảo luận, nội dung và kết quả thảo luận được tác giả tình bày chi tiết ở phụ lục 2)

6.3 Phương pháp thống kê mô tả: Dùng phương pháp này để thống kê số liệu cụ thể về

các vấn đề quản lý thu BHXH tại huyện Thanh Bình nhằm phục vụ cho việc phân tích

thực trạng của hoạt động quản lý thu BHXH tại huyện Thanh Bình, làm cơ sở cho việc đề xuất giải pháp

 Phương pháp thống kê phân tích: Số liệu được thu thập từ các báo cáo thường

niên của BHXH huyện Thanh Bình, tạp chí chuyên ngành kinh tế,… và xử lý thông tin về thực trạng hoạt động quản lý thu BHXH tại huyện Thanh Bình

 Phương pháp so sánh, đối chiếu: Được sử dụng để phân tích, đánh giá, so sánh

kết quả của hoạt động quản lý thu BHXH tại huyện Thanh Bình với phương hướng, nhiệm vụ đã được đề ra trong từng thời kỳ Nêu ra được những mặt còn tồn tại, khó khăn,

từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp

 Phương pháp nghiên cứu tổng hợp: Nghiên cứu các dữ liệu, thu thập và tổng

hợp qua sách báo, tài liệu, internet, các công trình nghiên cứu trước đây (thông tin thứ cấp) về hoạt động quản lý thu BHXH tại huyện Thanh Bình; chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước; Kinh nghiệm hoạt động quản lý thu bảo hiểm tại các đơn vị trong và ngoài nước

7 Đóng góp của luận văn

 Về mặt lý luận: Góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận về hoạt động quản lý thu

8 Kết cấu của luận văn

Kết cấu luận văn gồm 03 phần: Phần mở đầu; Phần nội dung và Phần kết luận Phần nội dung gồm 03 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về bảo hiểm xã hội và hoạt động quản lý thu bảo hiểm

xã hội Trong chương 1, tác giả đi sâu phân tích lý luận chung về BHXH, sự cần thiết khách quan của BHXH, khái niệm, vai trò của BHXH và cơ chế quản lý thu BHXH Luận văn cũng đã giới thiệu chế độ BHXH của một số nước và một số địa phương tại khu vực, qua đó là cơ sở để so sánh với thực trạng và đề ra các giải pháp phù hợp với thực tế công tác quản lý thu BHXH tại huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp

Chương 2: Thực trạng về hoạt động quản lý thu bảo hiểm xã hội tại huyện Thanh

Bình, tỉnh Đồng Tháp Trong chương 2, tác giả tập trung phân tích đánh giá về công tác quản lý thu BHXH tại BHXH huyện Thanh Bình, về đối tượng tham gia BHXH, phương thức đóng, mức đóng BHXH,… Đặc biệt là thông qua việc phân tích, đánh giá thực trạng công tác quản lý thu BHXH tại BHXH huyện Thanh Bình đã tìm ra được những nguyên nhân để khắc phục, làm cơ sở cho việc đưa ra các giải pháp nhằm tăng cường hoạt động quản lý thu BHXH tại BHXH huyện Thanh Bình trong tương lai

Chương 3: Giải pháp về tăng cường hoạt động quản lý thu BHXH tại huyện

Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp Trong chương 3, tác giả đề xuất 06 nhóm giải pháp nhằm tăng cường hoạt động quản lý thu BHXH tại BHXH huyện Thanh Bình, cụ thể: Tăng cường vai trò quản lý nhà nước về thu BHXH; Mở rộng đối tượng và nguồn thu BHXH; Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của BHXH huyện Thanh Bình; Đẩy mạnh thông tin, tuyên truyền về thu BHXH; Ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại trong quản lý thu BHXH; Tăng cường cải cách Thủ tục hành chính

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HOẠT ĐỘNG

QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI 1.1 Các khái niệm

1.1.1 Bảo hiểm xã hội

Quá trình phát triển tương đối dài, nhưng cho đến nay còn có nhiều khái niệm về BHXH, chưa có khái niệm thống nhất Bởi lẽ, BHXH được tiếp cận từ nhiều góc độ khác nhau thì các quan điểm đưa ra cũng khác nhau:

Nếu tiếp cận từ mục đích ASXH và hình thức tổ chức thực hiện thì có khái niệm chung nhất về BHXH như sau:

BHXH là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập đối với người lao động khi họ gặp phải những biến cố làm giảm hoặc mất khả năng lao động, mất việc làm trên cơ sở hình thành và sử dụng một quỹ tiền tệ tập trung nhằm đảm bảo đời sống cho người lao động và gia đình họ, góp phần bảo đảm an toàn xã hội

Nhưng nếu tiếp cận từ góc độ khác, BHXH lại có thể được khái niệm hẹp hơn:

- Từ góc độ pháp luật: BHXH là một chế độ pháp định bảo vệ NLĐ, sử dụng tiền đóng góp của NLĐ, NSDLĐ và được tài trợ, bảo hộ của Nhà nước nhằm trợ cấp vật chất cho người được bảo hiểm và gia đình trong trường hợp bị giảm hoặc mất thu nhập bình thường do ốm đau, tai nạn lao động, thai sản, hết tuổi lao động theo quy định của pháp luật hoặc chết

- Từ góc độ tài chính: BHXH là thuật (kỹ thuật) chia sẻ rủi ro và tài chính giữa những người tham gia bảo hiểm theo quy định của pháp luật

- Từ góc độ chính sách xã hội: BHXH là một chính sách xã hội nhằm đảm bảo đời sống vật chất cho NLĐ khi họ không may gặp phải các “rủi ro xã hội”, nhằm góp phần đảm bảo an toàn xã hội…

Theo quy định tại Điều 3, Luật Bảo hiểm xã hội (2014) cho rằng: “BHXH là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của NLĐ khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập

do ốm đau, thai sản, TNLĐ, BNN, thất nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ BHXH”

Như vậy, BHXH là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người lao động, khi họ gặp phải biến cố, rủi ro làm suy giảm sức khỏe, mất khả năng lao động,

thành bởi các bên tham gia BHXH đóng góp và việc sử dụng quỹ đó cung cấp tài chính nhằm đảm bảo mức sống cơ bản cho bản thân NLĐ và những người ruột thịt của NLĐ trực tiếp phải nuôi dưỡng, góp phần đảm bảo an toàn xã hội

1.1.3 Quản lý thu BHXH

Xuất phát từ khái niệm của quản lý: "Quản lý là sự tác động có tổ chức có hướng đích của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu đã đề ra " Quản lý bao giờ cũng là một tác động hướng đích, có xác định mục tiêu, thể hiện mối quan hệ giữa chủ thể quản lý (quản lý, điều khiển) và đối tượng quản lý (chịu sự quản lý), đây là quan

hệ giữa lãnh đạo và bị lãnh đạo, không đồng cấp và có tính bắt buộc Nó diễn ra trong mọi lĩnh vực hoạt động của con người với nhiều cấp độ, nhiều mối liên hệ với nhau Đối với hoạt động BHXH thì quản lý được bao gồm cả quản lý các đối tượng tham gia và thụ hưởng, quản lý thu, quản lý chi trả và quản lý nguồn quỹ từ đầu tư tăng trưởng

Quản lý thu: “Quản lý thu BHXH là một quá trình chủ thể quản lý tác động đến đối tượng quản lý, trong hoạt động dự báo, xây dựng chỉ tiêu kế hoạch, tổ chức thực hiện, điều chỉnh và kiểm tra để đạt được mục tiêu quản lý bằng các nguyên tắc và phương pháp nhất định" Quản lý thu giữ vai trò quan trọng và quyết định sự thành công trong việc thực hiện BHXH Nguồn quỹ BHXH được hình thành chủ yếu từ sự đóng góp của NLĐ

và NSDLĐ Đây là nguồn thu chính, lớn nhất và đóng vai trò quyết định Do đó, quản lý thu chỉ tập trung vào nguồn thu từ 2 đối tượng chính

Quản lý đối tượng: Muốn quản lý tốt nguồn thu, thì trước tiên phải quản lý được đối tượng Đây là công việc đầu tiên mà cơ quan BHXH nên thực hiện khi triển khai BHXH

- Quản lý đối tượng nhằm đảm bảo thu đúng, thu đủ không những đảm bảo quyền lợi của NLĐ mà còn đảm bảo khả năng chi trả của quỹ BHXH và từ đó đảm bảo cho chính sách BHXH được thực hiện nghiêm túc

- Quản lý đối tượng bao gồm các nội dung: quản lý đối tượng thuộc diện tham gia BHXH; quản lý quỹ lương của doanh nghiệp; quản lý đối tượng đăng ký tham gia BHXH

và quản lý quá trình tham gia BHXH của đối tượng thông qua sổ bảo hiểm

- Trên cơ sở quản lý được đối tượng thuộc diện tham gia BHXH và quỹ lương của doanh nghiệp cơ quan BHXH sẽ có căn cứ để buộc các doanh nghiệp phải tham gia đầy

đủ, thực hiện BHXH cho NLĐ

- Quản lý đối tượng tham gia BHXH và quá trình đóng BHXH của đối tượng nhằm duy trì nguồn thu và tránh được hiện tượng gian lận nhằm trục lợi bảo hiểm Quản lý chi: Quỹ BHXH có hai nội dung chính là thu và chi Việc đảm bảo cân bằng thu - chi quỹ BHXH hết sức khó khăn Nó đòi hỏi phải đồng thời thực hiện tốt cả hai mảng là quản lý thu và quản lý chi

1.1.4 Các loại hình BHXH

Ở nước ta có 02 loại BHXH là: BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện:

Loại hình bảo hiểm xã hội bắt buộc: được áp dụng đối với doanh nghiệp, cơ quan,

tổ chức có sử dụng lao động làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ ba tháng trở lên và hợp đồng lao động không xác định thời hạn

Đối với những doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức này, người sử dụng lao động, người lao động phải đóng bảo hiểm xã hội theo quy định tại Điều 149 của Bộ luật lao động và người lao động được hưởng các chế độ trợ cấp bảo hiểm xã hội ốm đau, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thai sản, hưu trí và tử tuất

Loại hình bảo hiểm xã hội tự nguyện: Đối với người lao động làm việc theo hợp

đồng lao động có thời hạn dưới một tháng thì các khoản bảo hiểm xã hội được tính vào tiền lương do người sử dụng lao động trả theo quy định của Chính phủ, để người lao động tham gia bảo hiểm xã hội theo loại hình tự nguyện hoặc tự lo liệu về bảo hiểm Khi hết hạn hợp đồng lao động mà người lao động tiếp tục làm việc hoặc giao kết hợp đồng lao động mới, thì áp dụng chế độ bảo hiểm xã hội bắt buộc

Hiện nay, BHXH tự nguyện được áp dụng cho mọi tầng lớp nhân dân trong độ tuổi

từ đủ 15 tuổi trở lên và có mức đóng thấp nhất bằng 22% mức chuẩn hộ nghèo khu vực

nông thôn (mức hiện nay được qui định là 700.000 đồng/ người/ tháng)

1.1.5 Bản chất BHXH

Bản chất của BHXH được hiểu dưới các góc độ khác nhau:

- Dưới góc độ kinh tế, BHXH là sự bảo đảm thu nhập, bảo đảm cuộc sống cho NLĐ khi họ bị giảm hoặc mất khả năng lao động, nghĩa là tạo ra một khoản thu nhập thay thế cho NLĐ khi họ gặp phải các rủi ro thuộc phạm vi BHXH

- Dưới góc độ chính trị, BHXH góp phần liên kết giữa những NLĐ xuất phát từ lợi ích chung của họ

- Dưới góc độ xã hội, BHXH được hiểu như là một chính sách xã hội nhằm đảm bảo đời sống cho NLĐ khi thu nhập của họ bị giảm hay mất Thông qua đó bảo vệ và phát triển lực lượng lao động xã hội, lực lượng sản xuất, tăng năng suất lao động ổn định trật tự xã hội

1.2 Vai trò của công tác thu BHXH

1.2.1 Đối với người lao động

BHXH góp phần ổn định tài chính cho người tham gia BHXH trước những tổn thất

do rủi ro xảy ra Trong quá trình lao động nếu NLĐ chẳng may gặp phải những rủi ro như

ốm đau, tai nạn…làm họ bị gián đoạn công việc, và phải mất một khoản chi phí để tài trợ cho những tổn thất do rủi ro đó gây ra thì việc tham gia BHXH sẽ giúp họ trang trải những khoản chi phí nói trên làm giảm bớt nỗi lo cho mỗi cá nhân, mỗi doanh nghiệp và yên tâm trong lao động sản xuất, góp phần nâng cao năng suất lao động

1.2.2 Đối với Doanh nghiệp

Việc tham gia BHXH của NSDLĐ giúp họ trang trải những khoản chi phí không mong muốn cho những điều khoản (trợ cấp ốm đau, thai sản, tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp…) ghi trong hợp đồng lao động mà NSDLĐ phải đảm bảo Hay nó giúp chủ

sử dụng lao động và NLĐ giải quyết mâu thuẫn nội tại đã tồn tại bấy lâu nay Từ đó nó làm cho NLĐ yên tâm hơn, tin tưởng vào người chủ của mình hơn, tận tâm với công việc của mình hơn, góp phần nâng cao năng suất lao động tạo thêm lợi nhuận cho NSDLĐ

1.2.3 Đối với việc tạo lập quỹ BHXH

Thu bảo hiểm xã hội là việc Nhà nước dùng quyền lực của mình bắt buộc các đối tượng tham gia phải đóng BHXH theo mức phí quy định Trên cơ sở đó hình thành, tạo

lập một quỹ tiền tệ tập trung nhằm mục đích bảo đảm cho việc chi trả các chế độ bảo hiểm xã hội và hoạt động của tổ chức sự nghiệp bảo hiểm xã hội

Công tác thu BHXH có vai trò rất quan trọng trong hoạt động của ngành BHXH, đây là công tác trọng tâm của hoạt động BHXH

1.2.4 Trong việc tạo lập mối quan hệ bên trong

BHXH quận, huyện có nhiệm vụ đôn đốc thu BHXH, đồng thời trực tiếp thanh quyết toán các chế độ cho NLĐ Tên đơn vị sử dụng lao động, tổng số lao động đóng BHXH, tổng quỹ tiền lương làm căn cứ đóng BHXH Danh sách, họ tên, tuổi và mức tiền lương của từng NLĐ thuộc quỹ tiền lương của đơn vị làm căn cứ đóng BHXH Kết quả đóng BHXH ghi từng tháng theo từng đơn vị đến từng NLĐ Trên cơ sở danh sách theo dõi kết quả đóng BHXH nói trên để ghi kết quả đóng BHXH vào sổ theo dõi của từng người tạo thành mối quan hệ ba bên: NLĐ – chủ SDLĐ – cơ quan BHXH Mối quan hệ này càng trở nên khăng khít khi công tác thu BHXH tiến hành đều đặn và chính xác Công tác thu được thực hiện tốt đã góp phần bảo vệ quyền lợi cho NLĐ

1.2.5 Đảm bảo công bằng trong xã hội

BHXH vừa có tính kinh tế, vừa có tính xã hội, đồng thời còn có tính dịch vụ Tính kinh tế được thể hiện rõ nhất ở chỗ, BHXH thông qua việc hình thành, bảo toàn, tăng trưởng và sử dụng đúng mục đích quỹ BHXH đã góp phần đảm bảo lợi ích kinh tế không chỉ cho NLĐ mà còn cho cả NSDLĐ, Nhà nước và toàn xã hội Đối với NLĐ, phần đóng góp của họ vào quỹ không đáng kể song quyền lợi họ nhận được là rất lớn khi gặp rủi ro Với NSDLĐ, tham gia đóng góp vào quỹ BHXH để thực hiện trách nhiệm bảo hiểm cho NLĐ họ sử dụng, đồng thời cũng là giúp họ tránh được khoản tiền lớn để trang trải cho NLĐ gặp rủi ro Với Nhà nước, BHXH góp phần làm giảm gánh nặng cho NSNN, đồng thời quỹ BHXH cũng là nguồn đầu tư đáng kể vào nền kinh tế quốc dân, góp phần tăng trưởng kinh tế

BHXH mang tính xã hội sâu sắc bởi đó là một bộ phận chủ yếu của hệ thống ASXH, góp phần đảm bảo thu nhập và đời sống cho các thành viên trong xã hội BHXH cũng hoạt động trên nguyên tắc “số đông bù số ít”, do đó mọi NLĐ trong xã hội đều có quyền tham gia BHXH và BHXH phải có trách nhiệm bảo hiểm cho họ và gia đình họ, kể

cả khi họ còn đang trong độ tuổi lao động

1.3 Nội dung về hoạt động quản lý thu BHXH

Căn cứ dựa trên quy định “Quản lý thu BHXH, BHYT, BHTN; Quản lý sổ BHXH, Thẻ BHYT” (Ban hanh kèm theo quyết định số 959/QĐ-BHXH ngày 09 tháng 09 năm

2015 của Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam)

1.3.1 Xây dựng kế hoạch thu BHXH

Kế hoạch thu của BHXH được xây dựng trên cơ sở các quy định của Chính phủ, đồng thời dựa trên các quy định của BHXH Việt Nam về phân cấp quản lý thu BHXH và quy trình thu BHXH

Theo quy định về phân cấp quản lý thu BHXH, BHXH tỉnh tổ chức thu BHXH của các đơn vị sử dụng lao động có trụ sở chính đóng trên địa bàn tỉnh bao gồm: Các đơn vị

do Trung ương quản lý; các đơn vị do tỉnh trực tiếp quản lý; các doanh nghiệp có vốn đầu

tư nước ngoài; các đơn vị, tổ chức quốc tế; các doanh nghiệp ngoài quốc doanh có sử dụng số lao động lớn

BHXH huyện thu BHXH các đơn vị có trụ sở chính đóng trên địa bàn huyện bao gồm: Các đơn vị do huyện trực tiếp quản lý; các đơn vị ngoài quốc doanh; các xã, phường, thị trấn; các đơn vị khác do BHXH tỉnh giao nhiệm vụ thu

Hàng năm sau khi được BHXH Việt Nam giao chỉ tiêu thu BHXH của năm kế hoạch, BHXH tỉnh tiến hành phân bổ chỉ tiêu thu BHXH cho BHXH các huyện, thị xã, thành phố trên cơ sở số thu BHXH đã đạt được năm trước, khả năng mở rộng đối tượng tham gia BHXH, tình hình phát triển kinh tế của địa phương Đồng thời trước khi phân bổ chỉ tiêu thu BHXH, BHXH tỉnh tiến hành phân tích, đánh giá những thuận lợi, khó khăn và những nhóm đối tượng có khả năng

Việc lập kế hoạch thu đóng vai trò quan trọng, đòi hỏi đơn vị lập kế hoạch phải nắm

rõ tình hình thực tế và tốc độ phát triển về lao động, quỹ lương trên địa bàn được phân cấp quản lý Cán bộ làm công tác này phải có trình độ nghiệp vụ vững, am hiểu và dự đoán được những diễn biến của tình hình kinh tế - xã hội trong nước, trên địa bàn và của các đơn vị sử dụng lao động Lập kế hoạch thu sát với tình hình thực tiễn thì công tác thu

sẽ thuận lợi, đảm bảo khai thác tối đa tiềm năng Ngược lại, công tác thu sẽ trở nên khó khăn, nặng nề do phải chạy theo chỉ tiêu kế hoạch quá cao

1.3.2 Công tác khai thác mở rộng đối tượng tham gia BHXH

Nguồn thu chủ yếu của quỹ BHXH là thu từ NLĐ và NSDLĐ, mục tiêu quan trọng

trong quản lý thu BHXH tỉnh là mở rộng đối tượng tham gia BHXH, vì vậy hàng năm trên cơ

sở số lao động thực tế tại tỉnh, BHXH tỉnh còn tranh thủ sự giúp đỡ, chỉ đạo của Tỉnh ủy, Uỷ ban nhân dân tỉnh, tăng cường hoạt động phối hợp với các sở, ngành, đoàn thể trong việc mở rộng, phát triển đối tượng tham gia BHXH

Quản lý tốt đối tượng tham gia BHXH là căn cứ, tiền đề quan trọng để mở rộng đối tượng tham gia BHXH, thực hiện thu nộp BHXH đúng quy định, để hình thành và phát triển quỹ BHXH, đảm bảo khả năng chi trả các chế độ cho NLĐ và thân nhân

1.3.3 Xác định mức thu và phương thức thu

 Mức thu BHXH

Đây là công việc quan trọng trong công tác quản lý thu BHXH Cần xác định mức thu BHXH đúng với từng đối tượng tham gia BHXH Bởi lẽ, đối tượng tham gia BHXH rất đa dạng, xuất phát từ nhiều ngành nghề, chức danh khác nhau nên dẫn đến chức danh nghề tương ứng với mức lương phải tham gia BHXH của doanh nghiệp rất nhiều, phức tạp, có những chức danh có nặng nhọc, độc hại, có những chức danh không, dẫn đến khó khăn trong việc xác định mức thu đối với từng đối tượng

 Phương thức thu

Theo qui định, cơ quan BHXH thu BHXH của các đơn vị sử dụng lao động bằng hình thức chuyển khoản Chậm nhất vào ngày cuối tháng các đơn vị sử dụng lao động phải nộp đủ số tiền theo thông báo đã được hai bên ký xác nhận vào tài khoản thu BHXH của cơ quan BHXH Nếu chậm nộp sau một thời gian đã được qui định thì cơ quan BHXH sẽ tính lãi chậm nộp theo mức lãi suất ngân hàng nhà nước qui định

Cơ quan BHXH cấp dưới chuyển tiền thu BHXH về tài khoản chuyên thu của cơ quan BHXH cấp trên Tiền thu BHXH được quản lý thống nhất, tập trung từ trung ương xuống địa phương

1.3.4 Thu đúng đối tượng, thu đủ số lượng và đảm bảo đúng thời gian quy định

Thu đúng, là đúng đối tượng, đúng mức, đúng tiền lương, tiền công và đúng thời gian quy định: mọi NLĐ khi có hợp đồng lao động hoặc giao kết lao động theo quy định, được trả công bằng tiền đều là đối tượng đóng BHXH bắt buộc Việc xác định đúng đối tượng, đúng tiền lương, tiền công làm căn cứ đóng BHXH của NLĐ là cơ sở quan trọng

để đảm bảo thu đúng; việc thu đúng còn phụ thuộc vào tính chất hoạt động của đơn vị sử dụng lao động để xác định đúng đối tượng, mức thu, phương thức thu

Thu đủ, là thu đủ số người thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc và số tiền phải đóng BHXH của NLĐ, NSDLĐ

Thu kịp thời, là thu kịp về thời gian khi có phát sinh quan hệ lao động, tiền công, tiền lương mà những quan hệ đó thuộc đối tượng, phạm vi tham gia BHXH Chế độ BHXH thường xuyên thay đổi để phù hợp với phát triển kinh tế- xã hội từng thời kỳ, ở mỗi thời điểm thay đổi đó cần phải tổ chức thực hiện thu BHXH của NSDLĐ và NLĐ đảm bảo kịp thời, không để tồn đọng tiền thu, không bỏ sót lao động tham gia BHXH Trong hoạt động quản lý thu thì mục tiêu quan trọng nhất là quản lý đầy đủ, chính xác, kịp thời đối tượng tham gia BHXH và quỹ tiền lương làm cơ sở nộp BHXH để đảm bảo cho BHXH tỉnh thu đúng đối tượng, thu đủ số tiền đóng BHXH từ các đối tượng tham gia, đúng thời gian qui định

1.3.5 Đôn đốc thu nợ BHXH và xác định lãi chậm đóng BHXH

Theo quy định hiện hành thì hàng tháng (hàng quý, sáu tháng đối với các đơn vị được đóng BHXH theo quý, sáu tháng), các đơn vị sử dụng lao động có trách nhiệm đóng đầy đủ, kịp thời vào quỹ BHXH ngay sau khi thanh toán tiền lương, tiền công cho NLĐ Với phương thức đóng như trên đã đảm bảo cho đối tượng tham gia BHXH thực hiện đầy

đủ nghĩa vụ về trích nộp BHXH ngay sau khi thanh toán tiền lương, tiền công cho NLĐ đồng thời giúp cơ quan BHXH quản lý, theo dõi kịp thời là cơ sở để giải quyết các chế độ BHXH cho người lao động khi không may gặp rủi ro

 Quy trình đôn đốc thu nợ BHXH

Trên cơ sở phân loại nợ:

+ Nợ phát sinh: các trường hợp nợ phát sinh có thời gian nợ dưới 1 tháng

+ Nợ chậm đóng: các trường hợp có thời gian nợ từ 1 tháng đến dưới 3 tháng

+ Nợ kéo dài: thời gian nợ từ 3 tháng trở lên

+ Nợ khó thu, gồm các trường hợp:

 Đơn vị không còn tại địa điểm đăng ký kinh doanh (đơn vị mất tích)

 Đơn vị đang trong thời gian làm thủ tục giải thể, phá sản; đơn vị có chủ là người nước ngoài bỏ trốn khỏi Việt Nam; đơn vị không hoạt động, không có người quản

lý, điều hành

 Đơn vị chấm dứt hoạt động, giải thể, phá sản theo quy định của pháp luật

 Nợ khác: đơn vị nợ đang trong thời gian được tạm dừng đóng vào quỹ hưu trí

và từ tuất

Quy trình đôn đốc thu nợ BHXH trải qua các bước sau:

Bước 1: Hồ sơ xác định nợ

+ Đối với nợ chậm đóng, nợ đọng, nợ kéo dài

 Thông báo kết quả đóng BHXH

 Biên bản làm việc về việc đóng BHXH cho người lao động (nếu có)

+ Đối với các trường hợp nợ khó thu

 Đơn vị không còn tại địa điểm đăng ký kinh doanh (đơn vị mất tích): Văn bản xác nhận của Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc cơ quan Thuế

 Đơn vị đang trong thời gian làm thủ tục giải thể, phá sản; đơn vị có chủ là người nước ngoài bỏ trốn khỏi Việt Nam; đơn vị không hoạt động, không có người quản

lý, điều hành: Văn bản của cơ quan có thẩm quyền xác nhận tình trạng doanh nghiệp hoặc cơ quan thuế

 Đơn vị chấm dứt hoạt động, giải thể, phá sản theo quy định của pháp luật: Văn bản của cơ quan có thẩm quyền về việc chấm dứt hoạt động, giải thể doanh nghiệp; quyết định tuyên bố phá sản của Tòa án hoặc cơ quan thuế

 Đơn nợ đang trong thời gian được tạm dừng đóng vào quỹ hưu trí và từ tuất: Quyết định cho phép tạm dừng đóng của cơ quan có thẩm quyền

Bước 2: Tổ chức thu và thu nợ tại BHXH huyện, BHXH tỉnh

+ Phòng/Tổ Quản lý thu:

 Hằng tháng, cán bộ thu thực hiện đôn đốc đơn vị nộp tiền theo quy định

 Trường hợp đơn vị nợ quá 02 tháng tiền đóng, đối với phương thức đóng hằng tháng; 04 tháng, đối với phương thức đóng 03 tháng một lần; 07 tháng, đối với phương thức đóng 06 tháng một lần:

 Cán bộ thu trực tiếp đến đơn vị để đôn đốc, lập Biên bản làm việc về việc đóng BHXH cho người lao động

 Gửi văn bản đôn đốc 15 ngày một lần

 Sau 02 lần gửi văn bản mà đơn vị không nộp tiền, chuyển hồ sơ; văn bản đôn đốc đơn vị nộp tiền) đến Phòng/Tổ Khai thác và thu nợ tiếp tục xử lý

 Hằng tháng chuyển báo cáo chi tiết đơn vị nợ (Mẫu B03-TS) kèm theo dữ liệu

cho Phòng/Tổ Khai thác và thu nợ để quản lý, đôn đốc thu nợ và đối chiếu

+ Phòng/Tổ Khai thác và thu nợ

 Tiếp nhận hồ sơ đôn đốc thu hồi nợ từ Phòng/Tổ Quản lý thu

 Căn cứ hồ sơ do Phòng/Tổ Quản lý thu bàn giao, xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện đôn đốc đơn vị thực hiện đóng BHXH cho người lao động

 Sau thời gian 03 tháng kể từ lập Biên bản làm việc về việc đóng BHXH, cho người lao động và thực hiện các biện pháp đôn đốc mà đơn vị vẫn không đóng BHXH phối hợp với Phòng Thanh tra - Kiểm tra/Tổ kiểm tra lập Danh sách đơn vị đề nghị thành lập đoàn thanh tra đột xuất để tổ chức thanh tra chuyên ngành theo quy định hoặc phối hợp với cơ quan quản lý lao động, cơ quan Thuế thành lập đoàn thanh tra liên ngành

 Đối với chủ đơn vị có dấu hiệu bỏ trốn khỏi Việt Nam thì phối hợp với cơ quan

công an để có biện pháp ngăn chặn kịp thời

 Nhận kết luận thanh tra, kiểm tra từ Phòng Thanh tra - Kiểm tra/Tổ kiểm tra

theo dõi, đôn đốc đơn vị thực hiện

+ Phòng Thanh tra - Kiểm tra/Tổ kiểm tra

 Nhận hồ sơ từ Phòng/Tổ Khai thác và thu nợ chuyển đến, thực hiện thanh tra

chuyên ngành về đóng BHXH và xử phạt vi phạm hành chính theo quy định

 Chuyển 01 bản kết luận thanh tra cho Phòng/Tổ Khai thác và thu nợ để theo dõi, đôn đốc đơn vị thực hiện

 Trường hợp đơn vị có dấu hiệu phạm tội trốn đóng BHXH cho người lao động, phối hợp chuyển hồ sơ sang cơ quan có thẩm quyền đề nghị điều tra, xử lý theo quy định

của pháp luật hình sự

Bước 3: Đánh giá, báo cáo tình hình nợ, thu nợ

+ Hằng tháng: Phòng/Tổ Khai thác và thu nợ thông báo danh sách đơn vị cố tình

không đóng BHXH trên các phương tiện thông tin đại chúng

+ Hằng quý, Phòng/Tổ Khai thác và thu nợ lập, gửi báo cáo đánh giá tình hình thu

nợ, kèm theo dữ liệu điện tử chi tiết đơn vị nợ BHXH của tháng cuối quý gửi BHXH cấp trên

 Xác định lãi chậm đóng BHXH

Đơn vị chậm đóng BHXH từ 30 ngày trở lên thì phải đóng số tiền lãi tính trên số tiền BHXH chưa đóng

+ Phương thức tính lãi: ngày đầu hằng tháng

+ Công thức tính lãi chậm đóng BHXH: Lcđi = Pcđi x k (đồng) (1)

Trong đó:

 Lcđi: tiền lãi chậm đóng BHXH bắt buộc, BHTN tính tại tháng i (đồng)

 Pcđi: số tiền BHXH, BHTN chậm đóng quá thời hạn phải tính lãi tại tháng i (đồng), được xác định như sau: Pcđi = Plki - Spsi (đồng) (2)

Trong đó:

 Plki: tổng số tiền BHXH, BHTN phải đóng lũy kế đến hết tháng trước liền kề tháng tính lãi i (không bao gồm số tiền lãi chậm đóng, lãi truy thu các kỳ trước còn nợ nếu có)

 Spsi: số tiền BHXH phải đóng phát sinh chưa quá hạn phải nộp, xác định như sau:

 Trường hợp đơn vị đóng theo phương thức hằng tháng: số tiền BHXH phải đóng phát sinh bằng số tiền phát sinh của tháng trước liền kề tháng tính lãi;

 Trường hợp đơn vị đóng theo phương thức 03 tháng, 06 tháng một lần: số tiền BHXH phải đóng phát sinh bằng tổng số tiền phải đóng phát sinh của các tháng trước liền kề tháng tính lãi chưa đến hạn phải đóng

* k: lãi suất tính lãi chậm đóng tại thời điểm tính lãi (%), xác định như sau:

 Đối với BHXH bắt buộc, k tính bằng 02 lần mức lãi suất đầu tư quỹ BHXH bình quân năm trước liền kề theo tháng do BHXH Việt Nam công bố

 Số tiền lãi chậm đóng BHXH phải thu trong tháng, gồm: số tiền lãi chậm đóng lũy kế đến cuối tháng trước liền kề chuyển sang và số tiền lãi chậm đóng tính trên

số tiền chậm đóng phát sinh trong tháng được xác định theo quy định tại Khoản 3 Điều này

 Hằng năm, trong thời hạn 15 ngày đầu của tháng 01, BHXH Việt Nam thông báo mức lãi suất bình quân theo tháng trên cơ sở mức lãi suất bình quân quy định tại Điểm a và b Khoản 3 Điều 6 Quyết định số 60/2015/QĐ-TTg ngày 27/11/2015 của Thủ tướng Chính phủ quyết định cơ chế quản lý tài chính về BHXH, BHYT, BHTN và chi phí quản lý BHXH, BHYT, BHTN cho BHXH tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, BHXH Bộ Quốc phòng, BHXH Bộ Công an để thống nhất thực hiện

1.3.6 Kiểm tra đánh giá và xử lý vi phạm hoạt động quản lý thu BHXH

Theo quy định của Luật BHXH cơ quan BHXH phải tiến hành kiểm tra việc thực hiện BHXH tại các đơn vị thuộc địa bàn mình quản lý.Trên cơ sở đó đưa ra những kiến nghị để các đơn vị sử dụng lao động và BHXH các cấp thực hiện đúng quy định về công tác thu BHXH nhằm đảm bảo việc thực hiện BHXH được diễn ra đúng theo Luật BHXH quy định, đồng thời bên cạnh đó phát hiện các trường hợp sai phạm để có các biện pháp thích hợp, kịp thời xử lý trong quá trình tổ chức thực hiện thu BHXH Đối với các trường hợp có vi phạm pháp luật về BHXH, BHYT thì chuyển hồ sơ cho cơ quan thẩm quyền phạt vi phạm hành chính hoặc xử lý hình sự theo Điều 215, 216 về hành vi gian lận và trốn đóng BHXH, BHTN

 Quy trình kiểm tra hồ sơ đóng BHXH được thực hiện như sau:

Bước 1: Kiểm tra, đối chiếu hồ sơ đơn vị quản lý với nội dung kê khai khi tham gia

BHXH, cấp sổ BHXH; điều chỉnh thông tin trên sổ BHXH, nhân thân, làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm truy thu BHXH như: Tờ khai tham gia, điều chỉnh thông tin BHXH, Quyết định/Hợp đồng lao động/Hợp đồng làm việc, Bảng thanh toán tiền lương, tiền công, Bảng chấm công, chứng

từ chuyển tiền đóng BHXH

Bước 2: Lập biên bản kiểm tra theo quy định và hướng dẫn đơn vị khắc phục các sai sót (nếu có) theo đúng quy định

Bước 3: Trường hợp phát hiện đơn vị có dấu hiệu hoặc cố tình vi phạm như trốn

đóng BHXH; đóng không đúng tiền lương của người lao động, thu tiền của người lao động nhưng không đóng, đóng không kịp thời, đóng không đủ số tiền phải đóng; khai man, giả mạo hồ sơ thì thực hiện tổ chức thanh tra chuyên ngành để xử lý theo quy định

của pháp luật

 Xử lý vi phạm hoạt động quản lý thu BHXH, BHTN

+ Xử lý vi phạm hành chính

 Hành vi vi phạm hành chính về đóng BHXH

 Mức phạt:

- Đối với vi phạm của cá nhân, mức phạt tiền tối đa là 75.000.000 đồng;

- Đối với vi phạm của tổ chức, mức phạt tiền tối đa là 150.000.000 đồng;

- Thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả: truy nộp số tiền chưa đóng, chậm đóng BHXH, BH thất nghiệp và số tiền lãi của số tiền chưa đóng, chậm đóng

 Áp dụng đối với một trong các hành vi sau:

- Chậm đóng BHXH bắt buộc, BH thất nghiệp;

- Đóng BHXH bắt buộc, BH thất nghiệp không đúng mức quy định;

- Đóng BHXH, BH thất nghiệp không đủ số người thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, BH thất nghiệp;

- Không đóng BHXH bắt buộc, BH thất nghiệp cho toàn bộ người lao động thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, BH thất nghiệp

(Trích: Điều 26 Nghị định số 95/2013/NĐ-CP ngày 22/8/2013 của Chính Phủ và

khoản 1 Điều 1 Nghị định số 88/2015/NĐ-CP ngày 07/10/2015 của Chính Phủ)

+ Truy cứu trách nhiệm hình sự

 Tội gian lận BHXH, BHTN (Điều 215)

 Hình phạt

- Phạt tiền đến 200 triệu đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 2 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 10 năm

- Người phạm tội còn có thể bị áp dụng hình phạt bổ sung như: bị phạt tiền từ

10 triệu đồng đến 100 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm

 Áp dụng đối với một trong các hành vi sau

- Lập hồ sơ giả hoặc làm sai lệch nội dung hồ sơ BHXH, hồ sơ BH thất nghiệp lừa dối cơ quan BHXH;

- Dùng hồ sơ giả hoặc hồ sơ đã bị làm sai lệch nội dung lừa dối cơ quan BHXH hưởng các chế độ BHXH, BH thất nghiệp;

 Mục đích, hậu quả của hành vi

- Nhằm chiếm đoạt tiền BHXH, BH thất nghiệp từ 10 triệu đồng trở lên;

- Gây thiệt hại từ 20 triệu đồng trở lên

 Tội trốn đóng BHXH, BHTN (Điều 216)

 Hình phạt (mức 1)

- Cá nhân: bị phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 200 triệu đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 01 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm

- Pháp nhân thương mại: bị phạt tiền từ 200 triệu đồng đến 500 triệu đồng

 Áp dụng đối với một trong các hành vi sau

- Trốn đóng từ 50 triệu đến dưới 300 triệu đồng

- Trốn đóng cho từ 10 người đến dưới 50 người lao động

 Hình phạt (mức 2)

- Cá nhân: phạt tiền từ 200 triệu đồng đến 500 triệu đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng năm đến 03 năm

- Pháp nhân thương mại: bị phạt tiền từ 500 triệu đồng đến 1 tỷ đồng;

 Áp dụng đối với một trong các hành vi sau

- Phạm tội 02 lần trở lên;

- Trốn đóng bảo hiểm từ 300 triệu đồng đến dưới 1 tỷ đồng;

- Trốn đóng bảo hiểm cho từ 50 người đến dưới 200 người;

- Không đóng số tiền bảo hiểm đã thu hoặc đã khấu trừ của NLĐ với mức trốn đóng từ 50 triệu đến dưới 300 triệu đồng hoặc trốn đóng cho từ 10 người đến dưới

 Áp dụng đối với một trong các hành vi sau

- Trốn đóng bảo hiểm 1 tỷ đồng trở lên;

- Trốn đóng bảo hiểm cho 200 người trở lên;

- Không đóng số tiền bảo hiểm đã thu hoặc đã khấu trừ của người lao động với mức trốn đóng từ 300 triệu đến dưới 1 tỷ đồng hoặc trốn đóng cho từ 50 người đến dưới

200 người lao động

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng quản lý thu BHXH

Để có thể đề ra những biện pháp cụ thể để quản lý thu BHXH tốt hơn, chống thất thu BHXH như hiện nay, chúng ta phải phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý thu BHXH

1.4.1 Hệ thống thể chế, chính sách về thu BHXH bắt buộc

Ở mỗi thời kỳ phát triển khác nhau của nền kinh tế, với thể chế kinh tế khác nhau, thì công tác thu BHXH bắt buộc cũng khác nhau Cụ thể, từ năm 1980 -1990 việc thu BHXH bắt buộc do Bộ Tài chính thực hiện và được tính vào khoản thu NSNN mà không

có quỹ BHXH độc lập Thời kỳ này, việc chi chế độ hưu trí, mất sức lao động và tử tuất

do NSNN đảm nhiệm, được tinh trong kế hoạch chi ngân sách hàng năm Từ sau 1995, cùng với sự phát triển kinh tế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước, công tác thu BHXH bắt buộc được cải cách cho phù hợp với sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước

Vì thế, các văn bản pháp lý về thu BHXH bắt buộc ở từng thời kỳ phải phù hợp với bối cảnh lịch sử cụ thể của đất nước, mà chủ yếu là phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế – xã hội

Nếu Nhà nước và ngành BHXH xây dựng được các quy tắc, quy định, các văn bản pháp quy hướng dẫn thu BHXH bắt buộc càng chặt ché, càng đầy đủ, đồng bộ, toàn diện càng phù hợp với điều kiện thực tế, điều kiện kinh tế của NLĐ thì thu BHXH bắt buộc càng có hiệu quả và do đó càng góp phần đảm bảo cuộc sống ổn định và không ngừng nâng cao Ngược lại nếu Nhà nước và ngành BHXH không xây dựng, ban hành được các quy định, quy tắc, văn bản pháp quy về BHXH bắt buộc chặt chẽ, đồng bộ thì thu BHXH bắt buộc sẽ càng kém hiệu quả và không đạt được yêu cầu, mục đích đề ra

1.4.2 Trình độ phát triển kinh tế-xã hội của địa phương

Đây là nhân tố có ảnh hưởng mạnh mẽ và trực tiếp đến công tác thu BHXH và kết

địa phương có trình độ phát triển kinh tế - xã hội cao hơn so với nơi khác Chẳng hạn như, thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội là những địa phương có nguồn thu BHXH bắt buộc rất lớn Đó là bởi vì, ở những địa phương này kinh tế - xã hội phát triển, nơi tập trung nhiều doanh nghiệp lớn, nơi mà người dân có mức thu nhập cao hơn, dẫn đến hiểu biết và ý thức chấp hành nghĩa vụ tham gia BHXH bắt buộc của NLĐ cao hơn

Mặt khác, nếu hoạt động sản xuất kinh doanh có hiệu quả, thì NSDLĐ cũng sẽ tự giác, có trách nhiệm với nguôn nhân lực của doanh nghiệp, nên sẽ có ý thức nộp đúng, nộp đủ nghĩa vụ đóng góp BHXH bắt buộc của họ cho NLĐ, khắc phục được hiện trạng phổ biến hiện nay là cố tình trốn tránh tham gia BHXH và nợ đọng tiền đóng BHXH kéo dài

Chỉ khi có điều kiện về kinh tế khá, thì NLĐ mới có điều kiện, mới có ý thức tham gia BHXH bắt buộc Chính vì vậy các nước có nền kinh tế phát triển thì BHXH của họ ngày càng phát triển theo Ngược lại, ở các nước có nền kinh tế thấp kém, lạc hậu, thu nhập của dân trí thấp thì BHXH cũng không thể phát triển được

1.4.3 Trình độ nhận thức và ý thức trách nhiệm của người tham gia BHXH bắt buộc

Các doanh nghiệp cần phải xác định rằng tham gia BHXH là thực hiện chính sách nhằm đảm bảo được tính ổn định nhân sự, sự ổn định này giúp doanh nghiệp mạnh dạn

đề gia chiến lược sản xuất kinh doanh dài hạn, mạnh dạn ký kết hợp đồng để tăng doanh thu, tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp Tham gia BHXH là trách nhiệm của NSDLĐ đối với NLĐ Quán triệt sâu sắc tư tưởng đó sẽ làm tăng sức cạnh tranh của doanh nghiệp từ

đó số doanh nghiệp tham gia BHXH càng nhiều thì tổng thu BHXH càng tăng, quỹ BHXH càng bền vững

Đơn vị sử dụng lao động trích nộp BHXH theo đúng mức lương hoặc thu nhập thực

tế của NLĐ sẽ gia tăng quỹ BHXH và ngược lại mức thụ hưởng các chế độ BHXH sẽ cao, bảo đảm ổn định chi phí khi NLĐ khi ốm đau, thai sản, TNLĐ - BNN hoặc thất nghiệp đặc biệt là mức lương hưu đảm bảo ổn định cuộc sống tuổi già cho họ

Người lao động phải có hiểu biết, nhận thức sâu sắc về việc tham gia BHXH là quyền lợi, nghĩa vụ, trách nhiệm bắt buộc tham gia BHXH

1.4.4 Năng lực tổ chức, quản lý, điều hành, thực hiện công tác thu BHXH bắt buộc

Đây là nhân tố phản ánh trực tiếp đến chất lượng, hiệu quả công tác quản lý, điều hành, khai thác nguồn thu của cơ quan BHXH; là quá trình vận dụng, triển khai chủ trương, chính sách BHXH bắt buộc để tổ chức thực hiện vào mỗi địa phương theo những mục tiêu đã định Nhưng nơi nào năng lực tổ chức, điều hành công tác thu BHXH tốt, thì hiệu quả thu sẽ cao, ít có hiện tượng bỏ sót nguồn thu, thu thiếu, chây ỳ nợ đọng trong các nguồn thu Bên cạnh đó, tổ chức bộ máy được thiết lập hoàn chỉnh, vận hành đồng

bộ, từng bộ phận thực hiện tốt chức năng và quyền hạn trách nhiệm của mình thì công tác thu BHXH sẽ đạt kết quả tốt Nhân tố chính này thể hiện phẩm chất, năng lực của đội ngũ cán bộ quản lý, điều hành và cán bộ thu BHXH bắt buộc Nếu đội ngũ cán bộ này có năng lực, chuyên môn vững, phẩm chất đạo đức tốt thì năng lực, tổ chức quản lý điều hành thực hiện thu BHXH bắt buộc sẽ đạt kết quả cao và ngược lại

1.5 Kinh nghiệm hoạt động quản lý thu bảo hiểm xã hội của một số cơ quan BHXH

1.5.1 Hoạt động quản lý thu BHXH tại BHXH tỉnh Sóc trăng

Thời gian qua Bảo hiểm xã hội (BHXH) tỉnh Sóc Trăng đã thực hiện nhiều chương trình đổi mới hoạt động nâng cao chất lượng dịch vụ, đẩy mạnh tuyên truyền chính sách BHXH, bảo hiểm y tế (BHYT)… bước đầu đạt được những kết quả đáng khích lệ

Năm 2017, công tác thực hiện chính sách BHXH, BHYT trên địa bàn tỉnh đã đạt được kết quả toàn diện: Cơ bản hoàn thành các chỉ tiêu, nhiệm vụ được giao; tăng nhanh diện bao phủ BHXH, BHYT Giải quyết kịp thời chế độ cho các đối tượng theo đúng quy định; xây dựng, triển khai đồng bộ nhiều giải pháp để kiểm tra, kiểm soát chi phí KCB BHYT nhằm ngăn chặn tình trạng trục lợi quỹ BHXH, BHYT…

Cụ thể, BHXH tỉnh đã thu được 1.787.444 triệu đồng, đạt 105,14% kế hoạch năm

do Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam giao và bằng 116,14% so với năm 2016 Đơn vị đã giải quyết chi trả các chế độ BHXH, BHYT với tổng số tiền trên 1.794 tỷ đồng, chiếm 109% so với dự toán chi năm 2017 của BHXH Việt Nam giao; giải quyết trợ cấp thất nghiệp trên 48.971 triệu đồng, chiếm 86,51% so với dự toán chi BHXH do nguồn quỹ bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) đảm bảo BHXH tỉnh cũng đã tập trung triển khai những biện pháp cụ thể trong tổ chức thực hiện quản lý người hưởng, chi trả thông qua hệ thống Bưu điện; tổ chức kiểm tra đột xuất công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH tại một số

điểm chi trả trên địa bàn nhằm kịp thời chấn chỉnh những bất cập, tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho người tham gia và thụ hưởng Toàn tỉnh cũng đã tiếp nhận, thẩm định thanh toán trực tiếp và thẩm định chi phí khám chữa bệnh (KCB) tại các cơ sở KCB và đa tuyến đi ngoại tỉnh cho 3.905.070 lượt bệnh nhân với tổng số tiền là 1.080.154 triệu đồng (bằng 143,28% so với năm 2016)

Để thực hiện chính sách BHXH, BHYT trên địa bàn tỉnh đạt được kết quả toàn diện, năm 2017 BHXH tỉnh Sóc Trăng đã tổ chức thành công Hội thi “Tuyên truyền viên BHXH, BHYT” Qua Hội thi đã giúp cho BHXH các huyện, đặc biệt là những cán bộ ngành BHXH các cấp, cộng tác viên tuyên truyền, nhân viên đại lý thu BHXH, BHYT có

cơ hội giao lưu, học hỏi, chia sẻ kinh nghiệm và trang bị thêm kiến thức, kỹ năng tuyên truyền, từ đó góp phần phát huy hiệu quả công tác tuyên truyền

Ngoài ra BHXH tỉnh còn tổ chức triển lãm trưng bày tài liệu tuyên truyền, hình ảnh hoạt động của Ngành; tổ chức tư vấn trực tiếp về BHXH, BHYT nhân dịp “Tết Quân

- Dân” năm 2017 tổ chức tại xã Mỹ Quới, thị xã Ngã Năm và xã Lâm Tân, huyện Thạnh Trị Qua đó, đã giúp cho bà con nhân dân và người lao động nắm bắt thông tin, nâng cao nhận thức về mục đích, ý nghĩa, vai trò của chính sách BHXH, BHYT, từ đó có sự đồng thuận, tích cực hưởng ứng, tham gia Ngành BHXH tỉnh cũng đã phối hợp với các sở, ban, ngành đoàn thể tỉnh, huyện tổ chức 18 cuộc Hội nghị, hội thảo; 04 cuộc tập huấn và

59 cuộc đối thoại, tuyên truyền, tư vấn trực tiếp cho hơn 11.360 đối tượng là chủ sử dụng lao động, người lao động và nhân dân

1.5.2 Hoạt động quản lý thu BHXH tại BHXH tỉnh An Giang

BHXH tỉnh An Giang đã phối hợp Bưu điện tổ chức 153 hội nghị tuyên truyền, vận động người dân tham gia BHXH tự nguyện, với 8.973 người tham dự Qua đó đã vận động 3.464 người tham gia; chiếm 38,60% so với tổng số người tham dự Khai thác dữ liệu do cơ quan Thuế cung cấp thực hiện rà soát, thanh tra, kiểm tra 3.789 đơn vị, kết quả

có 507 đơn vị đăng ký tham gia BHXH mới cho 4.869 lao động Đồng thời, tăng cường cải cách thủ tục hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin trong giải quyết tạo điều kiện thuận lợi cho tổ chức cá nhân khi thực hiện giao dịch điện tử với cơ quan BHXH Có 79.290/163.063 hồ sơ thu BHXH, BHYT, BHTN bắt buộc thực hiện giao dịch điện tử, đạt tỷ lệ 46,63%

Tăng cường sự phối hợp giữa các cấp, các ngành và địa phương trong lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức thực hiện chính sách BHXH, BHYT, kịp thời xử lý những khó khăn, vướng

mắc phát sinh Tập trung rà soát dữ liệu hộ gia đình; tăng cường cải cách hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin; quản lý, kiểm soát quỹ BHYT, tập trung đôn đốc, đối chiếu thu và xử lý nợ BHXH, BHTN, BHYT trên địa bàn Giám sát trực tiếp những địa bàn có chỉ tiêu thu, tỷ lệ độ bao phủ BHYT còn thấp, tập trung mọi nguồn lực phát triển đối tượng tham gia BHXH, BHYT

Duy trì phối hợp Bưu điện tổ chức hội nghị tuyên truyền, vận động người tham gia BHXH tự nguyện tại các xã, phường, thị trấn Phối hợp Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh kiểm tra các trường học về tình hình triển khai kế hoạch phối hợp thực hiện BHYT học sinh năm học 2019 - 2020 Tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các ngành Thuế, Sở Kế hoạch

và Đầu tư, Cục Thống kê tỉnh, tập trung theo dõi, phân tích dữ liệu do cơ quan Thuế cung cấp để quản lý và khai thác phát triển đối tượng

1.5.3 Bài học kinh nghiệm của hoạt động quản lý thu BHXH tại huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp

Thứ nhất, BHXH được thực hiện trên nguyên tắc có tham gia BHXH mới được

hưởng các chế độ BHXH Nguồn thu của hệ thống BHXH được tập hợp chủ yếu từ các khoản đóng góp của NLĐ và NSDLĐ Ngoài ra còn có sự hỗ trợ của Chính phủ

Thứ hai, Đối tượng: BHXH bắt buộc là những đối tượng có việc làm, có thu nhập

dưới hình thức tiền lương hoặc tiền công mà thu nhập đó vượt quá mức lương tối thiểu

Thứ ba, Mức thu: Tỷ lệ đóng góp vào quỹ BHXH nên phân bổ cho người lao động

nhiều hơn mức thu hiện tại, có thể theo tỷ lệ là 6:4 (NSDLĐ 6; NLĐ 4)

Thứ tư, Cách thức tổ chức thực hiện: Đa dạng hoá loại hình BHXH để NLĐ có

quyền lựa chọn như vừa có thể tham gia BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện hoặc một loại mô hình BHXH khác do các tổ chức khác tham gia Thực hiện việc phân cấp tạo sự

tự chủ cho cơ quan BHXH một số địa phương có tính đặc thù

Trên đây là một số bài học kinh nghiệm về quản lý thu BHXH có thể giúp BHXH huyện Thanh Bình thực hiện hiệu quả và phát triển hơn trong công tác thu BHXH trong tương lai

TÓM TẮT CHƯƠNG 1

Chính sách BHXH là một bộ phận quan trọng, trụ cột trong hệ thống ASXH, có tác động rất lớn vào quá trình phân phối lại thu nhập để ổn định đời sống NLĐ và thân nhân của họ Chính vì lẽ đó BHXH cần thiết cho tất cả mọi người trong xã hội, trong thực tế

ốm đau, tai nạn, rủi ro, già yếu không trừ một ai và cần được quỹ BHXH bảo đảm, thay thế, bù đắp một phần thu nhập để ổn định cuộc sống

Chương 1 này, Luận văn đã đi sâu phân tích lý luận chung về BHXH, sự cần thiết khách quan của BHXH, khái niệm, vai trò của BHXH và cơ chế quản lý thu BHXH Luận văn cũng đã giới thiệu chế độ BHXH của một số nước và một số địa phương tại khu vực, qua đó là cơ sở để so sánh với thực trạng và đề ra các giải pháp phù hợp với thực tế công tác quản lý thu BHXH tại huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp

Chương 2: THỰC TRẠNG VỀ HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI TẠI HUYỆN THANH BÌNH TỈNH ĐỒNG THÁP 2.1 Khái quát về Bảo hiểm xã hội huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp

2.1.1 Quá trình hình thành và phát triển của Bảo hiểm xã hội huyện Thanh Bình tỉnh Đồng Tháp

2.1.2 Chức năng nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức của BHXH huyện Thanh Bình

 Vị trí, chức năng của BHXH huyện Thanh Bình

Bảo hiểm xã hội huyện Thanh Bình là cơ quan trực thuộc Bảo hiểm xã hội tỉnh Đồng Tháp đặt tại huyện, có chức năng giúp Giám đốc Bảo hiểm xã hội tỉnh tổ chức thực hiện chế độ, chính sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế; quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế trên địa bàn huyện theo quy định

Bảo hiểm xã hội huyện Thanh Bình chịu sự quản lý trực tiếp, toàn diện của Giám đốc Bảo hiểm xã hội tỉnh và chịu sự quản lý hành chính nhà nước trên địa bàn của Ủy ban nhân dân huyện

Bảo hiểm xã hội huyện Thanh Bình có tư cách pháp nhân, có con dấu, tài khoản và trụ sở riêng

Không tổ chức đơn vị Bảo hiểm xã hội thành phố, thị xã tại các đơn vị hành chính cấp thành phố, thị xã nơi có trụ sở Bảo hiểm xã hội cấp tỉnh đóng trên địa bàn (có phụ lục kèm theo); việc tổ chức thực hiện chế độ, chính sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế; quản lý thu, chi bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế trên địa bàn các đơn vị hành chính trên do Bảo hiểm xã hội tỉnh trực tiếp thực hiện

 Nhiệm vụ, quyền hạn của BHXH huyện Thanh Bình

Xây dựng trình Giám đốc Bảo hiểm xã hội tỉnh kế hoạch phát triển Bảo hiểm xã hội huyện dài hạn, ngắn hạn và chương trình công tác hàng năm; tổ chức thực hiện kế hoạch, chương trình sau khi được phê duyệt

Thực hiện công tác thông tin, tuyên truyền, phổ biến các chế độ, chính sách, pháp luật về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế

Tổ chức thực hiện các nhiệm vụ theo phân cấp của Bảo hiểm xã hội Việt Nam và Bảo hiểm xã hội tỉnh, cụ thể:

a) Cấp sổ bảo hiểm xã hội, thẻ bảo hiểm y tế cho những người tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế;

b) Khai thác, đăng ký, quản lý các đối tượng tham gia và hưởng chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế Thu các khoản đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế đối với các tổ chức và cá nhân tham gia Từ chối việc đóng các chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế không đúng quy định Kiểm tra việc ký hợp đồng lao động, đóng nộp bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế đối với cơ quan, đơn vị, tổ chức sử dụng lao động;

c) Ký hợp đồng với các tổ chức làm đại lý thu bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế theo quy định;

d) Giải quyết các chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế; tổ chức bộ phận tiếp nhận

hồ sơ và trả kết quả giải quyết theo cơ chế “một cửa” tại Bảo hiểm xã hội huyện;

đ) Chi trả các chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế; từ chối chi trả các chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế không đúng quy định;

e) Tiếp nhận khoản kinh phí từ Ngân sách Nhà nước chuyển sang để đóng, hỗ trợ đóng cho các đối tượng tham gia bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội tự nguyện;

g) Quản lý, sử dụng, hạch toán kế toán các nguồn kinh phí và tài sản của Bảo hiểm

xã hội huyện theo phân cấp;

h) Ký, tổ chức thực hiện hợp đồng khám chữa bệnh bảo hiểm y tế với các cơ sở khám, chữa bệnh có đủ điều kiện, tiêu chuẩn chuyên môn, kỹ thuật theo phân cấp

Giải quyết các kiến nghị, khiếu nại về việc thực hiện chế độ, chính sách bảo hiểm

xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế đối với các tổ chức, cá nhân tham gia và các

cơ sở khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế theo quy định

Thực hiện chương trình, kế hoạch cải cách hành chính theo chỉ đạo, hướng dẫn của Bảo hiểm xã hội tỉnh Tổ chức triển khai hệ thống quản lý chất lượng theo Tiêu chuẩn quốc gia TCVN ISO vào hoạt động của Bảo hiểm xã hội huyện

Tổ chức thực hiện giao dịch điện tử trong lĩnh vực bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế theo quy định

Quản lý, lưu trữ hồ sơ nghiệp vụ, tài liệu hành chính và hồ sơ hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế

Hướng dẫn nghiệp vụ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế cho các tổ chức, cá nhân tham gia

Chủ trì, phối hợp với các cơ quan nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội trên địa bàn, với các tổ chức, cá nhân tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y

tế để giải quyết các vấn đề có liên quan đến việc thực hiện các chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế theo quy định

Đề xuất, kiến nghị, phối hợp với cơ quan nhà nước có thẩm quyền thanh tra, kiểm tra các tổ chức, cá nhân trong việc thực hiện các chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế

Có quyền khởi kiện vụ án dân sự để yêu cầu tòa án bảo vệ lợi ích công cộng, lợi ích nhà nước trong lĩnh vực bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế trên địa bàn

Định kỳ cung cấp đầy đủ và kịp thời thông tin về việc đóng, quyền được hưởng các chế độ, thủ tục thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế cho người lao động, người sử dụng lao động hoặc khi người lao động, người sử dụng lao động, tổ chức công đoàn yêu cầu; Cung cấp đầy đủ và kịp thời tài liệu, thông tin liên quan theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền

Thường xuyên phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước về lao động ở địa phương cập nhật thông tin về tình hình sử dụng lao động trên địa bàn Phối hợp cơ quan thuế cập nhật mã số thuế của tổ chức, cá nhân; định kỳ hàng năm, cập nhật thông tin do cơ quan thuế cung cấp về chi phí tiền lương để tính thuế của doanh nghiệp hoặc tổ chức

Quản lý viên chức, người lao động của Bảo hiểm xã hội huyện

Tham gia nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ thông tin, khai thác và bảo mật

dữ liệu công nghệ thông tin; thực hiện chế độ thông tin, thống kê, báo cáo, thi đua - khen thưởng theo phân cấp của Bảo hiểm xã hội tỉnh

Thực hiện các nhiệm vụ khác do Giám đốc Bảo hiểm xã hội tỉnh giao

 Cơ cấu tổ chức

Hình 2.1: Sơ đồ tổ chức bộ máy của BHXH huyện Thanh Bình

2.1.3 Giới thiệu Bộ máy cán bộ làm công tác quản lý thu BHXH tại huyện Thanh Bình

 Phó Giám đốc phụ trách

- Phụ trách chung; Trực tiếp chỉ đạo: Công tác Kế hoạch - Tài chính; Giải quyết chế

độ BHXH; Tiếp dân; Công nghệ thông tin; Tổ chức - Hành chính; Thi đua - Khen thưởng; Kiểm tra

Phó Giám đốc phụ trách

Viên chức BHXH huyện Thanh Bình

Viên chức - Kế toán trưởng Viên chức - Cấp sổ BHXH, Thẻ BHYT, kiệm CNTT Viên chức - Văn thư, thủ quỹ, kiêm lưu trữ hồ sơ Viên chức - Thu BHXH, BHYT bắt buộc

Viên chức - Thu BHYT