Rèn kỹ năng đọc, hiểu tác phẩm ngoài chương trình cho học sinh Chuyên Văn

Mục đích của sáng kiến kinh nghiệm là giúp các em có kĩ năng đọc hiểu để nắm vững những kiến thức liên quan đến những văn bản mới lạ, định hướng các bước đọc hiểu văn bản và cung cấp một số văn bản ngoài chương trình để các em luyện tập. Nhờ đó, học sinh sẽ hoàn toàn tự tin, chủ động, sáng tạo trong quá trình lĩnh hội.

PH N TH  NH TẦ Ứ Ấ

Đ T V N ĐẶ Ấ Ề

1.1. Lý do ch n sáng ki n kinh nghi mọ ế ệ

1.1.1. Xã h i càng phát tri n, nhu c u m  r ng h i nh p và giao l u th  gi iộ ể ầ ở ộ ộ ậ ư ế ớ  ngày càng nhi u, đi u đó đòi h i con ngề ề ỏ ười có nh ng nhìn nh n, đánh giá, phân tích vữ ậ ề các v n đ  xã h i sâu s c, đ y đ  và toàn di n h n. Trong b i c nh toàn c u bùng nấ ề ộ ắ ầ ủ ệ ơ ố ả ầ ổ thông tin nh  hi n nay, vi c đ c sách và nhu c u ti p c n v i th  gi i c n ph i có sư ệ ệ ọ ầ ế ậ ớ ế ớ ầ ả ự 

ch n l a. Trình đ  văn hóa c a m i cá nhân, m i qu c gia đọ ự ộ ủ ỗ ỗ ố ược đánh giá b ng năngằ  

l c n m b t, ti p nh n thông tin, x  lý thông tin t  các lo i văn b n khác nhau. Ngự ắ ắ ế ậ ử ừ ạ ả ườ  i

có ki n th c không ch  là ngế ứ ỉ ườ ượi đ c đào t o m t cách bài b n mà còn là ngạ ộ ả ười bi tế  

n m b t thông tin, bi t đ c hi u và ch t l c, s  d ng thông tin m t cách hi u quắ ắ ế ọ ể ắ ọ ử ụ ộ ệ ả 

nh t.   đâu có nhi u ngấ Ở ề ười bi t n m b t thông tin, bi t x  lý thông tin, thì   đó s  cóế ắ ắ ế ử ở ẽ  tri th c, s  là m t qu c gia phát tri n.ứ ẽ ộ ố ể

1.1.2. Trong nh ng năm g n đây đ i m i phữ ầ ổ ớ ương pháp d y h c luôn là v n đạ ọ ấ ề 

được quan tâm hàng đ u c a ngành giáo d c. Đi m m u ch t c a đầ ủ ụ ể ấ ố ủ ổi m i phớ ươ  ngpháp d y h c là vi c ngạ ọ ệ ườ ọi h c ­ đ i tố ượng c a ho t đ ng d y, ch  th  c a ho tủ ạ ộ ạ ủ ể ủ ạ  

đ ng h c ­ độ ọ ược cu n hút vào các ho t đ ng h c t p do giáo viên t  ch c và ch  đ o,ố ạ ộ ọ ậ ổ ứ ỉ ạ  

để khám phá nh ng đi u mình ch a rõ, ch  không ph i ữ ề ư ứ ả là ti p thu ế m t cách th  đ ngộ ụ ộ  

nh ng tri th c đã đữ ứ ược giáo viên s p đ tắ ặ , t  đóừ  n m ắ ch cắ  ki n th cế ứ , kĩ năng, không 

r p khuôn theo nh ng khuôn m u s n có, đậ ữ ẫ ẵ ược b c l  và phát huy ti m năng sáng t oộ ộ ề ạ  Không ch  đ i m i phỉ ổ ớ ương pháp d y h c mà còn đ i m i hình th c, phạ ọ ổ ớ ứ ương pháp thi, 

ki m tra và đánh giá k t qu  h c t p  Đi u này đã để ế ả ọ ậ ề ược th  hi n trong nhi u vănể ệ ề  

b n nói v  nh ng quan đi m và đả ề ữ ể ường l i ch  đ o c a nhà nố ỉ ạ ủ ước v  đ i m i GD.ề ổ ớ  Trong báo cáo chính tr  Đ i h i Đ ng toàn qu c l n th  XI nêu rõ:  ị ạ ộ ả ố ầ ứ Đ i m i ch ổ ớ ươ   ng trình, n i dung, ph ộ ươ ng pháp d y và h c, ph ạ ọ ươ ng pháp thi, ki m tra theo h ể ướ ng hi n ệ  

đ i ạ ; Ngh  quy t H i ngh  Trung ị ế ộ ị ương 8 khoá XI v  đ i m i căn b n, toàn di n giáoề ổ ớ ả ệ  

d c và đào t o vi t: ụ ạ ế ti p t c đ i m i m nh m  ph ế ụ ổ ớ ạ ẽ ươ ng pháp d y và h c  Đ i m i ạ ọ ổ ớ   căn b n hình th c và ph ả ứ ươ ng pháp thi, ki m tra và đánh giá k t qu  giáo d c, đào t o, ể ế ả ụ ạ  

b o đ m trung th c, khách quan  t ng b ả ả ự ừ ướ c theo các tiêu chí tiên ti n đ ế ượ c xã  h i và ộ  

c ng đ ng giáo d c giáo d c th  gi i tin c y và công nh n ộ ồ ụ ụ ế ớ ậ ậ ; Chi n lế ược phát tri nể  giáo   d c   giai   đo n   2011­   2020   ban   hành   kèm   theo   Quy t   đ nh   711/QĐ­TTg   ngàyụ ạ ế ị  13/6/2012 c a Th  tủ ủ ướng chính ph  cũng ch  rõ: ủ ỉ Ti p t c đ i m i ph ế ụ ổ ớ ươ ng pháp d y ạ  

h c và đánh giá k t qu  h c t p, rèn luy n theo h ọ ế ả ọ ậ ệ ướ ng phát huy tính tích c c, t  giác, ự ự  

ch  đ ng, sáng t o và năng l c t  h c c a ng ủ ộ ạ ự ự ọ ủ ườ ọ i h c.

1.1.3. Ng  văn luôn luôn đóng vai trò là m t trong nh ng b  môn chính y u trongữ ộ ữ ộ ế  

trường THPT. H n th  n a, v i đ c thù riêng v  s  chính xác tơ ế ữ ớ ặ ề ự ương đ i, s  phố ự ụ thu c vào c m xúc c a ngộ ả ủ ườ ại d y và ngườ ọi h c mà v n đ  d y và h c Ng  văn luônấ ề ạ ọ ữ  

được quan tâm đ c bi t. ặ ệ M c tiêu chung c a môn Ng  văn   THPT là trên c  s  đã ụ ủ ữ ở ơ ở  

đ t đ ạ ượ c c a ch ủ ươ ng trình Ng  văn THCS, b i d ữ ồ ưỡ ng thêm m t b ộ ướ c năng l c Ng ự ữ   văn cho h c sinh, bao g m năng l c đ c hi u các văn b n thông d ng (văn, th , ọ ồ ự ọ ể ả ụ ơ   truy n), năng l c vi t m t s  văn b n thông d ng  đ ng th i cung c p m t h  th ng ệ ự ế ộ ố ả ụ ồ ờ ấ ộ ệ ố   tri th c v  văn h c dân t c và văn h c th  gi i ứ ề ọ ộ ọ ế ớ  (B  Giáo d c & Đào t o, Ban liên l cộ ụ ạ ạ  các trường Đ i h c s  ph m toàn qu c, ạ ọ ư ạ ố K  y u H i th o khoa h c đ i m i n i dung ỷ ế ộ ả ọ ổ ớ ộ  

và ph ươ ng pháp d y h c   các tr ạ ọ ở ườ ng Đ i h c s  ph m ạ ọ ư ạ , Hà N i 2004). H c sinh luônộ ọ  

ti p xúc trế ước h t v i văn b n và chính vì th  mà đ nh hế ớ ả ế ị ướng phương pháp đ c hi uọ ể  

là vô cùng c n thi t.ầ ế

1.1.4. Đáp  ng yêu c u đ i m i hình th c, phứ ầ ổ ớ ứ ương pháp thi, ki m tra và đánh giáể  

k t qu  giáo d c, t  nh ng năm g n đây, trong các kì thi THPT qu c gia, thi h c sinhế ả ụ ừ ữ ầ ố ọ  

gi i các c p, đ  thi môn Ng  văn đã thay đ i. Đ i m i c  n i dung thi và cách th cỏ ấ ề ữ ổ ổ ớ ả ộ ứ  

h i nh m đáp  ng m c tiêu phát tri n năng l c và kh  năng v n d ng văn chỏ ằ ứ ụ ể ự ả ậ ụ ương vào 

th c t  cu c s ng  ự ế ộ ố

1.1.5. Th c t  cho th y, h c sinh Chuyên Văn không ch  lĩnh h i văn b n trongự ế ấ ọ ỉ ộ ả  

chương trình SGK hi n hành mà t  b n thân m i h c sinh ph i bi t cách lĩnh h i triệ ự ả ỗ ọ ả ế ộ  

th c các văn b n ngoài chứ ả ương trình, có v y m i đáp  ng đậ ớ ứ ược đòi h i c a xã h i vàỏ ủ ộ  thích  ng v i các kì thi nh t là kì thi h c sinh gi i c p qu c gia. Nh ng kh  năng tứ ớ ấ ọ ỏ ấ ố ư ả ự 

đ c hi u văn b n c a các em còn r t h n ch , nh t là v i nh ng văn b n m i ch aọ ể ả ủ ấ ạ ế ấ ớ ữ ả ớ ư  

được h c. Vì v y c n có s  họ ậ ầ ự ướng d n c a giáo viên đ  h c sinh có nh ng kĩ năng cẫ ủ ể ọ ữ ơ 

b n khi đ c hi u các văn b n ngoài chả ọ ể ả ương trình v i t ng th  lo i, d ng bài c  th ớ ừ ể ạ ạ ụ ể

 B  SGK l p 10 Nâng cao có hai bài h c ộ ớ ọ Đ c hi u văn b n văn h c ọ ể ả ọ  và Đ c ọ  

hi u văn b n trung đ i ể ả ạ  nh ng thi t nghĩ nh  th  v n ch a đ  đ  có th  giúp h cư ế ư ế ẫ ư ủ ể ể ọ  sinh khái quát ki n th c và áp d ng cho m i lo i văn b n.ế ứ ụ ọ ạ ả

Xu t phát t  nh ng lý do căn b n trên đây, chúng tôi quy t đ nh ch n v n đ  ấ ừ ữ ả ế ị ọ ấ ề Rèn 

k  năng đ c, hi u tác ph m ngoài ch ỹ ọ ể ẩ ươ ng trình cho h c sinh Chuyên Văn  ọ làm v nấ  

đ  nghiên c u.  ề ứ

Chúng tôi hi v ng đâyọ  là m t tài li u c n thi t, b  ích dành cho ộ ệ ầ ế ổ giáo viên Ng  vănữ  

và h c sinh THPT, nh t là h c sinh h c các l p chuyên văn nh m nâng cao ch t lọ ấ ọ ọ ớ ằ ấ ượ  ng

d y h c, nâng cao hi u qu  ôn luy n thi.ạ ọ ệ ả ệ

1.2. M c đích c a sáng ki n kinh nghi mụ ủ ế ệ

Xu t phát t  th c tr ng đã nêu, trên c  s  k  th a, phát huy thành t u nghiên c uấ ừ ự ạ ơ ở ế ừ ự ứ  

c a nh ng ngủ ữ ười đi trước, ch n đ  tài  ọ ề Rèn k  năng đ c, hi u tác ph m ngoài ỹ ọ ể ẩ  

ch ươ ng trình cho h c sinh Chuyên Văn ọ  chúng tôi hướng t i m c đích c  b n sau:ớ ụ ơ ả  giúp các em có kĩ năng đ c hi u đ  n m v ng nh ng ki n th c liên quan đ n nh ngọ ể ể ắ ữ ữ ế ứ ế ữ  văn b n m i l , đ nh hả ớ ạ ị ướng các bước đ c hi u văn b n và cung c p m t s  văn b nọ ể ả ấ ộ ố ả  ngoài chương trình đ  các em luy n t p. ể ệ ậ Nh  đó, h c sinh s  hoàn toàn t  tin, ch  đ ng,ờ ọ ẽ ự ủ ộ  sáng t o trong  quá trình lĩnh h i. ạ ộ

PH N TH  HAIẦ Ứ

N I DUNGỘ

2.1. C  s  lý lu n c a v n đơ ở ậ ủ ấ ề

2.1.1 Khái ni m đ c hi u văn b n  ệ ọ ể ả

Đ c hi u văn b n là ti n trình th m th u c m nh n nh ng nét nghĩa mà văn b nọ ể ả ế ẩ ấ ả ậ ữ ả  

g i ra cho ngợ ườ ọi đ c. Qúa trình đó yêu c u ngầ ườ ọi đ c ph i phát huy t i đa trí tả ố ưở  ng

tượng và tr  thành b n đ c sáng t o đ  hi u và tìm ra chân lí.ở ạ ọ ạ ể ể

Đ c tác ph m văn chọ ẩ ương là m t quá trình phát hi n và khám phá n i dung ýộ ệ ộ  nghĩa xã h i, con ngộ ười, th i đ i trong c u trúc hình tờ ạ ấ ượng th m mĩ c a tác ph m đanẩ ủ ẩ  xen gi a ho t đ ng nh n th c, đánh giá và thữ ạ ộ ậ ứ ưởng th c giá tr  đích th c t n t i trongứ ị ự ồ ạ  hình th c ngh  thu t đ c đáo c a tác ph m. ứ ệ ậ ộ ủ ẩ

Tác gi  Nguy n Thanh Hùng quan ni m: ả ễ ệ Đ c không ph i ch  là tái t o âm thanh ọ ả ỉ ạ  

t  ch  vi t mà còn là quá trình th c t nh c m xúc, quá trình tri giác và nhu n th m tín ừ ữ ế ứ ỉ ả ầ ấ  

hi u đ  gi i mã ngôn ng , mã ngh  thu t, mã văn hóa đ ng th i v i vi c huy đ ng ệ ể ả ữ ệ ậ ồ ờ ớ ệ ộ  

v n s ng, kinh nghi m cá nhân ng ố ố ệ ườ ọ i đ c đ  l a ch n giá tr  t  t ể ự ọ ị ư ưở ng th m mĩ và ý ẩ   nghĩa v n có c a tác ph m ố ủ ẩ  Đ c là chúng ta đón đ u nh ng gì mình đang đ c qua t ngọ ầ ữ ọ ừ  

t , t ng câu, t ng đo n r i quay l i v  v i nh ng gì đ c qua đ  ki m ch ng và đi tìmừ ừ ừ ạ ồ ạ ề ớ ữ ọ ể ể ứ  

h p s c c a tác gi  đ  tác ph m đợ ứ ủ ả ể ẩ ược tái t o trong tính c  th  và giàu tạ ụ ể ưởng tượng. 

Đ c gi  là ngộ ả ườ ồi đ ng sáng t o v i nhà văn, có khác chăng là nhà văn đi t  t  tạ ớ ừ ư ưở  ng

đ n ngôn ng , còn ngế ữ ườ ọ ại đ c l i đi t  ngôn ng  đ n t  từ ữ ế ư ưởng, đ  r i có nh ng sángể ồ ữ  

t o, phát hi n và c m nh n mà chính ngạ ệ ả ậ ười vi t cũng không th  ng  t i.ế ể ờ ớ

Quan ni m v  đ c hi u c a PISA: ệ ề ọ ể ủ Đ c hi u là s  hi u bi t, s  d ng và ph n ọ ể ự ể ế ử ụ ả  

h i l i tr ồ ạ ướ c m t văn b n vi t, nh m đ t đ ộ ả ế ằ ạ ượ c m c đích, phát tri n tri th c và ti m ụ ể ứ ề   năng cũng nh  vi c tham gia ho t đ ng c a m t ai đó trong xã h i ư ệ ạ ộ ủ ộ ộ

N u nh  đ c là s  ti p xúc văn b n v  m t ngôn t , câu ch  tr c ti p thì hi uế ư ọ ự ế ả ề ặ ừ ữ ự ế ể  

được coi là s  ti p xúc văn b n v  m t bên trong, t c là nh ng n i dung ti m  n.ự ế ả ề ặ ứ ữ ộ ề ẩ  

Hi u t c là n m v ng và v n d ng để ứ ắ ữ ậ ụ ược. Hi u t c là bi t kĩ và làm t t. Hi u m t đ iể ứ ế ố ể ộ ố  

tượng không ch  d ng   quan sát, n m b t cái b  ngoài.ỉ ừ ở ắ ắ ề

B n ch t c a ho t đ ng đ c hi u văn b n là quá trình lao đ ng sáng t o mangả ấ ủ ạ ộ ọ ể ả ộ ạ  tính th m mĩ nh m phát hi n ra nh ng giá tr  c a tác ph m trên c  s  phân tích đ cẩ ằ ệ ữ ị ủ ẩ ơ ở ặ  

tr ng c a văn b n. ư ủ ả

Năng l c đ c hi u, m t năng l c bao g m các năng l c c m nh n, lí gi i, thự ọ ể ộ ự ồ ự ả ậ ả ưở  ng

th c, ghi nh  và đ c nhanh mà năng l c lí gi i là quan tr ng nh t. Đ c­ hi u là ho tứ ớ ọ ự ả ọ ấ ọ ể ạ  

đ ng duy nh t đ  h c sinh ti p xúc tr c ti p v i các giá tr  văn h c, tránh s  áp đ t tộ ấ ể ọ ế ự ế ớ ị ọ ự ặ ừ bên ngoài k  c  t  th y cô, ngăn ch n để ả ừ ầ ặ ượ ực s  suy gi m năng l c đ c c a h c sinhả ự ọ ủ ọ  trong đi u ki n các phề ệ ương ti n nghe nhìn ngày càng ph  bi n  Đi u này r t phù h pệ ổ ế ề ấ ợ  

v i quy lu t ti p nh n văn h c và quy lu t phát tri n t  duy cũng nh  s  hình thànhớ ậ ế ậ ọ ậ ể ư ư ự  nhân cách

2.1.2. Khái ni m năng l c đ c hi u ệ ự ọ ể

Năng l c đ c hi u văn b n là t ng h p nh ng kh  năng hi u, c m th  và lĩnhự ọ ể ả ổ ợ ữ ả ể ả ụ  

h i cũng nh  chi m lĩnh, tr  thành ngộ ư ế ở ười vi t th  hai, b n đ c sáng t o, kh  năngế ứ ạ ọ ạ ả  phân ích chi ti t và khái quát thành ch  đ  cũng nh  phát tri n nghĩa m i c a văn b n.ế ủ ề ư ể ớ ủ ả

Có th  quan ni m năng l c đ c hi u văn b n là toàn b  quá trình ti p xúc tr cể ệ ự ọ ể ả ộ ế ự  

ti p v i văn b n; là quá trình ph n h i, s  d ng văn b n.ế ớ ả ả ồ ử ụ ả

Đ c hi u không ch  thông hi u đúng n i dung thông tin c a văn b n mà còn ph iọ ể ỉ ể ộ ủ ả ả  

hi u c  vai trò, tác d ng c a các y u t  hình th c c a văn b n trong vi c bi u đ t n iể ả ụ ủ ế ố ứ ủ ả ệ ể ạ ộ  dung, nh t là v i văn b n văn h c.ấ ớ ả ọ

Theo nghiên c u c a tác gi  Nguy n Th  H ng Vân, năng l c đ c hi u s  baoứ ủ ả ễ ị ồ ự ọ ể ẽ  

g m 4 thành t / kĩ năng thành ph n là:ồ ố ầ

­ Xác đ nh các thông tin t  văn b n v  tác gi , hoàn c nh sáng tác, c t truy n, ýị ừ ả ề ả ả ố ệ  

tưởng, thông đi p ệ

­ Phân tích, k t n i các thông tin đ  xác đ nh giá tr  n i dung và giá tr  ngh  thu tế ố ể ị ị ộ ị ệ ậ  

c a văn b n, t  văn b n.ủ ả ừ ả

­ Ph n h i và đánh giá văn b n: ph n h i, đánh giá thông tin th  hi n trong vănả ồ ả ả ồ ể ệ  

b n và qua văn b n t  kinh nghi m cá nhân.ả ả ừ ệ

­ V n d ng thông tin t  văn b n vào th c ti n; s  d ng các thông tin trong vănậ ụ ừ ả ự ễ ử ụ  

b n đ  gi i quy t các v n đ  n y sinh trong h c t p và trong đ i s ng.ả ể ả ế ấ ề ả ọ ậ ờ ố

2.1.3. M c đích, vai trò c a đ c hi u văn b n ụ ủ ọ ể ả

Đ c hi u văn b n là m t thu t ng  m i xu t hi n trong b i c nh c a s  giaọ ể ả ộ ậ ữ ớ ấ ệ ố ả ủ ự  tăng kh i lố ượng tri th c nhân lo i theo c p s  nhân. Có hàng trăm nghìn ki u văn b nứ ạ ấ ố ể ả  

và sách c n đ c. M i ngầ ọ ỗ ườ ầi c n tìm ra m t phộ ương pháp đ c riêng cho mình đ  hi uọ ể ể  sâu v  v n đ  quan tâm, bi t cách ch n thông tin ph c v  cho nhu c u b n thân. Chínhề ấ ề ế ọ ụ ụ ầ ả  

vì đi u này mà môn Ng  văn  trong nhà trề ữ ường có m t  vai trò quan tr ng trong vi cộ ọ ệ  hình thành thói quen đ c hi u V i h c sinh chuyên văn ph i t  trang b  cho mìnhọ ể ớ ọ ả ự ị  nhi u tác ph m ngoài chề ẩ ương trình đ  có v n giàu có ph c v  t t cho quá trình lĩnhể ố ụ ụ ố  

h i ki n th c và thi c  Vì v y c n ph i có m t phộ ế ứ ử ậ ầ ả ộ ương pháp đ c hi u t t đ  g p b tọ ể ố ể ặ ấ  

kì m t văn b n m i nào mình cũng bi t cách lĩnh h i.ộ ả ớ ế ộ

D y h c đ c hi u, ki m tra đ c hi u là nh m hình thành năng l c t  đ c hi uạ ọ ọ ể ể ọ ể ằ ự ự ọ ể  

c a h c sinh. Khi hình thành năng l c đ c hi u c a h c sinh cũng chính là hình thànhủ ọ ự ọ ể ủ ọ  năng l c c m th  th m m , kh i g i liên tự ả ụ ẩ ỹ ơ ợ ưởng, tưởng tượng và t  duy. Năng l c đ cư ự ọ  

­ hi u c a h c sinh còn để ủ ọ ược hi u là s  tích h p nh ng ki n th c và k  năng c a cácể ự ợ ữ ế ứ ỹ ủ  phân môn cũng nh  toàn b  k  năng và kinh nghi m s ng c a h c sinh. Đây là m t đòiư ộ ỹ ệ ố ủ ọ ộ  

h i b c thi t đ i v i h c sinh chuyên văn.ỏ ứ ế ố ớ ọ

N i dung thông tin trong các văn b n đ c h t s c phong phú, có liên quan đ nộ ả ọ ế ứ ế  nhi u lĩnh v c c a cu c s ng và nhi u môn h c khác, do v y, giúp h c sinh cóề ự ủ ộ ố ề ọ ậ ọ  

phương pháp đ c, kh  năng t  tìm ki m thông tin đa d ng c a cu c s ng đ  đáp  ngọ ả ự ế ạ ủ ộ ố ể ứ  năng l c, s  thích c a cá nhân.ự ở ủ

2.1.4. C u trúc năng l c đ c hi u văn b n ấ ự ọ ể ả

Đ i v i văn b n văn h c nói chung, năng l c đ c hi u g m các yêu c u, c p đố ớ ả ọ ự ọ ể ồ ầ ấ ộ sau:

­ Nh n bi t văn b n: nh n ra, nh n di n, nh  l i nh ng ki n th c đã bi t, đãậ ế ả ậ ậ ệ ớ ạ ữ ế ứ ế  

h c, đã có s n trong văn b n. Nhĩa là nh n bi t đọ ẵ ả ậ ế ược n i dung và hình th c b  n i c aộ ứ ề ổ ủ  văn b n. Yêu c u h c sinh nh n bi t đả ầ ọ ậ ế ược các chi ti t l  rõ trên văn b n nh : đ  tài,ế ộ ả ư ề  

ch  đ , nhan đ , b  c c, th  lo i và các hình th c đ c tr ng, b i c nh ra đ i, ý chínhủ ề ề ố ụ ể ạ ứ ặ ư ố ả ờ  

c a m i ph n, đo n, văn b n, các chi ti t thu c n i dung c a văn b n, xoay quanhủ ỗ ầ ạ ả ế ộ ộ ủ ả  

nh ng câu h i nh : Văn b n vi t v  cái gì? Chuy n gì đã x y ra, v i ai, khi nào, ữ ỏ ư ả ế ề ệ ả ớ ở đâu?. t  đó nh n bi t, gi i thích, phân tích, đánh giá đ  tài c a văn b n  ừ ậ ế ả ề ủ ả

­ Thông hi u: hi u và lí gi i để ể ả ược đ c đi m, b n ch t, nguyên nhân c a v n đ ;ặ ể ả ấ ủ ấ ề  

ph i gi i thích, phân tích, c t nghĩa đả ả ắ ược vai trò, ch c năng, ý nghĩa c a các y u t ,ứ ủ ế ố  chi ti t và m i quan h  gi a chúng trong văn b n  Nghĩa là h c sinh ph i hi u đế ố ệ ữ ả ọ ả ể ượ  c

n i dung b  sâu và vai trò c a các hình th c trong vi c th  hi n n i dung  y. V i vănộ ề ủ ứ ệ ể ệ ộ ấ ớ  

b n văn h c, n i dung và hình th c b  n i nêu trên ch  là phả ọ ộ ứ ề ổ ỉ ương ti n đ  chuy n t iệ ể ể ả  thông đi p, ý tệ ưởng bên trong, nh ng n i dung b  sâu mà tác gi  không th  hi n tr cữ ộ ề ả ể ệ ự  

ti p, mu n hi u văn b n, ngế ố ể ả ườ ọi đ c c n bi t phân tích, k t n i thông tin theo yêu c uầ ế ế ố ầ  

và nguyên t c c a vi c ti p nh n văn b n văn h c. C  th  là t  nh ng y u t  hìnhắ ủ ệ ế ậ ả ọ ụ ể ừ ữ ế ố  

th c ngh  thu t, phân tích, k t n i đ  th y rõ n i dung đứ ệ ậ ế ố ể ấ ộ ược tác gi  g i g m trong đóả ử ắ  cũng nh  ý nghĩa khách quan c a văn b n. Đ i v i văn b n văn h c, các y u t  hìnhư ủ ả ố ớ ả ọ ế ố  

th c thứ ường được chú ý xem xét nh :ư

+ Ngh  thu t s  d ng ngôn t , đ c bi t là ngôn ng  văn h c: phân tích, đánh giáệ ậ ử ụ ừ ặ ệ ữ ọ  

s  phù h p, nét đ c s c trong cách dùng t  ng , vi t câu, v n d ng các bi n pháp tuự ợ ặ ắ ừ ữ ế ậ ụ ệ  

t , t  ch c di n ngôn, các y u t  thu c ngôn ng  nói và ngôn ng  vi t, ngôn ng  kừ ổ ứ ễ ế ố ộ ữ ữ ế ữ ể chuy n, ngôn ng  đ i tho i, ngôn ng  t  nhiên và các phệ ữ ố ạ ữ ự ương ti n giao ti p  đaệ ế  

phương th c.ứ

+ Đ c tr ng th  lo i: nh n bi t, miêu t , phân tích, so sánh, đánh giá các y u tặ ư ể ạ ậ ế ả ế ố văn h c nh  b i c nh, t  th , c t truy n, nhân v t, xung đ t, màn k ch  trong các vănọ ư ố ả ứ ơ ố ệ ậ ộ ị  

b n thu c các th  lo i c  b n nh : th , truy n, k ch, kí Phân tích, đánh giá s  phùả ộ ể ạ ơ ả ư ơ ệ ị ự  

h p c a th  lo i đợ ủ ể ạ ượ ực l a ch n đ i v i m c đíchvà đ i tọ ố ớ ụ ố ượng ti p nh n c a văn b n.ế ậ ủ ả

­ V n d ng: V n d ng tri th c, s  hi u bi t vào gi i quy t nh ng giá tr  mà b nậ ụ ậ ụ ứ ự ể ế ả ế ữ ị ả  thân văn b n đó có ho c gi i quy t nh ng tình hu ng tả ặ ả ế ữ ố ương t  (v n d ng th p). Tự ậ ụ ấ ừ 

đó, v n d ng các tri th c, kĩ năng đã có vào vi c gi i quy t tình hu ng m i, ph c t p.ậ ụ ứ ệ ả ế ố ớ ứ ạ  

Đ ng th i ph n bi n, đánh giá v n đ  theo nh ng m c đích nh t đ nh. Có th  bày tồ ờ ả ệ ấ ề ữ ụ ấ ị ể ỏ quan đi m riêng v  các b t đ ng tranh lu n ho c đ a ra để ề ấ ồ ậ ặ ư ược các cách ti p c n m i, ýế ậ ớ  

tưởng m i, s n ph m m i ­ đ c hi u theo ki u đ ng sáng t o hay đ t trong s  đ iớ ả ẩ ớ ọ ể ể ồ ạ ặ ự ố  sánh ( v n d ng cao).ậ ụ

2.1.5. Khung năng l c đ c hi u văn b n văn h c: ự ọ ể ả ọ

Có nhi u tiêu chí đ  chúng ta đánh giá năng l c c a h c sinh, trong quá trình tề ể ự ủ ọ ổ 

ch c các ho t đ ng đ c hi u văn b n và hứ ạ ộ ọ ể ả ướng d n h c sinh t  đ c hi u, giáo viên cóẫ ọ ự ọ ể  

th  s  d ng khung năng l c đ c hi u văn b n nói chung nh  sau:ể ử ụ ự ọ ể ả ư

Thành t  vàố  

m c đứ ộ

Nh ng yêu c u c  thữ ầ ụ ể

Nh n bi tậ ế ­ Nh n bi t đậ ế ược b  c c c a văn b n.ố ụ ủ ả

­ Nh n bi t đậ ế ược th  lo i, th  tài c a văn b n.ể ạ ể ủ ả

Nh n bi t đậ ế ược các y u t  ngôn ng  c a văn b n (ng  âm, t  lo i,ế ố ữ ủ ả ữ ừ ạ  

bi n pháp tu t , ki u câu, đo n, các phép liên k t )ệ ừ ể ạ ế

­ Nh n bi t đậ ế ược đ  tài c a văn b nề ủ ả

­ Nh n bi t đậ ế ược thông tin ph n ánh, miêu t  trong văn b n (s  v t,ả ả ả ự ậ  

hi n tệ ượng, con người, s  ki n, di n bi n các s  ki n )ự ệ ễ ế ự ệPhân tích ­ Xác đ nh đị ượ ấc c u trúc c a văn b nủ ả

­ Xác đ nh đị ược nh ng hình tữ ượng ngh  thu t chính trong văn b nệ ậ ả

­ Xác đ nh đị ược nh ng y u t  ngh  thu t then ch t, quan tr ng c n lýữ ế ố ệ ậ ố ọ ầ  

gi i trong văn b nả ả

­ Xác đ nh đị ược phương hướng chia tách văn b n, t  đó đi sâu tìmả ừ  

ki m, khám phá ý nghĩa c a văn b nế ủ ả

Lý gi iả ­ K t n i các thông tin trong văn b n (ngôn ng , hành đ ng c a nhânế ố ả ữ ộ ủ  

v t, l i bình c a tác gi ) đ  gi i thích các chi ti t ngh  thu  trong vănậ ờ ủ ả ể ả ế ệ ậ  

b n.ả

­ K t n i các thông tin ngoài văn b n (b i c nh th i đ i, tác gi , hoànế ố ả ố ả ờ ạ ả  

c nh sáng tác, tri th c v  th  lo i, ki n th c văn hóa, xã h i, kinhả ứ ề ể ạ ế ứ ộ  nghi m cá nhân ) đ  c t nghĩa các chi ti t ngh  thu t trong văn b nệ ể ắ ế ệ ậ ảĐánh giá ­ Nh n xét v  n i dung và ngh  thu t c a văn b n.ậ ề ộ ệ ậ ủ ả

­ Bình lu n v  thông đi p ngh  thu t c a ngậ ề ệ ệ ậ ủ ười vi t.ế

­ Ph n bi n nh ng n i dung đ t ra trong văn b n.ả ệ ữ ộ ặ ả

V n d ngậ ụ ­ Rút ra bài h c cho b n thân.ọ ả

­ S  d ng các thông tin trong văn b n vào gi i quy t các tình hu ngử ụ ả ả ế ố  trong cu c s ng.ộ ố

­ Khái quát hóa quá trình đ c hi u thành các qui t c, cách th c, phọ ể ắ ứ ươ  ngpháp đ c hi u.ọ ể

­ Đ c hi u đọ ể ược các văn b n tả ương t ự

­ Vi t ti p văn b nế ế ả

­ Chuy n th  lo i hình văn b n (đóng vai, k ch b n, bi u di n )ể ể ạ ả ị ả ể ễ

Nh  v y, d y h c theo đ nh hư ậ ạ ọ ị ướng phát tri n năng l c nói chung và năng l cể ự ự  

đ c hi u môn Ng  văn nói riêng cho h c sinh THPT là nh ng phọ ể ữ ọ ữ ương pháp và nguyên 

t c d y h c tích c c nh m phát huy tính tích c c ch  đ ng sáng t o, cũng nh  khắ ạ ọ ự ằ ự ủ ộ ạ ư ả năng thích  ng v i hoàn c nh và gi i quy t tình hu ng m i cho h c sinh. Hứ ớ ả ả ế ố ớ ọ ướng đi này c n ti p t c đầ ế ụ ược b  sung, hoàn thi n và tri n khai sâu r ng h n đ  góp ph nổ ệ ể ộ ơ ể ầ  phát tri n lý lu n d y h c nói chung và môn Ng  văn nói riêng, đ ng th i t o ra ti nể ậ ạ ọ ữ ồ ờ ạ ề  

đ  lý thuy t cho vi c đ  xu t các bi n pháp đ i m i nâng cao ch t lề ế ệ ề ấ ệ ổ ớ ấ ượng d y h c tácạ ọ  

ph m văn chẩ ương trong và ngoài nhà trường

cu c s ng m t cách sâu s c và nhân văn h n, là rèn luy n cho h c sinh kh  năng sộ ố ộ ắ ơ ệ ọ ả ử 

d ng ngôn ng , m t phụ ữ ộ ương ti n t  duy và giao ti p ch  y u, ph  bi n nh t trong xãệ ư ế ủ ế ổ ế ấ  

h i. Trong b n ch t, nh ng m c tiêu này ch  có th  đ t độ ả ấ ữ ụ ỉ ể ạ ược k t qu  th c s  khi conế ả ự ự  

ngườ ượi đ c tr i nghi m trong các tình hả ệ ưống s  ph m mang tính th c ti n, khi n cácư ạ ự ễ ế  

ki n th c, kĩ năng, c m xúc không ph i đế ứ ả ả ược trao l i nh  m t món quá có s n mà trạ ư ộ ẵ ở thành quá trình ch  đ ng n m b t, th m th u vào trong nh n th c c a các em. ủ ộ ắ ắ ẩ ấ ậ ứ ủ

 Hành trình sáng t o c a ngạ ủ ười ngh  sĩ là m t hành trình khám phá th  gi i vàệ ộ ế ớ  chính b n thân mình qua s  tr i nghi m cá nhân. Ngả ự ả ệ ườ ọi đ c văn là người đi l i, điạ  

ti p, th m chí đôi khi đi ngế ậ ược hành trình tr i nghi m c a tác gi  ­ nh ng dù theoả ệ ủ ả ư  

hướng nào, s  sâu s c trong v n s ng cũng khi n anh ta có th  chia s , khám phá sâuự ắ ố ố ế ể ẻ  

h n vào th  gi i ngh  thu t c a nhà văn: quá trình ti p nh n văn b n c a anh ta ch cơ ế ớ ệ ậ ủ ế ậ ả ủ ắ  

ch n s  không d ng l i   câu ch  hay m t vài hình  nh, mà m t vùng ký  c v iắ ẽ ừ ạ ở ữ ộ ả ộ ứ ớ  

nh ng xúc c m sâu xa, ph  vào câu ch  cái th  gi i sinh đ ng, ám  nh, trong đó ngônữ ả ổ ữ ế ớ ộ ả  

t  nhoè đi nhừ ường ch  cho  n tỗ ấ ượng và k  ni m. Nh  th , văn c a tác gi  đã s ngỉ ệ ư ế ủ ả ố  trong ngườ ọi đ c b ng m t đi u s ng khác, đ c văn không ch  đ  hi u bi t mà còn đằ ộ ệ ố ọ ỉ ể ể ế ể 

s  chia. M t khía c nh ngẻ ộ ạ ượ ạc l i, v i nh ng ngớ ữ ười ít tr i nghi m, s  thâm nh p vàoả ệ ự ậ  

th  gi i hình tế ớ ượng văn h c có th  là c  h i đ  h  kinh qua nh ng c nh đ i, nh ngọ ể ơ ộ ể ọ ữ ả ờ ữ  xúc c m ch a m t l n bi t t i, cũng là cách đ  nh ng trang văn l p đ y kho ngả ư ộ ầ ế ớ ể ữ ấ ầ ả  

khuy t thi u, làm phong phú h n kinh nghi m c a m i cá nhân. Suy cho cùng, s  tr iế ế ơ ệ ủ ỗ ự ả  nghi m v i ngệ ớ ườ ọi đ c văn mang tính ch t hai chi u: s ng sâu s c đ  đ c đấ ề ố ắ ể ọ ược nh ngữ  

n ý c a văn ch ng và đ c nh ng  n ý c a văn ch ng đ  hi u v  nh ng l  sâu s c

c a cu c đ i.ủ ộ ờ

Ngườ ọi h c văn là m t d ng ngộ ạ ườ ọi đ c đ c bi t: ngặ ệ ườ ọi đ c được đ nh hị ướng, 

và trong nh ng ph m vi nh t đ nh, còn là ngữ ạ ấ ị ườ ọi đ c đượ ậc l p trình theo m t khungộ  

chương trình c  b n c p qu c gia. So v i nh ng ngơ ả ấ ố ớ ữ ườ ọi đ c khác, ngườ ọi đ c văn ở 

c p đ  này ít kinh nghi m s ng h n, nh ng l i có nh ng c m xúc tấ ộ ệ ố ơ ư ạ ữ ả ươi m i, cái nhìnớ  năng đ ng, sáng t o mà đôi khi nh ng ngộ ạ ữ ười đi trước không còn gi  đữ ược. Giáo viên 

d y văn c n ph i chú ý đ c đi m này đ  có th  đ nh hạ ầ ả ặ ể ể ể ị ướng ngườ ọ ở ội h c   m t ch ngừ  

m c v a đ : không c m th  thay các em (vì đi u này s  khi n các em vô c m trự ừ ủ ả ụ ề ẽ ế ả ướ  ctác ph m), nh ng cũng không hoàn toàn phó m c đ  cho các em đánh giá tác ph m m tẩ ư ặ ể ẩ ộ  cách tu  ti n.ỳ ệ

T t nhiên, đ i v i chúng ta, bi t th  nào là “v a đ ” th t không ph i d  Hấ ố ớ ế ế ừ ủ ậ ả ễ ệ 

qu  là, trong nh ng năm g n đây, th c tr ng d y h c văn   nả ữ ầ ự ạ ạ ọ ở ước ta đang   m c đở ứ ộ báo đ ng: nhi u h c sinh quay l ng l i v i môn Văn. Thi t nghĩ đ  h c sinh yêu thíchộ ề ọ ư ạ ớ ế ể ọ  môn Văn và các tác ph m văn h c, ngẩ ọ ườ ại d y c n tr  l i v i v n đ  b n ch t c aầ ở ạ ớ ấ ề ả ấ ủ  

vi c đ c văn: đ c văn là tr i nghi m ­ đ  có th  t o m t môi trệ ọ ọ ả ệ ể ể ạ ộ ường tích c c choự  

ngườ ọi h c th c s  đự ự ược hoà mình vào tác ph m. Có th  có nh ng gi i h n v  khôngẩ ể ữ ớ ạ ề  gian và th i gian gi a tác gi , tác ph m và ngờ ữ ả ẩ ườ ọi đ c, song nhìn trong b n ch t, nh ngả ấ ữ  

v n đ  sâu xa nhân b n v n không có ranh gi i phân chia. C m xúc trấ ề ả ố ớ ả ước hoa h ngồ  

c a m t nghìn năm trủ ộ ước và m t nghìn năm sau c  b n v n là s  rung c m trộ ơ ả ẫ ự ả ước cái 

đ p, quan tr ng là ngẹ ọ ười ta có c  h i đ  g p g  và ng m thơ ộ ể ặ ỡ ắ ưởng hoa. Ch  khi nào h cỉ ọ  sinh t  th y mình yêu ghét, nói lên nh ng c m xúc b ng ngôn ng  c a mình chự ấ ữ ả ằ ữ ủ ứ không ph i b ng l i c a ngả ằ ờ ủ ười khác, khi  y vi c h c Ng  văn m i th c s  có ý nghĩa.ấ ệ ọ ữ ớ ự ự

Chương trình giáo d c ph  thông hi n nay đã d y h c đ c hi u và cho h c sinhụ ổ ệ ạ ọ ọ ể ọ  

ti p c n theo đ nh hế ậ ị ướng năng l c. Đ c bi t h c sinh chuyên văn đã quen thu c v iự ặ ệ ọ ộ ớ  

vi c d y đ c hi u   các văn b n. Song th c ch t m i ch  d ng l i   vi c d y h cệ ạ ọ ể ở ả ự ấ ớ ỉ ừ ạ ở ệ ạ ọ  sinh đ c hi u và ti p c n văn b n m t cách đ n thu n, đ n l , h c bài nào bi t bài đóọ ể ế ậ ả ộ ơ ầ ơ ẻ ọ ế  

mà ch a t p trung chú ý hư ậ ướng vào rèn kĩ năng đ c hi u theo đ c tr ng th  lo i, theoọ ể ặ ư ể ạ  

ch  đ  Vi c d y h c đ c hi u v i b  môn Ng  văn ch a th c s  đ ng b  Chúng tôiủ ề ệ ạ ọ ọ ể ớ ộ ữ ư ự ự ồ ộ  

ch a có đi u ki n kh o sát nh n th c v  đ c hi u b ng phi u đi u tra   các trư ề ệ ả ậ ứ ề ọ ể ằ ế ề ở ườ  ngTHPT Chuyên trong khu v c và trên c  nự ả ước. Chúng tôi ch  m i đi u tra b ng ph ngỉ ớ ề ằ ỏ  

v n h c sinh trong t nh nhà v i 03 l p Chuyên Văn thu c ba kh i l p 10, 11, 12 c aấ ọ ỉ ớ ớ ộ ố ớ ủ  

Trường THPT Chuyên và m t s  h c sinh trong Đ i tuy n h c sinh gi i c p t nh c aộ ố ọ ộ ể ọ ỏ ấ ỉ ủ  

m t s  trộ ố ường THPT lân c n, chúng tôi thu đậ ược k t qu  nh  sau:ế ả ư

­ V i câu h i 1: ớ ỏ Em đã đ ượ c h c môn Ng  văn theo cách đ c hi u t  khi nào? ọ ữ ọ ể ừ  

C m nh n c a em v  cách h c đó? ả ậ ủ ề ọ  Ph n l n các em tr  l i đầ ớ ả ờ ược h c t  Ti u h c,ọ ừ ể ọ  

m t b  ph n nh  tr  l i độ ộ ậ ỏ ả ờ ược h c t  THCS. H u h t các em đ u kh ng đ nh: h c vănọ ừ ầ ế ề ẳ ị ọ  theo phương pháp m i này r t hay và b  ích, giúp em ti p thu tác ph m d  dàng, kh cớ ấ ổ ế ẩ ễ ắ  sâu ki n th c, liên h  đế ứ ệ ược v i th c ti n cu c s ng.ớ ự ễ ộ ố

­ Trong câu h i 2: ỏ Khi đ c hi u m t văn b n trên l p, em th ọ ể ộ ả ớ ườ ng chú ý đ n nh ng ế ữ  

v n đ  gì xung quanh văn b n? ấ ề ả  H c sinh đ u tr  l i: các em thọ ề ả ờ ường chú ý t i tác gi ,ớ ả  hoàn c nh ra đ i, đ  tài, th  lo i, giá tr  n i dung, ngh  thu t, đóng góp c a tác gi ả ờ ề ể ạ ị ộ ệ ậ ủ ả

­ Ở câu h i 3: ỏ T  vi c đ c hi u m t văn b n trong ch ừ ệ ọ ể ộ ả ươ ng trình, em có th  đ c ể ọ  

hi u nh ng văn b n t ể ữ ả ươ ng t  ngoài SGK không? ự  Nhi u h c sinh tr  l i: các em khó cóề ọ ả ờ  

th  đ c hi u để ọ ể ược nh ng văn b n tữ ả ương t   ngoài SGK b i các em không bi t đi tự ở ế ừ thao tác nào. M t s  ít em có th  t  đ c hi u độ ố ể ự ọ ể ược vì d a vào c u trúc, th  lo i gi ngự ấ ể ạ ố  

nh ng văn b n đã đữ ả ược h c đ  đ c hi u vì ch  c n n m v ng nh ng ki n th c, kĩọ ể ọ ể ỉ ầ ắ ữ ữ ế ứ  năng c  b n v  th  lo i đó là có th  đ c hi u đơ ả ề ể ạ ể ọ ể ược. Đi u đó cho th y, n u ngề ấ ế ườ ạ  i d y

bi t chú ý vào kĩ năng đ c hi u t ng th  lo i và năng l c c a h c sinh s  có th  kh iế ọ ể ừ ể ạ ự ủ ọ ẽ ể ơ  

d y   các em kh  năng đ c hi u văn b n ngoài chậ ở ả ọ ể ả ương trình SGK

* V  phía h c sinh:ề ọ

­ H c sinh ti p thu ki n th c m t cách r i r c, ho c ch  có m i liên h  tuy n tínhọ ế ế ứ ộ ờ ạ ặ ỉ ố ệ ế  

m t chi u h c th  đ ng.ộ ề ọ ụ ộ

­ Trình đ  nh n th c sau quá trình h c t p thộ ậ ứ ọ ậ ường ch  d ng l i   trình đ  nh nỉ ừ ạ ở ộ ậ  

bi t, hi u và  v n d ng gi i quy t các bài t p mà ch a v n d ng vào th c ti n đ iế ể ậ ụ ả ế ậ ư ậ ụ ự ễ ờ  

s ng. Vì v y khi g p văn b n ngoài chố ậ ặ ả ương trình thì nhi u em lúng túng, kh  năng v nề ả ậ  

d ng đ  đ c hi u ch a có ho c có nh ng ch a cao.ụ ể ọ ể ư ặ ư ư

­ K t thúc m t giai đo n văn h c, m t khuynh hế ộ ạ ọ ộ ướng, th i đ i…h c sinh ch  cóờ ạ ọ ỉ  

ki n th c t ng ph n riêng bi t ho c có h  th ng ki n th c liên h  tuy n tính theo tr tế ứ ừ ầ ệ ặ ệ ố ế ứ ệ ế ậ  

t  các bài h c mà không có m t t ng th  ki n th c m i theo ch  đ ự ọ ộ ổ ể ế ứ ớ ủ ề

­ M t s  đ n v  ki n th c còn xa r i th c ti n mà ngộ ố ơ ị ế ứ ờ ự ễ ườ ọi h c đang s ng do s  ch mố ự ậ  

c p nh t c a n i dung SGK. Nhi u h c sinh lậ ậ ủ ộ ề ọ ườ ọi đ c nên ki n th c thế ứ ường h n h pạ ẹ  trong chương trình, n i dung h c. H n n a, nhi u h c sinh ch a ch  đ ng, tích c cộ ọ ơ ữ ề ọ ư ủ ộ ự  trong vi c g n ki n th c bài h c v i th c ti n nh : giao ti p, h p tác…ệ ắ ế ứ ọ ớ ự ễ ư ế ợ

­ Do áp l c v  th i gian, gi i h n chự ề ờ ớ ạ ương trình nhi u giáo viên trong các gi  h cề ờ ọ  

thường  u tiên t p trung khai thác chi u sâu văn b n. Theo đó, trong quá trình lên l pư ậ ề ả ớ  

v n đ  tích h p ít đấ ề ợ ược quan tâm, ch a t o cho h c sinh thói quen xâu chu i; liên hư ạ ọ ỗ ệ 

v i ki n th c có liên quan nên ch a phát huy h t tính ch  đ ng tích c c sáng t o trongớ ế ứ ư ế ủ ộ ự ạ  

gi  d y văn cho h c sinh, ch a t  ch c đờ ạ ọ ư ổ ứ ược nh ng gi  h c th t s  sáng t o, gâyữ ờ ọ ậ ự ạ  

h ng thú đ i v i h c sinh.ứ ố ớ ọ

­ Giáo viên ch a đư ược đào t o chuyên sâu v  đ i m i phạ ề ổ ớ ương pháp d y h c tíchạ ọ  

c c, hi n đ i; có t p hu n chuyên môn nh ng không thự ệ ạ ậ ấ ư ường xuyên, đôi khi còn qua loa

2.2.2. Các bi n pháp đã ti n hành đ  gi i quy t v n đ ệ ế ể ả ế ấ ề

2.2.2.1. Đ nh h ng l a ch n nh ng tác ph m ngoài ch ng trình phù h p v i l p ị ướ ự ọ ữ ẩ ươ ợ ớ ớ   chuyên văn

L a ch n văn b n là v n đ  đ u tiên và cũng là v n đ  c t lõi đ  nâng cao kĩ năngự ọ ả ấ ề ầ ấ ề ố ể  

đ c hi u cho h c sinh chuyên văn. Đ i v i các em h c sinh chuyên văn các tác ph mọ ể ọ ố ớ ọ ẩ  trong chương trình đ u đề ược giáo viên hướng d n khai thác sâu, kĩ nh ng các em v nẫ ư ẫ  còn  b  đ ng và lúng túng khi đ c hi u nh ng tác ph m không có trong chị ộ ọ ể ữ ẩ ương trình. Nói cách khác các em có th  vi t r t sâu và r t hay v  nh ng tác ph m để ế ấ ấ ề ữ ẩ ược h c songọ  

l i hoàn toàn lúng túng trạ ước nh ng tác ph m l  Th c t  này báo đ ng r ng, h c sinhữ ẩ ạ ự ế ộ ằ ọ  nói chung, ngay c  h c sinh chuyên văn nói riêng v n còn y u v  kĩ năng đ c hi u, cácả ọ ẫ ế ề ọ ể  

em v n ch a th  tr  thành nh ng đ c gi  đ c l p. Vì th  vi c rèn cho h c sinh kĩẫ ư ể ở ữ ộ ả ộ ậ ế ệ ọ  năng đ c hi u nh ng tác ph m m  r ng ngoài chọ ể ữ ẩ ở ộ ương trình là đi u c n thi t. Bề ầ ế ướ  c

đ u tiên đó là đ nh hầ ị ướng l a ch n văn b n đ  các em đ c. V y nên l a ch n nh ngự ọ ả ể ọ ậ ự ọ ữ  văn b n nh  th  nào đ  giúp h c sinh t  đ c hi u ngoài gi ? Sau đây chúng tôi đ a raả ư ế ể ọ ự ọ ể ờ ư  

m t s  cách đ nh hộ ố ị ướng:

a L a ch n các văn b n ngoài ch  ự ọ ả ương trình có cùng đ  tài v i các tác ph m trongề ớ ẩ   

chương trình được h cọ  

* Bước 1: Giáo viên hướng d n h c sinh trong l p li t kê các tác ph m theo đẫ ọ ớ ệ ẩ ề tài có trong chương trình. Xét theo chương trình hi n hành, các tác ph m đệ ẩ ược h cọ  

ch  y u thu c các đ  tài chính nh : ủ ế ộ ề ư

­ Đ  tài ngề ười ph  n : ụ ữ Truy n Ki u, Chinh ph  ngâm, Cung oán ngâm, Đ c ệ ề ụ ộ  

Ti u Thanh kí ể , Th  H  Xuân Hơ ồ ương

­ Đ  tài ngề ười nông dân: Chí Phèo, V  nh t, V  ch ng A Ph ợ ặ ợ ồ ủ…

­ Đ  tài cách m ng: Th  H  Chí Minh, T  H u, Quang Dũng…ề ạ ơ ồ ố ữ

­ Đ  tài chi n tranh: ề ế Nh ng đ a con trong gia đình, R ng xà nu, Hòn đ t ữ ứ ừ ấ …

­ Đ  tài đ i t , th  s :  ề ờ ư ế ự Chi c thuy n ngoài xa, H n Tr ế ề ồ ươ ng Ba, da hàng  

th tị…

* Bước 2: Giáo viên gi i thi u m t s  tác ph m có cùng đ  tài đ  h c sinh tìmớ ệ ộ ố ẩ ề ể ọ  

hi u. Nh  đ  tài ngể ư ề ười ph  n  gi i thi u thêm các tác ph m khác c a: Nguy n Du,ụ ữ ớ ệ ẩ ủ ễ  

B ch C  D , c a văn h c đạ ư ị ủ ọ ương đ i; Đ  tài ngạ ề ười nông dân, giáo viên gi i thi uớ ệ  thêm các tác ph m c a Nguyên H ng, Ngô T t T , Nguy n Công Hoan, tác ph mẩ ủ ồ ấ ố ễ ẩ  

L  T n…; Đ  tài th  s  h u chi n giáo viên có th  gi i thi u tác ph m ỗ ấ ề ế ự ậ ế ể ớ ệ ẩ Ti ng l c ế ụ  

l c ạ  c a nhà văn Nguy n Quang L p…ủ ễ ậ

b. L a ch n nh ng tác ph m khác c a nh ng tác gi  n i ti ng trong chự ọ ữ ẩ ủ ữ ả ổ ế ươ  ngtrình

* Bước 1: Giáo viên cho h c sinh l p danh sách nh ng tác gi  l n, có nh ng tácọ ậ ữ ả ớ ữ  

ph m quan tr ng đẩ ọ ược h c trong chọ ương trình nh : Nguy n Trãi, Nguy n Du,ư ễ ễ  Nguy n D , H  Xuân Hễ ữ ồ ương, Nguy n Đình Chi u, Th ch Lam, Nguy n Tuân,ễ ể ạ ễ  Nam Cao, Vũ Tr ng Ph ng, Xuân Di u, Hàn M c T , Huy C n, Puskin, Sekhop,ọ ụ ệ ặ ử ậ  Seechxpia, V. Huy – gô…

* Bước 2: Giáo viên gi i thi u các tác ph m khác cùng thu c các tác gi  này đớ ệ ẩ ộ ả ể 

h c sinh đ c m  r ng. L u ý nên đ  các em t  l a ch n đ c tác gi  nào mà các emọ ọ ở ộ ư ể ự ự ọ ọ ả  

th y c n b  sung ki n th c nhi u h n. ấ ầ ổ ế ứ ề ơ

c. L a ch n nh ng tác ph m c a các nhà văn n i ti ng trên th  gi iự ọ ữ ẩ ủ ổ ế ế ớ

* Bước 1: Giáo viên cho h c sinh tìm hi u và l p danh sách các nhà văn n iọ ể ậ ổ  

ti ng trên th  gi i. ế ế ớ

* Bước 2: Giáo viên gi i thi u các tác ph m c n đ c c a các tác gi  n i ti ngớ ệ ẩ ầ ọ ủ ả ổ ế  

đó. Cũng nh  trên, nên đ  các em t  l a ch n các tác ph m c a tác gi  mà các emư ể ự ự ọ ẩ ủ ả  yêu thích, không nên áp đ t gây m t h ng thú cho quá trình đ c c a h c sinh.ặ ấ ứ ọ ủ ọ

d. L a ch n nh ng tác ph m đã đ t gi i thự ọ ữ ẩ ạ ả ưởng l n trong nớ ước cũng nh  thư ế 

gi iớ

* Bước 1: Giáo viên cho h c sinh v  nhà tìm hi u và l p danh sách các tác ph mọ ề ể ậ ẩ  

l n gây đớ ược ti ng vang trong nế ước và th  gi i.ế ớ

* Bước 2: Giáo viên giao nhi m v  cho h c sinh l a ch n các tác ph m mìnhệ ụ ọ ự ọ ẩ  yêu thích đ  đ c và tìm hi u. ể ọ ể

Quá trình l a ch n ngu n đ c nh  v y s  đ m b o đự ọ ồ ọ ư ậ ẽ ả ả ược tính  ng d ng thi tứ ụ ế  

th c nh t cho các em h c sinh nh t là h c sinh chuyên văn. Nh ng văn b n này sự ấ ọ ấ ọ ữ ả ẽ 

tr  thành công c  tr  giúp đ c l c cho các em trong quá trình h c và nâng cao ch tở ụ ợ ắ ự ọ ấ  

lượng bài vi t cho h c sinh. Th c t  ki n th c c a h c sinh chuyên văn lâu nay v nế ọ ự ế ế ứ ủ ọ ẫ  còn đ n đi u, nghèo nàn thì vi c đ nh hơ ệ ệ ị ướng cho h c sinh tìm hi u văn b n theoọ ể ả  

nh ng g i ý nh  trên s  kh c ph c đữ ợ ư ẽ ắ ụ ược h n ch  đó. Ngoài ra cũng có th  khuy nạ ế ể ế  khích cho h c sinh đ c t  do theo ý thích n u các em đã hoàn thành cho mình nh ngọ ọ ự ế ữ  

được thông đi p c a văn b n, t  đó rút ra đệ ủ ả ừ ược nh ng tri th c m i, làm giàu thêm ýữ ứ ớ  nghĩa c a văn b n, tr  thành b n đ c sáng t o. Vì th  trong chủ ả ở ạ ọ ạ ế ương đ nh hị ướng đ cọ  

hi u văn b n văn h c ngoài chể ả ọ ương trình cho h c sinh chuyên văn, chúng tôi s  điọ ẽ  

hướng d n c  th  các ho t đ ng mà ngẫ ụ ể ạ ộ ườ ọ ầi đ c c n th c hi n trong t ng giai đo n đự ệ ừ ạ ể 

có th  chi m lĩnh để ế ược văn b n m t cách sâu nh t. ả ộ ấ

a. 

   Rèn kĩ năng tr  ước khi đ c hi u m t tác ph mọ ể ộ ẩ  

* Xác đ nh m c tiêu đ cị ụ ọ

Cái đích cu i cùng và c t lõi đ  đ c m t văn b n là hi u nó. K t qu  c a vi cố ố ể ọ ộ ả ể ế ả ủ ệ  

hi u đ n đâu l i ph  thu c vào đ nh hể ế ạ ụ ộ ị ướng ti p c n, vào m c tiêu c  th  c a h cế ậ ụ ụ ể ủ ọ  sinh khi đ n v i tác ph m. V y trế ớ ẩ ậ ước h t, h c sinh c n gi i quy t đế ọ ầ ả ế ược câu h iỏ  

“Mình đ c đ  làm gì?” s  giúp h c sinh căn c  trên m c tiêu mà đi u ch nh quá trìnhọ ể ẽ ọ ứ ụ ề ỉ  

đ c cho phù h p.  Nói cách khác, h c sinh xác đ nh lý do, m c đích đ c là bọ ợ ọ ị ụ ọ ước kh iở  

đ u quan tr ng. T i sao ph i làm nh  v y? Đi u này s  giúp các em có th  tầ ọ ạ ả ư ậ ề ẽ ể ương tác thành công v i tác ph m. Thông thớ ẩ ường, khi các em tìm đ n các tác ph m ngoàiế ẩ  

chương trình thì có nhi u m c đích đ c khác nhau. Đ c đ  gi i trí, đ c đ  tìm ki mề ụ ọ ọ ể ả ọ ể ế  thông tin cho m t n i dung nghiên c u, đ c đ  thộ ộ ứ ọ ể ưởng th c, đ c đ  tranh lu n, chia sứ ọ ể ậ ẻ 

v i b n bè… Riêng đ i v i h c sinh chuyên văn thì đ c ch  y u đ  m  r ng ki nớ ạ ố ớ ọ ọ ủ ế ể ở ộ ế  

th c, đ  h c, đ  nâng cao ch t lứ ể ọ ể ấ ượng bài vi t. Vì th   vi c xác đ nh m c tiêu đ c l iế ế ệ ị ụ ọ ạ  càng c n thi t. Trầ ế ước h t s  ti t ki m th i gian, h c sinh s  xác đ nh ch  nào c n đ cế ẽ ế ệ ờ ọ ẽ ị ỗ ầ ọ  

kĩ, ch  nào c n đ c lỗ ầ ọ ướt ch  không ph i c  đ c tu n t  theo tr t t  tuy n tính. Khôngứ ả ứ ọ ầ ự ậ ự ế  

nh ng v y xác đ nh m c đích đ c s  giúp cho ho t đ ng c t nghĩa tác ph m hi u quữ ậ ị ụ ọ ẽ ạ ộ ắ ẩ ệ ả 

h n. Ví d  khi các em xác đ nh m c tiêu đ c là đ  h c, đ  c t nghĩa đơ ụ ị ụ ọ ể ọ ể ắ ược tác ph mẩ  thì m c tiêu này đòi h i ngụ ỏ ườ ọ ởi đ c   quá trình hai:  Đó là quá trình đ c, s  ph i đ cọ ẽ ả ọ  sâu h n, ph i k t n i đơ ả ế ố ược các y u t , suy lu n t  v n đ  này qua v n đ  khác. Tế ố ậ ừ ấ ề ấ ề ừ 

đó quá trình đ c s  di n ra ch m h n, đ  h c sinh c m nh n đọ ẽ ễ ậ ơ ể ọ ả ậ ược ti ng lòng c a tácế ủ  

gi , l ng nghe đả ắ ược nh c tính, âm đi u mà tác ph m đem đ n cho đ c gi  ạ ệ ẩ ế ọ ả

Nh  v y đi u quan tr ng trư ậ ề ọ ước tiên là h c sinh c n xác đ nh m c tiêu đ c đ  cóọ ầ ị ụ ọ ể  cách đ c sao cho phù h p nh t v i mình và có đọ ợ ấ ớ ượ ảc s n ph m đ c đ t yêu c u trongẩ ọ ạ ầ  quá trình h c t p. Khi h c sinh ý th c đọ ậ ọ ứ ược vai trò c a m c tiêu và hoàn thành cácủ ụ  

m c tiêu trong bài đ c c  th  d n d n s  giúp h c sinh hình thành kĩ năng đ c đúngụ ọ ụ ể ầ ầ ẽ ọ ọ  

m c tiêu cho quá trình đ c sau này. T c là b t đ u vào trang sách là các em bi t đụ ọ ứ ắ ầ ế ượ  c

m c tiêu mình c n cái gì, đ c đ  làm gì. T t nhiên, trong th c t  đ c, m c tiêu đ c cóụ ầ ọ ể ấ ự ế ọ ụ ọ  

th  thay đ i so v i d  ki n khi h c sinh tể ổ ớ ự ế ọ ương tác v i tác ph m và ngớ ẩ ườ ọi đ c hoàn toàn có được k t qu  đ c vế ả ọ ượt xa v i mong mu n ban đ u. Đi u này ph  thu c vàoớ ố ầ ề ụ ộ  

ti m năng t o nghĩa c a văn b n và đ c gi   ề ạ ủ ả ộ ả

*  Huy đ ng tích c c nh ng tri th c, tr i nghi m đ c hi uộ ự ữ ứ ả ệ ọ ể

B t c  m t đ c gi  nào không riêng gì các em h c sinh khi mu n hi u m t tácấ ứ ộ ộ ả ọ ố ể ộ  

ph m văn h c cũng r t c n bi t huy đ ng m t cách tích c c các ki n th c n n, hay làẩ ọ ấ ầ ế ộ ộ ự ế ứ ề  các tr i nghi m đ c hi u c a m i cá nhân đã có t  trả ệ ọ ể ủ ỗ ừ ước đó. Tri th c n n hay nh ngứ ề ữ  

tr i nghi m đ c hi u này tùy thu c vào t ng cá nhân, song chúng tôi có th  quy vả ệ ọ ể ộ ừ ể ề 

m y v n đ  chính nh : Tìm hi u v  đ c tr ng th  lo i trấ ấ ề ư ể ề ặ ư ể ạ ước khi đ c, v  b i c nh xãọ ề ố ả  

h i, văn hóa khi sáng tác, nh ng thông tin v  ti u s , nh ng câu chuy n v  con ngộ ữ ề ể ử ữ ệ ề ườ  i,

nh ng giai tho i văn chữ ạ ương c a tác gi , ho c là nh ng đánh giá, nh n xét c a nh ngủ ả ặ ữ ậ ủ ữ  

đ c gi  khác khi đ c tác ph m  y. Nh  v y khi c m m t quy n sách trên tay, đ c giộ ả ọ ẩ ấ ư ậ ầ ộ ể ộ ả 

có kinh nghi m s  không ng u nghi n đ c ngay. H  có th  nhìn vào tiêu đ  ­ ệ ẽ ấ ế ọ ọ ể ề Ng n ọ  

đèn mờ (Nguy n Thanh Hùng) c a văn b n. H  nhìn vào tên tác gi  g n v i tác ph mễ ủ ả ọ ả ắ ớ ẩ  – xa l  hay thân thu c, đã quen ch a hay th c s  m i g p l n đ u. H  nhìn lạ ộ ư ự ự ớ ặ ầ ầ ọ ướt qua xem dung lượng dài ng n th  nào, ít hay nhi u đ i tho i. H  quan tâm xem m c l cắ ế ề ố ạ ọ ụ ụ  

có bao nhiêu ph n. H  l t qua m t s  trang, nhìn vào các đo n nh …Nh ng y u tầ ọ ậ ộ ố ạ ỏ ữ ế ố này s  giúp h  g i l i nh ng hi u bi t có liên quan, t o tâm th  s n sàng cho vi cẽ ọ ợ ạ ữ ể ế ạ ế ẵ ệ  

đ c, làm d  dàng hóa quá trình đ c hi u, khi n đ c gi  tọ ễ ọ ể ế ộ ả ương tác sâu s c v i văn b nắ ớ ả  trong quá trình đ c, t o ra nh ng k t n i, nh ng suy lu n sâu s c, t  đó đ t đọ ạ ữ ế ố ữ ậ ắ ừ ạ ược m cụ  đích l n nh t đ t ra c a vi c đ c – đó là hi u đớ ấ ặ ủ ệ ọ ể ược văn b n. Nh ng đáng ti c làả ư ế  

nh ng đ c gi  thi u kinh nghi m, thi u kĩ năng nh  m t s  h c sinh lữ ộ ả ế ệ ế ư ộ ố ọ ườ ọ ạ  i đ c l i

thường b  qua khâu này.ỏ

b. 

   Rèn kĩ năng trong khi đ c hi u m t tác ph m  ọ ể ộ ẩ  

S  tr i nghi m đ c hi u ch  th c s  di n ra khi b n đ c b t đ u tự ả ệ ọ ể ỉ ự ự ễ ạ ọ ắ ầ ương tác v iớ  văn b n. T t nhiên nh ng tri th c n n v n ti p t c đả ấ ữ ứ ề ẫ ế ụ ược huy đ ng, song đây là giaiộ  

đo n đ c th  hi n rõ nh t b n ch t ph c t p, năng đ ng, phát tri n không ng ng c aạ ọ ể ệ ấ ả ấ ứ ạ ộ ể ừ ủ  hành đ ng đ c và s  sáng t o c a ch  th  đ c   m i phộ ọ ự ạ ủ ủ ể ọ ở ọ ương di n. Các thao tác tệ ư duy, các kh  năng nh n th c, siêu nh n th c, các cung b c c m xúc …đan xen, ph cả ậ ứ ậ ứ ậ ả ứ  

h p vào nhau đ  giúp ngợ ể ườ ọi đ c ph n h i l i văn b n. Tuy v y, chúng tôi có th  đ aả ồ ạ ả ậ ể ư  

ra nh ng hành đ ng c  b n mà h c sinh c n đữ ộ ơ ả ọ ầ ược tr i nghi m trong quá trình đ c nhả ệ ọ ư sau:

*  Gi i mã, nh n bi t nh ng thông tin và đ c đi m chính v  văn b n.ả ậ ế ữ ặ ể ề ả

Gi i mã ngôn t  là bả ừ ước quan tr ng đ u tiên giúp ngọ ầ ườ ọi đ c thâm nh p vào thậ ế 

gi i thông tin c a văn b n. Kh  năng đ c trôi ch y t ng là tiêu đi m nghiên c u đớ ủ ả ả ọ ả ừ ể ứ ể phát tri n năng l c đ c hi u văn b n văn h c, đ c bi t là đ i tể ự ọ ể ả ọ ặ ệ ố ượng h c sinh ti u h c.ọ ể ọ  Còn v i h c sinh THPT và đ c bi t h c sinh chuyên văn, kh  năng gi i mã v  c  b nớ ọ ặ ệ ọ ả ả ề ơ ả  

đã hoàn thi n, đ i v i nh ng mã ngôn ng  không quen thu c, có th  d a vào văn c nhệ ố ớ ữ ữ ộ ể ự ả  

và ch  đ ng tìm ki m, v n d ng các ngu n thông tin h  tr , t  đó hi u ngôn t  c aủ ộ ế ậ ụ ồ ỗ ợ ừ ể ừ ủ  văn b n, n m b t đả ắ ắ ược nghĩa các t  khó (Các t  Hán Vi t, các t  mang nghĩa đ c bi từ ừ ệ ừ ặ ệ  trong văn c nh, các đi n tích, đi n c …); Xác đ nh c u trúc t ng th  c a văn b n nhả ể ể ố ị ấ ổ ể ủ ả ư 

th  lo i, b  c c, đ  tài…; Xác đ nh các chi ti t hình  nh, t  ng , đo n văn quan tr ngể ạ ố ụ ề ị ế ả ừ ữ ạ ọ  

t p trung th  hi n ch  đ  văn b n. Ngậ ể ệ ủ ề ả ườ ọi đ c cũng không được b  qua khâu gi iỏ ả  nghĩa nh ng t  khó, ch a bi t, n u trữ ừ ư ế ế ường h p t  khó đã có đánh d u đ  gi i thích ợ ừ ấ ể ả ở 

cu i sách thì đ c đố ọ ược d  dàng, trễ ường h p t  khó đó không đợ ừ ược c t nghĩa ta cũngắ  

c n có nh ng sách, công c  gi i mã nh : T  đi n, google, thu t ng  văn h c…M tầ ữ ụ ả ư ừ ể ậ ữ ọ ộ  

đ c gi  thành th o h  s  không b  qua khâu quan tr ng này. H  cũng không đ c cácộ ả ạ ọ ẽ ỏ ọ ọ ọ  thông tin đó thu n túy là phát lên tín hi u âm thanh t  câu ch  H  bi t g n n i dungầ ệ ừ ữ ọ ế ắ ộ  chú thích, gi i nghĩa đó vào các t  ng , đi n tích, đi n c  đang hi n lên trang văn b nả ừ ữ ể ể ố ệ ả  

đ  xem th c s  kí hi u ch  vi t và tín hi u âm thanh đó là gì t  đó ngể ự ự ệ ữ ế ệ ừ ườ ọ ẽ  i đ c s  lý

gi i đả ược nghĩa văn b n, tránh trả ường h p đ c xong văn b n m i quay ra tìm t  khóợ ọ ả ớ ừ  

đ  gi i nghĩa lúc  y văn b n đi m t n i, chú thích, t  khó đi m t n o s  không h  trể ả ấ ả ộ ơ ừ ộ ẻ ẽ ỗ ợ cho quá trình đ  đ c và hi u để ọ ể ược văn b n. ả

Tuy nhiên,   m i th  lo i có cách gi i mã, nh n bi t thông tin, đ c đi m chínhở ỗ ể ạ ả ậ ế ặ ể  

c a văn b n không gi ng nhau. Ví d  trong quá trình đ c th  tr  tình ta c n chú ý đ nủ ả ố ụ ọ ơ ữ ầ ế  

th  th , ch  th  tr  tình, c m xúc, âm hể ơ ủ ể ữ ả ưởng ch  đ o; Đ c truy n c n nh n di nủ ạ ọ ệ ầ ậ ệ  

được tình hu ng truy n, nhân v t chính, n m các s  ki n tiêu bi u…Trong khi đó, v iố ệ ậ ắ ự ệ ể ớ  văn b n thông tin, m t trong s  nh ng yêu t  đáng quan tâm khi gi i mã v  đ c đi mả ộ ố ữ ố ả ề ặ ể  hình th c   trình bày nh : cách th c t  ch c văn b n thành t ng chứ ư ứ ổ ứ ả ừ ương, ph n hayầ  

nh ng đo n nh  có liên k t v i nhau theo quan h  nhân – qu , so sánh, li t kê, phânữ ạ ỏ ế ớ ệ ả ệ  

lo i…v i nh ng tiêu đ , ti u m c mang tính ch t khái quát giúp ngạ ớ ữ ề ể ụ ấ ườ ọi đ c d  theoễ  dõi, cũng gi ng nh  văn b n văn h c, văn b n thông tin cũng có nhi u th  lo i, triố ư ả ọ ả ề ể ạ  

th c n n v  các th  lo i c  th  có đ nh hứ ề ề ể ạ ụ ể ị ướng quan tr ng trong su t quá trình đ cọ ố ọ  

b n trong quá trình đ c. ả ọ

Tuy nhiên t p trung c n đi kèm v i có kĩậ ầ ớ   thu t đ c. K  thu t ph i đậ ọ ỹ ậ ả ược rèn luy n thệ ường xuyên đ  đ t để ạ ược hi u qu  t t nh t. trong khi đ c, có m t s  đi mệ ả ố ấ ọ ộ ố ể  

b n c n ph i chú ý:ạ ầ ả

+ Đ c b ng m t và óc ch  không đ c b ng mi ng.ọ ằ ắ ứ ọ ằ ệ

+ Tránh đ c nh y tr  l i quá nhi u.ọ ả ở ạ ề

+ Chuy n đ ng m t theo chi u th ng đ ng khi đ c.ể ộ ắ ề ẳ ứ ọ

+ Đ c v i t c đ  bi n đ i: Đo n nào quan tr ng thì đ c ch m, đ c kĩ; đo n nàoọ ớ ố ộ ế ổ ạ ọ ọ ậ ọ ạ  không quan tr ng thì đ c nhanh, đ c lọ ọ ọ ướt

+ C  g ng hi u ý nghĩa c a c  đo n văn, đ ng đ  ý đ n t , đ n câu.ố ắ ể ủ ả ạ ừ ể ế ừ ế

+ T p đ c nhanh, n m và thâu tóm nhanh cái ch  y u, cái c  b n c a v n đ ậ ọ ắ ủ ế ơ ả ủ ấ ề

B n cũng nên luy n t p đ  tăng d n t c đ  đ c. Tuy nhiên đ c nhanh không cóạ ệ ậ ể ầ ố ộ ọ ọ  nghĩa là đ c ng u nghi n, v i vàng mà đ c nhanh là tóm th t nhanh, đ , đúng n iọ ấ ế ộ ọ ậ ủ ộ  dung. B n nên phán đoán trạ ước khi đ c, n u đã có m c đích đ c thì ph n nào quanọ ế ụ ọ ầ  

tr ng b n đ c k , ph n nào không quan tr ng b n đ c lọ ạ ọ ỹ ầ ọ ạ ọ ướt qua, tránh l i đ c tràn lanố ọ  

t n th i gian. Đ  rèn t c đ  đ c, b n hãy l y m t quy n sách, ch n m t trang đ cố ờ ể ố ộ ọ ạ ấ ộ ể ọ ộ ọ  

th t nhanh sau đó ghi ra nh ng n i dung mà b n tóm đậ ữ ộ ạ ược. Đ c l i l n n a đ  xemọ ạ ầ ữ ể  mình đã ghi đ , đúng n i dung ch a. Rèn luy n nh  th  thủ ộ ư ệ ư ế ường xuyên ch c ch n b nắ ắ ạ  

s  nâng cao t c đ  đ c c a mình, ti p thu ki n th c nhanh h n.ẽ ố ộ ọ ủ ế ế ứ ơ

* Tích c c t  duy khi đ cự ư ọ

­ Hình dung, tưởng tượng

Đây được xem là công c  h u hi u mà đ c gi  có kĩ năng s  d ng trong quáụ ữ ệ ộ ả ử ụ  trình đ c hi u m t văn b n. Nh ng kí hi u n m ph ng d t trên trang gi y nh  có hìnhọ ể ộ ả ữ ệ ằ ẳ ẹ ấ ờ  dung và tưởng tượng mà tr  nên có h n, s ng đ ng. Các nhà nghiên c u đ c trên thở ồ ố ộ ứ ọ ế 

gi i đã ch  ra r ng ngôn ng  có  nh hớ ỉ ằ ữ ả ưởng r t l n đ n vi c xây d ng các hình  nh tríấ ớ ế ệ ư ả  não. Ti n sĩ Ph m Th  Thu Hế ạ ị ương đã cho r ng: ằ Văn b n văn ch ả ươ ng là m t h  th ng ộ ệ ố  

m  v i c u trúc đa t ng, c u trúc ngôn t  là m t hi n h u v t ch t mà đ c gi  ti p ở ớ ấ ầ ấ ừ ộ ệ ữ ậ ấ ộ ả ế   xúc   ch ng đ u tiên. Phía sau h  th ng câu ch  k t d t nên văn b n ngôn t   y là ở ặ ầ ệ ố ữ ế ệ ả ừ ấ  

th  gi i hình t ế ớ ượ ng đ ượ c kh c h a s ng đ ng “th t h n c  ng ắ ọ ố ộ ậ ơ ả ườ i th t” mà chìa khóa ậ  

đ  m  cánh c a  y không gì khác, ph i b t đ u t  hình dung, t ể ở ử ấ ả ắ ầ ừ ưở ng t ượ  Đ c là quá ng ọ  trình nh p thân, đậ ượ ốc s ng cùng b u khí quy n v i nhân v t, chính hình dung tầ ể ớ ậ ưở  ng

tượng s  làm cho nhân v t đ y đ n h n, cho chúng dáng d p, hình hài, bẽ ậ ầ ặ ơ ấ ước ra t  tácừ  

ph m và giao ti p v i đ c gi  V y làm th  nào đ  hình dung và tẩ ế ớ ộ ả ậ ế ể ưởng tượng trong quá trình đ c hi u văn b n? Đây là m t v n đ  không d  tr  l i. H c sinh khi đ cọ ể ả ộ ấ ề ễ ả ờ ọ ọ  

m t văn b n có th  t  t o ra trong tâm trí mình m t b c tranh, m t hoàn c nh mà   đóộ ả ể ự ạ ộ ứ ộ ả ở  nhân v t, s  ki n văn b n đang di n ra, r i t  đó ngậ ự ệ ả ễ ồ ừ ườ ọi đ c liên t c đ t ra nh ng câuụ ặ ữ  

h i đ  khuy n khích nh ng hình  nh trong tỏ ể ế ữ ả ưởng tượng được ti p di n. Có nh  v yế ễ ư ậ  quá trình đ c hi u m i hi u qu , n i dung văn b n đọ ể ớ ệ ả ộ ả ược ghi nh  sâu s c và có  nớ ắ ấ  

tượng lâu dài. Ví d  khi đ c c nh ch  D u ph i bán con, bán chó đ  l y ti n n p s uụ ọ ả ị ậ ả ể ấ ề ộ ư  tôi c  hình dung ra c nh tứ ả ượng đau lòng c a hai m  con khi ch  đ a cái Tý sang nhàủ ẹ ị ư  Ngh  Qu  Đó là c nh m t ngị ế ả ộ ười m  đang đ t t ng khúc ru t, xót xa nh  ch t đi s ngẹ ứ ừ ộ ư ế ố  

l i khi ph i bán đ a con gái ngoan, hi u chuy n, m t bên là đ a tr  đáng thạ ả ứ ể ệ ộ ứ ẻ ương v aừ  cúi xu ng nh t nh ng h t c m chó, v a ràn r a nố ặ ữ ạ ơ ừ ụ ước m t khi bi t mình t  nay khôngắ ế ừ  

được tr  v  nhà. Hai hình  nh  y c  khi n tôi ám  nh khi đ c tác ph m này. Tở ề ả ấ ứ ế ả ọ ẩ ươ  ng

t  nh  v y, khi đ c ự ư ậ ọ V  nh t ợ ặ  c a Kim Lân, r t nhi u đ c gi  đã tủ ấ ề ộ ả ưởng tượng ra c nhả  

bu i sáng hôm sau t i nhà Tràng, trong không khí cái đói đe d a tang thổ ạ ọ ương thì nh ngữ  con người kh n kh   y v n c  hố ổ ấ ẫ ứ ướng v  ni m tin, hi v ng. B t đ u t  hình  nhề ề ọ ắ ầ ừ ả  trong óc Tràng hình  nh lá c  đ  sao vàng bay ph n ph t trên con đê S p. Cái hình  nhả ờ ỏ ầ ậ ộ ả  

y đã gieo vào tâm h n c a ba con ng i kh n khó  y khao khát s ng mãnh li t và

đ c gi  cũng có ni m tin hi v ng r ng gia đình h  s  thay đ i cu c s ng cùng v i sộ ả ề ọ ằ ọ ẽ ổ ộ ố ớ ự 

đ i đ i kì di u c a toàn dân t c. ổ ờ ệ ủ ộ

Kí ta c m nh n r t rõ ti ng lòng đ ng c m sâu s c c a đ i thi hào Nguy n Du v iả ậ ấ ế ồ ả ắ ủ ạ ễ ớ  

người con gái tài s c nh ng b c m nh Ti u Thanh thông qua ắ ư ạ ệ ể m nh gi y tàn ả ấ , nhà thơ 

nh  th  nghe th y ti ng khóc n c n  c a nàng, hi u đư ể ấ ế ứ ở ủ ể ượ ực s  ngh ch lý, tr  trêu c aị ớ ủ  bao k  tài t  giai nhân trong xã h i phong ki n, qua đó lên ti ng đòi quy n s ng quy tẻ ử ộ ế ế ề ố ế  

li t cho cái đ p, cái tài trong cái xã h i mà tài năng và s c đ p b  d p vùi, gh  l nh.ệ ẹ ộ ắ ẹ ị ậ ẻ ạ  

T  ti ng khóc, s  tri âm c a Nguy n Du h c sinh có th  k t n i v i câu chuy n gi aừ ế ự ủ ễ ọ ể ế ố ớ ệ ữ  

Bá Nha v i T  K  Khi ti ng đàn c a Bá Nha vang lên là T  K  có th  nghe th uớ ử ỳ ế ủ ử ỳ ể ấ  

ti ng lòng c a ngế ủ ườ ại b n, khi thì nh  đăng s n, lúc l i nh  l u th y. Đ  r i, v i Báư ơ ạ ư ư ủ ể ồ ớ  Nha ch  có T  K  m i tr  thành tri âm, đ n khi T  K  m t, Bá Nha đ p cây đàn khôngỉ ử ỳ ớ ở ế ử ỳ ấ ậ  

bao gi  đánh đàn n a b i không bao gi  có ai đó có th  tri âm v i ti ng đàn c a ôngờ ữ ở ờ ể ớ ế ủ  

nh  ngư ườ ại b n đã qua đ i. Cùng ch  đ  đ ng c m, tri âm nh  th  h c sinh hoàn toànờ ủ ề ồ ả ư ế ọ  

có th  k t n i v i ti ng lòng đ ng c m để ế ố ớ ế ồ ả ược rung lên c a T  H u v i b c ti n b iủ ố ữ ớ ậ ề ố  Tiên Đi n năm x a:ề ư

Ti ng th  ai đ ng đ t tr i ế ơ ộ ấ ờ Nghe nh  non n ư ướ ọ c v ng l i ngàn thu ờ

Nghìn năm sau nh  Nguy n Du ớ ễ

Ti ng th ế ươ ng nh  ti ng m  ru nh ng ngày ư ế ẹ ữ

Kính g i c  Nguy n Du ử ụ ễ  – T  H uố ữ

M t ví d  khác, khi h c sinh đ c tác ph m ộ ụ ọ ọ ẩ Cô gà mái x ng chu ng ổ ồ  c a nhà vănủ  HWang Sun mi, các em s  vô cùng  n tẽ ấ ượng b i cô gà mái t  đ t cho mình cái tên làở ự ặ  

M m Lá có m t ầ ộ ước m  đơ ược đ  và  p nh ng qu  tr ng xinh xinh. Đó là khao khát,ẻ ấ ữ ả ứ  

là ước m  mãnh li t c a cô gà. Và cu i cùng, cô đã m nh d n tìm cách thoát ra kh iơ ệ ủ ố ạ ạ ỏ  môi trường quen thu c c a mình đ  ph u l u, tìm ki m ộ ủ ể ư ư ế ước m , d u ch ng đơ ẫ ặ ườ  ngtìm ki m m  ế ơ ước th t gian nan và vô cùng kh c li t nh ng cô quy t tâm không baoậ ố ệ ư ế  

gi  t  b  Và cu i cùng cô đã đ t đờ ừ ỏ ố ạ ượ ước  c m , cô đã  p tr ng d u đó không ph i cáiơ ấ ứ ẫ ả  

tr ng do cô t  sinh ra, nh ng cô đã nuôi Đ u Xanh l n lên b ng tình yêu thứ ự ư ầ ớ ằ ương âu 

y m h n c  c a m t ngế ơ ả ủ ộ ười m  dành cho con mình. Cu i cùng, d u ph i ch u đ ngẹ ố ẫ ả ị ự  

n i cô đ n, d u ph i đ i di n v i th c t  khó tránh kh i cái ch t nh ng M m Láỗ ơ ẫ ả ố ệ ớ ự ế ỏ ế ư ầ  

ch a bao gi  th y h i h n vì chuy n ph u l u, ch a bao gi  h i ti c vì mình đã mư ờ ấ ố ậ ế ư ư ư ờ ố ế ơ 

c và quy t tâm th c hi n nó. T  văn b n này h c sinh có th  k t n i v i tác ph m

r t n i ti ng khác là ấ ổ ế Nhà gi  kim ả  c a nhà văn Paulo Cocelho. Câu chuy n k  v  m tủ ệ ể ề ộ  

c u bé chăn c u, không ch u b ng lòng v i hi n th c bình yên, th m chí có kh  năngậ ừ ị ằ ớ ệ ự ậ ả  khá gi  đó là su t ngày lùa đàn c u đi chăn r i nhâm nhi nh ng ng m rả ố ừ ồ ữ ụ ượu vang đ ,ỏ  làm b n v i nh ng cu n sách và m  v  tr i sao, cô gái con ông ch  c a quán mà c uạ ớ ữ ố ơ ề ờ ủ ủ ậ  

thường đ a c u đ n đ  xén lông bán. M t ngày kia, gi c m  đi tìm kho báu c  thôiư ừ ế ể ộ ấ ơ ứ  thúc c u và cu i cùng c u đã b  l i t t c  đ  lên đậ ố ậ ỏ ạ ấ ả ể ường th c hi n khao khát đó. C uự ệ ậ  

đã tr  thành nh ng k  lang thang, th m chí m t tr ng, không còn kh  năng v  đở ữ ẻ ậ ấ ắ ả ề ượ  cquê hương nh ng c u v n quy t tâm, ch p nh n làm l i sau th t b i và cu i cùng c uư ậ ẫ ế ấ ậ ạ ấ ạ ố ậ  

đã đ t đạ ượ ước  c m  m t cách ngo n m c. C  hai câu chuy n đ u thôi thúc con ngơ ộ ạ ụ ả ệ ề ườ  i

ta đi tìm ki m ế ước m  và n  l c đ  đ t đơ ỗ ự ể ạ ược nó, cho dù có th t b i, cho dù có gianấ ạ  

kh  đ n m y cũng không bao gi  b n ph i h i ti c. ổ ế ấ ờ ạ ả ố ế

Quá trình b n đ c t  k t n i nh  v y trong khi đ c hi u m t văn b n văn h cạ ọ ự ế ố ư ậ ọ ể ộ ả ọ  

s  giúp b n đ c t o ra s  c ng hẽ ạ ọ ạ ự ộ ưởng c m xúc, n i nh p c u giao ti p linh di u gi aả ố ị ầ ế ệ ữ  

b n đ c h c sinh v i th y cô v i tác gi  Đây chính là đi u quan tr ng nh t đ  mạ ọ ọ ớ ầ ớ ả ề ọ ấ ể ở 

r ng v n đ c cho các em, cho ch t văn cho các bài vi t c a h c sinh – đi u mà đang làộ ố ọ ấ ế ủ ọ ề  

v n đ  th  thách, gian nan nh t v i h c sinh chuyên văn hi n gi  ấ ề ử ấ ớ ọ ệ ờ

­ D  đoánự

Mu n tr  thành m t đ c gi  năng đ ng, sáng t o h c sinh không th  ch  bi t bố ở ộ ộ ả ộ ạ ọ ể ỉ ế ị 

đ ng theo dõi di n bi n trong văn b n mà ph i luôn luôn đ a ra nh ng d  đoán đ  cóộ ễ ế ả ả ư ữ ự ể  

th  ti m c n d n t i văn b n. Có r t nhi u cách s  đoán, có th  d  đoán t  tiêu để ệ ậ ầ ớ ả ấ ề ự ể ự ừ ề 

c a văn b n đ n các tình ti t di n bi n trong văn b n hay là d  đoán cách k t thúc c aủ ả ế ế ễ ế ả ự ế ủ  văn b n. Ch ng h n khi đ c tiêu đ  truy n ả ẳ ạ ọ ề ệ Cô gà mái x ng chu ng ổ ồ , m t truy n dàiộ ệ  

n i ti ng c a nhà văn Hwang Su mi, đ c gi  có th  đoán đ nh câu chuy n k  v  m tổ ế ủ ộ ả ể ị ệ ể ề ộ  

cô gà mái đ y cá tính, thích t  do, phiêu l u và r t m nh m  nh ng khi đ c d  đoánầ ự ư ấ ạ ẽ ư ọ ự  

y có ph n không chính xác vì cô gà l i là m t cá th  r t tình c m, giàu tình yêu

thương và giàu ước khát  v ng, r t đáng trân tr ng. Hay đ c truy n ng n ọ ấ ọ ọ ệ ắ Đào t u ẩ , 

m t truy n ng n c a tác gi  ngộ ệ ắ ủ ả ười Anh, đ c gi  có th  d  đoán r ng đây có l  là m tộ ả ể ự ằ ẽ ộ  câu chuy n trinh thám. Ch c có m t k  vi ph m pháp lu t, b  săn đu i ráo ri t đangệ ắ ộ ẻ ạ ậ ị ổ ế  tìm cách tr n thoát, m t câu chuy n nh  v y h n s  có r t nhi u tình ti t b t ng , gâyố ộ ệ ư ậ ẳ ẽ ấ ề ế ấ ờ  thót tim. Song đ n v i tác ph m ta l i hoàn toàn b  b t ng  Vì tác ph m l i k  v  m tế ớ ẩ ạ ị ấ ờ ẩ ạ ể ề ộ  anh chàng tên là Roger đã th c hi n m t cu c đào t u r t ngo n m c trự ệ ộ ộ ẩ ấ ạ ụ ước m t ngộ ườ  i

ph  n  b ng cách đeo m t n  ga lăng, l ch thi p khi n cho ngụ ữ ằ ặ ạ ị ệ ế ười ph  n  kia cu iụ ữ ố  cùng ph i r  sang m t hả ẽ ộ ướng khác. 

V y d  đoán có khi trúng, khi  y b n s  ch ng t  mình là đ c gi  có tr iậ ự ấ ạ ẽ ứ ỏ ộ ả ả  nghi m , ho c đi u đó cho th y tác ph m r t quen thu c, ch a có gì m i m , đ c đáo.ệ ặ ề ấ ẩ ấ ộ ư ớ ẻ ộ  Còn n u d  đoán c a b n có đ  chênh ho c hoàn toàn đ i l p v i câu chuy n trongế ự ủ ạ ộ ặ ố ậ ớ ệ  văn b n thì h n s  đem l i cho b n r t nhi u thú v , b t ng  H n th  đi u đó cònả ẳ ẽ ạ ạ ấ ề ị ấ ờ ơ ế ề  giúp b n ng  ra nhi u hạ ỏ ề ướng suy nghĩ trong hành trình đi đ n vi c hi u th u đáo vế ệ ể ấ ề tác ph m. ẩ

Mu n d  đoán trong quá trình đ c hi u văn b n thì đ c gi  nên t  đ t ra choố ự ọ ể ả ộ ả ự ặ  mình nh ng câu h i nh : ữ ỏ ư

+  Nhân v t này t t hay x u?ậ ố ấ

+  Nhân v t  y trong tình hu ng này s  làm gì? Nói gì? Ph n  ng ra sao?ậ ấ ố ẽ ả ứ

+ K t thúc c a câu chuy n s  nh  th  nào?ế ủ ệ ẽ ư ế

+ Mình mong mu n truy n k t thúc ra sao?ố ệ ế

Nh ng câu h i nh  v y s  đem đ n cho b n đ c nh ng hi u qu  b t ng , cóữ ỏ ư ậ ẽ ế ạ ọ ữ ệ ả ấ ờ  khi d  đoán c a đ c gi  còn hay h n c , sáng t o h n c  nhà văn. Nh ng mu n dự ủ ộ ả ơ ả ạ ơ ả ư ố ự đoán được nh  v y, ngư ậ ườ ọi đ c c n ph i kích ho t t  duy, trí tu  c m xúc c a mình,ầ ả ạ ư ệ ả ủ  

nh p thân vào th  gi i ngh  thu t trong tác ph m. ậ ế ớ ệ ậ ẩ

* Giám sát thúc đ y quá trình đ c hi u ẩ ọ ể

Trong khi đ c hi u m t tác ph m b t kì ngoài chọ ể ộ ẩ ấ ương trình, h c sinh nói chungọ  

Kh  năng t  giám sát đ c hi u c a đ c gi  là ngả ự ọ ể ủ ộ ả ườ ọi đ c bi t t  đ t ra và tr  l iế ự ặ ả ờ  các câu h i: Tôi có th t s  hi u đi u tôi đang đ c không? Đi u tôi hi u v  văn b nỏ ậ ự ể ề ọ ề ể ề ả  này th c s  đúng đ n hay còn gì băn khoăn, suy nghĩ thêm? …Quá trình t  đ t nh ngự ự ắ ự ặ ữ  câu h i đó s  giúp b n đ c t p trung và thúc đ y vi c đ c hi u đã đúng hỏ ẽ ạ ọ ậ ẩ ệ ọ ể ướng hay 

c n đi u ch nh thay đ i. Vi c t  giám sát này không ch  quan tâm t i nh ng đi u đãầ ề ỉ ổ ệ ự ỉ ớ ữ ề  

được hi u đúng, hi u sâu v  văn b n mà còn c n chú ý t i c  nh ng đi u ng  nh n,ể ể ề ả ầ ớ ả ữ ề ộ ậ  sai l m, h i h t c a b n thân v  tác ph m. Đ t đ n m c đ  này, ngầ ờ ợ ủ ả ề ẩ ạ ế ứ ộ ườ ọi đ c m i th cớ ự  

s  tr  thành b n đ c đ c l p, không b  ph  thu c vào văn b n c a tác gi  hay nh ngự ở ạ ọ ộ ậ ị ụ ộ ả ủ ả ữ  

đ nh ki n, nh ng cách hi u c a ngị ế ữ ể ủ ười đi trước. T  đó h c sinh m i thoát kh i nh ngừ ọ ớ ỏ ữ  

d n d t c a ngẫ ắ ủ ười đi trước đ  t  mình tìm hi u m t văn b n đ c l p. Đi u này tránhể ự ể ộ ả ộ ậ ề  

được vi c đi sao chép, dùng văn m u c a h c sinh hi n nay. B i các em hoàn toàn cóệ ẫ ủ ọ ệ ở  

th  t  mình đ c hi u để ự ọ ể ược b t kì m t văn b n nào ngoài chấ ộ ả ương trình mà không c nầ  giáo viên hướng d n. Đó ch ng ph i cái đích cao nh t c a vi c d y đ c hi u hi n nayẫ ẳ ả ấ ủ ệ ạ ọ ể ệ  

* S  d ng các chi n thu t trong quá trình đ cử ụ ế ậ ọ

Vai trò c a các chi n thu t đ i v i đ c hi u văn b n văn h c đã đủ ế ậ ố ớ ọ ể ả ọ ược các nhà nghiên c u ch ng minh rõ ràng. B i v y   đây chúng tôi không đi sâu vào gi i thíchứ ứ ở ậ ở ả  khái ni m chi n thu t hay gi i thích cách th c hi n t ng chi n thu t trong quá trìnhệ ế ậ ả ự ệ ừ ế ậ  

đ c. Chúng tôi ch  đ a ra đ nh họ ỉ ư ị ướng trong quá trình đ c giáo viên nên họ ướng d n h cẫ ọ  sinh s  d ng các chi n thu t đ c hi u cho hi u qu  nh t. H  th ng các chi n thu tử ụ ế ậ ọ ể ệ ả ấ ệ ố ế ậ  

r t phong phú, tùy theo m i đ c gi , tùy b i c nh và văn b n mà ch n chi n thu t choấ ỗ ộ ả ố ả ả ọ ế ậ  phù h p nh t. H  th ng chi n thu t là m t ngân hàng m  r t phong phú, do v y giáoợ ấ ệ ố ế ậ ộ ở ấ ậ  viên thường xuyên b  sung cho h c sinh l p chuyên c a mình nh ng chi n thu t đ cổ ọ ớ ủ ữ ế ậ ọ  

hi u đ  giúp các em h c sinh có kh  năng áp d ng r ng rãi tùy theo văn b n cho phùể ể ọ ả ụ ộ ả  

h p. Theo ợ tác gi  Ph m Th  Thu Hả ạ ị ương trong cu n ố Đ c hi u và chi n thu t đ c ọ ể ế ậ ọ  

hi u văn b n trong nhà tr ể ả ườ ng ph  thông ổ  đã đ  ra nh ng chi n thu t đ c hi u vănề ữ ế ậ ọ ể  

b n c n thi t có th  trang b  cho ngả ầ ế ể ị ườ ọi đ c, nh  là m t công c  h u hi u trong vi cư ộ ụ ữ ệ ệ  

đ c và hi u văn b n, đó là:ọ ể ả

1. Đánh d u và ghi chú bên lấ ề

2. T ng quan v  văn b nổ ề ả

3. Công tác ghi chú

4. Cu c giao ti p văn h cộ ế ọ

5. Câu h i k t n i, t ng h pỏ ế ố ổ ợ

Nh ng chi n thu t trên có th  coi là nh ng công c , “m o” c  b n đ  ngữ ế ậ ể ữ ụ ẹ ơ ả ể ườ ạ  i d y,

ngườ ọi h c có th  v n d ng trong vi c khai thác m t văn b n văn h c. ể ậ ụ ệ ộ ả ọ

Có th  th y, con để ấ ường đi vào văn b n văn h c có r t nhi u ng , nhi u cách ti pả ọ ấ ề ả ề ế  

c n khác nhau. Nói nh  Luis Borges ­ ngậ ư ười kh i th  nh ng cách đ c khác v i sách ­ả ị ữ ọ ớ  

đã nói: M t n n văn h c khác v i n n văn h c khác không ph i   văn b n mà   cách ộ ề ọ ớ ề ọ ả ở ả ở  

th c mà nó đ ứ ượ c đ c ọ  Nh ng phữ ương pháp, nh ng cách đ c khác nhau s  đem l iữ ọ ẽ ạ  

nh ng cách hi u khác nhau cho văn b n.ữ ể ả

c. 

   Rèn kĩ năng sau khi đ c hi u m t tác ph m  ọ ể ộ ẩ  

Các ho t đ ng sau khi đ c c a h c sinh THPT là vô cùng quan tr ng b i qua đóạ ộ ọ ủ ọ ọ ở  

ch ng t  ngứ ỏ ườ ọi đ c đã hi u văn b n đ c   m c đ  nh  th  nào? N u hi u sâu s c,ể ả ọ ở ứ ộ ư ế ế ể ắ  

th u đáo s  đem đ n nh ng ph n h i có giá tr , cũng nh  nh ng đánh giá và v n d ngấ ẽ ế ữ ả ồ ị ư ữ ậ ụ  xác đáng. Sau khi đ c không ch  là quá trình “nghi m thu” k t qu  đ c mà còn là lúcọ ỉ ệ ế ả ọ  

c  quá trình đ c và chi n thu t đ c đả ọ ế ậ ọ ược nhìn l i. B n đ c h c sinh chuyên văn khôngạ ạ ọ ọ  

ch  c n hi u văn b n đang đ c mà còn c n chú ý m c tiêu lâu dài c a vi c đ c là trỉ ầ ể ả ọ ầ ụ ủ ệ ọ ở thành nh ng đ c gi  có kh  năng đ c l p. Sau đây là m t s  đ nh hữ ộ ả ả ộ ậ ộ ố ị ướng c a chúng tôiủ  cho h c sinh phát huy đọ ược năng l c đ c hi u văn b n văn h c sau khi đ c xong vănự ọ ể ả ọ ọ  

b n đó:ả

*  S  d ng h  s  đ c hi uử ụ ồ ơ ọ ể

­ Gi i thi u v  h  s  đ c – hi uớ ệ ề ồ ơ ọ ể

H  s  đ c chính là m t lo i h  s  h c t p, là b  s u t p có m c đích và có tồ ơ ọ ộ ạ ồ ơ ọ ậ ộ ư ậ ụ ổ 

ch c nh ng ho t đ ng đ c c a h c sinh. H  s  đ c ph n ánh quá trình đ c c a h cứ ữ ạ ộ ọ ủ ọ ồ ơ ọ ả ọ ủ ọ  sinh t  đó làm hi n di n b c chân dung và s  trừ ệ ệ ứ ự ưởng thành c a đ c gi  S  đ  đ củ ộ ả ơ ồ ọ  

hi n th  m t cách chân th c và c  th  nh ng thông tin v  quá trình đ c do v y s  làể ị ộ ự ụ ể ữ ề ọ ậ ẽ  căn c  xác th c đ  giáo viên đánh giá v  năng l c đ c hi u c a h c sinh   nh ng th iứ ự ể ề ự ọ ể ủ ọ ở ữ ờ  

đi m khác nhau trong su t quá trình h c t p, t  đó có nh ng ph n h i, đi u ch nhể ố ọ ậ ừ ữ ả ồ ề ỉ  thích h p cho h c sinh.ợ ọ

H  S  đ c th  hi n tích h p quá trình đ c và quá trình vi t c a h c sinh, vì thồ ơ ọ ể ệ ợ ọ ế ủ ọ ế đây còn là cách th c quan tr ng đ  h c sinh phát tri n c  hai năng l c này. ứ ọ ể ọ ể ả ự

H  s  đ c còn là m t cách ph n h i c a h c sinh v  văn b n, m t cách giám sátồ ơ ọ ộ ả ồ ủ ọ ề ả ộ  quá trình đ c và s  hi u c a b n thân nh  th  nào v  văn b n m t cách hi u qu  Tọ ự ể ủ ả ư ế ề ả ộ ệ ả ừ 

đó có th  đi u ch nh hể ề ỉ ướng ngườ ọi đ c là h c sinh chuyên văn tr  thành nh ng b nọ ở ữ ạ  

đ c đ c l p và sáng t o nh t.ọ ộ ậ ạ ấ

H  s  đ c đồ ơ ọ ược th  hi n dể ệ ưới nhi u hình th c sáng t o song c n ph n ánhề ứ ạ ầ ả  

được nh ng thông tin c  b n nh : ữ ơ ả ư Tên văn b n đã đ c, hành trình đ c văn b n, s ả ọ ọ ả ự 

t ươ ng tác c a ng ủ ườ ọ i đ c v i các ch  th  đ c khác, nh ng s  thay đ i, tr ớ ủ ể ọ ữ ự ổ ưở ng thành  

c a ng ủ ườ ọ i đ c sau khi t ươ ng tác v i văn b n và các ch  th  đ c khác ớ ả ủ ể ọ  

*  Các bướ ậc l p h  s  đ c – hi uồ ơ ọ ể

­  Giáo viên hướng d n h c sinh hi u đẫ ọ ể ược vai trò c a h  s  đ c hi uủ ồ ơ ọ ể

H c sinh c n hi u đọ ầ ể ược khái ni m, đ c bi t hi u đệ ặ ệ ể ược giá tr  s  d ng c a côngị ử ụ ủ  

c  này. Nh n th c đụ ậ ứ ượ ầc t m quan tr ng c a v n đ  h c sinh m i có ý th c ghi chép,ọ ủ ấ ề ọ ớ ứ  chia s  m t cách nghiêm túc v  quá trình đ c và k t qu  đ c m t cách trung th c vàẻ ộ ề ọ ế ả ọ ộ ự  

thường xuyên, tích c c, nh  đó mà h c sinh có kh  năng thi t l p và s  d ng h  sự ờ ọ ả ế ậ ử ụ ồ ơ 

m t cách hi u qu  nh t. ộ ệ ả ấ

­  Giáo viên th ng nh t c u trúc, các n i dung và hình th c trình bày trongố ấ ấ ộ ứ  

h  s  đ c hi u. ồ ơ ọ ể

C u trúc, n i dung và hình th c trình bày c a s  đ  đ c hi u đ i v i các tácấ ộ ứ ủ ơ ồ ọ ể ố ớ  

ph m ngoài chẩ ương trình, l n đ u tiên các em đầ ầ ượ ươc t ng tác v i văn b n cũng cóớ ả  

nh ng đi m khác bi t so v i nh ng tác ph m quen thu c trong chữ ể ệ ớ ữ ẩ ộ ương trình. V y sauậ  đây là m u c u trúc chúng tôi g i ý. C u trúc này hoàn toàn có th  thay đ i theo t ngẫ ấ ợ ấ ể ổ ừ  giáo viên hay đ i tố ượng đ c gi  khác nhau. Sau đây là khung hộ ả ướng d n chung: ẫ

HÀNH TRÌNH Đ C HI U VĂN B N Ọ Ể Ả

1. Hoàn c nh g p g  c a tôi và văn b n ả ặ ỡ ủ ả

­ Tôi bi t đ n văn b n nh  th  nào? Vì sao văn b n l t vào “m t xanh” c a tôi? ế ế ả ư ế ả ọ ắ ủ  

­ Tôi l y văn b n t  ngu n nào? ấ ả ừ ồ

­  n t Ấ ượ ng c a tôi v  văn b n là gì?  ủ ề ả

2. S  t ự ươ ng tác c a tôi và văn b n ủ ả

­ Tôi mong mu n và d  đoán gì tr ố ự ướ c khi đ c văn b n? ọ ả

­ Nh ng tr i nghi m đ c hi u cho tôi nh ng kinh nghi m gì khi tìm hi u văn ữ ả ệ ọ ể ữ ệ ể  

b n? ả

­ Nh ng hình  nh  n t ữ ả ấ ượ ng, đáng nh  nh t l u gi  trong tâm trí tôi khi đ c văn ớ ấ ư ữ ọ  

b n là hình  nh nào? Vì sao? ả ả

­ Tôi đã huy đ ng nh ng chi n thu t nào khi đ c văn b n?  ộ ữ ế ậ ọ ả

­ K t qu  đ c c a tôi (Ghi l i ng n g n nh ng ý chính: N i dung văn b n là gì? ế ả ọ ủ ạ ắ ọ ữ ộ ả  

C u trúc c a văn b n ra sao? Nh ng chi ti t/ hình t ấ ủ ả ữ ế ượ ng nào đóng vai trò quan tr ng ọ   trong văn b n? Ý nghĩa, m c đích c a văn b n là gì? Nh ng đi u còn băn khoăn, ch a ả ụ ủ ả ữ ề ư  

th a mãn hay ch a hi u v  văn b n? D  đ nh gi i quy t nh ng băn khoăn đó b ng ỏ ư ể ề ả ự ị ả ế ữ ằ   cách nào? Tìm s  h  tr  t  các tài li u khác hay trao đ i v i các b n trên l p? ự ỗ ợ ừ ệ ổ ớ ạ ớ

3. Văn b n và s  chiêm nghi m c a tôi ả ự ệ ủ

­ Nh ng k t lu n t m th i c a tôi v  văn b n? (Ý nghĩa v  văn b n, đánh giá ữ ế ậ ạ ờ ủ ề ả ề ả   văn b n). Nh ng thay đ i c a tôi (kinh nghi m, hành đ ng, quan ni m, suy nghĩ) hay ả ữ ổ ủ ệ ộ ệ  

s  tr ự ưở ng thành trong kĩ năng đ c c a b n thân.  ọ ủ ả

­ Tôi quay tr  l i văn b n và có nh ng thay đ i gì sau khi nh n đ ở ạ ả ữ ổ ậ ượ c nh ng s ữ ự   trao đ i c a các ch  th  đ c khác?  ổ ủ ủ ể ọ

V  hình th c trình bày, h  s  đ c c n đề ứ ồ ơ ọ ầ ược g i ý theo hợ ướng m  đ  h c sinhở ể ọ  

có h ng thú sáng t o trong cách th  hi n, cũng nh  có th  quay tr  l i văn b n b t cứ ạ ể ệ ư ể ở ạ ả ấ ứ lúc nào đ  b  sung, đi u ch nh cách hi u c a b n thân. Qua đó giúp h c sinh hi uể ổ ể ỉ ể ủ ả ọ ể  

được b n ch t c a quá trình đ c hi u là quá trình t o nghĩa và phát tri n liên t c. ả ấ ủ ọ ể ạ ể ụ

Khi t o l p h  s  đ c h c sinh c n ch  đ ng và làm thạ ậ ồ ơ ọ ọ ầ ủ ộ ường xuyên t o thànhạ  

m t thói quen đ i v i b t c  văn b n nào độ ố ớ ấ ứ ả ược tr i nghi m và nên đả ệ ược chia s  v iẻ ớ  

cô và các b n cùng l p đ  nh n đạ ớ ể ậ ược nh ng ph n h i, đóng góp “làm đ y” h n choữ ả ồ ầ ơ  

vi c c t nghĩa, đ c hi u m i văn b n. Nh  v y s  đ  đ c không ch  là m t tài li uệ ắ ọ ể ỗ ả ư ậ ơ ồ ọ ỉ ộ ệ  

h c t p quan tr ng giúp phát tri n năng l c đ c hi u mà còn là m t công c  giúp h cọ ậ ọ ể ự ọ ể ộ ụ ọ  sinh rèn kĩ năng ph n h i và t  ph n h i. ả ồ ự ả ồ

*  S  d ng nh t kí đ c ử ụ ậ ọ

Nh t ký đ c hi u theo nghĩa thông thậ ọ ể ường là nh ng ghi chép hàng ngày vữ ề 

nh ng đi u mà ngữ ề ườ ọi đ c ti p nh n đế ậ ượ ừc t  sách. H c sinh có th  ghi l i nh ng suyọ ể ạ ữ  nghĩ c a mình vào nh ng t  gi y r i, gi y g n vào sách, vào m t cu n v  ho c nh ngủ ữ ờ ấ ờ ấ ắ ộ ố ở ặ ữ  hình th c khác có th  l u gi , đ c l i và ch nh s a sau th i gian đ c l n đ u tiên.ứ ể ư ữ ọ ạ ỉ ử ờ ọ ầ ầ  Ngoài ra, trong th i đ i công ngh  thông tin đem đ n nhi u ti n ích cho con ngờ ạ ệ ế ề ệ ườ  i,

nh t kí đ c c a h c sinh còn có th  đậ ọ ủ ọ ể ược đánh máy l i, l u trên các trang thông tinạ ư  

đi n t ,… Nh t kí đ c khác nh t kí đ i t    ch : ngệ ử ậ ọ ậ ờ ư ở ỗ ười vi t nh t kí v  cu n sách đãế ậ ề ố  

đ c hoàn toàn có th  chia s  và th o lu n v i m i ngọ ể ẻ ả ậ ớ ọ ười. Đó là n i h c sinh ghi chépơ ọ  

l i ý tạ ưởng, c m xúc, suy nghĩ, đánh giá, kinh nghi m s ng, tả ệ ố ưởng tượng,… đ   traoể  

đ i và th o lu n cùng các b n khi đ n l p.  ổ ả ậ ạ ế ớ

M i bài t p trong nh t kí đ c đỗ ậ ậ ọ ược người đ c luân phiên th c hi n đ  rènọ ự ệ ể  luy n các k  năng khác nhau trong su t quá trình đ c c  th :ệ ỹ ố ọ ụ ể

       ­ Hình  nh: “M i khi đ c, tôi ph i l u gi   m t hình   nh trong đ u tôi v   câuả ỗ ọ ả ư ữ ộ ả ầ ề  chuy n. Tôi có th  v  nó ra trong nh t ký đ c sách và chia s  v i các b n trong nhóm.ệ ể ẽ ậ ọ ẻ ớ ạ  

ra nó, và t i sao tôi l i mu n v  hình  nh đó”. Bài t p này giúp h c sinh th  hi n liênạ ạ ố ẽ ả ậ ọ ể ệ  

tưởng, tưởng tượng c a mình b ng hình  nh v  m t v n đ  trong câu chuy n màủ ằ ả ề ộ ấ ề ệ  mình tâm đ c và  n tắ ấ ượng sau khi đ c.  H c sinh v  hình  nh đó trong m t b c tranhọ ọ ẽ ả ộ ứ  

c  th  H c sinh thuy t minh ng n g n t i sao mình l i liên tụ ể ọ ế ắ ọ ạ ạ ưởng, tưởng tượng ra hình  nh đó khi đ c sách. Ph n gi i thích này có th  ghi chú tr c ti p trên hình  nhả ọ ầ ả ể ự ế ả  

ho c phía sau tranh. H c sinh mang tranh vào l p đ  trao đ i, chia s  và th o lu nặ ọ ớ ể ổ ẻ ả ậ  cùng v i các b n trong nhóm và gi a các nhóm trong l p.  ớ ạ ữ ớ

­ T  hay: “Tìm ra nh ng t  th c hay/ các t  m i, ng  nghĩnh có kh  năng miêuừ ữ ừ ự ừ ớ ộ ả  

t  cao mà tôi mu n s   d ng khi vi t; các t  d  nh m l n,…Vi t ra và chia s  trongả ố ử ụ ế ừ ễ ầ ẫ ế ẻ  nhóm.Tôi cũng ghi chú lý do ch n nh ng t  này và s  trang chúng xu t hi n đ  d  tìmọ ữ ừ ố ấ ệ ể ễ  

l i chúng”. Sau khi đ c, h c sinh t  do tìm ra nh ng t  ng  mà mình c m th y thú v ,ạ ọ ọ ự ữ ừ ữ ả ấ ị  

nh ng t  ng  mà b n thân còn c m th y khó hi u. Đ i v i t  hay, h c sinh gi i thíchữ ừ ữ ả ả ấ ể ố ớ ừ ọ ả  

b ng cách ghi chú lý do mình thích. Đ i v i t  m i,  ng  nghĩnh, h c sinh không tằ ố ớ ừ ớ ộ ọ ự 

gi i thích đả ược thì có th  tra c u ho c nêu c m nh n riêng c a mình v  nó. Đ i v i tể ứ ặ ả ậ ủ ề ố ớ ừ khó, h c sinh s  ghi l i v  trí dòng, s  trang đ  d  tìm và chia s  v i nhóm khi đ nọ ẽ ạ ị ố ể ễ ẻ ớ ế  

l p. ớ

­ H  s  nhân v t: “Nghĩ v  m t nhân v t yêu thích/lý thú ho c không thích. Vồ ơ ậ ề ộ ậ ặ ẽ 

s  đ  th  hi n cách th c tôi nghĩ v  hình dáng, hành đ ng, cách c  x , đi m thú vơ ồ ể ệ ứ ề ộ ư ử ể ị hay n i b t c a nhân v t đó”. H c sinh ch n m t nhân v t mà mình yêu thích và v  sổ ậ ủ ậ ọ ọ ộ ậ ẽ ơ 

đ  v  nhân v t đó. S  đ  có th  đồ ề ậ ơ ồ ể ược th  hi n b ng nhi u cách  th c khác nhau, tể ệ ằ ề ứ ừ 

đ n gi n đ n chi ti t. Đó có th  là s  đ  cây th  m c, hình dung v  nhân v t b ngơ ả ế ế ể ơ ồ ư ụ ề ậ ằ  hình  nh c  th  trong b c tranh kèm chú thích ho c s  đ  t  duy. Tùy năng l c, h cả ụ ể ứ ặ ơ ồ ư ự ọ  sinh có th  ch n cách th c th  hi n s  yêu thích c a mình v  nhân v t b ng nhi uể ọ ứ ể ệ ự ủ ề ậ ằ ề  cách. Đ i v i nhân v t mình không thích, h c sinh có th  v  hình  nh, s  đ  và ghiố ớ ậ ọ ể ẽ ả ơ ồ  chú đ c đi m v  nhân v t mà mình không thích. Nhân v t không thích qua suy nghĩặ ể ề ậ ậ  

c a h c sinh có th  là m t hình dáng không cân đ i, x u xí; cách c  x  thô l ,…Đ iủ ọ ể ộ ố ấ ư ử ỗ ố  

v i h c sinh không có năng l c tớ ọ ự ưởng tượng, năng khi u v  ho c s  đ  hóa ki n th c,ế ẽ ặ ơ ồ ế ứ  

h c sinh có th  s  d ng ngôn ng  đ  thuy t minh và chia s  trên l p v  nhân v t. ọ ể ử ụ ữ ể ế ẻ ớ ề ậ

­ Trình t  s  ki n: “Đôi khi tr t t  các s  ki n trong truy n t  ra đáng ghi nh ự ự ệ ậ ự ự ệ ệ ỏ ớ  Tôi có th   v   m t v  m t s  đ  chu i các hành đ ng và gi i thích vì sao tr t t  đóể ẽ ộ ẽ ộ ơ ồ ỗ ộ ả ậ ự  đáng nh ”. Bài t p này giúp h c sinh h   th ng các thông tin, s   ki n mà mình đ cớ ậ ọ ệ ố ự ệ ọ  

được thành m t s  đ  d  nh  H c sinh c n ph i tóm t t các thông tin, s  ki n chínhộ ơ ồ ễ ớ ọ ầ ả ắ ự ệ