Ứng xử trên mạng xã hội – tiếp cận pháp luật và đề xuất giải pháp hoàn thiện

Thông qua bài viết “ Ứng xử trên mạng xã hội – Tiếp cận pháp luật và đề xuất giải pháp hoàn thiện” muốn làm rõ ứng xử trên mạng xã hội dưới góc nhìn pháp luật và đề xuất một số giải pháp hoàn thiện để cho mọi người có cái nhìn khách quan và văn minh về việc ứng xử trên mạng xã hội. Mời các bạn tham khảo!

ỨNG XỬ TRÊN MẠNG XÃ HỘI – TIẾP CẬN PHÁP LUẬT VÀ ĐỀ XUẤT

GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN

BEHAVIOR ON SOCIAL NETWORKS – ACCESS TO LAW AND PROPOSED

COMPLETE SOLUTIONS

Hoàng Thị Lê Trang

TÓM TẮT: Hiện nay, các nền tảng mạng xã hội đang trở thành công cụ truyền thông, giải trí phổ biến được nhiều người sử dụng nhất hiện nay Bên cạnh những tiện ích vượt trội, mạng xã hội nảy sinh không ít vấn đề, chẳng hạn những biểu hiện lệch chuẩn, ứng xử thiếu văn hóa, hoặc dùng mạng xã hội để trục lợi , gây ra những tác động xấu tới nền tảng và những giá trị đạo đức, văn hóa của dân tộc, đòi hỏi cần có giải pháp chấn chỉnh vấn đề này Thông qua bài viết “ Ứng xử trên mạng xã hội – Tiếp cận pháp luật và đề xuất giải pháp hoàn thiện” tác giả muốn làm rõ ứng xử trên mạng xã hội dưới góc nhìn pháp luật và đề xuất một số giải pháp hoàn thiện để cho mọi người có cái nhìn khách quan và văn minh về việc ứng xử trên mạng xã hội

Từ khoá: ứng xử, mạng xã hội, văn minh, bộ quy tắc

ABSTRACT: Currently, social networking platforms are becoming the most popular communication and entertainment tools used by many people today In addition to outstanding utilities, social networks arise many problems, such as deviant expressions, uncultured behavior, or using social networks for profit , causing bad effects To the background and moral and cultural values of the nation, it is necessary

to have a solution to correct this problem Through the article "Behavior on social networks - Approaching the law and proposing perfect solutions", the author wants to clarify behavior on social networks from a legal perspective and propose some perfect solutions to giving people an objective and civilized view of their behavior on social networks

Keywords: behavior, social network, civilization, set of rules

1 Đặt vấn đề

Mạng xã hội đang là phương tiện truyền thông, giải trí phổ biến được nhiều người sử dụng và ưa thích Là phương tiện giúp cho mọi người dân trao đổi, chia sẻ

 Sinh viên lớp Luật Kinh tế K42B; SĐT: 0914578072; Email: hoangthiletrang206@gmail.com

thông tin trực tuyến để hạn chế tiếp xúc trực tiếp, nhằm ngăn chặn sự lây lan của dịch bệnh, nhất là COVID-19 Người sử dụng mạng xã hội có thể gọi video, livestream, chat nhóm tiện ích, nhắn tin, gửi ảnh nhanh chóng, xem nhật ký bạn bè, đăng tin, bài, hình ảnh Đây là phương tiện để mỗi người dân có thể bày tỏ quan điểm cá nhân, chia

sẻ kiến thức, kinh nghiệm sống, nêu gương người tốt, việc tốt để mọi người học tập và làm theo; hoặc phản ánh những tiêu cực, bất hợp lý, những hành vi vi phạm pháp luật của tổ chức, cá nhân để cơ quan chức năng của Nhà nước xử lý theo quy định pháp luật

Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích tích cực, mạng xã hội vẫn còn tồn tại những tiêu cực, ảnh hưởng đến người dùng nếu chúng ta không am hiểu pháp luật, không tỉnh táo trước những thông tin trên mạng xã hội, đó là: Một bộ phận người dân, nhất là giới trẻ có xu hướng nghiện mạng xã hội, mất quá nhiều thời gian cho việc lên mạng xã hội, điều đó dễ dẫn đến bị cận thị, trầm cảm, ảnh hưởng đến sức khỏe, làm giảm tương tác trực tiếp giữa người với người Người dùng mạng xã hội nếu không cảnh giác, thì cũng có thể có nguy cơ bị lộ thông tin cá nhân, bị lừa đảo về kinh tế Không ít người lợi dụng mạng xã hội để đăng tin sai sự thật, câu tương tác nhằm mục đích cá nhân, nhưng cũng có khi đem lại những tác hại cho người khác Một số cá nhân lợi dụng mạng xã hội để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật Để chấn chỉnh những hành vi tiêu cực đó cần có giải pháp phù hợp để giải quyết, xử lý các trường hợp vi phạm quy định của pháp luật

2 Thực trạng văn hóa ứng xử trên mạng xã hội tại Việt Nam

Mạng xã hội đang trở thành một trong những kênh giao tiếp, công cụ truyền thông, giải trí thông dụng của nhiều người Theo thống kê của Digital (số liệu tính tới thời điểm tháng 01/2021) thì: Số lượng người dùng Internet ở Việt Nam là 68.720.000 người, tăng 551.000 người (tăng 0,8%) trong giai đoạn 2020-2021, chiếm 70,3% dân số; số lượng người sử dụng mạng xã hội ở Việt Nam là 72 triệu (tăng hơn 7 triệu người trong vòng 1 năm), tương đương 73,7% tổng dân số, tăng 7.000.000 người (tăng 11%) trong giai đoạn 2020-2021… 1Chính vì lượng người dùng ngày một tăng lên dẫn đến việc xây dựng nội dung trên mạng xã hội hết sức quan trọng Có những nội dung được

1 Lâm Hoàng Ân (2021), Không ai có thể xuyên tạc Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội của Việt Nam,

https://hcmcpv.org.vn/tin-tuc/khong-ai-co-the-xuyen-tac-bo-quy-tac-ung-xu-tren-mang-xa-hoi-cua-viet-nam-1491879965, truy cập Thứ sáu 26/08/2021

xây dựng rất chất lượng, bổ ích cho người xem Bên cạnh đó cũng có những nội dung hết sức nhảm nhí, gây ảnh hưởng đến một bộ phận lớn sử dụng mạng xã hội Điều đáng nói ở đây, không chỉ những người lớn sử dụng mà cả những trẻ em tuổi còn rất nhỏ cũng sử dụng, gây ra hậu quả khó lường khi không có người lớn ở bên cạnh kiểm soát Việc sử dụng, ứng xử mạng xã hội, người ta thoải mái chê bai, thậm chí là xỉ nhục danh dự cá nhân, tổ chức mà không chịu sự kiểm soát hoặc phán xét của bất kỳ

ai Nhiều cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp… trở thành nạn nhân của những dụng tâm ác

ý, có chủ đích Chỉ trong tích tắc, danh dự, nhân phẩm, thương hiệu của cá nhân, tập thể bị phá hoại mà không cách nào khắc phục Khá nhiều vụ tự tử xảy ra do bị lừa đảo hoặc lôi kéo trên mạng Những trào lưu sống không lành mạnh cũng từ đó mà lây lan rất nhanh Trong khi đó, các thông tin cá nhân cũng dễ dàng bị công bố mà không cần quan tâm tới bản quyền hay ý kiến của chủ nhân Việc bị ăn cắp thông tin cá nhân là mối nguy hiểm thực sự qua hình thức phát tán thông tin không hạn chế trên mạng xã

hội

Trong những tháng vừa qua có rất nhiều vụ việc đã xảy ra trên mạng xã hội gây ảnh hưởng đến những người trong cuộc hoặc là những người tham gia mạng xã hội điển hình đó là sự việc liên quan đến tin “bác sĩ Khoa rút ống thở của người nhà để cứu sản phụ”, đã có hai chủ tài khoản Facebook bị xử phạt vì đã “vô ý chia sẻ” thông tin chưa đúng Thanh tra Sở Thông tin và truyền thông Thành phố Hồ Chí Minh đã ra quyết định xử phạt hành chính đối với hai chủ tài khoản Facebook vì đã 'vô ý chia sẻ' thông tin chưa đúng vụ “bác sĩ Khoa” Việc xử phạt này được thực hiện theo quy định tại điểm a, khoản 1 Điều 101 Nghị định số 15/2020/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, công nghệ thông tin và giao dịch điện tử Đây là bài học cho người dùng mạng xã hội trong việc kiểm chứng và chia sẻ thông tin Hay trong tình hình dịch diễn biến hết sức phức tạp như này, vẫn có một số đối tượng vẫn đăng những thông tin gây hiểu lầm, hoang mang

dư luận dẫn đến công tác phòng, chống dịch COVID-19 của các đồng chí hết sức khó khăn 2Ngay tại Hưng Yên, việc xử lý các đối tượng tung tin sai lệch liên quan đến dịch bệnh COVID -19 được các địa phương triển khai nghiêm túc và quyết liệt Điển

2 Ngọc Lê ( 2021), Vụ 'bác sĩ Trần Khoa rút ống thở người nhà': Làm gì để không 'sập bẫy' tin giả?,

https://thanhnien.vn/thoi-su/vu-bac-si-tran-khoa-rut-ong-tho-nguoi-nha-lam-gi-de-khong-sap-bay-tin-gia-1429115.html , truy cập Thứ tư 29/09/2021

hình như tại huyện Tiên Lữ, Công an huyện đã xử phạt 12,5 triệu đồng đối với Nguyễn Thị Dịu, sinh năm 1996, trú tại thôn An Tràng, xã Trung Dũng vì có hành vi tung tin thất thiệt về tình hình dịch COVID - 19 lên Facebook Cụ thể, vào 21h29 phút ngày 31/01/2020, tài khoản Facebook: Nguyễn Thị Dịu (đàn bà quyền lực) đăng tải lên trang cá nhân nội dung: “Cả nhà lưu ý nha Không được ra khỏi nhà từ 4h đến 7h30 sáng mai, vì các chính phủ trên khắp cả nước đổ nước thuốc khử trùng theo máy bay, xin chuyển qua thông báo cho nhau biết” Nội dung này đã thu hút nhiều lượt like, bình luận, chia sẻ Đây là thông tin sai sự thật gây hoang mang trong dư luận về tình hình dịch bệnh trên địa bàn tỉnh Vì vậy, Công an huyện Tiên Lữ đã ra quyết định xử phạt hành chính đối với Nguyễn Thị Dịu về hành vi cung cấp nội dung thông tin sai sự thật, vu khống, xuyên tạc, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức và danh dự, nhân phẩm của cá nhân 3Qua đây, chúng ta cần nhận thức đúng đắn việc tung tin thất thiệt, sai sự thật gây hoang mang là hành vi vi phạm pháp luật và phải được ngăn chặn, xử

lý Tự do ngôn luận trên mạng xã hội cần phải tuân thủ theo đúng các quy định của pháp luật, nhằm đảm bảo một không gian mạng văn minh, văn hóa, lành mạnh Hay vụ việc đến từ một sự kiện đáng chú ý tiếp đến đó chính là trong các trận đấu của đội tuyển bóng đá Việt Nam ở vòng loại thứ hai World Cup 2022 khu vực châu Á vừa qua, sau khi trận đấu khép lại, dù đội nhà thắng hay thua, rất nhiều người dùng mạng

xã hội ở nước ta đã “truy lùng” tài khoản mạng xã hội của các trọng tài để chửi bới, dọa dẫm, có những bình luận tục tĩu, thô lỗ khiến nhiều người ngỡ ngàng Tiếp đến trong thời gian qua, một số nghệ sĩ có những lùm xùm về việc làm từ thiện, nhiều người dùng mạng xã hội đã lập hội nhóm, đưa ra những chia sẻ, bình luận với thái độ miệt thị, xúc phạm nặng nề, thậm chí là bịa đặt thông tin nhằm “câu” tương tác và hạ thấp uy tín, danh dự, nhân phẩm của nghệ sĩ ấy Rộng hơn giới giải trí là không gian mạng xã hội chung, nhiều tài khoản có những chia sẻ, đăng tải hình ảnh, video, clip nhằm chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc, cổ súy cho những thói hư tật xấu; những câu chuyện bạo lực, phản cảm trái với thuần phong mỹ tục Tất cả những điều này tạo nên

3 Báo Hưng Yên (2020), Hưng Yên: Xử phạt 12,5 triệu đồng 1 cá nhân đăng tin không đúng sự thật về tình hình dịch bệnh Covid -19, http://kimdong.hungyen.gov.vn/portal/Pages/2020-2-26/Hung-Yen-Xu-phat-12-5-trieu-dong-1-ca-nhan-dang-tiyfpjbf.aspx , truy cập Thứ sáu 26/08/2021

sự đa sắc của mạng xã hội ở nước ta, và nhiều người ví đây như một cái chợ, người nói

ẩn hình, tràn lan chửi rủa, hành xử thiếu văn hóa 4

Không thể phủ nhận, Mạng xã hội đã trở thành một nhu cầu không thể thiếu trong đời sống hàng ngày của người dùng, hỗ trợ học tập, làm việc cũng như giải trí, nhất là trong bối cảnh dịch bệnh COVID-19 bùng phát và diễn biến phức tạp như hiện nay Nhưng thực tế cũng chỉ ra rằng, không ít người dùng mạng xã hội ở nước ta đã có những hành vi thiếu văn minh, bịa đặt thông tin, nói xấu, xúc phạm, miệt thị người khác trên thế giới ảo, đem tới những hệ lụy ở đời sống thực

3 Pháp luật trong ứng xử trên mạng xã hội và thực tiễn thực hiện pháp luật trong ứng xử trên mạng xã hội

3.1 Pháp luật trong ứng xử trên mạng xã hội

Việc sử dụng mạng internet và mạng xã hội đương nhiên phải tuân thủ các quy định của pháp luật có liên quan, chẳng hạn Bộ luật Dân sự, Luật An ninh mạng… Tuy nhiên, không phải trường hợp nào người sử dụng mạng internet và mạng xã hội cũng

có thể nhận rõ đâu là giới hạn vi phạm bởi có sự phức tạp của vấn đề hoặc có quá nhiều điểm “mờ” khiến không dễ nhìn thấy sự vi phạm Do đó, người sử dụng mạng internet, mạng xã hội phải thực sự tinh ý và có những kiến thức cần thiết để bảo đảm rằng mình sử dụng không gian mạng có trách nhiệm, không vi phạm pháp luật và các điều không nên làm, có thể ảnh hưởng đến trách nhiệm đảng viên, trách nhiệm công chức, viên chức, điều lệ các tổ chức mà mình là thành viên Chính vì vậy, nhằm tạo điều kiện phát triển lành mạnh mạng xã hội tại Việt Nam, đảm bảo quyền tự do cá nhân, quyền tự do kinh doanh, không phân biệt đối xử nhà cung cấp dịch vụ trong và ngoài nước, phù hợp với chuẩn mực, thông lệ và các điều ước quốc tế mà Việt Nam đã tham gia Xây dựng chuẩn mực đạo đức về hành vi, ứng xử trên mạng xã hội, giáo dục

ý thức, tạo thói quen tích cực trong các hành vi ứng xử của người dùng trên mạng xã hội, góp phần xây dựng môi trường mạng an toàn, lành mạnh tại Việt Nam, ngày 17/6/2021, Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông đã ký Quyết định số 874/QĐ-BTTTT về việc ban hành Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội

4

Mộc Lan (2021), Lành mạnh hóa ứng xử trên mạng xã hội,

https://suckhoedoisong.vn/lanh-manh-hoa-ung-xu-tren-mang-xa-hoi-169196203.htm , truy cập Thứ sáu 26/08/2021

Bộ Quy tắc được ban hành nhằm tạo điều kiện lành mạnh mạng xã hội tại Việt Nam, đảm bảo quyền tự do cá nhân, quyền tự do kinh doanh, không phân biệt đối xử nhà cung cấp dịch vụ trong và ngoài nước, phù hợp với chuẩn mực, thông lệ và các điều ước quốc tế mà Việt Nam đã tham gia Bộ Quy tắc hướng đến xây dựng chuẩn mực đạo đức về hành vi ứng xử trên mạng xã hội, giáo dục ý thức, tạo thói quen tích cực trong các hành vi ứng xử của người dùng trên mạng xã hội, góp phần xây dựng mạng an toàn, lành mạnh tại Việt Nam Trong quy tắc ứng xử chung cho 3 nhóm đối tượng có “Quy tắc Lành mạnh”, nêu rõ: Hành vi, ứng xử trên mạng xã hội phù hợp với các giá trị đạo đức, văn hóa, truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam Với tổ chức

và cá nhân, quy tắc ứng xử trên mạng xã hội là chia sẻ những thông tin có nguồn chính thống, đáng tin cậy Đối tượng áp dụng của Bộ Quy tắc là cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức, viên chức, người lao động trong cơ quan nhà nước sử dụng mạng xã hội; tổ chức, cá nhân khác sử dụng mạng xã hội; nhà cung cấp dịch vụ mạng xã hội tại Việt Nam Bộ Quy tắc nêu rõ các tổ chức, cá nhân cần tìm hiểu, tuân thủ các điều khoản hướng dẫn, sử dụng các nhà cung cấp dịch vụ mạng xã hội trước khi đăng ký, tham gia Người dùng nên sử dụng họ, tên thật của cá nhân, tên hiệu thật của tổ chức, cơ quan và đăng ký với nhà cung cấp dịch vụ để xác thực tên hiệu, địa chỉ trang mạng, đầu mối liên lạc Thực hiện bảo mật tài khoản và kịp thời thông báo tới các cơ quan chức năng, nhà cung cấp dịch vụ khi tài khoản bị mất quyền kiểm soát, bị giả mạo, lợi dụng vào mục đích không lành mạnh, ảnh hưởng đến an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội, đến quyền, lợi ích hợp pháp tổ chức, cá nhân Các tổ chức, cá nhân chia sẻ những thông tin có nguồn chính thống, đáng tin cậy; có các hành vi, ứng xử phù hợp với những giá trị đạo đức, văn hóa, truyền thống của dân tộc Việt Nam; không sử dụng

từ ngữ gây thù hận, kích động bạo lực, phân biệt vùng miền, giới tính, tôn giáo; không đăng tải những nội dung vi phạm pháp luật, các thông tin xúc phạm danh dự, nhân phẩm, ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; sử dụng ngôn ngữ phản cảm, vi phạm thuần phong mỹ tục; tung tin giả, tin sai sự thật; quảng cáo, kinh doanh dịch vụ trái phép gây bức xúc trong dư luận xã hội, ảnh hưởng đến trật tự an toàn xã hội Khuyến khích sử dụng mạng xã hội để tuyên truyền, quảng bá về đất nước, con người, văn hóa tốt đẹp của Việt Nam, chia sẻ thông tin tích cực, những tấm gương người tốt, việc tốt; vận động người thân trong gia đình, bạn bè, những người

xung quanh tham gia giáo dục, bảo vệ trẻ em, trẻ vị thành niên sử dụng mạng xã hội một cách an toàn, lành mạnh Khuyến khích các tổ chức, cá nhân sử dụng mạng xã hội, nhà cung cấp dịch vụ thực hiện đầy đủ các nội dung của Bộ quy tắc và phổ biến rộng rãi đến các đối tượng sử dụng khác Sau khi ban hành đã được sự ủng hộ nhiệt tình của nhân dân cả nước, nhất là người dùng mạng xã hội Việt Nam Tuy nhiên, đi ngược lại

sự ủng hộ của phần đông đó, ở các diễn đàn, “truyền thông đen”, các thế lực thù địch, phần tử cơ hội, phản động lại ra sức xuyên tạc với nhiều bài viết cho rằng: Đảng Cộng sản Việt Nam, Bộ Thông tin và Truyền thông đã “ban hành đạo luật vi phạm nhân quyền”, “ép buộc người dân phải tuân thủ những quy tắc vi phạm quyền tự do ngôn luận chính đáng của Nhân dân trên mạng xã hội theo chủ ý của Bộ và lãnh đạo Đảng, Nhà nước” là điều không thể chấp nhận được Từ đó, chúng kích động người dân phản đối, yêu cầu lãnh đạo Đảng, Nhà nước và Bộ Thông tin và Truyền thông hủy bỏ quy định trên, trao trả quyền tự do ngôn luận, báo chí cho nhân dân Đây là những luận điệu hoàn toàn sai trái, xuyên tạc bởi một tâm lý chung của các thế lực thù địch, phần

tử cơ hội, phản động là: Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội được ban hành, có cơ chế

xử phạt nghiêm khắc với các hành vi sai trái, vi phạm pháp luật, đồng nghĩa những hành vi, phát ngôn xuyên tạc, bịa đặt của chúng sẽ bị pháp luật nghiêm trị

Cũng cần nhắc rằng hiện nay, việc quản lý thông tin trên mạng xã hội đang thực hiện trên cơ sở các quy định của Luật An ninh mạng năm 2018, Nghị định 72/2013/NĐ-CP ngày 15/7/2013 của Chính phủ về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ internet và thông tin trên mạng Đồng thời, tổ chức, cá nhân khi có hành vi vi phạm pháp luật tùy theo mức độ có thể sẽ bị xử lý vi phạm hành chính theo quy định tại Nghị định 15/2020/NĐ-CP ngày 3/2/2020 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, công nghệ thông tin và giao dịch điện tử, hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự…

3.2 Thực tiễn thực hiện pháp luật trong ứng xử trên mạng xã hội

Các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Instagram và TikTok đã phát triển mạnh mẽ tại Việt Nam trong suốt thời gian qua Tính đến hết quý I / 2021, cộng đồng người dùng mạng xã hội tại Việt Nam đạt gần 70 triệu người, chiếm khoảng 70% dân

số Năm 2018, khi Luật An ninh mạng được thông qua, nhiều người háo hức kỳ vọng rằng nó sẽ giúp làm trong sạch môi trường “ảo” ở Việt Nam Theo thống kê của

Digital (số liệu tính tới thời điểm tháng 01/2021) thì: Số lượng người dùng Internet ở Việt Nam là 68.720.000 người, tăng 551.000 người (tăng 0,8%) trong giai đoạn

2020-2021, chiếm 70,3% dân số; số lượng người sử dụng mạng xã hội ở Việt Nam là 72 triệu (tăng hơn 7 triệu người trong vòng 1 năm), tương đương 73,7% tổng dân số, tăng 7.000.000 người (tăng 11%) trong giai đoạn 2020-2021… Với số lượng người dùng mạng xã hội lớn như ở Việt Nam thì việc ban hành Bộ Quy tắc ứng xử để điều chỉnh mọi hành vi trên mạng xã hội là việc làm rất cần thiết.5

Hiện nay, nước ta đã ban hành Luật An ninh mạng và những văn bản luật liên quan để điều chỉnh, xử lý các vấn đề về không gian mạng Tuy nhiên, thực tế vẫn còn những biểu hiện chưa đến mức vi phạm pháp luật hoặc có dấu hiệu vi phạm pháp luật nhưng vẫn còn bất cập trong việc xử lý Do đó, việc Bộ Thông tin và Truyền thông ban hành Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội là có ý nghĩa quan trọng, vì nó góp phần truyền tải thông điệp năng lượng tích cực cho người dùng và giúp mỗi người tham gia mạng xã hội hiểu được sự cần thiết phải thay đổi thói quen và văn hóa ứng xử trên môi trường ảo nhưng có tác động đến xã hội thật Đồng thời qua đây, mỗi người dùng có thể được gợi mở nhiều vấn đề để tự điều chỉnh bản thân và tác động đến những người dùng khác hành vi, cách ứng xử phù hợp, tích cực trên mạng xã hội Trên thực tế, bất cứ một quốc gia nào cũng thiết lập hế thống pháp luật điều chỉnh mọi hành động trên Internet, mạng xã hội của các thành viên tham gia trên nền tảng mạng xã hội của quốc gia đó Nó được xem như chủ quyền lãnh thổ của một quốc gia trên không gian mạng Đã có nhiều tổ chức, quốc gia trên thế giới ban hành Bộ quy tắc ứng xử trên không gian mạng, như năm 2002 Trung Quốc đưa ra “Cam kết cộng đồng về nguyên tắc cơ bản trong ngành Công nghiệp internet”; ngày 31/5/2016 Liên minh Châu Âu đã ban hành “Bộ Quy tắc ứng xử chống lại những thông tin gây thù hận, nói xấu bất hợp pháp trên mạng”…

Trong một bài báo được xuất bản gần đây trên Thanh Niên Báo điện tử (Tuổi Trẻ), Tiến sĩ Lê Hoàng Viết Lâm, Trường Đại học An ninh Nhân dân, Bộ Công an, viết: “Dù hơi muộn nhưng việc Bộ TT&TT ban hành Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội

5 Lâm Hoàng Ân (2021), Không ai có thể xuyên tạc Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội của Việt Nam,

https://hcmcpv.org.vn/tin-tuc/khong-ai-co-the-xuyen-tac-bo-quy-tac-ung-xu-tren-mang-xa-hoi-cua-viet-nam-1491879965, truy cập Thứ sáu 26/08/2021

là một di chuyển cần thiết Nếu Luật An ninh mạng và các văn bản pháp luật liên quan khác có thể được coi là các quy định “kiến trúc thượng tầng” thì Bộ Quy tắc ứng xử có tác dụng rất lớn đối với các thể chế “cơ cấu lại” Các nguyên tắc như tôn trọng và tuân thủ pháp luật; đảm bảo an toàn và bí mật thông tin; và nhận trách nhiệm,cũng như các quy định về xác định đối tượng sử dụng mạng xã hội không chỉ là “tấm áo giáp” để phòng, chống các hành vi vô văn hóa trên mạng xã hội mà còn góp phần thiết lập sự bình đẳng, bảo vệ những người sử dụng mạng xã hội một cách đàng hoàng nhưng vô tình rơi vào thế thiệt thòi những người vi phạm ”6

Đảng, Nhà nước ta luôn đề cao vai trò, nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền quốc gia trên không gian mạng Với Luật An ninh mạng năm 2018, đã giúp tăng cường các biện pháp giám sát hệ thống thông tin và truyền thông, quản lý các thông tin đăng tải trên mạng Đồng thời, Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội đã được ban hành, đáp ứng nhu cầu cấp thiết nhằm giữ vững môi trường sạch, lành mạnh trên mạng xã hội

4 Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện áp dụng pháp luật về ứng xử trên mạng xã hội

Thứ nhất, cần coi trọng công tác truyền thông để người sử dụng mạng xã hội và

các bên liên quan nắm bắt đầy đủ các nguyên tắc ứng xử cơ bản trên môi trường mạng Mỗi cá nhân sử dụng mạng xã hội cần tìm hiểu kỹ về mục đích, phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng, về nội dung cơ bản của Bộ quy tắc ứng xử, bao gồm Quy tắc ứng

xử chung; Quy tắc cho tổ chức, cá nhân; Quy tắc cho cán bộ, công chức, viên chức và người lao động trong cơ quan nhà nước; Quy tắc cho các cơ quan nhà nước và Quy tắc cho các nhà cung cấp dịch vụ như đã nêu ở trên Cùng với đó là nội dung của Luật An ninh mạng 2018, Nghị định 15/2020/NĐ-CP, ngày 03/02/2020 của Chính phủ, nhất là những hành vi bị cấm như những hành vi xúc phạm danh dự, uy tín, nhân phẩm người khác; thông tin bịa đặt, sai sự thật; hoạt động mại dâm, tệ nạn xã hội, phá hoại thuần phong, mỹ tục của dân tộc, đạo đức xã hội, sức khỏe cộng đồng Phát huy tối đa vai trò các cá nhân, tổ chức, đoàn thể trong thực hiện Bộ quy tắc ứng xử trên mạng xã hội Bảo đảm tuân thủ quy tắc, điều lệ, nội quy của tổ chức, đoàn thể Đề cao tính tiên

6 Lê Hoàng Viết Lâm (2021), Bộ quy tắc ứng xử trên mạng xã hội: „Áo giáp‟ bảo vệ người dùng,

https://thanhnien.vn/giao-duc/bo-quy-tac-ung-xu-tren-mang-xa-hoi-ao-giap-bao-ve-nguoi-dung-1403865.html, truy cập Thứ sáu 26/08/2021

phong, gương mẫu của cán bộ, đảng viên, đoàn thể, hội viên trong thực hiện các chức trách nhiệm, nhiệm vụ của mình; đồng thời trong vai trò, trách nhiệm của một công dân đối với cộng đồng, xã hội

Thứ hai, cần nâng cao nhận thức của cộng đồng về năng lực của các công dân kỹ

thuật số Khi tham gia mạng xã hội, người dùng chỉ đăng tải hoặc chia sẻ thông tin từ nguồn chính thống, những thông tin chính xác, tin cậy; không chia sẻ, trích dẫn khi không chắc chắn về độ chính xác Các trang mạng xã hội (facebook, zalo, blog, Instagram…) không được coi là kênh thông tin chính thống, chỉ là thông tin có tính chất tham khảo Các cơ quan báo chí, truyền thông cần cung cấp cho công chúng thông tin về những năng lực cơ bản cần thiết cho người dân khi tham gia vào thế giới

số như các phương pháp giữ cân bằng giữa cuộc sống thực và thế giới ảo; xây dựng hình ảnh cá nhân phù hợp trên mạng xã hội; phát hiện và xử lý các vấn đề liên quan đến bảo mật thông tin; và xác định và xử lý hành vi bắt nạt trên mạng, v.v

Thứ ba, cần phải thực hiện các nghiên cứu để đánh giá sự cải thiện trong việc

hiểu của công chúng đối với các nguyên tắc trên Các bộ, ngành liên quan cần tìm ra những yếu tố thúc đẩy hoặc cản trở việc thực hiện Quy tắc ứng xử, trên cơ sở đó bãi bỏ hoặc sửa đổi những điều khoản, điều khoản không phù hợp và bổ sung những điều khoản mới cho phù hợp với thực tế

Thứ tư, cần xem xét điều mình đăng tải có lợi, có hại cho ai, có thể gây hậu quả

gì Kiểm chứng để bảo đảm độ chính xác của thông tin, không tùy tiện trong việc chia

sẻ, dẫn lại các thông tin từ các trang khác mà chưa kiểm định, không chính thống hoặc

từ những nguồn có thể bị mạo danh Đảm bảo tính bảo mật, không làm lộ, lọt các thông tin cá nhân, tài liệu của cơ quan, tổ chức Nâng cao trách nhiệm công dân, bày tỏ thái độ, quan điểm cá nhân khi cần thiết, nhằm thúc đẩy những điều tích cực trên môi trường mạng

Thứ năm, lưu ý những hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến sở hữu trí tuệ, sở

hữu tài sản, đánh bạc Sở hữu trí tuệ (có khi được xem là tài sản trí tuệ) là những sản phẩm sáng tạo của con người, như tác phẩm văn học, âm nhạc, phần mềm máy tính, phát minh, sáng chế, giải pháp hữu ích, kiểu dáng công nghiệp Sở hữu trí tuệ được pháp luật bảo hộ nên người sử dụng không gian mạng dù vô ý hay cố ý vi phạm cũng

là vi phạm pháp luật