TKS000192-Nguyễn Hải Ngọc-Chủ Nghĩa Xã Hội Khoa Học-K8A

Ý tưởng đó xuất phát từ nguyện vọng của nhân dân lao động muốn thoát khỏi sự bất công, bạo lực và chuyên chế, ước mơ xây dựng một xã hội dân chủ, trong đó những giá trị chân chính của co

1

VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TỐI CAO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIỂM SÁT HÀ NỘI

- -

TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC KỲ

MÔN: Chủ Nghĩa Xã Hội Khoa Học

Đề số 6: Bản chất, chức năng của nhà nước xã hội chủ nghĩa và việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay

Họ và tên: Nguyễn Hải Ngọc Lớp: K8A

MSSV: 203801010159

SBD: TKS000192

Bắc Giang - 2021

2

Mục Lục

A Mở Đầu 3

B Lý Thuyết 4

1 Sự ra đời, bản chất, chức năng của nhà nước xã hội chủ nghĩa 4

1.1 Sự ra đời 4

1.2 Khái niệm của nhà nước xã hội chủ nghĩa 6

1.3 Bản chất của nhà nước xã hội chủ nghĩa 6

1.4 Chức năng của nhà nước xã hội chủ nghĩa 7

2 Về việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay 10

2.1 Khái niệm nhà nước pháp quyền 10

2.2 Đặc điểm của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 11

C Kết Luận 15

Tài liệu kham khảo 16

3

A Mở Đầu

Hiện nay, nước ta trên cương vị là một nước còn non trẻ, đang trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa Đất nước ta đang có nhiều cơ hội phát triển hơn bao giờ hết nhưng song song với nó là nhiều vấn đề bất cập cũng xuất hiện ở cả trong và ngoài nước Để tối ưu lợi ích của thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa mang lại đòi hỏi Đảng và nhà nước phải có những định hướng rõ ràng cùng với một hệ thống pháp luật minh bạch, đảm bảo sự công bằng và có thể giải quyết các vấn đề còn tồn dọng cũng như mới xuất hiện trong xã hội Và để có thể làm điều đó trước hết cần hiểu rõ Nhà nước xã hội chủ nghĩa ta đang hướng tới, các định hướng, bản chất, chức năng của nhà nước xã hội chủ nghĩa, để có hướng đi đúng đắn, hướng đối nội, đối ngoại hợp lý Song song với việc hiểu rõ nhà nước xã hội chủ nghĩa là xây dựng một nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam để đảm bảo tính thượng tôn pháp luật Chính vì lẽ

đó em xin chọn đề tài : “Bản chất, chức năng của nhà nước xã hội chủ nghĩa và việc

xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay”

4

B Lý Thuyết

1 Sự ra đời, bản chất, chức năng của nhà nước xã hội chủ nghĩa

1.1 Sự ra đời

Ý tưởng về một xã hội công bằng, bình đẳng và bác ái đã xuất hiện từ lâu Ý tưởng đó xuất phát từ nguyện vọng của nhân dân lao động muốn thoát khỏi sự bất công, bạo lực và chuyên chế, ước mơ xây dựng một xã hội dân chủ, trong đó những giá trị chân chính của con người được tôn trọng, mọi người đều có điều kiện để tự do phát triển với tất cả mọi năng lực của mình Những cuộc đấu tranh không ngừng của nhân dân lao động trong lịch sử đã chứng minh cho điều đó

Tuy nhiên, mãi đến cuối thế kỷ XV, đầu thế kỷ XVI, tư tưởng về chủ nghĩa xã hội (mới là chủ nghĩa xã hội không tưởng) mới được hình thành rõ nét Thomas More (1478 - 1535), một trong những người sáng lập ra chủ nghĩa xã hội không tưởng, trong tác phẩm nổi tiếng "Utôpia" (Xứ không tưởng) đã phê phán chế độ chính trị - xã hội đương thời ở Anh, đồng thời phác họa một mô hình xã hội, ở đó chế độ nhà nước được xây dựng dựa trên sự bình đẳng và tự do của mọi người, tất cả những nhà chức trách đều do nhân dân bầu ra, phải báo cáo trước nhân dân và phải hoạt động vì lợi ích của nhân dân Trong xã hội như vậy, chế độ công hữu thống trị và lao động mang tính bắt buộc

Sau Thomas More, Tomado Campanela (1568 - 1639), tác giả của tác phẩm

"Thành phố mặt trời" và "Luận về thể chế nhà nước tốt nhất", đã tiếp tục phát triển tư tưởng của Th.More và đi đến kết luận rằng, chế độ chính trị - xã hội lý tưởng mang lại quyền lợi cho những người lao động đó là chế độ dựa trên sở hữu xã hội Những nguyên tắc xã hội chủ nghĩa của xã hội lý tưởng sẽ kéo theo cả sự thay đổi tính chất của chế độ chính trị T.Campanela cũng đã có tư tưởng về giáo dục trong xã hội lý tưởng đó là, giáo dục gắn liền với lao động sản xuất và đề cao vai trò của sự phát triển khoa học

5

Tiếp đó khi xã hội tư bản xuất hiện, khi mà những mâu thuân giữa quan hệ sản xuất tư bản tư nhân về tư liệu sản xuất với tính chất xã hội hóa ngày càng cao, mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản và giai cấp vô sản làm xuất hiện nhiều phong trào đấu tranh

Bên cạnh đó khi chủ nghĩa Mác – Lênin đang đần phổ biến, giai cấp vô sản được trang bị cơ sở lý luận để tổ chức, tiến hành các mạng và xây sựng nhà nước của giai cấp mình Cùng với đó các yếu tố dân tộc và thời đại cũng tác động mạnh mẽ tới phong trào cách mạng của giai cấp vô sản và nhân dân lao động của mỗi nước Dưới tác động của nhiều yếu tố và cung với đó là mâu thuẫn gay gắt giữa hai giai cấp, cách mạng vô sản có thể sảy ra ở những nước có chế độ tư bản chủ nghĩa phát triển cao hoặc trong các nước dân tộc thuộc địa

Đặc biệt nguyên nhân dẫn đến sự ra đời của nhà nước xã hội chủ nghĩa là những tiền đề kinh tế, chính trị và xã hội đã phát sinh trong lòng xã hội tư bản chủ nghĩa

- Những tiền đề kinh tế: Quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa khi chủ nghĩa tư bản

đã phát triển đến giai đoạn chủ nghĩa đế quốc thì những quan hệ đó đã trở nên mâu thuẫn, không còn phù hợp với lực lượng sản xuất đã phát triển đến một trình độ xã hội hóa rất cao được nữa Mâu thuẫn giữa quan hệ sản xuất và lực lượng sản xuất ngày càng trở nên gay gắt đòi hỏi phải có một cuộc cách mạng để xóa bỏ quan hệ sản xuất

tư bản chủ nghĩa, thiết lập một kiểu quan hệ sản xuất mới phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

- Những tiền đề chính trị - xã hội: Bản chất của nhà nước tư sản ngày càng biến đổi rõ nét, trong hoạt động của mình, nhà nước tư sản ngày càng sử dụng nhiều hơn những phương pháp phản dân chủ, quan liêu và độc tài nhưng được che đậy dưới các hình thức dân chủ Điều đó càng làm cho những mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản và vô sản trở nên căng thẳng, tạo tiền đề cho cách mạng vô sản nổ ra

- Yếu tố dân tộc và thời đại: Ngoài những tiền đề trên, những yếu tố dân tộc và thời đại cũng tác động mạnh mẽ đến phong trào cách mạng của giai cấp vô sản và nhân dân lao động trong mỗi nước Dưới tác động của nhiều yếu tố khác nhau, cùng với sự mâu thuẫn gay gắt giữa giai cấp vô sản và nhân dân lao động với các giai cấp

6

bóc lột, cách mạng vô sản cũng có thể xảy ra ở những nước có chế độ tư bản chủ nghĩa chưa phát triển cao hoặc trong các nước dân tộc thuộc địa

Như vậy, nhà nước xã hội chủ nghĩa là nhà nước mà ở đó, sự thống trị chính trị thuộc về giai cấp công nhân, do cách mạng xã hội chủ nghĩa sản sinh ra và có sứ mệnh xây dụng thành công chủ nghĩa xã hội, đưa nhân dân lao động lên địa vị làm chủ lên tất cả các mặt của đời sống xã hội trong một xã hội phát triển cao – xã hội xã hội chủ nghĩa

1.2 Khái niệm của nhà nước xã hội chủ nghĩa

Nhà nước xã hội chủ nghĩa là nhà nước mà ở đó, sự thống trị chính trị thuộc về giai cấp công nhân, do cách mạng xã hội chủ nghĩa sản sinh ra và có sứ mệnh xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội, đưa nhân dân lao động lên địa vị làm chủ trên tất cả các mặt của đời sống xã hội trong một xã hội phát triển cao – xã hội xã hội chủ nghĩa

1.3 Bản chất của nhà nước xã hội chủ nghĩa

Nhà nước xã hội chủ nghĩa được xây dựng trên cơ sở của chế độ kinh tế xã hội chủ nghĩa, là công cụ để thực hiện quyền lực chính trị của giai cấp vô sản Bản chất và mục đích của nhà nước xã hội chủ nghĩa thể hiện ở những đặc điểm cơ bản sau đây:

Về chính trị : nhà nước xã hội chủ nghĩa mang bản chất của giai cấp công nhân, giai cấp có lợi ích phù hợp với lợi ích chung của quần chúng nhân dân lao động Trong

xã hội xã hội chủ nghĩa, giai cấp vô sản là lực lượng giữ địa vị thống trị về chính trị Tuy nhiên, sự thống trị của giai cấp vô sản có sự khác biệt về chất so với sự thống trị của các giai cấp bóc lột trước đây Sự thống trị của giai cấp bóc lột là sự thống trị của thiểu số đối với tất cả các giai cấp, tầng lớp nhân dân lao động trong xã hội nhằm bảo

vệ và duy trì địa vị của mình Còn sự thống trị về chính trị của giai cấp vô sản là sự thống trị của đa số đối với thiểu số giai cấp bóc lột nhằm giải phóng giai cấp mình và giải phóng tất cả các tảng lớp nhân dân lao động khác trong xã hội Do đó, nhà nước chủ nghĩa là đại biểu cho ý chí chung của nhân dân lao động

Về kinh tế : Bản chất của nhà nước xã hội chủ nghĩa chịu sự quy định của cơ sở kinh tế của xã hội chủ nghĩa, đó là chế độ sở hứu xã hội về tư liệu sản xuất chủ yếu

7

Do đó, không tông tại quan hệ sản xuất bóc lột Khác với những kiểu nhà nước khác, nhà nước xã hội chủ nghĩa vừa là bộ máy chính trị - hành chính, một cơ quan cưỡng chế, vừa là tổ chức quản lý xã hội – kinh tế Nói cách khác nó không còn là nhà nước theo đúng nghĩa mà chỉ là nửa nhà nước

Khác với các nhà nước bóc lột, nhà nước xã hội chủ nghĩa không đơn thuần chỉ

là bộ máy hành chính - cưỡng chế mà nó còn là một tổ chức quản lý kinh tế xã hội Hơn thế, bộ máy hành chính cưỡng chế của nhà nước xã hội chủ nghĩa cũng đã có bản chất và đặc điểm khác: Đó là bộ máy do giai cấp công nhân và nhân dân lao động tổ chức ra để trấn áp giai cấp bóc lột đã bị lật đổ và những phần tử phản động để bảo vệ thành quả cách mạng, giữ vững an ninh chính trị, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của kinh tế xã hội

Về văn hóa, xã hội: Nhà nước xã hội chủ nghĩa được xây dựng trên nền tảng tinh thần là lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và những giá trị văn hóa tiên tiến, tiến

bộ của nhân loại , đồng thời mang bản sắc riêng của dân tộc Sự phân hóa giữa các giai cấp, tầng lớp dần được thu hẹp, các giai cấp, tầng lớp đều bình đẳng trong việc tiếp cận các nguồn lực để phát triển

Nhà nước xã hội chủ nghĩa luôn giữ vai trò tích cực và sáng tạo, là công cụ để xây dựng một xã hội nhân đạo, công bằng và bình đẳng:Khác với các giai cấp trước kia, giai cấp vô sản sau khi trở thành giai cấp thống trị, nắm trong tay quyền lực nhà nước, không có mục đích dùng nhà nước đề duy trì mãi địa vị thống trị của mình, mà

là để cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới, xóa bỏ mọi sự áp bức bóc lột và mọi sự thống trị giai cấp

1.4 Chức năng của nhà nước xã hội chủ nghĩa

Các chức năng của nhà nước xã hội chủ nghĩa là những mặt hoạt động được đặt

ra xuất phát từ những yêu cầu khách quan, gắn liền với sự tác động và phát triển của nhà nước

Cần phân biệt chức năng với nhiệm vụ của nhà nước Chức năng và nhiệm vụ

là hai khái niệm gán nhau, nhưng không đồng nhất với nhau Nhiệm vụ là những vấn

8

đề đặt ra mà nhà nước cần phải giải quyết Có nhiệm vụ trước mắt, cụ thể và cấp bách cũng có nhiệm vụ chiến 'lược, lâu dài Còn chức năng như trên đã nói, là phương diện hoạt động rộng lớn có tính chất định hướng lâu dài phù hợp với các quy luật phát triển khách quan của nhà nước

Tùy theo góc độ tiếp cận, chức năng của nhà nước xã hội chủ nghĩa được chia thành các chức năng khác nhau

Căn cứ vào phạm vi tác động của quyền lực nhà nước ta có chức năng đối nội, chức năng đối ngoại

Theo lĩnh vực tác động ta có chức năng chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội… Theo tính chất quyền lực nhà nước ta có chức năng giai cấp ( trấn áp) và chức năng xã hội (tổ chức và xây dựng)

Về chức năng đối nội ta có năm chức năng chính :

 Thứ nhất, Chức năng tổ chức và quản lý kinh tế

 Thứ hai, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, trấn áp sự phản kháng của giai cấp bóc lột đã bị lật đô và âm mưu phản cách mạng khác

 Thứ ba, chức năng tổ chức và quản lý văn hóa, giáo dục, khoa học và công

 Thứ tư, chức năng tổ chức và quản lý văn hóa, giáo dục, khoa học và công nghệ

 Thứ năm, chức năng bảo vệ trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa, bảo vệ các quyền và lợi ích cơ bản của công dân

Về chức năng đối ngoại ta có hai chức năng chính :

 Thứ nhất, chức năng bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa

9

 Thứ hai, chức năng mở rộng quan hệ hợp tác với các nước, các tổ chức quốc tế và khu vực trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, bình đẳng và cùng có lợi; ủng hộ và góp phần tích cực vào phong trào đấu tranh của nhân dân thế giới vì hòa bình, độc lập, dân chủ vào tiến bộ xã hội

Tiếp theo là chức năng giai cấp :

Chức năng giai cấp của nhà nước vô sản được thực hiện cả bằng việc thực hiện

có hiệu quả công tác tổ chức, xây dựng toàn diện xã hội mới, cả bằng việc sử dụng những công cụ bạo lực đã có trong tay để đập tan sự phản kháng của kẻ thù giai cấp chống lại công cuộc tổ chức, xây dựng đó

Khi đề cập tới sự cần thiết phải sử dụng phương thức thứ hai vừa nêu, C.Mác cho rằng sở dĩ giai cấp vô sản cần sử dụng công cụ bạo lực để bảo vệ thành quả cách mạng của mình vì chính giai cấp tư sản không cần đắn đo trong việc sử dụng những biện pháp cứng rắn nhất nhằm khôi phục lại trật tự tư bản chủ nghĩa của chúng Tiếp tục phát triển lý luận về chuyên chính vô sản trong thời kỳ trực tiếp lãnh đạo quá trình xây dựng xã hội mới trong điều kiện có sự chống đối mạnh mẽ tới mức nội chiến do lực lượng phản cách mạng gây ra, V.I.Lênin đã nhấn mạnh sự cần thiết phải thực hiện cưỡng bức như là lý do tồn tại của nhà nước nhằm chuyển từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội

V.I Lênin nhấn mạnh bạo lực của chuyên chính vô sản là vì, cách mạng Nga nổ

ra và tồn tại trong hoàn cảnh có sự chống đối dữ dội của bọn bóc lột; thêm vào đó, 14 nước đế quốc cấu kết với nhau hòng bóp chết chính quyền Xô viết non trẻ Trước sự tấn công của kẻ thù, V.I.Lênin đương nhiên phải gắn chuyên chính vô sản với tình thế một cuộc đấu tranh; hơn nữa, đó lại là một cuộc đấu tranh ác liệt, lâu dài và dai dẳng hơn nhiều so với bất kì một cuộc đấu tranh nào trước đây

Bạo lực, trấn áp là cái vốn có của mọi chính sách, do đó, nó cũng là cái vốn có của nhà nước vô sản Song, cả C.Mác - Ph.Ăngghen và V.I.Lênin đều xem tổ chức, xây dựng mang tính sáng tạo nhằm cải tiến trật tự chủ nghĩa tư bản và hình thành trật

10

tự chủ nghĩa cộng sản là cái căn bản hơn trong chức năng của chuyên chính vô sản Đặt mối tương quan với chức năng tổ chức – xây dựng, thì chức năng trấn áp chỉ là việc “quét sạch các đống rác rưởi trước khi xây dựng” mà chưa phải là bản thân việc xây dựng

Không dừng lại ở việc khẳng định nhiệm vụ hàng đầu là tổ chức, xây dựng so với nhiệm vụ trấn áp, V.I.Lênin còn làm rõ nội dung, biện pháp của nhiệm vụ đó trên nhiều bình diện khác nhau

Trong lĩnh vực kinh tế: để thực hiện nhiệm vụ xây dựng, nhà nước vô sản phải hoàn thành việc tước đoạt giai cấp tư sản; phát triển mạnh các lực lượng sản xuất, củng

cố kỷ luật lao động mới: nâng cao năng suất lao động được xem là nhiệm vụ cơ bản;

Trong lĩnh vực xã hội: phải tạo ra quan hệ xã hội mới, tạo ra những tổ chức lao động mới có khả năng phối hợp những thành tựu mới nhất của khoa học và kỹ thuật với sự tập hợp đông đảo những người lao động: cải tạo dần tầng lớp tiểu sản xuất hàng hoá thông qua một công tác tổ chức lâu dài

Đề cập chức năng tổ chức xây dựng của Nhà nước chuyên chính vô sản, V.I.Lênin dành sự chú ý đặc biệt cho nhiệm vụ quản lý Sau khi giành được chính quyền, theo V.I.Lênin, vũ khí duy nhất mà nhờ đó giai cấp vô sản có thể chiến thắng giai cấp tư sản là quản lý Trong nhiệm vụ quản lý toàn diện đời sống xã hội, V.I.Lênin xem quản lý nhà nước trong thời kỳ chuyên chính vô sản thực chất là quản

lý kinh tế Nhìn nhận nhiệm vụ này từ góc độ đấu tranh giai cấp, góc độ chính trị, V.I.Lênin quan niệm: “nhiệm vụ căn bản của mọi xã hội quá độ chuyển sang chế độ xã hội chủ nghĩa là ở chỗ giai cấp vô sản thống trị phải chiến thắng giai cấp tư sản tức

là chúng ta phải đạt được chiến thắng đó trong lĩnh vực tổ chức kinh tế quốc dân, tổ chức sản xuất, trong lĩnh vực kiểm kê và kiểm soát có tính chất toàn dân

2 Về việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay

2.1 Khái niệm nhà nước pháp quyền

Nhà nước pháp quyền được hiểu là nhà nước mà ở đó, tất cả mọi công dân đều được giáo dục pháp luật và phải hiểu biết pháp luật, tuân thủ pháp luật, pháp luật