Lý luận chung về gia đình và liên hệ với vai trò của người phụ nữ trong gia đình ở Việt Nam hiện nay

Tính cấp thiết của đề tài Hiện nay đất nước ngày càng phát triển, đi cùng với sự tiến bộ về khoa học, kĩ thuật, công nghệ… thì việc tìm hiểu về gia đình, việc xây dựng gia đình trong t

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU……… 1

1 Tính cấp thiết của đề tài……….1

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu……….1

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu……… 2

4 Cơ sở lý luận và phạm vi nghiên cứu……….2

5 Ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn……… 2

NỘI DUNG……….3

Phần 1: Phần lý luận chung 3

1.1 Khái niệm, vị trí và chức năng của gia đình 3

1.2 Cơ sở xây dựng gia đình trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội 6

1.3 Sự biến đổi các chức năng của gia đình Việt Nam trong thời kì quá độ lên xã hội chủ nghĩa 7

Phần 2: Phần liên hệ thực tế và liên hệ bản thân 8

2.1 Thực trạng gia đình Việt Nam hiện nay và giải pháp……… 8

2.2 Vai trò của người phụ nữ trong gia đình Việt Nam hiện nay 10

2.3 Liên hệ bản thân… 12

KẾT LUẬN 13

TÀI LIỆU THAM KHẢO 13

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hiện nay đất nước ngày càng phát triển, đi cùng với sự tiến bộ về khoa học, kĩ thuật, công nghệ… thì việc tìm hiểu về gia đình, việc xây dựng gia đình trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội cũng như việc xây dựng gia đình ở Việt Nam hiện nay là vô cùng quan trọng Gia đình là một bộ phân quan trọng cấu thành nên xã hội, là một phần không thể thiếu góp phần xây dựng nên một

xã hội tiên tiến, công bằng, văn minh Tầm ảnh hưởng của mỗi gia đình tới sự phát triển và tồn tại của một xã hội là vô cùng to lớn vì vậy ta không thể phủ nhận tính cấp thiết và thời sự của gia đình đối với xã hội

Xuất phát từ ý nghĩa, tầm quan trọng và bất cập trên, em chọn đề tài “Lý luận chung về gia đình và liên hệ với vai trò của người phụ nữ trong gia đình ở Việt Nam hiện nay” với mong muốn có thể tìm hiểu sâu sắc hơn vấn đề gia đình

và người phụ nữ trong gia đình

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở lý luận và thực trạng xây dựng gia đình ở Việt Nam, tiểu luận đưa ra những tìm hiểu về gia đình, vai trò quan trọng của người phụ nữ trong gia đình hiện nay và ý kiến cá nhân về vấn đề này

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Khái quát lý luận chung của chủ nghĩa xã hội khoa học về vấn đề gia đình và cơ sở xây dựng gia đình trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội, phân tích sự biến đổi chức năng gia đình trong thời kỳ quá độ lên CNXH ở Việt Nam hiện nay

Làm rõ vai trò của người phụ nữ trong gia đình Việt Nam hiện đại, quan điểm cá nhân về vai trò của người phụ nữ Việt Nam

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: tiểu luận nghiên cứu về vấn đề gia đình, xây dựng

gia đình và vai trò của người phụ nữ trong gia đình ở Việt Nam hiện nay

Phạm vi nghiên cứu:

Phạm vi về không gian: tiểu luận nghiên cứu vấn đề ở Việt Nam

Phạm vi về thời gian: tiểu luận nghiên cứu vấn đề trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội và giai đoạn hiện nay

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận: quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về vấn đề

Phương pháp nghiên cứu: đề tài sử dụng phương pháp luận biện chứng duy vật với các phương pháp như: thống nhất lôgic và lịch sử, phân tích, tổng hợp, khái quát hóa và hệ thống hóa

5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

Ý nghĩa lý luận: làm rõ những quan điểm cơ bản, của chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam về gia đình, xây dựng gia đình trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, xây dựng gia đình ở Việt Nam hiện nay

Ý nghĩa thực tiễn: thấu hiểu sâu sắc hơn về gia đình, xây dựng gia đình và nắm được vai trò nói chung của người phụ nữ trong gia đình Việt Nam hiện đại

từ đó tự ý thức xây dựng gia đình

NỘI DUNG

Phần 1: Phần lý luận chung

1.1 Khái niệm, vị trí và chức năng của gia đình

1.1.1 Khái niệm gia đình

Gia đình là một hình thức cộng đồng xã hội đặc biệt, được hình thành, duy trì và củng cố chủ yếu dựa trên cơ sở hôn nhân, quan hệ huyết thống, quan

hệ nuôi dưỡng, cùng với các quy định về quyền và nghĩa vụ của các thành viên

1.1.2 Vị trí của gia đình

a) Gia đình là tế bào của xã hội, có vai trò quan trọng đối với sự tồn tại, vận động và phát triển của xã hội

Một xã hội không thể tồn tại và phát triển nếu không có gia đình, nhờ

có gia đình, con người mới có thể được sinh ra, tái sản xuất, được nuôi dưỡng, trình độ phát triển của gia đình ảnh hưởng rất lớn tới trật tự xã hội Muốn có một

xã hội tốt thì các gia đình phải được xây dựng văn minh, tiến bộ, một xã hôi bao gồm nhiều gia đình vì vâỵ càng nhiều gia đình phát triển thì xã hội càng lành mạnh, gia đình là căn bản, là gốc rễ tạo nên ảnh hưởng to lớn với xã hội

Tuy nhiên tùy vào từng giai đoạn lịch sử, tác động của gia đình tới xã hội lại khác nhau, sự tác động của gia đình phụ thuộc vào nhiều yếu tố của xã hội và còn phụ thuộc vào hình thái riêng, đặc điểm của từng gia đình Khi gia đình hạnh phúc, yên ấm thì con người mới có thể toàn tâm toàn lực đóng góp cho xã hội Bên cạnh việc hình thành một gia đình thì việc quan tâm xây dựng mối quan hệ trong gia đình lại càng quan trọng hơn

b) Gia đình là tổ ấm, nơi mang lại các giá trị, niềm hạnh phúc và sự hài hòa trong đời sống cá nhân của mỗi thành viên

Mỗi cá nhân đều gắn liền với gia đình của mình kể từ khi được trao cho sự sống và trong suốt cuộc đời này, gia đình chính là ngôi trường đầu tiên dạy cho con người biết yêu thương, cảm thông, sẻ chia, săn sóc Gia đình là tiền

đề quyết định tới sự phát triển của mỗi người, gia đình có yên ấm, hạnh phúc, hòa thuận thì con người mới có thể phát triển lành mạnh, toàn diện, trở thành

một người tốt cống hiến cho xã hội Gia đình đem lại sự an toàn, là một chỗ dựa tinh thần, tiếp thêm động lực cho mỗi người vượt qua khó khăn bước tiếp trong cuộc sống

c) Gia đình là cầu nối giữa cá nhân với xã hội, không thể có cá nhân bên ngoài gia đình cũng không thể có cá nhân bên ngoài xã hội

Mỗi con người từ khi mới lọt lòng cho tới khi bước ra cuộc sống đều được phát triển trong quan hệ tình cảm gia đình, nhân cách, suy nghĩ và cách hành xử của mỗi người cũng được vun đắp từ gia đình Khi lớn lên, con người

sẽ phải bước ra khỏi vòng tròn an toàn của gia đình, sẽ có nhu cầu quan hệ xã hội, gia đình chính là một tế bào của xã hội vậy nên con người không chỉ là một thành viên của gia đình mà còn là một thành viên của xã hội Gia đình chính là quan hệ xã hội đầu tiên mà mỗi người tiếp xúc, là nơi kết nối giúp ta có thể tự tin bước vào mối quan hệ xã hội rộng hơn

Nếu gia đình là một yếu tố để cá nhân tác động đến xã hội thì ngược lại, xã hội cũng tác động tới cá nhân qua khía cạnh gia đình Mỗi gia đình có một lối sống, tư tưởng, cách giáo dục khác nhau từ đó tác động tới suy nghĩ của mỗi người về các sự kiện xảy ra Giai cấp cầm quyền muốn quản lí xã hội theo ý mình đều cần quan tâm xây dựng, phát triển gia đình vì vậy ở mỗi chế độ xã hội khác nhau ta thấy được những đặc điểm gia đình khác nhau

1.1.3 Chức năng cơ bản của gia đình

a) Chức năng tái sản xuất ra con người

Đây là chức năng đặc thù của gia đình, không một cộng đồng nào có thể thay thế Một xã hội không thể tồn tại nếu không có con người, con người không phải bất tử vì vậy chức năng này không chỉ thỏa mãn nhu cầu tâm, sinh lý

tự nhiên của con người, đáp ứng nhu cầu duy trì nòi giống mà còn đóng góp cho

sự trường tồn của xã hội Xã hội phát triển luôn cần có nguồn lực lao động dồi dào, chức năng này ảnh hưởng trực tiếp tới mật dộ dân cư và trình độ xã hội bởi chất lượng của xã hội được thể hiện qua chất lượng nguồn nhân lực gia đình cung cấp

b) Chức năng nuôi dưỡng, giáo dục

Gia đình là cái nôi sinh ra con người, cũng là nơi dưỡng dục, dạy dỗ cho mỗi cá nhân nên người Ngay từ khi sinh ra, có nhận thức, mỗi người đều tiếp xúc chủ yếu trong mối quan hệ gia đình vì vậy chức năng này có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc hình thành nhân cách, nhân thức, suy nghĩ của con người Chức năng này không chỉ thể hiện trách nhiệm của cha mẹ với con cái

mà còn thể hiện trách nhiệm với xã hội Trong môi trường này, mỗi người là chủ thể giáo dục và cũng đồng thời là khách thể chịu sự giáo dục của người khác Chức năng nuôi dưỡng và giáo dục có tác động lâu dài tới mỗi cá nhân, có rất nhiều cộng đồng khác cũng thực hiện chức năng giáo dục tuy nhiên vẫn không thể thay thế được cho gia đình Vì mỗi cá nhân được học tập những điều đầu tiên trong cuộc sống là từ gia đình vậy nên gia đình góp phần to lớn đào tạo nên thế

hệ trẻ - tương lai của xã hội Giáo dục gia đình gắn liền với giáo dục xã hội, gia đình và xã hội có một mối liên kết với nhau

c) Chức năng kinh tế và tổ chức tiêu dùng

Gia đình cũng tham gia vào hoạt động sản xuất và tái sản xuất như các

tổ chức kinh tế khác tuy nhiên có một điểm khác biệt đó là gia đình không chỉ tham gia vào hoạt động sản xuất của cái vật chất mà còn trực tiếp sản xuất và tái sản xuất ra sức lao động cho xã hội Chức năng tổ chức tiêu dùng giúp quản lý chi tiêu, sử dụng hợp lí các khoản tiêu dùng vào việc đảm bảo đời sống vật chất tinh thần cho các thành viên để duy trì đời sống gia đình Ở mỗi giai đoạn khác nhau thì các gia đình hay các thế hệ trong gia đình lại có phương thức quản lý tổ chức tiêu dùng khác nhau Nhờ chức năng này, gia đình ảnh hưởng rất lớn tới nguồn lực và sự giàu có của xã hội

d) Chức năng thỏa mãn nhu cầu tâm sinh lý, duy trì tình cảm gia đình Gia đình là chỗ dựa tinh thần, là nơi chữa lành những tổn thương, chở che cho mỗi người trước những bão tố cuộc đời vì vậy đây là một chức năng thường xuyên của gia đình bao gồm cả việc thỏa mãn nhu cầu tâm sinh lý, bảo đảm cuộc sống tinh thần đầy đủ, chăm lo sức khỏe của các thành viên Việc duy

trì tình cảm gia đình cũng một phần tác động tới xã hội bởi gia đình có hạnh

phúc, con người sẵn sàng cống hiến thì xã hội mới ổn định

Ngoài những chức năng chính trên, gia đình còn có một số chức năng

khác như: chức năng văn hóa, chức năng chính trị,… Cùng với sự duy trì nòi

giống, qua các thế hệ nền văn hóa dân tộc được truyền từ đời này qua đời khác

trở thành một đặc trưng riêng của đất nước Với chức năng chính trị, gia đình

cũng giống như các cộng đồng khác, là nơi thực hiện những chính sách, quy tắc

và hưởng quyền lợi từ những quy chế đó

1.2 Cơ sở xây dựng gia đình trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội

1.2.1 Cơ sở kinh tế - xã hội

Chế độ sở hữu xã hội chủ nghĩa đối với tư liệu sản xuất từng bước hình

thành và củng cố thay thế chế độ sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất Xóa bỏ sự

bóc lột và bất bình đẳng trong xã hội mà chủ yếu là sự bất bình đẳng nam nữ, sự

thống trị của người đàn ông trong xã hội, lột bỏ xiềng xích đè nặng lên người

phụ nữ, giải phóng cho họ có một cuộc sống tự do phát triển bản thân

1.2.2 Cơ sở chính trị - xã hội

Xóa bỏ nhà nước phong kiến bóc lột lỗi thời, xóa bỏ những luật lệ cổ

hủ, những quan niệm xưa cũ đè nặng lên người phụ nữ, thiết lập nhà nước

XHCN bình đẳng, văn minh, bảo vệ lợi ích hợp pháp của mọi công dân

1.2.3 Cơ sở văn hóa

Để xây dựng gia đình bình đẳng, cần phát triển văn hóa giáo dục, đồng

thời xây dựng nền văn hóa có tác động to lớn vào tư tưởng, suy nghĩ góp phần

đấu tranh chống lại những điều không đúng, lạc hậu trong gia đình cũ

1.2.4 Chế độ hôn nhân tiến bộ

Hôn nhân tự nguyện: hôn nhân bắt nguồn từ tình yêu nam nữ, không

tính toán vụ lợi hay ép buộc chi phối, hoàn toàn dựa trên cơ sở pháp luật

Hôn nhân một vợ một chồng, bình đẳng: đây là đặc trưng của cuộc hôn nhân tiến bộ, tuân thủ theo pháp luật, bỏ đi chế độ đa thê, có sự tôn trọng giữa

vợ và chồng

Hôn nhân được đảm bảo về pháp lý: là một sự công nhận của pháp luật đối với đôi lứa cũng là trách nhiệm của nhà nước pháp quyền bảo vệ hôn nhân tiến bộ và lợi ích chính đáng của gia đình

1.3 Sự biến đổi các chức năng của gia đình Việt Nam trong thời kì quá độ lên xã hội chủ nghĩa

Chức năng tái sản xuất ra con người: nếu như trước đây với những quan niệm cũ các gia đình thường sinh rất đông con và bắt buộc phải có con trai thì ngày nay mỗi gia đình đều sinh đẻ theo chính sách kế hoạch hóa gia đình của nhà nước để có thể đảm bảo được lợi ích của gia đình và sự bền vững của xã hội Tỉ lệ sinh đẻ giảm và sự chênh lệch giới tính cũng thay đổi Ngày nay với những tư tưởng tiến bộ, con người nhận ra sự hạnh phúc của gia đình phụ thuộc nhiều hơn vào các yếu tố tình cảm, tài chính thay vì sinh đông con và kéo chất lượng cuộc sống đi xuống

Chức năng kinh tế và tổ chức tiêu dùng: ngày nay các gia đình đã chuyển từ sản xuất tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa tức là sản xuất không còn đơn thuần để phục vụ nhu cầu của gia đình nữa mà còn hướng tới đáp ứng nhu cầu của xã hội hay xa hơn nữa là xuất khẩu nước ngoài Tuy nhiên quy mô sản xuất của gia đình thường nhỏ, khó có thể cạnh tranh với các công ty có quy

mô lớn hơn dù vậy kinh tế gia đình vẫn là một bộ phận quan trọng của nên kinh

tế quốc dân Đồng thời, gia đình Việt Nam đang hướng tới tiêu dùng hàng hóa

do người khác làm ra, trở thành đơn vị tiêu dùng quan trọng của xã hội

Chức năng nuôi dưỡng, giáo dục: Do xã hội ngày càng phát triển hiện đại hơn, nhu cầu giáo dục con cái không còn chỉ dừng lại ở khía cạnh đạo đức,

kỹ năng sống, tri thức mà còn ở các lĩnh vực khoa học, công nghệ, nghệ thuật, tài năng để có thể dễ dàng hòa nhập cộng đồng thậm chí là vươn tầm quốc tế

Do nhu cầu cao hơn, các gia đình phải đầu tư tài chính nhiều hơn cho việc giáo

dục con cái, vai trò giáo dục của các chủ thể trong gia đình có xu hướng giảm nhẹ hơn nhưng đi cùng với sự tiến bộ là một loạt các tệ nạn xuất hiện mà nhà trường và nền giáo dục chưa thể kiểm soát được, điều này là một sự bế tắc và bất lực của gia đình trong việc chăm sóc và nuôi dạy trẻ

Chức năng thỏa mãn nhu cầu tâm sinh lý, duy trì tình cảm gia đình: ngày nay gia đình có thiên hướng trở thành đơn vị tình cảm, việc thực hiện chức năng này ảnh hưởng rất lớn tới sự bền vững, êm ấm và hạnh phúc của mỗi gia đình tuy nhiên số lượng các gia đình một con ngày càng tăng khiến cho việc duy trì, vun đắp tình cảm gặp nguy cơ bị giảm sút Cùng với đó, xã hội phát triển có

sự phân hóa tầng lớp ngày càng cao, vậy nên nhà nước cần có chính sách hỗ trợ cho những gia đình khó khăn, rút ngắn khoảng cách giàu nghèo Đặc biệt để xây dựng gia đình lành mạnh, cần loại bỏ những suy nghĩ cổ hủ, lỗi thời Nhà nước cần có những chương trình giáo dục giới tính, những buổi tọa đàm nói về cách xây dựng cấu trúc gia đình tiên tiến trong tương lai, đảm bảo lợi ích giữa các thành viên và hạn chế mâu thuẫn xảy ra

Phần 2: Phần liên hệ thực tế và liên hệ bản thân

2.1 Thực trạng gia đình Việt Nam hiện nay và giải pháp

2.1.1 Hiện trạng

Với những biến đổi trong chức năng của gia đình kể trên, hiện nay gia đình Việt Nam đã có những sự thay đổi tích cực và tiêu cực Về cơ bản gia đình Việt Nam vẫn là mô hình gia đình truyền thống với những chức năng cơ bản, các giá trị văn hóa truyền thống vẫn được lưu giữ và phát huy đồng thời gia đình Việt Nam cũng dần tiếp thu những tinh hoa hiện đại tiên tiến của xã hội Quy

mô gia đình ở Việt Nam đang dần thu nhỏ, ta hiếm thấy một gia đình với 4 – 5 thế hệ cùng chung sống mà chủ yếu là các gia đình hạt nhân, việc thu nhỏ quy

mô giúp tăng sự thoải mái độc lập, cá nhân được đề cao tạo nên sức sáng tạo và bản sắc riêng Sự thu nhỏ này tạo điều kiện thúc đẩy bình đẳng giới, giảm bớt mâu thuẫn và xung đột tuy nhiên sự kiên kết giữa các thế hệ bị giảm sút và khả năng hỗ trợ nhau về vật chất tinh thần bị hạn chế

Một điều đáng mừng là kinh tế gia đình đang rất phát triển, thu nhập bình quân năm 2020 đạt khoảng 4,23 triệu đồng/người/tháng, trong giai đoạn 2016-2020, thu nhập bình quân đầu người/tháng tăng bình quân 8,1% Theo khu vực, thu nhập bình quân ở thành thị đạt 5,538 triệu đồng/người/tháng, gấp gần 1,6 lần nông thôn Bên cạnh thu nhập, chi tiêu cũng là một yếu tố phản ánh mức sống của hộ gia đình, mức chi tiêu bình quân hộ gia đình cả nước năm 2020 là 2,89 triệu đồng/người/tháng, tăng 13% so với 2018 Mức chi tiêu tăng chậm so với thời kỳ trước do ảnh hưởng của dịch Covid-19 Chi cho đời sống chiếm 2,7 triệu đồng/người/tháng, bằng 93% trong tổng chi tiêu của hộ gia đình Khoảng cách giai cấp có xu hướng giảm tuy nhiên do đất nước dần chuyển sang kinh tế thị trường nên vẫn có sự chênh lệch giàu nghèo nhất định Công tác xóa đói giảm nghèo đang được đẩy mạnh, nhà nước đang nỗ lực đưa ra những chính sách để hỗ trợ cho những hoàn cảnh khó khăn, vùng sâu vùng xa

Do quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa, một số chức năng truyền thống của gia đình bị suy giảm, tuổi kết hôn trung bình tăng lên, quan hệ hôn nhân vợ chồng xuất hiện nhiều vết rạn nứt, trong khảo sát hộ gia đình của năm

2019 của Tổng cục Thống kê cho thấy: tỷ lệ ly hôn của các gia đình Việt Nam tăng lên so với cùng kỳ năm 2009 (tỷ lệ này tăng lên từ 1,4% lên 2,1%) Theo báo cáo của tòa án, trung bình hàng năm Việt Nam có 600.000 vụ ly hôn Do sự biến đổi không ngừng của quy mô gia đình, các giá trị và chuẩn mực văn hóa cũng bị ảnh hưởng Trẻ em ngày nay không còn nhận được nhiều sự dạy dỗ từ gia đình mà chủ yếu được đào tạo tại nhà trường, trong khi đó người cao tuổi phải đối mặt với sự cô đơn thay vì sự quan tâm chăm sóc của con cháu trong gia đình truyền thống Khoảng cách thế hệ cũng tạo nên nhiều mâu thuẫn trong gia đình Xã hội ngày càng xuất hiện nhiều tệ nạn ảnh hưởng xấu đặc biệt tới giới trẻ, tình trạng nạo phá thai ngày càng tăng, Việt Nam là một trong số những nước có tỷ lệ nạo phá thai cao nhất, mỗi năm có khoảng 1,4 triệu ca; tỷ lệ người nghiện ma túy, cờ bài, mại dâm… dù đã được chính phủ kiểm soát những vẫn