TIỂU LUẬN TRANG PHỤC TRUYỀN THỐNG CỦA NGƯỜI BÌNH DÂN VIỆT NAM

Trong thời đại đất nước đang không ngừng phát triển trở nên giàu mạnh hơn, người Việt Nam được biết đến đại đa số là những người có nếp sống giản dị, bình dân với mức kiếm sống của bản thân họ đạt được. Đồng thời, trang phục cũng là một phương tiện nhận dạng dùng để thể hiện khái quát đặc trưng, sự bình dân đến từ cách ăn mặc của người Việt Nam

ĐỀ TÀI:

TRANG PHỤC TRUYỀN THỐNG CỦA NGƯỜI BÌNH

DÂN VIỆT NAM

NĂM 2020

PHẦN TỔNG QUAN:

1 Lý do chọn đề tài:

Trong thời đại đất nước đang không ngừng phát triển trở nên giàu mạnhhơn, người Việt Nam được biết đến đại đa số là những người có nếp sốnggiản dị, bình dân với mức kiếm sống của bản thân họ đạt được Đồng thời,trang phục cũng là một phương tiện nhận dạng dùng để thể hiện khái quátđặc trưng, sự bình dân đến từ cách ăn mặc của người Việt Nam Họchuộng phong cách truyền thống, quần áo luôn giữ được những đặc điểmvốn có trong trang phục của người Việt chúng ta từ trước đến nay – vừa

đủ tinh tươm, vừa đủ nghiêm trang để có thể cùng tham gia sinh hoạttrong những hoạt động thường nhật của người lao động bình dân ViệtNam

2 Mục đích nghiên cứu đề tài

Khi nghĩ đến một dân tộc, đại diện cho họ chính là trang phục họ vận lênngười để thể hiện sự đặc trưng vốn có của mình Đất nước Việt Nam baogồm 54 anh em dân tộc, do đó sự đa đạng trong trang phục truyền thốngcủa người bình dân Việt Nam cũng được thể hiện qua nhiều hình thức,kiểu cách quần áo khác nhau Đề tài này được nghiên cứu để thể hiệnđược nguồn gốc, nét đẹp và lí do những nét đẹp truyền thống trong trangphục bình dân của người Việt Nam được xuất phát, gìn giữ và phát triểnqua nhiều thế kỉ Đồng thời qua đó có thể dẫn chứng được sự quan trọng,

ý nghĩa của trang phục truyền thống trong thời đại đất nước đang khôngngừng phát triển

3 Đối tượng nghiên cứu

Như tên đề tài đã được nêu trước, đối tượng nghiên cứu của những bộtrang phục truyền thống sẽ là những người bình dân Việt Nam – nhữngngười có mức lao động và thu nhập tương đối ổn định, đủ đầy vừa phảicho cuộc sống riêng của mình

4 Phương pháp nghiên cứu

Những thông tin nghiên cứu được tham khảo và tổng hợp từ những nguồnnhư: sách báo, ấn phẩm, báo điện tử,… và quan sát thực tế của sinh viênnghiên cứu

5 Dự kiến những kết quả sau khi nghiên cứu

Dựa vào mục tiêu nghiên cứu, những kết quả dự kiến sẽ thu thập đượcbao gồm làm rõ được tính chất và vẻ đẹp của những bộ trang phục mangtính truyền thống của người bình dân Việt Nam, dẫn chứng được nguồngốc của những tính đặc trưng và lí do cho sự xuất hiện, duy trì của chúngtrong cách ăn mặc và sinh hoạt cho đến nay của người Việt – đặc biệt làngười lao động bình dân

truyền thống trong trang phục của người Việt Theo số liệu điều tra mới đây của Bảo tàng văn hóa các dân tộc Việt Nam, thì có tới 40 trong số 54 dân tộc

ở Việt Nam không còn mang trang phục truyền thống (nguồn: báo Dân tộc,

1583204827661.htm ) Trang phục truyền thống vẫn là cơ sở, là tiền để thể hiện

https://baodantoc.vn/canh-bao-tinh-trang-bien-dang-trang-phuc-truyen-thong-đặc điểm của một dân tộc và một quốc gia, được sáng tạo và cắt may phù hợpvới điều kiện sinh hoạt của từng vùng; trang phục truyền thống đã và đang đượcgìn giữ lâu dài cho đến nay

Gọi là người bình dân Việt Nam vì đây là những người lao động có mức thunhập ổn định vừa đủ, không dư không thiếu đủ để cung cấp vốn sống cho bảnthân họ Những trang phục truyền thống cho người bình dân Việt Nam là nhữngtrang phục mà tất cả mọi người đều có thể dễ dàng mặc được và hưởng quyềnlợi, nét đẹp văn hóa ngang nhau

Trang phục áo dài truyền thống của người Việt Nam (Ảnh minh họa báo điện tử

Dân Việt,

https://danviet.vn/huong-giang-mac-ao-dai-trang-tinh-dep-tua-nu-than-o-phap-tha-thinh-gay-bao-mang-20200814133654757.htm )

Trang phục truyền thống người Ê-đê (Ảnh minh họa báo điện tử Kênh 14, https://kenh14.vn/khong-dien-vay-ao-long-lay-hoa-hau-hhen-nie-van-dep-rang-ngoi- khi-khoac-len-minh-trang-phuc-dan-toc-e-de-20181219002106887.chn )

Những trang phục truyền thống của người bình dân Việt Nam thường là những thiết kế đơn giản, dễ mặc và phù hợp với tất cả mọi người; họa tiết và các chi tiết của trang phục không quá phức tạp nhưng vẫn thể hiện được nét đặc trưng

và thẩm mỹ từng vùng trên đó Ngoài ra, qua trang phục truyền thống còn có thểhiện được giá trị tâm linh, giá trị tín ngưỡng và bản sắc riêng của dân tộc

Những bộ trang phục của đồng bào dân tộc gần như là “căn cước”, là văn hóa của một tộc người (báo điện tử

CHƯƠNG II NGUỒN GỐC CỦA TRANG PHỤC TRUYỀN THỐNG

Mỗi trang phục đều có nguồn gốc riêng để hình thành nên một sản phẩm mangđậm nét văn hóa của từng dân tộc khác nhau Không ngoại trừ, 54 dân tộc ViệtNam mang 54 nét văn hóa đặc trưng đa dạng được thể hiện trên nhiều lĩnh vựcbao gồm trang phục truyền thống xuất phát từ nhiều nguồn gốc khác nhau Sau

đây là nghiên cứu về nguồn gốc của một số trang phục truyền thống của một sốdân tộc Việt Nam.

1 Dân tộc Kinh

Dân tộc Kinh được coi là dân tộc đông dân nhất Việt Nam và sinh sống trảidài khắp lãnh thổ đất Việt Trong đó, tại ba miền Bắc – Trung – Nam, trangphục truyền thống của người Kinh cũng thể hiện được sự đa dạng theo từngvùng khác nhau

a Miền Bắc

Một trong những bộ trang phục trước đây của những người bình dân tạimiền Bắc, áo tứ thân dành cho phụ nữ và áo dài the dành cho đàn ôngđược xem là trang phục truyền thống của vùng Các bộ quần áo này đượcxuất hiện từ đầu thế kỉ XX

Trang phục áo tứ thân và áo dài the của người miền Bắc (Ảnh minh họa

https://www.khumuasam.org/san-pham/cho-thue-ao-tu-than-truyen-thong-mien-bac-tai-tphcm/ )

- Bộ áo tứ thân còn là trang phục thường ngày của người phụ nữ miền

Bắc từ xa xưa Áo được may bằng bốn khổ vải hẹp, với hai vạt trước

không cài khuy mà chỉ vắt chéo và được giữ lại bằng cái thắt lưng quanh bụng Hai vạt áo bao giờ cũng để hở một phần ngực, được che bằng yếm, thường may bằng lụa trắng hoặc để màu ngà tự nhiên của sợi tơ Chiếc áo yếm giúp người phụ nữ có thể khoe vẻ đẹp hình thể gồm cả bờ vai trần thon thả và tấm lưng cong quyến

rũ Cùng bộ áo tứ thân là chiếc khăn mỏ quạ được đem gấp chéo sao cho khéo và cân đối thành hình tam giác, bẻ hình mỏ quạ chính giữa đường ngôi trên đầu, bắt hai góc khăn về hai phía tai rồi thắt múi ở gáy Chiếc nón quai thao với kích thước khá lớn, khi đội che rợp cả khuôn mặt người đội, tạo nên một không gian rộng, thoáng

và mát, khi khoác ở tay để tôn thêm vẻ đẹp duyên dáng của phụ nữ người Kinh (nguồn báo điện tử, https://vovworld.vn/vi-VN/sac-mau-

kinh-152952.vov ) Đi kèm với áo tứ thân luôn phải có áo yếm, khan

cac-dan-toc-viet-nam/trang-phuc-truyen-thong-cua-phu-nu-nguoi-mũ quạ và trên đầu thì đội them nón quai thau Đó là nét đẹp truyềnthống của người phụ nữ Bắc Bộ trên trang phục truyền thống vùngmiền của mình Trang phục thể hiện sự mềm mại, nhẹ nhàng của ngườiphụ nữ, khéo léo kheo được lưng thon vai gầy của người con gái ViệtNam Hình ảnh này vẫn còn được lưu giữ lại ở các liền chị vùng KinhBắc

Những chiếc áo tứ thân như này thường có màu sắc tự nhiên, do được các bà, các mẹ khi đó sử dụng củ nâu, lá bàng giã nhỏ hay bùn dẻo dưới ao để làm màu nhuộm Tất cả những điều đó đã tạo ra bộ trang phục đơn giản, tế nhị và kín đáo, mang đậm sắc thái Á Đông ( báo điện

tử Phụ nữ Việt Nam, nguồn: bao-gio-30956.htm )

https://phunuvietnam.vn/chiec-ao-tu-than-co-tu-“ Nào đâu cái áo tứ thân, cái quần mỏ quạ cái quần nái đen” là câu thơđược nhà thơ Nguyễn Bính dùng để thể hiện nét đẹp truyền thống củangười phụ nữ miền Bắc thời xưa Cho dù vậy, đến nay vẫn chưa có ai biết

nguồn gốc của áo tứ thân xuất phát từ đâu Một số di sản khảo cổ tìm thấy hình ảnh của chiếc áo dài tứ thân với hai tà áo thướt tha bay trong

gió trên các hình khắc mặt trống đồng Ngọc Lũ từ cách đây vài nghìn năm (báo điện tử Phụ nữ Việt Nam, như trên) Theo truyền thuyết kể lại,

trong công cuộc đánh đuổi quân Hán xâm lược, do Hai Bà Trưng đã mặc

áo dài hai tà giáp vàng nên để tôn trọng các bà, người dân đã biến tấu lạithành áo tứ thân để mặc Tứ thân còn được xem là biến thể của áo giaolãnh (một kiểu sơ khai của áo dài Việt Nam) để tiện cho việc đồng áng.Sau áo tứ thân còn hình thành nên một loại áo mới, gọi là áo ngũ thân

Áo tứ thân của phụ nữ miền Bắc (Ảnh minh họa, nguồn:

https://www.pinterest.de/pin/440438038548596006/?nic_v2=1a2HmE3NQ )

- Bên cạnh áo tứ thân đại diện cho người phụ nữ thì áo dài the được xem

là trang phục truyền thống của người đàn ông ở miền Bắc Bộ Chiếc

áo ngũ thân cho nam có cổ cao, thẳng và vuông tượng trưng cho sự chính trực của người quân tử Áo có 5 cúc làm bằng kim loại, ngọc, gỗ, chứ không phải bằng vải như sườn xám Trung Quốc Áo có 5 thân tượng trưng cho tứ thân phụ mẫu, một thân con (nhỏ nhất, nằm trong) tượng trưng cho mình (người mặc) (nguồn: wikipedia,)

Áo dài the là một kiểu gọi khác của áo dài nam, kiểu dáng và khănđóng thể hiện được nét đặc trưng của người đàn ông Việt Nam

Aó dài nam (ảnh minh họa, nguồn:

https://quyennguyen.vn/tu-van-chon-ao-dai-cuoi/ao-dai-cuoi-truyen-thong/ )

b Miền Nam

“ Em mặc áo bà ba đen / Da em trắng / Đôi má ngấn đồng tiền / Đêm nằm

anh thao thức, năm canh liền nhớ em” ( nguồn: ba-ba/)

https://cadao.me/the/ao-Nhắc đến Nam bộ người ta thường nhớ đến bộ quần áo bà ba thể hiện sựhiền lành, chân chất giản dị của người dân nơi đây Người nông dân ở

đồng bằng sông Cửu Long ngày xưa thường vận bộ bà ba đen đi đồng, bởi nó vừa sạch, vừa dễ giặt giũ Vải may là loại vải rất mau khô sau khi giặt Bên cạnh đó, chiếc áo bà ba được xẻ ở hai bên hông làm cho người mặc cảm thấy thoải mái, gần vạt áo có thêm hai túi to khá tiện lợi cho việc đựng những vật dụng nhỏ như diêm quẹt, tiền bạc

(nguồn: phuc-truyen-thong-cua-phu-nu-nguoi-kinh-152952.vov ) Tuy nhiên, cũng

https://vovworld.vn/vi-VN/sac-mau-cac-dan-toc-viet-nam/trang-giống như áo tứ thân, không ai rõ được nguồn gốc của áo bà ba xuất phát

từ đâu Có nhiều giả thuyết được đưa ra, từ “ là chiếc áo được TrươngVĩnh Ký cách tân từ dân đảo Pénang, Malaysia” đến theo nhà văn SơnNam, “ Bà Ba là người Mã Lai lai Trung Hoa và áo bà ba là trang phụccủa dân tộc này” nhưng đều bị bác bỏ vì thiếu dẫn chứng và phi thực tếnếu xét về sắc tộc Tóm lại, trong những thế kỷ trước, áo bà ba đã xuấthiện ở Việt Nam Thông qua việc buôn bán, người Việt Nam có thể đãgiao lưu văn hóa với người Peranakan, cách tân kiểu áo của họ để có được

“áo bà ba.” (dựa theo nguồn: chiec-ao-ba-ba ) Bên cạnh đó, còn có một quan điểm cho rằng, “Có thể

http://dec.edu.vn/50/Di-tim-nguon-goc-áo bà ba ảnh hưởng, cách tân từ http://dec.edu.vn/50/Di-tim-nguon-goc-áo lá và http://dec.edu.vn/50/Di-tim-nguon-goc-áo xá xẩu may bằng vải buồm đen của người Hoa lao động, là kiểu áo cứng, xẻ giữa, cài nút thắt Phải chăng, do thời tiết quanh năm nóng bức, họ bỏ luôn chiếc cổ thấp của áo lá và áo xá xẩu, mang thêm áo quanh chân cổ cho chắc Áo xẻ giữa thay vì cài nút thắt đã được làm khuy, cài nút nhựa do ảnh hưởng phương Tây” (báo điện tử Phụ Nữ Việt Nam, nguồn:

cua-nguoi-nam-bo-30156.htm ) Áo bà ba phổ biến và thường được nhắc

https://phunuvietnam.vn/su-ra-doi-ao-ba-ba-trang-phuc-truyen-thong-đến khi nói về những người lao động bình dân, đặc biệt là người nông dân

ở khu vực Nam bộ Áo bà ba được thiết kế dễ mặc, giặt dễ khô và thoảimái, thuận tiện trong lao động mà đa phần nghiêng về nông nghiệp

Khác với những bộ cánh tối màu và giản dị, trong thời đại phong kiến,những người ở tầng lớp cao và giàu có có thể sở hữu những bộ áo bà bavới nhiều màu sắc, chất liệu sang trọng như gấm, lụa… để thể hiện sự

quyền quí trong vị thế của họ Đến nay, trang phục áo bà ba vẫn còn được

sử dụng như thường phục tại một số làng quê Nam Bộ

Áo bà ba của người phụ nữ Nam bộ (nguồn:

nho-khi-mac-ao-ba-ba-ao-dai-dung-dieu-con-gai-mien-tay )

https://vnreview.vn/headlines-detail/-/headline/ngoc-trinh-gay-thuong-Hình ảnh người dân Nam bộ trong trang phục áo bà ba

c Miền Trung

Trang phục ở miền Trung thường không có sự khác biệt nhiều với cácvùng miền khác, đặc trưng vẫn có áo dài khăn đóng, áo bà ba và áo tứthân đại diện cho dân tộc Kinh

Hình ảnh người phụ nữ Huế trong tà áo dài tím (nguồn ảnh: http://demsonghongtulan.com/2019/01/04/ao-dai-hue/ )

2 Dân tộc Tây Bắc

Khác với dân tộc Kinh, ở vùng địa đầu Tổ quốc, dân tộc Tây Bắc là cáinôi của dân tộc Mông, Thái, Mường… và đa dạng các dân tộc khác nhưdân tộc Tày, dân tộc Lự, dân tộc Giáy,… Trang phục truyền thống của cácdân tộc nơi đây mang màu sắc văn hóa, kiểu cách và họa tiết đặc biệtkhông giống như những nét đơn thuần, tối giản của người Kinh Điều đóđem lại một không gian văn hóa mới đa dạng và đặc trưng, thể hiện đượctác phẩm nghệ thuật mang nét tính ngưỡng riêng của từng dân tộc

a Dân tộc Thái

Dân tộc Thái sống nhiều ở Thanh Hóa và thường trồng dâu, dệt vải đểsinh sống Họ chia ra thành Thái Trắng và Thái Đen Ngoại trừ sự khácbiệt trong trang phục của nữ giới được phân định rõ ràng nhất dựa vào

những ngày hội hè thì hầu hết đều giống nhau ở các bộ phận thiết yếucủa một bộ trang phục dân tộc Dù vậy, thường phục của hai tộc ngườiThái Trắng và Thái Đen cũng có những nét nổi trội để nhận biết nhau Một bộ trang phục đầy đủ của người phụ nữ dân tộc Thái bao gồm: áongắn (xửa cỏm), áo dài (xửa chái và xửa luổng), váy (xỉn), thắt lưng(xải ẻo), khăn (piêu), nón (cúp), xà cạp (pepăn khạ), xà tích và các phụkiện trang sức khác (hoa tai, vòng tay, vòng cổ).

Xửa cỏm là áo ngắn của dân tộc Thái có thể được may bằng nhiều loại

vải với nhiều màu sắc khác nhau Đặc trưng trang phục của người phụ

nữ dân tộc Thái được thể hiện qua hàng nút bạc hoặc kim loại trên hai

vạt áo và váy (xỉn) Trong quan niệm dân gian Thái, hàng nút bạc trên

áo tượng trưng sự kết hợp giữa nam và nữ - sự trường tổn của nòigiống Người phụ nữ Thái diện hai lớp váy: vải trắng lót trong và vảichàm mặc ngoài

Bên cạnh xửa cỏm thì phụ nữ Thái còn có xửa chái và xửa luổng.

Trong đó, xửa chái là áo được may bằng vải chàm đen dành cho phụ

nữ có chồng mặc trong những dịp cưới xin, hội hè ; xửa luổng là áo

khoác ngoài, được dùng để các cô gái khi còn trẻ tự may cho bản thân

khi về già hoặc dùng để biếu mẹ chồng khi về làm dâu Đặc biệt, các

cụ già chỉ mặc mặt trái của xửa luổng, chỉ khi nào mất mới mặc mặt phải.

Phụ nữ dân tộc Thái không thể đi hội nếu thiếu chiếc khăn Piêu bêntay mình – vật dụng được thêu màu sắc sặc sỡ thể hiện cho tình yêu,sức mạnh và sự nữ tính

Ở những dịp hội, “ phụ nữ Thái Trắng thường mặc áo dài màu đen Đây là loại áo dài thụng thân thẳng, không lượn nách, được trang trí bằng vải “khít” ở giữa thân có tua vải phủ từ vai xuống ngực, nách áo trang trí theo lối đáp hai mảng hoa văn trong bố cục hình tam giác Phụ nữ chưa chồng búi tóc sau gáy, có chồng búi trên đỉnh đầu Họ có loại nón rộng vành Trong khi đó, phụ nữa Thái Đen thường mặc áo dài xẻ nách, chui đầu, trang trí phong phú đa dạng về màu và màu mà mô-típ hơn Thái trắng.” (nguồn:

dan-toc-thai.html )

https://quydisan.org.vn/net-dep-trong-trang-phuc-truyen-thong-cua-nguoi-Nữ giới dân tộc Thái (nguồn:

http://www.baosonla.org.vn/vi/bai-viet/khan-pieu-net-dep-trong-trang-phuc-nguoi-thai-16322 )

Về phần trang phục của nam giới dân tộc Thái, do đã tiếp thu với người Việt khiến trang phục dần trở nên “Âu hóa” Dẫu vậy vẫn có thểtìm thấy trang phục truyền thống cũ của nam giới cũng từng tồn tại Quần của nam giới có hai loại là quần dài và quần đùi được may theo kiểu “chân què”, dùng khâu cạp để thắt dây lưng thay vì dây rút Ngày xưa, nam giới người Thái đội khăn tràm chàm đen không phân biệt người Thái Trắng hay Thái Đen Thường ngày, họ đội khăn gọi tên là

“đỡ” (chọc) Còn vào những dịp lễ thì nam giới thường quấn vải đen

“cộm” (khăn pau) Khi mất đi, thân nhân cũng sẽ quấn cho người mất

là nam quanh đầu một sải vải như thế

b Dân tộc Tày

Dân tộc Tày là dân tộc đông dân đứng thứ 2 sau dân tộc Kinh ở Việt Nam Điều đặc trưng trong trang phục truyền thống của dân tộc này chính là dùng áo lót trong màu trắng và áo khoác màu chàm bên ngoài đối với cả nam lẫn nữ Màu áo được nhuộm từ cây chàm – loài cây gắnvới sử tích về tình yêu đẹp và lòng thủy chung của người con gái dân tộc Tày Có nhiều dân tộc cùng sử dụng màu chàm nhưng còn thêu họa