Bài giảng khái niệm thảm hoạ và quản lý thảm hoạ

MỤC TIÊU HỌC TẬP Sau khi học xong bài này, học viên sẽ có khả năng: • Phân biệt được các khái niệm và cho ví dụ về: hiểm họa, tính dễ bị tổn thương và nguy cơ. • Trình bày được định nghĩa thảm họa và nêu ví dụ về các loại thảm họa. • Trình bày được mối liên quan giữa Hiểm họa, tính dễ bị tổn thương và nguy cơ. • Trình bày được chu trình quản lý thảm họa NỘI DUNG • Khái niệm về hiểm họa, tính dễ bị tổn thương, nguy cơ, cộng đồng và thảm họa • Mối liên quan giữa hiểm họa, tính dễ bị tổn thương và thảm họa • Nguyên lí cơ bản về quản lí thảm họa

1

SỨC KHỎE MÔI TRƯỜNG

CHƯƠNG 10: KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ THẢM HỌA VÀ QUẢN LÍ THẢM HỌA

MỤC TIÊU HỌC TẬP

Sau khi học xong bài này, học viên sẽ có khả năng:

Phân biệt được các khái niệm và cho ví dụ về: hiểm họa, tính dễ bị tổn thương và nguy cơ Trình bày được định nghĩa thảm họa và nêu ví dụ về các loại thảm họa.

Trình bày được mối liên quan giữa Hiểm họa, tính dễ bị tổn thương và nguy cơ.

Trình bày được chu trình quản lý thảm họa.

9/14/2014 5

HIỂM HỌA (Hazard) ?

Bất cứ hiện tượng nào có khả năng gây thiệt hại cho con người và môi trường tự nhiên/xã hội (WHO, 1999:31).Những gì có thể gây chết người, chấn thương và gây thiệt hại về kinh tế hay phá hủy môi trường, xã hội

HIỂM HỌA

(HAZARD)

đặc điểm dân số học: mật độ dân số, tuổi, giới, trình độ học vấn,

kinh tế, chính trị, văn hóa,

NGUY CƠ (Risk)?

Là khả năng mà hậu quả không mong muốn xảy khi hiểm họa tác động đến cộng đồng

Con người được đào tạo,

Có cơ quan, đơn vị chịu trách nhiệm tổ chức, chỉ đạo,

Có kế hoạch quản lí nguy cơ, đáp ứng với thảm họa,

Trình độ khoa học kỹ thuật,

Sự sẵn có trang thiết bị,

Hệ thống cảnh báo sớm,

…

9/14/2014 13

THẢM HỌA LÀ GÌ (Disaster)?

Là một hiện tượng “bất ngờ” gây nên:

Ảnh hưởng tới chức năng của một xã hội,

Những tổn thất lớn về người, của cải và môi trường mà

Vượt quá khả năng của cộng đồng bị ảnh hưởng để đối phó với tình hình bằng chính các nguồn lực của mình, vì vậy,Cần có sự trợ giúp bên ngoài

Sạt lở đất (land slide)

Lũ quét (flash flood)

9/14/2014 21

Lũ quét

Lũ quét

Cháy vũ trường tại HN, 1/1010

Ảnh: Ngo Viet Hieu, vnexpress.net

Động đất

(Động đất 7,2 độ Richter ở phía bắc Nhật Bản, 14/6/08)

ĐỘNG ĐẤT TẠI HAITI, 13-1-10

Tòa nhà ở thủ đô Port-au-Prince xiêu vẹo Ảnh: NYT.

Dinh Tổng thống Hait trước và sau động đất (Ảnh AP)

Một cậu bé trong làng Mai gần thủ đô Vientane của Lào đứng trên thửa ruộng nứt nẻ gần sông Mekong vào ngày 27/3 Ảnh: AFP.

Hạn hán kỷ lục ở Trung Quốc 3-2010

Đáy một hồ chứa tại tỉnh Vân Nam nứt toác vì hạn hán.

9/14/2014 33

Một nông dân tìm nước dọc dọc theo lòng sông cạn tại huyện Luliang, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc Ảnh: EPA.

núi lửa Eyjafjallajokull tại Iceland

Dung nham và tro bụi phun lên từ đường đứt gãy có chiều dài khoảng 800

m Ảnh: AP.

Cảnh tượng dung nham phun lên từ núi lửa Eyjafjallajokull vào ngày 30/3 Ngọn núi bắt đầu phun từ ngày 21/3 sau gần 200 năm ngủ yên Ảnh: Christopher Lund.

Núi lửa phun 2010_ Iceland

Khói, bụi bốc lên từ miệng núi lửa bên dưới sông băng Eyjafjallajokull vào ngày 14/4 Ảnh: Reuters.

9/14/2014 37

Núi lửa dưới biển phun trào gần bờ biển quốc đảo Tonga ở phía tây nam Thái Bình Dương vào ngày 18/3/2009 Cột gồm bụi, hơi nước và khói có chiều cao khoảng 100 m vào không khí Ảnh: zimbio.com.

Thảm họa môi trường: tràn dầu trên vịnh Mexico 4/2010

Hình ảnh về vụ tràn dầu trên vịnh Mexico: 21/4/10

Thảm họa môi trường do tràn dầu

MỐI LIÊN QUAN GIỮA HIỂM HỌA, TÍNH DỄ BỊ TỔN THƯƠNG VÀ NGUY CƠ

Tình trạng khẩn cấp: mối đe dọa thực tế đối với sự an toàn của cộng đồng và/hoặc đối với y tế công cộng

Thảm họa: tình trạng khẩn cấp + chính quyền địa phương và dịch vụ đáp ứng tình trạng khẩn cấp không đủ khả năng đáp ứng nhu cầu của cấp thiết của cộng đồng

Nhu cầu tăng Dịch vụ tại chỗ không đáp ứng được Các nguồn lực bị tổn hại, không đầy đủ

sở hạ tầng

Hạn hán

Lũ quét

Lở đất Động đất Cháy Bảo vệ của xã hội,

Chính phủ

Sinh học Dịch bệnh

Chu trình quản lí thảm họa

Chuẩn bị sẵn sàngGiai đoạn trước thảm họa Giai đoạn thảm họa Đáp ứng

Giai đoạn sau thảm họa

-Phuc hồi -Giảm nhẹ

Chu kỳ quản lí thảm họa, theo PAHO, 2000

chu kỳ quản lí thảm họa

Giai đoạn trước thảm họa: hoạt động phòng ngừa, giảm nhẹ thiệt hại và chuẩn bị sẵn sàng Ví dụ, vẽ bản đồ các vị trí có khả năng xảy ra thảm họa, lập kế hoạch ứng phó với tình huống khẩn cấp (tìm kiếm, cứu hộ, sơ cứu và vận chuyển), đào tạo, giáo dục cộng đồng, thiết lập hệ thống cảnh báo…

Giai đoạn thảm họa: thực hiện các biện pháp cứu trợ và khẩn cấp: tìm kiếm, cứu hộ, sơ cứu, hỗ trợ y tế khẩn cấp, sơ tán người dân ở những vùng dễ bị ảnh hưởng…

Giai đoạn sau thảm họa: phục hồi các điều kiện trước thảm họa bắt đầu Những hoạt động này bao gồm sửa chữa và xây dựng lại những ngôi nhà, cơ sở y tế, trường học và các cơ sở hạ tầng bị hư hại khác Mục đích của giai đoạn này là đưa cộng đồng bị ảnh hưởng trở lại cuộc sống bình thường và giai đoạn này thực tế là thời kỳ sớm của giai đoạn trước thảm họa.

9/14/2014 45

Giới thiệu về các mô hình quản lí thảm họa

Mô hình "Mọi hiểm họa"

Mô hình "Mọi tổ chức"

Mô hình toàn diện hay Mô hình tích hợp

Sự chuẩn bị sẵn sàng đối phó với thảm họa của cộng

đồng

Giảm nguy cơ thảm họa (DRR, CBDRM)

Bảy thuật ngữ cơ bản trong quản lí nguy cơ

Khung logic thuật ngữ

Hiểm họa (Hazard)

Bất kỳ mối đe dọa tiềm tàng nào

đối với an toàn của cộng đồng

hoặc Y tế công cộng

Nguy cơ (Risk)

Những hậu quả xảy ra do hiểm họa tác động tới cộng đồng

Tình trạng khẩn cấp (Emergency)

Bất kỳ mối đe dọa thực sự nào đối

với an toàn của cộng đồng hoặc

Y tế công cộng

Tính dễ bị tổn thương (Vulnerability)

Những yếu tố quyết định loại và mức

độ nghiêm trọng của những hậu quả của thảm họa

Đánh giá khả năng đáp ứng với thảm họa của cộng đồng.

Cộng đồng (Community): người, tài sản, dịch vụ, sinh kế và môi trường (những yếu

tố phơi nhiễm với hiểm họa)

Câu hỏi ôn tập

Nêu các khái niệm và cho ví dụ về: hiểm họa, tính dễ bị tổn thương và nguy cơ.Nêu định nghĩa thảm họa và nêu ví dụ về các loại thảm họa

Trình bày mối liên quan giữa Hiểm họa, tính dễ bị tổn thương và nguy cơ.Trình bày chu trình quản lý thảm họa

CẢM ƠN SỰ CHÚ Ý CỦA ANH CHỊ!