Tài liệu Ô NHIỄM ĐẤT VÀ ẢNH HƯỞNG SỨC KHỎE doc

KHÁI NIỆM Ô nhiễm đất nói chung là do những tập quán phản vệ sinh, do hoạt động trong nông nghiệp với các phương thức canh tác khác nhau, do cách thải bỏ không hợp lý các chất cặn bã đ

Ô NHIỄM ĐẤT VÀ ẢNH

HƯỞNG SỨC KHỎE

24%

đồng cỏ

32%

đất rừng

32% đất

cư trú và đầm lầy

12% đất canh tác

3200 Triệu ha đất có khả năng canh tác

1500 triệu ha

đã khai thác

10%

KHÁI NIỆM

 Ô nhiễm đất nói chung là do những tập

quán phản vệ sinh, do hoạt động trong nông nghiệp với các phương thức canh tác khác nhau, do cách thải bỏ không hợp lý các chất cặn bã đặc và lỏng vào đất Ô nhiễm đất còn do những chất gây ô nhiễm không khí lắng xuống mặt đất

Ô nhiễm môi trường đất được xem là tất cả các hiện tượng làm nhiễm bẩn môi trường đất bởi các chất ô nhiễm.

NGUYÊN NHÂN GÂY

Ô NHIỄM ĐẤT

29%

THEO NGUỒN GỐC PHÁT SINH

Ô nhiễm đất do các chất thải công nghiệp.

Ô nhiễm đất do các chất thải sinh họat.

Ô nhiễm đất do các chất thải họat động nông nghiệp.

THEO TÁC NHÂN GÂY Ô NHIỄM

Ô nhiễm đất do tác nhân hóa học: N, P, thuốc BVTV, hóa chất có trong chất thải công nghiệp và sinh họat.

Ô nhiễm đất do tác nhân sinh học

Ô nhiễm đất do tác nhân vật lý: nhiệt độ, chất phóng xạ

TÌNH HÌNH SẢN XUẤT

HÓA CHẤT

Phỏng chứng khỏang 70.000 chất hóa học tổng

hợp khác nhau có mặt trên thị trường tòan cầu

Nhiều hóa chất khác nhau được sản xuất ra

bằng những phụ phẩm của nó cũng được sử dụng

Việc sản xuất các hóa chất hữu cơ tổng hợp

(như thuốc nhuộm, nhựa, dung môi) gia tăng khỏang <0.15 tỉ kg (1953) và tăng lên 150 tỉ kg

(1995)

Khỏang 1000 hóa chất mới ra đời mỗi năm.

Mất khỏang 2 triệu $ để kết luận độc tố gây

ung thư của hóa chất đó

TÍNH HÌNH SẢN XUẤT CÁC HÓA

CHẤT HỮU CƠ TỔNG HỢP

ĐẶC ĐIỂM CỦA RÁC THẢI

NGUY HẠI

NGUỒN RÁC THẢI NGUY HẠI

ĐỘC TỐ TRONG RÁC THẢI

NGUY HẠI

Kim loại nặng

Dung môi

Hóa chất hữu cơ

Chất thải vô cơ

TÁC ĐỘNG CỦA RÁC THẢI

NGUY HẠI

CHẤT THẢI TRONG SINH HỌAT

Đất thường là nơi được

dùng để tiếp nhận các chất thải ở thành phố và các khu công nghiệp, trong khi đó

do sự đô thị hóa ngày càng nhanh, ngày càng có nhiều khu đất vốn dành cho việc thu gom rác bị thu hẹp lại, tạo ra mối quan tâm lo lắng

về nguy cơ ô nhiễm cho các khu dân cư

RÁC THẢI SINH HỌAT

Tổng lượng rác thải sinh họat năm 2004: 788,053t, tương đương 1,135g /người/1 ngày

Đốt: 62%

Chôn: 11%

Tái chế: 28.4%

THÀNH PHẦN CHÍNH CỦA CHẤT THẢI SINH HỌAT

NGUỒN CHẤT THẢI RẮN

SINH HỌAT

More Sources and Examples of

MSW

RÁC THẢI GIẤY

TÁI CHẾ GIẤY

Bảo tồn rừng tự nhiên

Giảm lượng phát thải CO2

Giảm lượng phát thải

methane

Giảm chất thải rắn

Giảm nước thải, cải thiện

chất lượng nước

GIẤY ĐIỆN TỬ

CHẤT DẺO TỔNG HỢP

Gần như 99% chất dẻo hiện nay được sản xuất từ nguyên liệu hóa thạch.

Hằng năm trên toàn thế giới cần đến khoảng 150 triệu tấn dầu mỏ để đáp ứng nhu cầu này.

Đã vậy, chất dẻo làm từ dầu mỏ rất khó phân hủy, ngoài tự nhiên nó có thể tồn tại hàng trăm năm, và đó là một vấn nạn cho môi trường

Việc chôn lấp túi nilon sẽ ảnh hưởng đến môi trường nước.

Còn đốt chúng sẽ tạo ra khí thải có chất độc dioxin và Furan gây ngộ độc, khó thở, nôn ra máu, gây ung thư, giảm khả năng miễn dịch, rối loạn chức năng và các dị tật bẩm sinh ở trẻ nhỏ

Các loại túi nilon màu chứa thực phẩm có thể khiến thực phẩm nhiễm các kim loại như chì, clohydric gây tác hại cho não và là nguyên nhân gây ung thư phổi

Một số loại túi nilon có lẫn lưu huỳnh, dầu hỏa nguyên chất, khi bị đốt cháy, gặp hơi nước sẽ tạo thành axit sunfuric dưới dạng các cơn mưa axit, rất có hại cho phổi

Các loại túi nilon được sản xuất từ nhựa PP, PE, PS là những loại nhựa không có tính độc Tuy nhiên, một

số loại túi nilon được làm từ chất dẻo polyvinyl có các phân tử đơn lẻ polyvinyl có khả năng gây ung thư

Còn lại phần lớn các loại túi nilon được sản xuất từ những chất liệu nhựa rất độc hại với sức khoẻ con người Trong đó, nhựa PV là một loại nhựa có tính độc, không thể dùng sản xuất túi hay các loại khay, hộp đựng thực phẩm

CHẾ TẠO CHẤT DẢO KHÔNG

CẦN DẦU MỎ

CHẤT DẺO TỪ TẢO

Phòng tránh túi nilon có độc từ các

hộ gia đình

Nhựa không có tính độc rất dễ cháy và chảy

chất nước lỏng, không bốc khói, khi kéo ra

khỏi lửa vẫn còn tiếp tục cháy, ngược lại nhựa

có tính độc thì khó cháy, cháy không sùi bọt

nhưng bốc khói, có mùi lạ, khi ra khỏi lửa sẽ tắt ngấm

Khi thả vào nước, nhựa có tính độc dễ chìm

xuống, nhựa không độc sẽ nổi trong nước

Nhựa có độc thường có những hạt nhỏ li ti như hạt cát nhỏ trên bề mặt sản phẩm Nhựa không độc sờ vào trơn mượt như sáp

THỜI GIAN TỒN LƯU CỦA RÁC THẢI

TRONG ĐẤT

NGUYÊN NHÂN LÀM GIA TĂNG

CHẤT THẢI

 Thay đổi nhân khẩu

 Đô thị hóa

 Tiêu dùng ưu đãi

 Nhu cầu về sự tiện lợi trước môi trường

 Kinh tế ưu đãi

ẢNH HƯỞNG Ô NHIỄM ĐẤT ĐẾN

SỨC KHỎE

 Vấn đề ô nhiễm đất bởi các chất thải

có quan hệ với vấn đề ô nhiễm nước

và không khí, bởi vì các chất gây ô nhiễm đất vẫn nằm nguyên một chỗ trong một thời gian tương đối dài nếu chúng không bị rữa trôi, bị tiêu hủy hay bị thủ tiêu bằng các phương pháp khác nhau

Các bệnh do đất bị nhiễm bẫn bởi

chất thải bỏ trong sinh hoạt

 Tác nhân sinh học tồn tại thường

xuyên trong các chất thải bỏ gây

ra ô nhiễm đất và gây bệnh cho người được chia theo 3 nhóm đường truyền:

TRUYỀN BỆNH TỪ

 Trực khuẩn và các nguyên sinh động vật đường ruột có thể

làm ô nhiễm đất là do:

 Những phương pháp đổ bỏ chất thải mất vệ sinh;

 Sử dụng phân bón lấy từ các loại hố xí hay bùn trong nước thải

sinh hoạt không được xử lý

 Đất có thể bị ô nhiễm bởi trực khuẩn lỵ, trực khuẩn thương

hàn, phẩy khuẩn tả hoặc amip Tuy nhiên những bệnh do các

vi sinh vật này gây ra thường lan truyền chủ yếu bởi nước bị ô nhiễm hoặc truyền bệnh do tiếp xúc trực tiếp từ người này sang người khác hoặc do thực phẩm; ngoài ra ruồi tiếp xúc trực tiếp với đất bị nhiễm bởi phân, sinh sản ở đó rồi truyền mầm bệnh đi

Truyền bệnh theo phương thức này còn do các loại ký

sinh trùng (giun sán) Ký sinh trùng được truyền qua đất hoặc trứng giun sán; âÚu trùng của chúng sau một thời gian ủ bệnh sẽ trở thành tác nhân gây bệnh cho người, quan trọng là giun đũa, giun móc

Điều kiện môi trường đất rất thuận lợi cho sự tồn tại

của trứng một số loại ký sinh trùng; ngoài ra nó còn phụ thuộc lượng mưa rơi, vào nhiệt độ không khí cũng như vào kết cấu và độ ẩm của đất

Thói quen mất vệ sinh luôn luôn góp phần vào việc

duy trì chu trình nhiễm trùng theo phương thức lây truyền từ người - đất - người

TRUYỀN BỆNH TỪ

Trong một số bệnh của động vật truyền sang cho

người, đất có thể giữ vai trò chủ yếu truyền tác nhân nhiễm trùng từ vật nuôi sang người

Bệnh viêm da do giun:

Bệnh này có thể gặp ở những người phải tiếp xúc

với chất phóng uế do vật nuôi thải ra đặc biệt là trẻ em Người bị nhiễm là do sự xâm nhập vào da của những ấu trùng giun móc di động (họ Ankylostoma brazilienne) từ đất lên, xuyên qua

da người và gây viêm da ở nhiều mức độ khác nhau

Bệnh xoắn trùng vàng da

(Leptospirose)

Xoắn khuẩn Leptospira gây bệnh đồng thời

cho vật nuôi và cho người ở khắp nơi trên thế giới Động vật mắc bệnh thường là trâu, bò; những vật nuôi mắc bệnh thường đào thải qua nước tiểu tới 100 triệu leptospira trong 1ml; nếu nước tiểu được trộn lẫn với bùn hoặc nước

có PH trung tính hay kiềm nhẹ thì các xoắn khuẩn có thể sống tới hàng tuần Những người lao động nông nghiệp thường mắc bệnh này

Truyền bệnh từ đất - người

CÁC BỆNH NẤM

Hầu hết các bệnh nấm nặng ở da, ăn sâu vào da

hay lan toàn thân đều gây ra do nấm hoặc xạ khuẩn (actinomycetes); chúng phát triển bình thường như những vi khuẩn hoại sinh ở trong đất hay cây cỏ, khi những sợi nấm khác nhau xâm nhập vào da qua các vết thương Hầu hết cơ chế lây nhiễm từ đất - người đều theo cơ chế: các sợi nấm có trong các hạt bụi bị gió cuốn vào không khí và gây bệnh cho người

UỐN VÁN

Gây ra do ngoại độc tố của trực khuẩn kỵ khí có nha

bào Clostridium Tetani (trực khuẩn Nicolaier); mầm bệnh này gặp ở khắp nơi trên thế giới do khả năng tồn tại của nha bào ở ngoại cảnh rất cao Bệnh thường gặp

ở những người làm nông nghiệp, chủ yếu từ những vết thương bị nhiễm trùng tiếp xúc với đất bị ô nhiễm phân Tác nhân gây bệnh được phóng ra do những súc vật bị bệnh, đặc biệt là ngựa

Vi khuẩn uốn ván gặp khá nhiều trong đất canh tác,

đôi lúc cả trong đất bỏ hoang Càng lên cao (vùng núi) càng ít gặp vi khuẩn này

BỆNH NHỤC ĐỘC TỐ

Gây ra do ngoại độc tố của Clostridium botulinum

Nguồn mầm bệnh là đất hoặc ruột súc vật Người mắc phải là do ăn các loại thực phẩm đóng hộp, thực phẩm sấy mà việc thanh trùng không đảm bảo tiêu diệt hết các nha bào Nha bào của chúng có rải rác trong đất; phần lớn đất bị nhiễm là loại đất sét, Cl.Botulinum sinh sản mạnh và lan truyền tốt trong loại đất này

Trong ruột người và động vật máu nóng, Cl.Botulinum ở

dạng hoại sinh Người và nhiều động vật đều có vai trò gieo rắc mầm bệnh này trong thiên nhiên

Các siêu vi khuẩn truyền bệnh

trong đất

Trong đất, người ta đã tìm thấy một số siêu vi

khuẩn đường ruột như poliovirus gây bệnh bại liệt, ECHO và Cocsacki (chủng ECHO7, ECHO9) gây viêm màng não, tiêu chảy, sốt phát ban, viêm não trẻ sơ sinh

Siêu vi khuẩn đường ruột chịu đựng tốt với các

tác nhân lý hóa và sống dai dẵng ở ngoại cảnh Đất sét pha cát thu hút nhiều siêu vi khuẩn đường ruột hơn cả

Những vi khuẩn đánh giá đất bị

nhiễm phân

Nhóm coli-aerogenes thường ở dạng hoại sinh;

chúng rất gần gũi với nhóm vi khuẩn gây bệnh thương hàn, lỵ, cho nên không lạ gì khi chúng biến thể, chúng có khả năng gây ngộ độc thức

ăn, gây viêm ruột trong những điều kiện nhất định Ta thường gặp coli- aerogenes trong phân tươi của người và động vật

Bactrine -perfringens

Là vi khuẩn chỉ điểm đất bị nhiễm bẩn bằng phân

tươi Loại này cư trú thường xuyên trong ruột người

và động vật Khi có sự hiện diện của nó tức là đất bị nhiễm phân tươi khá lâu (vi khuẩn có nha bào) Ngược lại, khi có mặt của coli-aerogenes chứng tỏ đất mới bị nhiễm phân tươi, vì vi khuẩn này không sinh nha bào nên chết khá nhanh trong đất

Ngoài ra, người ta có thể đánh giá sự nhiễm bẩn của

đất bằng cách tìm trứng giun trong đất

Ô nhiễm đất bởi hóa chất bảo vệ

thực vật

• Đất không chỉ là nơi chứa những chất thải bỏ nói chung mà còn nhận HCBVTV từ nhiều nguồn khác nhau:

• - Đất được phun hoặc trộn với thuốc để xử lý đất, diệt sâu hại

• - Bụi thuốc phun lên cây trồng thì cóï chừng 50% lượng bụi rơi xuống đất

• - Từ những hạt mưa

• - Từ xác sinh vật và cây trồng

Lượng thuốc xâm nhập vào đất theo đường này rất thay đổi Ví du: các loại Clo hữu cơ như DDT có khả năng đọng lại ở lá, quả của cây trồng, sau khi rơi xuống đất thuốc được giữ lại lâu trong đất với liều lượng ít hơn khi phun vì một phần đã được cây hấp thụ và chuyển hoá

• Sự tồn tại của thuốc trong đất phu ûthuộc vào một số yếu tố:

• - Bản chất của thuốc, cách phun

• - Tính chất của đất (cơ, lý,hóa)

• - Hệ vi sinh vật hoại sinh có trong đất

• Những hạt đất mịn và nhất là các phân tử keo có khả năng giữ lại những hợp chất thuốc khác nhau

• Căn cứ vào tốc độ phân hủy trong đất, HCBVTV cũng được chia ra

3 nhóm:

• - Loại trên 18 tháng gồm đa số thuốc trừ sâu Clo hữu cơ

• - Loại từ 3-12 tháng gồm các chất diệt cỏ

• - Loại dưới 3 tháng gồm đa số thuốc trừ sâu lân hữu cơ

• Tuy nhiên, ngay trong cùng một loại thuốc kể trên cũng có chất gần như không bị phân hủy và có thể còn biến thành chất độc hơn

• Ví dụ: Clorophos (C4H804Cl3P) sẽ thành DDVP (C4H702Cl2P) bền vững và độc hơn Clorophos

• Thuốc trừ sâu trong đất còn có thể bị cây trồng hấp thu, đặc biệt là nhóm rau có củ như cà rốt, củ cải làm thức ăn cho người

và gia súc Do thuốc trừ sâu Clor hữu cơ tồn tại rất lâu trong đất, do đó thuốc này cần phải cấm sản xuất và sử dụng rộng rãi

• Ô nhiễm đất bởi các chất thải rắn từ sản xuất công nghiệp

• Dưới hình thái bụi, hơi khí độc, chất thải rơi xuống đất ở những khoảng cách xa gần khác nhau so với nơi sản xuất và chính những cây trồng; cây cỏ dùng làm thức ăn cho người và súc vật mọc trên những mảnh đất bị nhiễm bẩn đó cũng hấp thụ những chất độc kể trên Ngoài ra, đất bị ô nhiễm còn là nguồn nhiễm bẩn cho mạch nước ngầm và nước bề mặt

• Rơi xuống đất, những chất độc này có thể làm thay đổi thành phần hóa học, PH, độ thấm hút nước của đất chúng sẽ gây ảnh hưởng đến sự hoạt động của hệ vi sinh vật có trong đất, do đó làm giảm sút hiện tượng tự làm sạch của đất Cũng như

HCBVTV, nhiều thành phần trong chất thải công nghiệp, đặc biệt là các kim loại, có thể được cây cỏ hấp thụ Nhiều thực nghiệm của các nhà khoa học đã chứng minh được điều này

• Ví du:

• - Vùng quanh nhà máy super photphat có hàm lượng fluor tăng lên trong đất, trong rau, cả trong sữa bò được nuôi trong vùng xung quanh nhà máy này;

• - Đất xung quanh nhà máy luyện kim màu có hàm lượng chì cao;

• - Đất xung quanh nhà máy sản xuất acid sunfuric có hàm lượng As rất cao và rau quả trồng cách nhà máy 2000m vẫn còn có hàm lượng As quá tiêu chuẩn cho phép

CHẤT THẢI TRONG

CÔNG NGHIỆP

Những chất thải bỏ trong công nghiệp như

than, khoáng vật từ các ống khói, lòì nung, lò đúc gang Dưới hình thái hơi, bụi, khí độc tung vào không trung, chất thải bỏ rơi xuống đất Chất độc hại rơi xuống đất sẽ làm thay đổi thành phần PH của đất, quá trình nitrit hóa của đất, do đó ảnh hưởng đến hoạt động của các vi sinh vật trong đất

Định nghĩa

Phytoremediation Phyto Remediation Thực vật Loại bỏ thảm họa

Dung môi hữu cơ, kim lọai nặng, thuốc trừ sâu, nuclic phong xạ, chất nổ, dầu

Vậy: Phytoremediation là một từ chung, dùng để diễn tả các kỹ thuật (cơ chế) khác nhau sử dụng sinh vật sống (thực vật,

vi sinh vật) làm biến đổi thành phần hóa học của đất, nơi mà chúng đang sinh sống

Các kỹ thuật (cơ chế) trong

Phytoremediation

Loại độc tố

Độc tố dạng hữu cơ Độc tố dạng vô cơ (kim loại)

PCBs (polychlorinated biphenyls), TCEs (trichloroethylenes), PAHs (polyaromatic hydrocarbons), phần dư thừa của thuốc trừ sâu,

các chất gây nổ

Phytodegradation phytoextraction

rhiz-odegradation rhizofiltration

phytovolatilisation phytostabilisation.

Kiểu Mục đích Vùng ô nhiễm Loại ô nhiễm Loại thực vật

degradation Phân giải độc chất Đất, bùn lắng, nước ngầm Các chất hữu cơ: TPH,PAHs, PCB, thuốc

BVTV, dung môi clor hóa,

Dương,Lúa, Morus rubra, Typha latifola

Các chất hữu cơ Tảo,Dương, Salix nigra,

Taxodium distichum

Phyto-volatilization Thu hút độc chất và phóng thích

qua tán lá.

Đất, bùn lắng, nước ngầm Dung môi clor hóa, Se, Hg, As Dương, Brassica juncea, Medicago sativa, Robinia

pseudoacacia, Hydraulic