KHẢO SÁT, ĐÁNH GIÁ VIỆC SỬ DỤNG CHÚ THÍCH ẢNH TRÊN MỘT SỐ TỜ BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM TRONG KHOẢNG THỜI GIAN TỪ THÁNG 7 ĐẾN THÁNG 9 NĂM 2021 Ảnh báo chí từ lâu đã trở thành một phần không thể thiếu, có những đóng góp quan trọng cho việc cung cấp thông tin một cách toàn diện, sống động trên báo in một kênh thông tin quan trọng vào hiệu quả. Ảnh báo chí xuất hiện từ cuối thế kỷ XIX, tuy ra đời muôn hơn nhiều so với các thể loại báo chí khác nhưng nó vẫn khẳng định được vị trí quan trọng của mình. Trong thời đại bùng nổ thông tin hiện nay, con người tìm đến các phương tiện thông tin đại chúng với mong muốn làm sao để trong một khoảng thời gian ngắn nhất có thể tiếp nhận được một lượng thông tin nhiều nhất. Trong sự cạnh tranh với phát thanh, truyền hình và báo trực tuyến, báo in ngày càng có xu hướng sử dụng nhiều ảnh. Vai trò của ảnh báo chí và chú thích ảnh vì thế càng trở nên quan trọng trên báo in hiện đại. Tuy có vị trí quan trọng như vậy nhưng chú thích ảnh lại chưa được quan tâm thoả đáng. Tình trạng chú thích hời hợt, tuỳ tiện trong sử dụng chú thích ảnh trên nhiều tờ báo, tạp chí hiện nay cho thấy các cơ quan báo chí, những người làm báo, đặc biệt là phóng viên ảnh chưa nhận thức đúng tầm quan trọng và hiệu quả của việc sử dụng chú thích ảnh. Từ những lý do khoa học và thực tiễn trên em mạnh dạn chọn đề tài: “Khảo sát, đánh giá việc sử dụng chú thích ảnh trên một số tờ báo mạng điện tử ở Việt Nam trong khoảng thời gian từ tháng 7 đến tháng 9 năm 2021 để làm tiểu luận.
Trang 1
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC KHOA BÁO CHÍ – TRUYỀN THÔNG
HỌ VÀ TÊN SINH VIÊN: MA VĂN CHUYÊN
MÃ SINH VIÊN: 19C6050541 LỚP: BÁO CHÍ K2019C HÀ NAM
ĐỀ TÀI TIỂU LUẬN KHẢO SÁT, ĐÁNH GIÁ VIỆC SỬ DỤNG CHÚ THÍCH ẢNH TRÊN MỘT SỐ TỜ BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM TRONG KHOẢNG THỜI GIAN TỪ THÁNG 7 ĐẾN THÁNG 9
NĂM 2021
HỌC PHẦN: NHIẾP ẢNH VÀ ẢNH BÁO CHÍ
MÃ HỌC PHẦN: BAO4012 GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN: NGUYỄN THỊ ÁNH NGỌC
Trang 2LỜI CẢM ƠN
Đầu tiên em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Ban chủ nhiệm khoa và các thầy, cô giáo trong khoa Báo chí – Truyền thông, trường Đại học Khoa học – Đại học Huế Mặc dù tình hình dịch bệnh Covid-19 diễn biến phức tạp nhưng các thầy
cô đã tạo điều kiện cho chúng em được học tập theo đúng chương trình đào tạo của Nhà trường Đặc biệt, em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến giảng viên bộ môn – Nguyễn Thị Ánh Ngọc đã dạy dỗ, truyền đạt những kiến thức quý báu cho em trong suốt thời gian học tập vừa qua Em đã có thêm cho mình nhiều kiến thức bổ ích, tinh thần học tập hiệu quả, nghiêm túc Đây chắc chắn sẽ là những kiến thức quý báu, là hành trang để em có thể vững bước sau này
Tuy nhiên, do vốn kiến thức còn nhiều hạn chế và khả năng tiếp thu thực tế còn nhiều bỡ ngỡ Mặc dù em đã cố gắng hết sức nhưng chắc chắn bài tiểu luận khó
có thể tránh khỏi những thiếu sót và nhiều chỗ còn chưa chính xác, kính mong cô xem xét và góp ý để bài tiểu luận của em được hoàn thiện hơn
Em xin chân thành cảm ơn!
Trang 3LỜI MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Ảnh báo chí từ lâu đã trở thành một phần không thể thiếu, có những đóng góp quan trọng cho việc cung cấp thông tin một cách toàn diện, sống động trên báo in -một kênh thông tin quan trọng vào hiệu quả Ảnh báo chí xuất hiện từ cuối thế kỷ XIX, tuy ra đời muôn hơn nhiều so với các thể loại báo chí khác nhưng nó vẫn khẳng định được vị trí quan trọng của mình
Trong thời đại bùng nổ thông tin hiện nay, con người tìm đến các phương tiện thông tin đại chúng với mong muốn làm sao để trong một khoảng thời gian ngắn nhất có thể tiếp nhận được một lượng thông tin nhiều nhất Trong sự cạnh tranh với phát thanh, truyền hình và báo trực tuyến, báo in ngày càng có xu hướng sử dụng nhiều ảnh Vai trò của ảnh báo chí và chú thích ảnh vì thế càng trở nên quan trọng trên báo in hiện đại
Tuy có vị trí quan trọng như vậy nhưng chú thích ảnh lại chưa được quan tâm thoả đáng Tình trạng chú thích hời hợt, tuỳ tiện trong sử dụng chú thích ảnh trên nhiều tờ báo, tạp chí hiện nay cho thấy các cơ quan báo chí, những người làm báo, đặc biệt là phóng viên ảnh chưa nhận thức đúng tầm quan trọng và hiệu quả của việc
sử dụng chú thích ảnh
Từ những lý do khoa học và thực tiễn trên em mạnh dạn chọn đề tài: “Khảo sát, đánh giá việc sử dụng chú thích ảnh trên một số tờ báo mạng điện tử ở Việt Nam trong khoảng thời gian từ tháng 7 đến tháng 9 năm 2021 để làm tiểu luận
2 Đối tượng và mục đích nghiên cứu
Trong mỗi tác phẩm ảnh báo chí bao giờ cũng có hai phần riêng biệt: Phần ảnh và phần chú thích Trong tiểu luận này tác giả tập trung nghiên cứu về chú thích ảnh, tầm quan trọng của chú thích ảnh, mối liên hệ giữa chú thích ảnh với ảnh và nội dung bài viết trên Báo Hà Giang điện tử, VietNamNet
Phạm vi nghiên cứu là khảo sát chú thích ảnh của 2 tờ báo trên trong khoảng thời gian từ tháng 7 đến tháng 9 năm 2021
3 Phương pháp nghiên cứu
Trang 4Để thực hiện đề tài, tác giả tiểu luận đã khảo sát báo Hà Giang và báo điện tử VietNamNet để tổng hợp rồi phân tích những bức ảnh có chất lượng tốt và chưa tốt Bên cạnh đó, còn sử dụng các phương pháp khảo sát, phân tích, so sánh với một số
tờ báo có uy tín khác để đánh giá, đưa ra ý nghĩa của các bức ảnh, rút ra những vấn
đề định tính trên cơ sở những định lượng được đưa ra trước đó
4 Kết cấu của tiểu luận
Ngoài phần mở đầu và kết luận, kết cấu tiểu luận này gồm có 2 chương nội dung cơ bản:
Chương 1: Lý luận chung về ảnh và chú thích ảnh trên báo chí
Chương 2: Khảo sát, đánh giá về việc sử dụng chú thích ảnh trên Báo Hà Giang điện tử và điện tử VietNamNet
Chương 1
Lý luận chung về ảnh và chú thích ảnh trên báo chí
1 Khái niệm ảnh báo chí
Ảnh báo chí là một loại hình thông tin của báo chí, phản ánh khách quan mọi mặt của đời sống xã hội bằng ảnh đơn hay một nhóm ảnh đề làm rõ các vấn đề và sự kiện, có tính định hướng nhằm đem lại cho bạn đọc một lượng thông tin và một giá trị thẩm mỹ
2 Tầm quan trọng của chú thích ảnh
Chú thích ảnh có một vai trò quan trọng không thể thiếu đối với bức ảnh báo chí Mỗi một cấu trúc của ảnh báo chí bao giờ cũng là sự tổng hoà, bổ sung cho nhau của hai yếu tố hình ảnh và chú thích ảnh Về bản chất, chú thích có nhiệm vụ móc nối với ảnh, xây dựng trên ảnh, làm cho cái mới của đối tượng, bản chất của nó trở thành một thể thống nhất để người xem dễ chấp nhận Chú thích sẽ đảm nhận chức năng giải thích, bổ sung cần thiết, kịp thời thông tin cho bức ảnh
Chú thích ảnh có 3 chức năng chính:
Thứ nhất, chú thích bổ sung thông tin cho hình ảnh, hoàn chỉnh bức ảnh báo
chí
2
Trang 5Thứ hai, chú thích làm tăng tính cụ thể, làm rõ chủ đề, ý đồ chụp ảnh của
phóng viên
Thứ ba, chú thích nâng cao tầm khái quát của bức ảnh, “chắp cánh” cho bức
ảnh bay cao, bay xa trong lòng bạn đọc
Chú thích ảnh là yếu tố quan trọng không thể thiếu trong mỗi bức ảnh báo chí, giúp cho người đọc nhìn rõ được lối đi Trong mỗi bức ảnh báo chí, chú thích ảnh không những hỗ trợ đắc lực cho phần hình ảnh, mà còn góp phần quan trọng trong việc làm cho bức ảnh hoàn chỉnh hơn Nó không phải là thành phần phụ của ảnh mà quan hệ chặt chẽ, gắn bó hữu cơ với nhau
Hình ảnh dù có ghi lại được khoảnh khắc điển hình nhất thì nó cũng chỉ có thể ghi lại duy nhất và trung thực hình ảnh ấy Trong phương pháp thông tin bằng hình ảnh, thông tin tự nó đòi hỏi phải có sự gọi tên, địa điểm xảy ra sự việc, ý nghĩa của sự kiện đó Chú thích ảnh giúp người xem hiểu rõ hơn tính nhất quán giữa thông tin bằng hình ảnh và thông tin bằng ngôn từ
3 Yêu cầu đối với chú thích ảnh tốt
Để làm tốt được chức năng của mình chú thích ảnh phải đạt được những yêu cầu thông tin cơ bản của nó là: phù hợp với nội dung ảnh, mang tính cụ thể, cung cấp thông tin mới cho ảnh và độc đáo, hiệu quả, tác động cao
Phù hợp với nội dung ảnh
Một chú thích ảnh phù hợp với nội dung của ảnh sẽ tăng thêm giá trị của bức ảnh rất nhiều và buộc độc giả phải quan tâm hơn tới nội dung vấn đề mà tác giả muốn truyền đạt Đứng ở vị trí được quan tâm thứ 3, sau tít và ảnh, chú thích ảnh cũng không nằm ngoài yêu cầu phải phù hợp với nội dung ảnh để cung cấp cho độc giả lượng thông tin trong một thời gian ngắn nhất Trong một dung lượng ngôn từ ít
ỏi, chú thích cần ăm ắp những thông tin và phù hợp với bức ảnh, đáp ứng nhu cầu thông tin cao nhất của độc giả
Cung cấp thông tin mới cho ảnh
Chú thích ảnh có nội dung thông tin mới mà không phải thuật lại ảnh, văn phong ngắn gọn, dễ hiểu, hấp dẫn để thu hút người đọc tiếp nhận thông tin và hiểu đúng bản chât của thông tin đó Cái mới luôn là yếu tố hạt nhân làm nên sự hấp dẫn
Trang 6của báo chí Một chú thích ảnh hay, có thông tin mới để gây ấn tượng sẽ tăng thêm giá trị của bức ảnh rất nhiều và buộc độc giả phải quan tâm hơn nội dung vấn đề mà tác giả muốn truyền đạt trên báo chí
Chương 2 Khảo sát, đánh giá việc sử dụng chú thích ảnh trên Báo Hà Giang điện
tử, báo điện tử VietNamNet.
1. Sơ lược về Báo Hà Giang và Báo điện tử VietNamNet
- Báo Hà Giang:
Báo Hà Giang, cơ quan của Đảng bộ tỉnh Hà Giang là tờ báo được thành lập
từ năm 1964 Trụ sở tòa soạn đặt tại Số 5, đường Nguyễn Huệ, phường Nguyễn Trãi
- Thành phố Hà Giang Có thể khẳng định tờ báo này đã đóng góp những thành tích quan trọng vào việc xây dựng tỉnh Hà Giang ngày càng vững mạnh, phát triển Tờ báo đã thực sự trở thành vũ khí sắc bén trên mặt trận chính trị, tư tưởng của Đảng bộ tỉnh Hiện nay Báo Hà Giang đang phát hành 4 ấn phẩm: Báo Hà Giang số thường
kỳ, xuất bản hơn 8.000 bản/kỳ; Báo Hà Giang cực Bắc, xuất bản 3.200 bản/kỳ; Báo
Hà Giang điện tử và Truyền hình Internet trên Báo Hà Giang điện tử Báo Hà Giang điện tử có địa chỉ: http://www.baohagiang.vn
- Báo điện tử VietNamNet
VietNamNet được thành lập ngày 19 tháng 12 năm 1997, với các website tiền thân như VietNet, VNN và sau đó là VASC, báo điện tử Vietnamnet đã có mặt trong thời khắc đầu tiên của sự xuất hiện báo điện tử ở Việt Nam VietNamNet (viết tắt là VNN) là tờ báo điện tử trực thuộc Bộ Thông tin và Truyền thông VietNamNet được cấp giấy phép hoạt động trên mới nhất vào ngày 23 tháng 1 năm 2003 (số giấy phép: 27/GP-BVHTT) Năm 2019, hợp nhất báo điện tử VietNamNet và báo Bưu điện Việt Nam
Tổ chức bộ máy cụ thể gồm: Báo điện tử VietNamNet, ấn phẩm Bưu điện Việt Nam; duy trì Infonet hiện nay là phiên bản điện tử của ấn phẩm của Bưu điện Việt Nam thuộc Báo VietNamNet (mới) Địa chỉ truy cập báo VietNamNet: https://vietnamnet.vn
4
Trang 72. Thực trạng của việc sử dụng chú thích ảnh trên báo Hà Giang điện tử
và báo VietNamNet.
2.1 Chú thích ảnh chất lượng tốt, phù hợp với ảnh và nội dung bài viết
- Chú thích ảnh phù hợp với nội dung ảnh:
Chùm ảnh “Những hình ảnh về ngày khai giảng đặc biệt, năm học 2021 – 2022” thứ Hai, 06/09/2021, đã mang đầy đủ thông tin, thể hiện một cách cụ thể về những chi tiết với những chú thích: “Tại trường Tiểu học Trần Phú, TP Hà Giang,
dù khai giảng trong không gian lớp, nhưng sự trang trí của các lớp khá chu đáo, nghiêm túc” Trong ảnh là hình ảnh khai giảng trong không gian của một lớp học nhằm đảm bảo các quy định về phòng chống dịch bệnh
Trên báo điện tử Vietnamnet, ngày 23/9/2021 có chùm tin ảnh: Người dân Quảng Ngãi bật khóc khi lốc xoáy cuốn bay hết mái nhà Trong đó có bức ảnh người phụ nữ khóc nức nở khi ngôi nhà của gia đình bị gió cuốn mất nóc Với chú thích “Người dân xã Bình Đông (Quảng Ngãi) bật khóc khi gió lốc làm tốc mái nhà” bức ảnh có thêm thông tin cho độc giả về địa điểm, nguyên nhân sự việc
- Chú thích ảnh phù hợp với nội dung tít trong bài
Bức ảnh “Ban quản lý Dự án bảo vệ và phát triển rừng huyện Mèo Vạc kiểm tra hiện trạng rừng tại Khu bảo tồn thiên nhiên Chí Sán” đăng ngày 19/8/2021 Chú thích này liên quan trực tiếp tới nội dung của tít, bổ sung bằng hình ảnh cụ thể cho ý nghĩa của tít “Để Khu bảo tồn thiên nhiên Chí Sán thêm xanh” Phần nội dung sẽ mang lại những thông tin cụ thể cho người đọc
Trang 8Trong bài viết “Xin cấp giấy đi đường lúc tối muộn ở Hà Nội” ngày 07/9/2021 trên báo điện tử Vietnamnet nói về nhiều người dân ở Hà Nội, dù tối muộn vẫn nán chờ tại trụ sở công an phường để nộp hồ sơ xin cấp giấy cho cá nhân
và doanh nghiệp Trong bài viết có bức ảnh với chú thích “19h tối 6/9, hơn 20 người vẫn chờ để xin cấp giấy đi đường ở trụ sở Công an phường Mễ Trì (quận Nam Từ Liêm, Hà Nội)” Trong ảnh là hình ảnh rất nhiều người đang ngồi chờ bên để xin cấp giấy đi đường, dù trời lúc này đã tối
Một bức ảnh khác cho thấy sự mệt mỏi của người dân khi chờ đợi để được đến lượt
6
Trang 9- Chú thích ảnh phù hợp với nội dung Sapo
Bài viết "Đất cằn nhả ngọc - Những thành quả bước đầu” được đăng ngày 06/8/2021 có đăng bức ảnh về một nương đá với lời chú thích “Bằng sự sáng tạo, người dân vùng Cao nguyên đá Đồng Văn mở rộng đất canh tác bằng phương pháp
bù đất, lấp đá Trong ảnh: Mảnh vườn sau khi cải tạo của anh Chứ Mí Pó, thôn Há
Đề, xã Sính Lủng (Đồng Văn)” Chú thích ảnh dạng này mang nội dung thông tin về một Cao nguyên đá khắc nghiệt, nhưng bằng ý chí, nghị lực kiên cường người dân vùng cao đã có những cách làm sáng tạo Bài viết sẽ là nơi cung cấp thêm thông tin cho chú thích ảnh và Sapo
Loạt ảnh “Chốt cứng được dựng tại hàng loạt điểm ở Hà Nội” đăng ngày 05/09/2021 trên báo Vietnamnet có Sapo “Hàng loạt chốt cứng đã được lực lượng chức năng TP Hà Nội hoàn thành lắp đặt tại nhiều địa điểm trên địa bàn trong ngày 4/9” tiếp sau là những hình ảnh về các chốt kiểm soát được lực lượng chức năng lắp đặt Với những chú thích như: Chốt cứng tại cầu Noi, phường Cổ Nhuế 2, quận Bắc
Từ Liêm; Chốt đường gom cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ; Chốt cứng được lập tại cầu Phố Viên, phường Cổ Nhuế 2, quận Bắc Từ Liêm; Một người dân quay đầu vì không biết chốt cứng được lập tại phố Viên, phường Cổ Nhuế 2 Đây là những chú thích giản đơn nhưng vẫn làm rõ được thông tin từ những bức ảnh có chung một chủ đề
- Chú thích ảnh xuất phát từ một chi tiết quan trọng nhất của ảnh
Bài viết “Cần phát huy hiệu quả Trung tâm giới thiệu các sản phẩm nông sản Quang Bình” của tác giả Quang Bình, đăng ngày 15/8/2021 Tác giả chọn chụp Trung tâm giới thiệu các nông sản huyện Quang Bình tại thôn Nà Tho, xã Tân Bắc Đây là ngôi nhà sàn 4 gian để trung bày sản phẩm và để thực khách thưởng trà, nghỉ ngơi Tuy nhiên, người đọc có thể hình dung được nó chưa thực sự phát huy được công năng vì nhìn rất vắng vẻ
2.2 Chú thích ảnh không phù hợp với ảnh và nội dung bài viết
Như phần trên của tiểu luận này tác giả đã phân tích, chú thích ảnh có vai trò
vô cùng quan trọng với nội dung bức ảnh Nó là một bộ phận không thể thiếu cấu thành của mỗi bức ảnh Những bức ảnh minh hoạ cho sự kiện nếu có chú thích ảnh
Trang 10rõ ràng, trong sáng càng tăng giá trị của bức ảnh đó, ngoài ra nó còn làm tăng thêm tính chân thực của bài viết
Mặc dù vậy nhưng trên Báo Hà Giang điện tử hiện nay, bên cạnh những bức ảnh có nội dung tốt, lời chú thích mượt mà, đúng và còn làm tăng thêm thông tin cho những bức ảnh thì vẫn còn có những bức ảnh Ban biên tập dùng những lời chú thích hời hợt, không đúng với nội dung của nó
Báo Hà Giang ra ngày 20/7/2021 sử dụng một bức ảnh chụp người nông dân đang cho đàn dê ăn Bức ảnh có dòng chú thích “Anh Nông Văn Xướng, thôn Bản Lủa, xã Linh Hồ (Vị Xuyên) phát triển chăn nuôi dê hàng hóa mang lại thu nhập cao” Tít và Sapo và cả nội dung bài viết lại nói về tập trung cho mục tiêu tăng trưởng để hoàn thành các chỉ tiêu năm 2021 Với bức ảnh như vậy nên sử dụng vào những bài viết về phát triển chăn nuôi và chú thích mang thông tin về tình hình chăn nuôi thì tốt hơn
Tin “Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Hoàng Gia Long kiểm tra tiến độ sửa chữa các hồ đập tại Bắc Quang và Quang Bình” trên Báo Hà Giang điện tử ngày 21/9/2021 đăng bức ảnh lãnh đạo tỉnh và thành viên trong đoàn kiểm tra đang đứng trao đổi ở một một khu đất trống nhưng lại có chú thích “Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Hoàng Gia Long khảo sát tại hồ Khuổi Phạ, xã Tân Trịnh, Quang Bình” Đây là một chú thích hoàn toàn khác so với nội dung bức ảnh đưa ra
Còn đối với báo điện tử VietNamNet, thì những dạng ảnh trên sẽ được tổng hợp một chú thích sâu hơn, trong chú thích có thêm một số thông tin, sau đó đóng khung bức ảnh và thông tin đó lại như một dạng tin ảnh độc lập nằm cạnh một bài báo
KẾT LUẬN
Qua khảo sát việc sử dụng chú thích ảnh trên báo Hà Giang điện tử và báo điện tử Vietnamnet cho thấy chú thích ảnh nằm trong mối quan hệ phức tạp và tinh
tế không chỉ với phần hình ảnh, mà còn đối với cả nội dung của bài viết, trang báo,
số báo Chú thích từng thể loại ảnh khác nhau tạo nên tiếng nói riêng trong tiếng nói chung của hệ thống báo chí Khi khẳng định được vị trí của mình, chú thích ảnh cũng xác định được những đặc trưng riêng biệt trong ngôn ngữ báo chí
8