Sản xuất hàng hóa ra đời là bước ngoặt căn bản trong lịch sử phát triển của xã hội loài người, đưa lào người thoát khỏi tình trạng mông muội, xóa bỏ nền kinh tế tự nhiên, phát triển nhan
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG
KHOA LÍ LUẬN CHÍNH TRỊ
=======================
TIỂU LUẬN KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC - LÊ NIN
LỊCH SỬ RA ĐỜI, ĐẶC TRƯNG VÀ ƯU THẾ CỦA SẢN XUẤT HÀNG HÓA LIÊN HỆ THỰC TIỄN TẠI
VIỆT NAM HIỆN NAY.
Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Ánh Nguyệt
Mã SV: 2014410108
Lớp: Anh 06, Khối 2 KTQT, Khóa 59
Giảng viên hướng dẫn: TS Nguyễn Ngọc Lan
Trang 2MỤC LỤC
N i dung ội dung Trang
1 Phần mở đầu 3
2 Phần nội dung: 2.1.Lịch sử ra đời, điều kiện sản xuất của hàng hóa 4
2.2.Đặc trưng của sản xuất hàng hóa 8
2.3.Ưu thế của sản xuất hàng hóa 9
2.4.Liên hệ thực tiễn Việt Nam hiện nay 12
3 Phần kết thúc 15
4 Tài liệu tham khảo 16
Trang 3PHẦN MỞ ĐẦU
Trong thời kì đầu của phát triển xã hội loài người, sản xuất xã hội mang tính tự cung tự cấp, nhu cầu của con người bị gói gọn trong một giới hạn nhất định do sự hạn chế của lực lượng sản xuất Sự phát triển của lực lượng sản xuất cũng chính là nhân tố dẫn đến sự thay đổi từ nền kinh tế tự nhiên sang nền kinh tế sản xuất hàng hóa
và đỉnh cao là nền kinh tế thị trường
Trong nền kinh tế thị trường, nhu cầu về hàng hóa của con người được đáp ứng, thỏa mãn tối đa Tuy nhiên, nền kinh tế thị trường vẫn tồn tại các hạn chế nhất định, đặc biệt trong chế độ xã hội tư bản chủ nghĩa (TBCN) TBCN xem lợi nhuận là yếu tố quan trọng hàng đầu dẫn đến quyền bình đẳng trong xã hội bị xem nhẹ Điều này đã được Mac-Ănghen nhận biết trong quá trình nghiên cứu về hình thái xã hội chủ nghĩa: TBCN chắc chắn sẽ bị thay thế bởi một chế độ xã hội hoàn thiện hơn, nơi mà con người có quyền tự do, bình đẳng hơn– Chủ nghĩa xã hội(CNXH)
Từ sau khi giải phóng hoàn toàn miền Bắc Việt Nam, Đảng ta đã xác định đưa đất nước đi lên theo con đường xã hội chủ nghĩa Đại hôi Theo đó, xây dựng nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo định hướng XHCN dưới sự quản lí của nhà nước là chủ trương chiến lược lâu dài trong thời kì quá độ lên XHCN
Chính vì vậy, em đã lựa chọn Phân tích lịch sử ra đời, đặc trưng
và ưu thế của sản xuất hàng hóa Liên hệ thực tiễn tại Việt Nam
làm đề tài cho bài tiểu luận kinh tế chính trị Mác-Lenin của mình để tìm hiểu sâu hơn về quá trình ra đời của hàng hóa, từ đó liên hệ với bản thân và với nước ta , nhằm làm cho quá trình sản xuất hàng hóa
ở nước ta ngày càng phát triển với chất lượng cao hơn
Trang 4PHẦN NỘI DUNG
1 Lịch sử ra đời, điều kiện của sản xuất hàng hóa:
Thực tế nền kinh tế thế giới cho thấy không nước nào mà nền kinh tế hàng hóa hay kinh tế thị trường lại vận động hoàn toàn dưới sự điều khiển “vô hình” của các quy luật kinh tế khách quan Mà chúng đều vận động theo cơ chế thị trường có sự điều tiết của các doanh nghiệp
và nhà nước và với mức độ và phạm vi khác nhau tùy nhau tùy thuộc điều kiện lịch sử của mỗi nước Lịch sử ra đời của nền sản xuất hàng hóa đã và đang trải qua hai kiểu tổ chức kinh tế, đó là sản xuất tự cung tự túc và sản xuất hàng hóa Sản xuất tự cung tự túc là kiểu tổ chức kinh tế mà sản phẩm do lao động tạo ra là nhằm để thỏa mãn trực tiếp nhu cầu của người sản xuất Sản xuất hàng hóa ra đời cách đây 8000 năm, từ cuối công xã nguyên thủy đến đầu chế độ chiếm hữu nô lệ và liên tục phát triển cho đến nay Cho đến nay xã hội loài người đã đang trải qua ba kiểu sản xuất hàng hóa: sản xuất hàng háo giản đơn, sản xuất hàng hóa tư bản chủ nghĩa và sản xuất hàng hóa
xã hội chủ nghĩa Sản xuất hàng hóa là kiểu tổ chức kinh tế mà ở đó sản phẩm được sản xuất ra là để trap đỏi hoặc mau bán trên thị trường Sản xuất hàng hóa ra đời là bước ngoặt căn bản trong lịch sử phát triển của xã hội loài người, đưa lào người thoát khỏi tình trạng mông muội, xóa bỏ nền kinh tế tự nhiên, phát triển nhanh chóng lực lượng sản xuất và nâng cao hiệu quả kinh tế xã hội
Kinh tế hàng hóa là mô hình kinh tế trong đó hầu hết các quan
hệ trong đó hầu hết các quan hệ kinh tế được thực hiện trên thị trường dưới hình thái hàng hóa và dịch vụ, vận đọng theo cơ chế thị trường có sự quản lí của nhà nước Sản xuất hàng hóa không hiện
Trang 5đồng thời với sự xuât hiện của xã hội loài người Nền kinh tế hàng hóa có thể hình thành và phát triển khi có các điều kiện:
- Thứ nhất, phân công lao động xã hội
Phân công lao động xã hội là sự phân chia lao động xã hội một cách tự phát thành các ngành, nghề khác nhau Phân công lao động xã hội tức là có sự chuyên môn hóa sản xuất, phân chia lao động xã hội vào các ngành các lĩnh vực sản xuất khác nhau Phân công lao động xã hội tạo ra sự chuyên môn hóa lao động, do đó dẫn đến chuyên môn hóa trong sản xuất Do phân công lao động
xã hội nên mỗi người sản xuất sẽ làm một công việc cụ thể, vì vậy họ chỉ tạo ra một hoặc vài sản phẩm khác nhau Để thỏa mãn nhu cầu, đòi hỏi họ phải có mối quan hệ phụ thuộc vào nhau, phải trao đổi sản phẩm cho nhau Là có sự chuyên môn hóa sản xuất, phân chia lao động XH vào các ngành, các lĩnh vực sản xuất khác Sự phân chia lao động XH sẽ làm cho việc trao đổi sản phẩm trở nên tất yếu vì khi đó mỗi người khi đó sẽ chỉ sản xuất một hay một vài sản phẩm trong khi họ có nhu cầu sử dụng nhiều loại sản phẩm khác nhau Do đó, tất yếu dẫn đến trao đổi mua bán Sự phân công lao động cũng làm cho năng suất lao động cũng làm cho năng suất lao động tăng lên, sản phẩm thặng dư ngày càng nhiều và trao đổi sản phẩm ngày càng phổ biến Đây
là tiền đề, cơ sở cho sản xuất hàng hóa.C.Mác đã nói về phân công lao động : trong xã hội Ấn Độ , lao động có sự phân công xã hội, nhưng các sản phẩm không trở thành hàng hóa Chỉ có sản phẩm của những lao động tư nhân độc lập và không phụ thuộc vào nhau mới đối diện nhau như là những hàng hóa Như vậy, phân công lao động xã hội là cơ sở, là tiền đề của sản xuất hàng
Trang 6hóa, Mác chỉ rõ: “Sự phân công lao động xã hội xã này là điều kiện tồn tại của nền sản xuất hàng hóa, mặc dù ngược lại, sản xuất hàng hóa không phải là điều kiện tồn tại của sự phân công lao động xã hội” Phân công lao động xã hội càng phát triển, thì sản xuất và trao đổi hàng hóa càng mở rộng hơn, đa dạng hơn Tuy nhiên, nếu chỉ phân công lao động xã hội thì chưa đủ, Mac
đã chứng minh rằng , trong công xã thị tộc Ấn Độ thời cổ , đã có
sự phân công lao động xã hội khá chi tiết , nhưng sản phẩm lao động chưa đủ để trở thành hàng hóa Bởi vì, tư kiệu sản xuất là của chung nên sản phẩm từng nhóm sản xuất chuyên môn hóa cũng là của chung; công xã phân phối trực tiếp cho từng thành viên để thỏa mãn nhu cầu nên cần có điều kiện khác
- Thứ hai: sự tách biệt về mặt kinh tế của các chủ thể sản xuất.
Tách biệt về mặt kinh tế của các chủ thể sản xuất tức là những người sản xuất trở thành chủ thể sản xuất, độc lập nhất định Do
đó, sản phẩm làm ra thuộc quyền sở hữu hoặc do họ chi phối này thì phải thông qua trao đổi, mua bán sản phẩm Trong lịch sử, sự tách biệt này là do chế dọ tư hữu về tư liệu sản xuất quy định, do các quan hệ sở hữu khác nhau về tư liệu sản xuất, mà khởi thủy là chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất: người sở hữu tư liệu sản xuất là người sở hữu sản phẩm lao động Do đó, sản phẩm làm ra thuộc quyền sỡ hữu hoặc quyền chi phối của chủ thể kinh tế , người này muốn tiêu dùng sản phẩm lao động của người khác Còn trong nền sản xuất hiện đại , sự tách biệt này còn do chế độ tư hữu về
tư liệu sản xuất quy định sự tách biệt về mặt kinh tế giữa các chủ thể sản xuất làm cho giữa những sản xuất đọc lập với nhau,
có sự tách biệt về lợi ích Trong điều kiện đó, người này muốn
Trang 7tiêu dùng sản phẩm của người khác phải thông qua trao đổi, mua bán, tức là phải trao đổi dưới hình thức hàng hóa C.Mác viết :
“chỉ có sản phẩm của những lao động tư nhân độc lập và không phụ thuộc vào nhau mới đối diện với nhau như là những hàng hóa” Sự tách biệt về kinh tế giữa những người sản xuất là điều kiện đủ để nền sản xuất hàng hóa ra đời và phát triển
Hai điều kiện trên cho thấy , phân công lao động xã hội làm cho người phụ thuộc vào nhau, còn chế độ tư hữu làm cho sự tách biệt tương đối về mặt kinh tế giữa những người sản xuất , làm cho họ độc lập với nhau Đây là một mâu thuẫn vì thế Mác cho rằng hai điều kiện trên là hai điều kiện cần và đủ của sản xuất hàng hóa, thiếu một trong hai điều kiện thì sản xuất đó không phải là sản xuất hàng hóa Ở đâu còn tồn tại hai điều kiện trên thì
ở đó còn tồn tại sản xuất hàng hóa không kể chế độ xã hội nào Hai điều kiện trên cũng chính là những mâu thuẫn của sản xuất hàng hóa của sản xuất tự cung tự cấp khi mà cung và cầu không đảm bảo Cho nên sự ra đời của sản xuất hàng hóa đã giải quyết những mâu thuẫn đó, đảm bảo cho sự thích ứng giữa cung và cầu trong xã hội Ta biết rằng trong sản xuất tự cung tự cấp thì mỗi người sản xuất ra những thứ phục vụ cho mình, cho chính nhu cầu sử dụng của mình, mà thực tế mỗi người rất khó để đáp ứng toàn bộ nhu cầu của mình, thường mỗi người chỉ có thể sản xuất đáp ứng một số nhu cầu nhất định nào đó, cho nên sự ra đời của nền sản xuất hàng hóa đã giải quyết được những vấn đề đó , mỗi người không cần thiết đáp ứng toàn bộ những nhu cầu tiêu dùng của bản thân mà thay vào đó chỉ cần sản cuất một lĩnh vực nhất định rồi trao đổi với những người sản xuất ra những hàng hóa mà mình cần khác
Trang 8Trong lịch sử , sự tách biệt về mặt kinh tế giữa các chủ thể sản xuất thể hiện khách quan dựa trên sự tách biệt về sở hữu Xã hội loài người càng phát triển, sự tách biệt về sở hữu ngày càng sâu sắc, hàng hóa sản xuất ra ngày càng phong phú
Khi còn sự tồn tại của hai điều kiện nêu trên, con người không thể dùng chủ ý chủ quan mà xóa bỏ nền sản xuất hàng hóa được Việc cố tình xóa bỏ nền sản xuất hàng hóa, sẽ làm xã hội đi đến chỗ khan hiếm và khúng hoảng Với ý nghĩa đó, cần khẳng định nền sản xuất hàng hóa có ưu thế tích cực vượt trội so với nền sản xuất tự cung, tự cấp
2 Đặc trưng của sản xuất hàng hóa:
Sản xuất hàng hóa là sản xuất để trao đổi mua bán
Theo chủ nghĩa Mác-lenin thì trong lịch sử loài tồn tại hai kiểu tổ chức kinh tế khác nhau là sản xuất tự cung, tự cấp và sản xuất hàng hóa Sản xuất tự cung tự túc là kiểu tổ chức kinh tế trong đó sản phẩm được sản xuất ra nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của chính bản thân người sản xuất như sản xuất của người dân trong thời kì công xã nguyên thủy, sản xuất của những người nông dân gia trưởng dưới chế độ phong kiến trong khi dó, sản xuất hàng hóa là kiểu sản xuất kinh tế trong đó sản phẩm được sản xuất ra
để bán chứ không phải là để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của chính người trực tiếp sản xuất ra nó, tức là để đáp ứng nhu cấu tiêu dùng cỉa người khác, thông qua việc trao đổi mua bán
Lao động của người sản xuất hàng hóa vừa mang tính tư nhân vừa mang tính xã hội.
Trang 9Lao động của người sản xuất hàng hóa mang tính chất xã hội vì
sản phẩm làm ra đẻ cho xã hội, đáp ứng nhu cầu của người khác trong xã hội Nhưng với sự tách biệt tương đối về kinh tế thì lao động của người sản xuất vừa mang tính tư nhân , vì việc sản xuất cái gì , như thế nào là công việc riêng , mang tính độc lập của mỗi người Tính chất tư nhân đó có thể phù hợp hoặc không phù hợp với bản chất của xã hội Đó chính là mâu thuẫn cơ bản của sản xuất hàng hóa Theo chủ nghĩa Mac- lenin thì mâu thuẫn giữa lao động tư nhân và lao động xã hội là cơ sở, mầm mống của khủng khoảng trong nền kinh tế hàng hóa
Mục đích của sản xuất hàng hóa là giá trị lợi nhuận chứ không phải giá trị sử dụng.
Sự phát triển của sản xuất hàng hóa là từ thấp đến cao, từ quy mô nhỏ đến quy mô lớn Sản xuất hàng hóa quy mô nhỏ (sản xuất hàng hóa giản đơn) được đặc trưng bởi kỹ thuật sản xuất kém hiện đại, lao động thủ công lạc hậu, không có sự hỗ trở của các máy móc thiết bị hiện đại, năng suất lao động kém, chưa cao , số lượng hàng hóa thấp Sản xuất quy mô hàng hóa lớn (sản xuất hiện đại) đặc trưng bởi trình độ kĩ thuật của sản xuất ngày càng tiến bộ, hiện đại, lao động sử dụng nhiều máy móc, trang thiết bị
hỗ trợ , năng suất lao động tăng cao, số lượng và chất lượng hàng hóa ngày càng nhiều và được cải thiện đáng kể
3 Ưu thế của sản xuất hàng hóa:
So với sản xuất tự cung tự cấp , sản xuất hàng hóa có những ưu thế hơn hẳn Cụ thể như sau:
Sản xuất hàng hóa ra đời trên cơ sở của phân công lao động xã hội, chuyên môn hóa sản xuất chính vì thế , nó khai thác được
Trang 10những lợi thế về tự nhiên , xã hội, kỹ thuật của từng người, từng
cơ sở sản xuất cũng như từng vùng, từng địa phương Bên cạnh
đó, sự phát triển của sản xuất hàng hóa lại có tác động trở lại, thúc đẩy sự phát triển của phân công lao động xã hội, làm cho chuyên môn hóa lao động ngày càng tăng, mối liên hệ giữa các ngành, các vùng ngày càng trở nên mở rộng, sâu sắc Phá vỡ tính
tự cấp, tự túc, bảo thủ, trì trệ, lạc hậu của mỗi ngành, mỗi địa phương làm cho năng suất lao động xã hội tăng lên nhanh chóng, nhu cầu của xã hội được đáp ứng đày đủ hơn, đẩy mạnh quá trình
xã hội hóa sản xuất và lao động Khi sản xuất và trao đổi hàng hóa mở rộng giữa các quốc gia, thì nó còn khai thác được lợi thế của các quốc gia với nhau
Trong nền sản xuất hàng hóa, quy mô sản xuất không còn bị giới hạn bởi nhu cầu và nguồn lực mang tính hạn hẹp của mỗi cá nhân, gai đình, mỗi cơ sở, mỗi vùng, mõi địa phương mà nó mở rộng , dựa trên cơ sở nhu cầu và nguồn lực xã hội và phù hợp với nền kinh tế hiện đại , phù hợp với xu thế thời đại ngày nay Vì vậy quy mô sản xuất lớn là hình thức tổ chức kinh tế-xã hội hiện đại phù hợp với xu thế thời đại ngày nay Điều đó lại tại điều kiện thuận lợi cho việc ứng dụng những thành tựu khoa học kĩ thuật vào sản xuất thúc đẩy sản xuất phát triển
Trong nền sản xuất hàng hóa, sự tác động của quy luật vốn có của trao đổi và sản xuất hàng hóa là quy luật gái trị, quy luật cung-cầu, quy luật cạnh tranh buộc người sản xuất hàng hóa phải luôn luôn năng dộng, nhạy bén, biết tính toán, cải thiện kĩ thuật, hợp lí hóa sản xuất, cải tiến hình thức, quy cách và chủng loại hàng hóa, làm cho chi phí sản xuất hạ thấp đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng ngày càng cao hơn
Trang 11Trong nền sản xuất hàng hóa, sự phát triển của các sản xuất, sự
mở rộng và giao lưu kinh tế giữa các cá nhân, giữa các vùng, giữa các nước không chỉ làm cho đời sống vật chất mà cả đời sống tinh thần nâng cao hơn, phong phú hơn,tích cục hơn, đa dạng hơn hiện tại hơn bao giờ hết
Một ưu thế nữa của nền sản xuất hàng hóa ở nước ta chính là nguồn lao động dồi dào, giá rẻ Năm 2010, trên 60% người Việt Nam ở độ tuổi lao động(16-64 tuổi) Giai đoạn 2011-2020, lực lượng lao động Việt Nam tăng thêm 1%/năm , tương ứng mức 47,82 triệu người năm 2011, 50,4 triệu người năm 2015 và 53,15 triệu người năm 2020 Với mức tăng nguồn lao động hiện nay, mỗi năm nước ta có thêm hơn một triệu lao động người lao động nước ta cần cù, sáng tạo, có kinh nghiệm sản xuất phong phú gắn liền với truyền thống dân tộc được tích lũy qua nhiều thế hệ Giá nhân công nước ta lại rẻ, đây chính là điều kiện thuận lợi làm cho giá thành sản phẩm ở Việt Nam rẻ hơn các nước khác Nguyên vật liệu ở nước ta rẻ, rất dồi dào ( nhất là nguyên vật liệu cho các ngành sản xuất , chế biến lương thực thực phẩm, vật liệu xây dựng ) Như vậy,nếu biết tận dụng sẽ giảm được chi phí mua nguyên liệu, giảm chi phí sản xuất nên sẽ làm giảm giá cả của háng hóa, sẽ làm cho hàng hóa tăng thêm sức cạnh tranh về giá
Tuy nhiên, bên cạnh mặt tích cực , sản xuất hàng hóa cũng có những mặt trái của nó như phân hóa giàu-nghèo giữa những người sản xuất hàng hóa, tiềm ẩn những khả năng khủng hoảng, phá hoại môi trương, hệ sinh thái, xã hội