PHẦN I . MỞ ĐẦU 1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI Không phải ngẫu nhiên mà lúc sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhắn nhủ với các thế hệ con cháu người Việt Nam như thế này: Dân ta phải biết sử ta Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam Sở dĩ như vậy là bởi, Người đã nhận thấy tầm quan trọng của lịch sử trong việc giáo dục, bồi dưỡng tâm hồn cho mỗi con người. Lịch sử đóng vai trò quan trọng trong đời sống xã hội, là công cụ giáo dục tình cảm, đạo đức, phẩm chất cho mỗi con người chúng ta. Đó là giáo dục lòng yêu nước, trung thành với dân tộc, với cách mạng, với Đảng… là việc noi gương người xưa để hành động trong ngày hôm nay. Nguyên Tổng Bí thư Đỗ Mười cũng đã từng khẳng định “Phải coi trọng giáo dục lịch sử dân tộc, phải coi lịch sử là tài liệu giáo khoa số một trong nhà trường, nếu không làm tốt giáo dục lịch sử, thanh thiếu niên sẽ chạy theo đồng tiền, chạy theo lợi ích khác, có hại cho sự nghiệp chung”. Trong lịch sử dân tộc, lịch sử địa phương là một bộ phận không thể tách rời. Lịch sử địa phương là biểu hiện của lịch sử dân tộc, là sự minh họa cho lịch sử dân tộc. Nó chứng minh sự phát triển hợp quy luật của địa phương trong sự phát triển chung của cả nước. Nó không chỉ giúp học sinh hiểu về mảnh đất, con người nơi mình chôn nhau cắt rốn, hun đúc niềm tự hào, giáo dục truyền thống yêu quê hương, đất nước mà còn giúp học sinh nhận thức sâu sắc lịch sử dân tộc. Mỗi sự kiện lịch sử luôn gắn với thời gian và không gian nhất định. Dù rằng các sự kiện đó có tính chất, quy mô và mức độ ảnh hưởng khác nhau. Nó chứng tỏ sự phát triển hợp quy luật của mỗi địa phương trong sự phát triển chung của cả nước. Mỗi sự kiện lịch sử luôn diễn ra ở một địa phương nhất định và là một bộ phận hợp thành làm phong phú cho lịch sử dân tộc, là cơ sở cho việc hình thành và cụ thể hóa một số nội dung cơ bản của lịch sử dân tộc. Do đó, lịch sử địa phương và lịch sử dân tộc luôn có mối quan hệ gắn bó với nhau, không thể tách rời nhau, bổ sung cho nhau để làm cho bức tranh cuộc sống sinh động, phong phú và hấp dẫn hơn. Lịch sử dân tộc được hình thành trên nền tảng khối lượng tri thức lịch sử địa phương đã được khái quát, tổng hợp ở mức độ cao. Tuy nhiên, không phải sự kiện lịch sử nào cũng được đưa vào sách lịch sử để dạy cho học sinh mà chỉ đưa vào những sự kiện quan trọng, có quy mô, tầm ảnh hưởng lớn đến sự phát triển chung. Những sự kiện đó gọi là lịch sử dân tộc. Nhưng, chỉ dừng lại ở các sự kiện lịch sử dân tộc thì bức tranh xã hội loài người sẽ thiếu đi những thứ gia vị làm cho phong phú, hấp dẫn, muôn màu muôn vẻ và như thế học sinh sẽ thấy môn lịch sử khô khan, nhàm chán, nặng nề. Dạy học lịch sử cần phải biết kết hợp giữa lịch sử dân tộc và lịch sử địa phương để học sinh có cơ hội được biết thêm nhiều điều mới lạ, làm giàu thêm vốn tri thức lịch sử dân tộc, để học sinh thấy lịch sử hấp dẫn, lôi cuốn, thu hút làm cho các em cảm thấy có nhu cầu được nghe, được học, được tìm hiểu. Nguồn kiến thức lịch sử địa phương là biểu hiện cụ thể của lịch sử dân tộc. Nó ghi lại những thành quả lao động, những chiến công oanh liệt của nhân dân địa phương trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc có vai trò và ý nghĩa to lớn đối với học sinh. Mặt khác, khi sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc còn có tác dụng rèn luyện các kĩ năng nhận thức, đặc biệt là năng lực tư duy và các kĩ năng vận dụng các kiến thức vào thực tế. Qua đó, bồi dưỡng, giáo dục tình yêu đối với bộ môn lịch sử, với quê hương, đất nước, với nơi các em sinh ra và để nuôi dưỡng tâm hồn của mỗi người cho phù hợp với đạo đức, với chuẩn mực xã hội. Đây chính là mục tiêu chung của giáo dục ở phổ thông. Thực hiện mục tiêu đó, ngành giáo dục của chúng ta đang cố gắng hướng đến sự phát triển tối đa những năng lực tiềm tàng trong mỗi học sinh. Ở các trường Trung học phổ thông (THPT) hiện nay, đồng thời với việc đầu tư giảng dạy các môn khoa học tự nhiên, phát triển tư duy trí tuệ, các môn khoa học xã hội cũng được chú trọng, được nhiều cấp bộ chính quyền và nhân dân địa phương quan tâm nhưng nguyên nhân sâu xa nhất đó chính là thực hiện mục tiêu giáo dục mà Đảng và Nhà nước đã đề ra. Là một giáo viên dạy bộ môn Lịch sử trường THPT Ngô Lê Tân đóng trên địa bàn xã Cát Thành, huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định – học sinh của trường phần lớn là con em gia đình nông dân, đời sống kinh tế còn khó khăn, học sinh ít được tiếp cận với các vấn đề lịch sử, văn hóa từ các kênh thông tin. Băn khoăn trước thực trạng đó, người viết luôn tìm tòi, nghiên cứu để nâng cao kiến thức và phương cách giảng dạy của bộ môn để gây hứng thú học tập môn lịch sử cho học sinh, nhất là tích hợp lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc sao cho đạt hiệu quả, để học sinh hứng thú học tập, qua đó góp phần
Trang 114 3.1 Lựa chọn tài liệu về anh hùng liệt sĩ địa phương Phù Cát
phù hợp và vị trí tích hợp trong các bài học 12
Trang 2PHẦN I MỞ ĐẦU
Trang 3Nguyên Tổng Bí thư Đỗ Mười cũng đã từng khẳng định “Phải coi trọnggiáo dục lịch sử dân tộc, phải coi lịch sử là tài liệu giáo khoa số một trong nhàtrường, nếu không làm tốt giáo dục lịch sử, thanh thiếu niên sẽ chạy theo đồngtiền, chạy theo lợi ích khác, có hại cho sự nghiệp chung”.
Trong lịch sử dân tộc, lịch sử địa phương là một bộ phận không thể táchrời Lịch sử địa phương là biểu hiện của lịch sử dân tộc, là sự minh họa cho lịch
sử dân tộc Nó chứng minh sự phát triển hợp quy luật của địa phương trong sựphát triển chung của cả nước Nó không chỉ giúp học sinh hiểu về mảnh đất, conngười nơi mình chôn nhau cắt rốn, hun đúc niềm tự hào, giáo dục truyền thốngyêu quê hương, đất nước mà còn giúp học sinh nhận thức sâu sắc lịch sử dântộc
Trang 4Mỗi sự kiện lịch sử luôn gắn với thời gian và không gian nhất định Dùrằng các sự kiện đó có tính chất, quy mô và mức độ ảnh hưởng khác nhau Nóchứng tỏ sự phát triển hợp quy luật của mỗi địa phương trong sự phát triểnchung của cả nước Mỗi sự kiện lịch sử luôn diễn ra ở một địa phương nhất định
và là một bộ phận hợp thành làm phong phú cho lịch sử dân tộc, là cơ sở choviệc hình thành và cụ thể hóa một số nội dung cơ bản của lịch sử dân tộc Do đó,lịch sử địa phương và lịch sử dân tộc luôn có mối quan hệ gắn bó với nhau,không thể tách rời nhau, bổ sung cho nhau để làm cho bức tranh cuộc sống sinhđộng, phong phú và hấp dẫn hơn Lịch sử dân tộc được hình thành trên nền tảngkhối lượng tri thức lịch sử địa phương đã được khái quát, tổng hợp ở mức độcao
Trang 5Tuy nhiên, không phải sự kiện lịch sử nào cũng được đưa vào sách lịch sử
để dạy cho học sinh mà chỉ đưa vào những sự kiện quan trọng, có quy mô, tầmảnh hưởng lớn đến sự phát triển chung Những sự kiện đó gọi là lịch sử dân tộc.Nhưng, chỉ dừng lại ở các sự kiện lịch sử dân tộc thì bức tranh xã hội loài người
sẽ thiếu đi những thứ gia vị làm cho phong phú, hấp dẫn, muôn màu muôn vẻ vànhư thế học sinh sẽ thấy môn lịch sử khô khan, nhàm chán, nặng nề Dạy họclịch sử cần phải biết kết hợp giữa lịch sử dân tộc và lịch sử địa phương để họcsinh có cơ hội được biết thêm nhiều điều mới lạ, làm giàu thêm vốn tri thức lịch
sử dân tộc, để học sinh thấy lịch sử hấp dẫn, lôi cuốn, thu hút làm cho các emcảm thấy có nhu cầu được nghe, được học, được tìm hiểu Nguồn kiến thức lịch
sử địa phương là biểu hiện cụ thể của lịch sử dân tộc Nó ghi lại những thànhquả lao động, những chiến công oanh liệt của nhân dân địa phương trong sựnghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phươngtrong dạy học lịch sử dân tộc có vai trò và ý nghĩa to lớn đối với học sinh Mặtkhác, khi sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc còn
có tác dụng rèn luyện các kĩ năng nhận thức, đặc biệt là năng lực tư duy và các
kĩ năng vận dụng các kiến thức vào thực tế Qua đó, bồi dưỡng, giáo dục tìnhyêu đối với bộ môn lịch sử, với quê hương, đất nước, với nơi các em sinh ra và
để nuôi dưỡng tâm hồn của mỗi người cho phù hợp với đạo đức, với chuẩn mực
xã hội Đây chính là mục tiêu chung của giáo dục ở phổ thông
Thực hiện mục tiêu đó, ngành giáo dục của chúng ta đang cố gắng hướngđến sự phát triển tối đa những năng lực tiềm tàng trong mỗi học sinh Ở cáctrường Trung học phổ thông (THPT) hiện nay, đồng thời với việc đầu tư giảngdạy các môn khoa học tự nhiên, phát triển tư duy trí tuệ, các môn khoa học xãhội cũng được chú trọng, được nhiều cấp bộ chính quyền và nhân dân địaphương quan tâm nhưng nguyên nhân sâu xa nhất đó chính là thực hiện mục tiêu
Trang 6Là một giáo viên dạy bộ môn Lịch sử trường THPT Ngô Lê Tân đóng trênđịa bàn xã Cát Thành, huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định – học sinh của trườngphần lớn là con em gia đình nông dân, đời sống kinh tế còn khó khăn, học sinh ítđược tiếp cận với các vấn đề lịch sử, văn hóa từ các kênh thông tin.
Băn khoăn trước thực trạng đó, người viết luôn tìm tòi, nghiên cứu để nângcao kiến thức và phương cách giảng dạy của bộ môn để gây hứng thú học tậpmôn lịch sử cho học sinh, nhất là tích hợp lịch sử địa phương trong dạy học lịch
sử dân tộc sao cho đạt hiệu quả, để học sinh hứng thú học tập, qua đó góp phầngiáo dục cho các em niềm tự hào về những hy sinh, cống hiến của các thế hệ chaanh - những người con của quê hương, từ đó xây dựng lý tưởng cách mạng chobản thân trên con đường tương lai phía trước
Nghiên cứu về dạy học lịch sử địa phương cũng có nhiều công trình đónggóp cho sự phát triển của giáo dục bộ môn lịch sử Các giáo trình “Lịch sử địaphương” (Trương Hữu Quýnh chủ biên) hay “Phương pháp nghiên cứu và biênsoạn lịch sử địa phương” (Nguyễn Cảnh Minh chủ biên) đã đề cập đến vấn đề vềcông tác nghiên cứu, biên soạn và giảng dạy lịch sử địa phương ở phổ thông.Giáo trình “Phương pháp dạy học lịch sử” - Giáo sư Phan Ngọc Liên (chủ biên)cũng đã trình bày nhiều vấn đề lí luận, quan niệm tư tưởng, tri thức nghiệp vụ…
Ở đó cũng trình bày một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học bộmôn Cuốn sách phản ánh tình hình thực tế của công tác giảng dạy lịch sử ởtrường phổ thông và việc rèn luyện nghiệp vụ Đây là nguồn tư liệu phong phúcho những giáo viên bộ môn lịch sử, trong đó cũng nhấn mạnh việc sử dụng tàiliệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử
Trang 7Trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông, đã có nhiều giáo viênchú ý khai thác nguồn tài liệu lịch sử địa phương để dạy học lịch sử dân tộc vớimục đích góp phần tạo hứng thú cũng như giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn về lịch
sử dân tộc Xuất phát từ những lý do cơ bản trên, tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu
“Một số giải pháp tích hợp tài liệu về anh hùng liệt sĩ địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam lớp 12 THPT ở trường THPT Ngô Lê Tân đạt hiệu quả”.
2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Khẳng định vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng tài liệu về anh hùng liệt sĩ địaphương trong dạy học lịch sử Việt Nam ở trường Trung học phổ thông
Bổ sung nguồn tư liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử
Góp phần nâng cao nhận thức của giáo viên, học sinh về tầm quan trọngcủa nguồn tài liệu về anh hùng liệt sĩ địa phương trong dạy học lịch sử ở trườngTrung học phổ thông, phần nào giúp học sinh hiểu đầy đủ, sâu sắc hơn lịch sửdân tộc Tạo cơ sở cho giáo viên trong xây dựng nội dung bài giảng lịch sử dântộc có lồng ghép những nội dung quan trọng của lịch sử địa phương
Trọng tâm là, đề ra cách thức tổ chức lồng ghép và phương pháp sử dụng,tác dụng của việc sử dụng nguồn tài liệu về anh hùng liệt sĩ địa phương trongdạy học lịch sử Việt Nam lớp 12 THPT chương III Việt Nam từ năm 1945 đếnnăm 1954, chương IV.Việt Nam từ năm 1954 đến năm 1975
3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
Tài liệu về anh hùng liệt sĩ địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam lớp
12 THPT chương III Việt Nam từ năm 1945 đến năm 1954, chương IV.ViệtNam từ năm 1954 đến năm 1975 ở trường THPT Ngô Lê Tân đã thực hiện vàđạt hiệu quả
4 ĐỐI TƯỢNG KHẢO SÁT, THỰC NGHIỆM
Để làm rõ vấn đề sử dụng nguồn tài liệu về anh hùng liệt sĩ địa phương
Trang 8Đối với giáo viên
Với câu hỏi: “Trong dạy học, Thầy (Cô) có sử dụng tài liệu về anh hùng liệt sĩ địa phương không?”, kết quả có 80% giáo viên có chung câu trả lời
“thỉnh thoảng” Nếu có thì chỉ minh họa cho kiến thức lịch sử dân tộc trong
sách giáo khoa dưới hình thức thông báo hoặc bài tập về nhà sưu tầm tài liệu
Khi được hỏi: “Trong dạy học, Thầy (Cô)) sử dụng tài liệu về anh hùng liệt sĩ địa phương nhằm mục đích gì?” Hầu hết các giáo viên trả lời mục đích sử dụng
tài liệu về anh hùng liệt sĩ địa phương nhằm cụ thể hóa lịch sử dân tộc, giúp họcsinh hiểu biết về lịch sử địa phương và đặc biệt là để giáo dục cho các em lòng
tự hào, yêu quê hương, ý thức giữ gìn và bảo vệ các di tích lịch sử địa phương
Khi hỏi: “Thầy (Cô) thường sử dụng tài liệu về anh hùng liệt sĩ địa phương trong dạy học loại bài nào?” Giáo viên trả lời sử dụng tài liệu này chủ yếu
trong hai loại: Bài nghiên cứu kiến thức mới và bài ôn tập, sơ kết, tổng kết Đểtìm hiểu nguyên nhân nào dẫn đến việc sử dụng tài liệu về anh hùng liệt sĩ địa
phương chưa được phổ biến, tôi đưa ra câu hỏi: “Theo Thầy ( Cô), nguyên nhân nào khiến việc sử dụng tài liệu về anh hùng liệt sĩ địa phương trong dạy học lịch
sử ở trường Trung học phổ thông chưa phổ biến và còn hạn chế?” Phần lớn
giáo viên đều đưa ra câu trả lời là do khó khăn trong việc sưu tầm tài liệu lịch sửđịa phương, thời lượng 1 tiết học trên lớp có quá nhiều nội dung
Trang 9Tóm lại, hầu hết các giáo viên đều nhận thấy tầm quan trọng của việc sửdụng những tri thức lịch sử địa phương trong dạy học bộ môn Trong phân phốichương trình lớp 12 chỉ có 2 tiết lịch sử địa phương là quá ít, giáo viên không có
đủ thời gian để khai thác, hướng dẫn và giúp học sinh nắm được hết nguồn trithức lịch sử địa phương vốn phong phú, sinh động Trong khi đó, nguồn tài liệulịch sử địa phương chưa có sẵn, sự kết hợp giữa tri thức lịch sử địa phương vàlịch sử dân tộc chưa thực sự nhuần nhuyễn Đó là đối với các tiết dạy lịch sử địaphương, còn ở đây bản thân tôi đang muốn nhấn mạnh đến nguồn tri thức về anhhùng liệt sĩ địa phương được lồng ghép vào trong các tiết dạy lịch sử dân tộc đểhọc sinh thấy bức tranh lịch sử muôn màu, muôn vẻ, sinh động và hấp dẫn
Đối với học sinh
Qua xử lý phiếu điều tra thăm dò ý kiến người viết nhận thấy, khi tìm hiểu
thái độ của học sinh đối với bộ môn Lịch sử bằng câu hỏi: “Em quan niệm như thế nào về bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông?” Câu trả lời: có 22,7% học sinh
cho là môn học phụ, ít quan tâm; 17,3% học sinh trả lời đây là môn học nhàmchán, không có hứng thú học tập; 36,4% học sinh xem là môn học bổ ích, cầnthiết đối với sự phát triển nhân cách của bản thân, còn lại 23,6% học sinh không
có ý kiến Khi được hỏi về ý kiến đề xuất của học sinh đối với việc sử dụng tàiliệu về anh hùng liệt sĩ địa phương trong dạy học lịch sử ở trường Trung học phổ
thông, các em nêu lên một số ý kiến: Em Ngô Kim Tâm lớp 12A1 “việc sử dụng tài liệu về anh hùng liệt sĩ địa phương trong dạy học lịch sử ở trường Trung học phổ thông là rất hay Nó giúp cho học sinh cảm thấy hứng thú hơn trong việc học lịch sử, biết, hiểu và ghi nhớ về các anh hùng liệt sĩ của quê hương nơi mà học sinh đang sinh sống, khơi dậy lòng yêu quê hương, đất nước” Em Nguyễn Ngọc Anh lớp 12A4 thì cho rằng “cần kết hợp nhiều hình ảnh, sự kiện, nhân vật lịch sử của địa phương trong học tập Nhiều lúc có người hỏi về ngôi trường
Trang 10Như vậy, thực trạng chung của việc học tập bộ môn lịch sử trong học sinhTrung học phổ thông trên cả nước nói chung và tỉnh Bình Định nói riêng đềucho thấy học sinh không hứng thú với việc học lịch sử Các em coi môn lịch sử
là môn phụ, học chỉ để đối phó với các bài kiểm tra, bài thi Học sinh khôngdành thời gian để tìm hiểu, thu thập các kiến thức lịch sử Do đó, trình độ nghiêncứu, khai thác tài liệu cũng như tiếp thu kiến thức lịch sử của học sinh còn thấp.Nếu giáo viên không có phương pháp phù hợp thì việc sử dụng nguồn tài liệulịch sử địa phương trong các tiết học lịch sử dân tộc càng làm cho giờ học trởnên nặng nề, khô khan, học sinh không nắm được đâu là sự kiện cơ bản vàkhông cơ bản
Tóm lại, việc sử dụng tài liệu về anh hùng liệt sĩ lịch sử địa phương lồng
ghép trong các tiết học lịch sử dân tộc có ý nghĩa và tầm quan trọng to lớn Điềunày, giáo viên nào cũng biết, tuy nhiên để sử dụng nguồn tài liệu về anh hùngliệt sĩ địa phương có hiệu quả trong các tiết dạy lịch sử dân tộc là không dễ dàng
và còn nhiều bất cập, lúng túng trong việc sử dụng kiến thức, cách thức tiếnhành và phương pháp truyền tải đến học sinh Nhưng, nếu giáo viên tâm huyết
và vận dụng tốt kiến thức lịch sử địa phương vào các bài dạy lịch sử dân tộc thìhiệu quả đạt được là rất lớn Giúp các em có cơ hội được biết thêm về anh hùng,danh nhân văn hóa, di tích lịch sử… nơi mình sinh ra và lớn lên Việc đemnhững kiến thức lịch sử địa phương lồng ghép vào các tiết dạy lịch sử dân tộckhông chỉ làm giàu kiến thức trong sách giáo khoa mà còn kích thích sự đam mêhọc hỏi ở học sinh, để các em thấy môn lịch sử không nhàm chán, vô vị và nóthực sự cần thiết đối với các em trong hành trang vào đời
5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Người viết tiến hành nghiên cứu sách giáo khoa lịch sử lớp 12 (chương
trình chuẩn) phần lịch sử Việt Nam và những tư liệu về anh hùng liệt sĩ lịch sử
địa phương huyện Phù Cát, lịch sử tỉnh Bình Định và các di tích lịch sử địaphương trên địa bàn huyện phục vụ cho việc giảng dạy
Trang 11Trên cơ sơ phương pháp luận khoa học biện chứng duy vật, đề tài sử dụngcác phương pháp phân tích – tổng hợp, so sánh, thống kê và phương phápchuyên gia.
6 PHẠM VI NGHIÊN CỨU
- Về không gian và thời gian: Nguồn tài liệu lịch sử địa phương là kháiniệm chung, mỗi tỉnh thành trong cả nước là một địa phương Tuy nhiên, hiệnbản thân đang là giáo viên giảng dạy môn lịch sử tại một trường Trung học phổthông mới thành lập (2016) ở tỉnh Bình Định đã thực hiện và đem lại hiệu quảnên tôi chỉ nghiên cứu nguồn tài liệu lịch sử địa phương huyện Phù Cát - nơiđơn vị đứng chân - để lồng ghép vào phần lịch sử Việt Nam lớp 12 chương III.Việt Nam từ năm 1945 đến năm 1954, chương IV.Việt Nam từ năm 1954 đếnnăm 1975
- Qua hơn 3 năm (2018 – 2021) đảm nhận việc dạy môn Lịch sử lớp 12 củatrường THPT Ngô Lê Tân – Bình Định người viết đã đúc kết được những kinhnghiệm, biện pháp tích hợp dạy học lịch sử dân tộc với tài liệu về anh hùng liệt
sĩ lịch sử địa phương vào quá trình dạy học ở trường đạt hiệu quả
Trang 12PHẦN II NỘI DUNG
Hội nghị Trung ương 8 (khóa XI) của Đảng về “Đổi mới căn bản, toàn diện giáodục và đào tạo …” đã nhấn mạnh: “Chú trọng giáo dục nhân cách, đạo đức, lốisống, tri thức pháp luật và ý thức công dân Tập trung vào những giá trị cơ bảncủa văn hóa, truyền thống và đạo lý dân tộc, tinh hoa văn hóa nhân loại, giá trịcốt lõi và nhân văn của chủ nghĩa Mác - Lê-nin và tư tưởng Hồ Chí Minh”; “…bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu có chọn lọctinh hoa văn hóa và thành tựu khoa học, công nghệ của nhân loại…” Đây chính
là cơ sở để những người quan tâm đến sử học và những thầy cô giáo giảng dạymôn lịch sử cần nhận thức đúng, sâu sắc, ý nghĩa, vị trí của bộ môn Lịch sử ởtrường THPT và tìm ra những phương pháp để nâng cao chất lượng bộ môn,giúp được nhiều học sinh ham thích học lịch sử nhất là lịch sử dân tộc và lịch sửđịa phương
Để thực hiện tốt việc tích hợp giữa dạy học lịch sử dân tộc với lịch sử địaphương chúng ta cần hiểu đúng một số khái niệm:
Trang 13Địa phương là những vùng đất nhất định nằm trong một quốc gia có những
sắc thái đặc thù riêng, là một bộ phận cấu thành đất nước Khái niệm “địaphương” có thể hiểu theo hai khía cạnh cụ thể và trừu tượng Với nghĩa thứ nhất,
có thể gọi địa phương là những đơn vị hành chính như các xã, huyện, tỉnh, thànhphố Với nghĩa thứ hai, có thể gọi “địa phương” là những vùng đất nhất địnhđược hình thành trong lịch sử, có ranh giới tự nhiên để phân biệt với vùng đấtkhác, ví dụ: miền Nam, miền Bắc, khu vực Tây Bắc, Việt Bắc Có ý kiến quanniệm theo cách đơn giản là: tất cả những gì không phải là của “Trung ương” hay
“Quốc gia” đều được coi là địa phương
Lịch sử địa phương: Là lịch sử của các làng, xã, huyện, tỉnh hay khu vực,
2 THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
*Thuận lợi:
- Trong hệ thống các môn học ở trường THPT trong đó có môn lịch sử cũng
có vai trò quan trọng, trong việc giáo dục giáo dưỡng học sinh, lòng yêu quêhương đất nước, lòng tự hào dân tộc… là hành trang quan trọng, trước khi họcsinh rời mái Trường trung học phổ thông, bước vào môi trường mới
- Bình Định là một trong những tỉnh có đất rộng, người đông ở TrungTrung Bộ - Việt Nam; nơi có giá trị chiến lược quan trọng cả về kinh tế và quốcphòng trong chiến tranh giải phóng cũng như chiến tranh bảo vệ Tổ quốc
Trang 14Trải qua hàng nghìn năm đấu tranh với thiên nhiên để tồn tại phát triển,nhân dân các dân tộc ở Bình Định đã hun đúc nên tinh thần thượng võ, ý chíquật cường và lòng quả cảm; liên tục vùng lên chống lại áp bức bất công của cáctập đoàn phong kiến trong nước và giặc ngoại xâm.
Từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, lãnh đạo cách mạng Việt Nam;Đảng bộ Bình Định được thành lập đã nhanh chóng phát triển tổ chức, lãnh đạonhân dân trong tỉnh vùng lên tiến hành đấu tranh cách mạng, cùng nhân dân cảnước làm cuộc cách mạng Tháng Tám thành công
Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, Đảng bộ Bình Địnhnắm vững quan điểm bạo lực cách mạng của Đảng, dựa vào dân tổ chức lãnhđạo nhân dân trong tỉnh phát huy truyền thống quật khởi, tự lực, tự cường, bền
bỉ tiến hành Cuộc chiến tranh nhân dân ở địa phương, góp phần cùng nhân dân
cả nước đưa sự nghiệp cách mạng của Đảng đến thắng lợi mùa xuân 1975 lịch
sử - mở ra một thời kì mới của cách mạng Việt Nam - thời kì cả nước tiến lênchủ nghĩa xã hội
- Được sự quan tâm của Sở GD- ĐT tỉnh Bình Định, Chi bộ, Ban giám hiệu
và các đoàn thể trong trường THPT Ngô Lê Tân
- Thầy, cô giáo cùng bộ môn đều nhiệt tình tích cực, trong cải tiến phươngpháp, luôn học tập trao đổi kinh nghiệm chuyên môn, thông qua hội thảo, thaogiảng, sử dụng công nghệ thông tin…góp phần nâng cao chất lượng dạy và họcmôn lịch sử
- Một bộ phận học sinh yêu thích đầu tư tìm hiểu lịch sử dân tộc, lịch sử địaphương và quyết tâm học tập môn lịch sử như thi vào đội tuyển giỏi cấp trường,cấp tỉnh, thi tốt nghiệp THPT quốc gia để xét tuyển vào các trường đại học banKhoa học xã hội
* Khó khăn:
- Quan niệm xã hội về vị trí môn lịch sử đường đi hẹp, lợi ích kinh tế thấp
Trang 15- Quan niệm chưa đầy đủ của một số nhà quản lý giáo dục, phụ huynh họcsinh và cả giáo viên.
- Học sinh chưa đầu tư quỹ thời gian thường xuyên cho việc học môn lịchsử
- Tư liệu về lịch sử địa phương còn hạn chế, một số xã vẫn chưa in đượcsách về lịch sử truyền thống của địa phương mình Nên giáo viên và học sinh ítquan tâm tìm hiểu
- Thực trạng dạy học môn Lịch sử ở trường THPT hiện nay như trên nêngiáo viên ít đầu tư nghiên cứu, tìm hiểu tư liệu để tích hợp giữa dạy học lịch sửdân tộc với lịch sử địa phương
- Để học sinh yêu thích môn Lịch sử, hứng thú học lịch sử và tích cực khámphá lịch sử địa phương đạt hiệu quả, tôi không ngừng tìm tòi, nghiên cứu tư liệu,phát huy tác dụng của đồ dùng học tập và vận dụng việc dạy lịch sử dân tộc vớilịch sử địa phương, là động lực để tôi đầu tư cho việc nghiên cứu giảng dạy bộmôn lịch sử này
* Đánh giá cơ sở thực tiễn: Căn cứ vào chất lượng bộ môn và kết quả học
sinh giỏi môn lịch sử hàng năm, tôi thấy:
- Phần lớn lãnh đạo và giáo viên đều nhận thức được tầm quan trọng củacông tác tích hợp dạy học lịch sử địa phương với lịch sử dân tộc
- Học sinh rất hứng thú học môn lịch sử khi giáo viên có sự đầu tư vào bàigiảng và biết phát huy tính tích cực của học sinh
Vì vậy, việc nghiên cứu và những đề xuất của đề tài là hiệu quả, thiết thực,phù hợp với yêu cầu và nhiệm vụ của ngành, của đồng nghiệp tâm huyết với bộmôn lịch sử
Trang 16Như vậy, tài liệu về anh hùng liệt sĩ địa phương nếu được quan tâm đúngmức, vận dụng một cách hợp lý thì hiệu quả bài học sẽ được nâng lên Học sinh
sẽ có thể hình dung cụ thể về quá khứ đã qua, tạo được biểu tượng lịch sử sinhđộng, chính xác về cuộc đời, hoạt động, hi sinh của các anh hùng liệt sĩ ở địaphương, từ đó khơi dậy tinh thần tự hào dân tộc và có lý tưởng sống xứng đángvới những tấm gương anh hùng Việc dạy học lịch sử dân tộc có lồng ghépnguồn tri thức lịch sử địa phương là một trong những biện pháp thực hiệnnguyên lý giáo dục của Đảng và Nhà nước đề ra cho nền giáo dục nước nhà
3 MÔ TẢ, PHÂN TÍCH CÁC GIẢI PHÁP
3.1 Lựa chọn tài liệu về anh hùng liệt sĩ địa phương Phù Cát phù hợp
và vị trí tích hợp trong các bài học.
Tích hợp tài liệu về anh hùng liệt sĩ địa phương trong tiết học lịch sử dântộc điều quan trọng nhất là xây dựng nội dung chương trình Đây là công việcđầu tiên sau khi xác định đơn vị kiến thức của cần dạy – học trong từng bài học.Tôi đã sưu tầm, nghiên cứu những tài liệu lịch sử địa phương như: Bình Định
những chặng đường lịch sử; Bình Định – Lịch sử chiến tranh nhân dân 30 năm (1945 – 1975; Lịch sử Đảng bộ tỉnh Bình Định (1945 - 1954), (1954 - 1975); Báo điện tử,… đi tìm hiểu thực tế nghĩa trang liệt sĩ xã Cát Khánh - Cát Thành,
xây dựng nội dung chương trình – kế hoạch giảng dạy tích hợp theo tiến trìnhphát triển của lịch sử dân tộc Việt Nam từ năm 1945 đến năm 1975 như sau:
* Anh hùng liệt sĩ Ngô Mây (1924-1947) - Cát Chánh, Phù Cát, Bình Định
Áp dụng ở Bài 18 Những năm đầu của cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp (1946-1950), Phần III mục 1 Chiến dịch Việt Bắc thu
Trang 17- “Phối hợp với chiến dịch Việt Bắc thu - đông 1947, thi hành lệnh của đạidiện trung ương đảng và chính phủ tại Nam Trung Bộ, đại đội “quyết tử” TâySơn xuất quân tại mặt trận An Khê ngày 12/11/1947, chiến sĩ quyết tử NgôMây quê ở làng Vân Triêm (xã Cát Chánh, huyện Phù Cát) đã ôm bom lao vàomột cánh quân địch tại cầu Rộc Dứa - Suối Vối diệt gọn một trung đội Âu Phi.Tiếng bom và chiếc khăn quàng đỏ của chiến sĩ quyết tử Ngô Mây đi vào lịch sửnhư một biểu tượng sáng ngời của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam.”
(Lịch sử Đảng bộ tỉnh Bình Định 1945-1954, trang 60, 8/2017)
Tìm hiểu về anh hùng liệt sĩ Ngô Mây, qua các tài liệu được biết: Anh hùngliệt sĩ Ngô Mây xuất thân trong một gia đình nghèo, cha mất sớm, tại thôn VânTriêm (nay là thôn Chánh Hội), xã Cát Chánh, huyện Phù Cát Năm 1945, anhtham gia Việt Minh cướp chính quyền tại huyện Phù Cát và trở thành đội viên
“Đội tự vệ sắt” của làng Khi quân Pháp tái chiếm Đông Dương, anh tham gia
du kích xã, chiến đấu chống thực dân Pháp xâm lược Tháng 4.1947, anh nhậpngũ, được biên chế vào Đại đội quyết tử của Tiểu đoàn 50, Trung đoàn 94, liênkhu 5 Đại đội gồm 160 chiến sĩ, trang bị 12 súng trường, 1 trung liên FM, cònlại là mã tấu, lựu đạn, chai xăng, bom ba càng và 5 quả bom (mỗi quả 25 kg).Ông xung phong nhận nhiệm vụ đánh bom cảm tử Theo lời đại tá Nguyễn TùngVân (nguyên Trung đội trưởng Tiểu đoàn 50).“Anh Ngô Mây là một lực điềncao lớn, da ngăm đen, một tay chơi bóng nhà binh số một của đại đội, táo bạo và
có tốc độ nhanh và anh đã được họa sĩ Văn Giác chọn mẫu vẽ Người chiến sĩ Vệquốc khu V”
Mùa hè năm 1947, quân Pháp đánh mạnh ở An Khê Đại đội quyết tử đượclệnh chặn đánh địch tại đèo An Khê Nhưng đánh địch bằng cách nào khi bọnchúng có xe tăng, đại bác, súng lớn, súng nhỏ ầm ầm còn cả đại đội chỉ có mộtkhẩu trung liên của Pháp đã cũ với một vài khẩu súng trường, lựu đạn, kinh
Trang 18Đêm 23/10/1947, đơn vị tập kết tại xóm Ké, làm lễ xuất quân Ngô Mây cổquàng khăn đỏ (tất cả các chiến sĩ quyết tử lúc đó, khi xung trận đều quàng khănđỏ) ôm chặt trái bom, đứng trước cờ nghiêm trang tuyên thệ: “Xin thề, sẵn sàng
hy sinh vì Tổ quốc” 1 giờ sáng ngày 24/10/1947, đơn vị hành quân chiếm lĩnhtrận địa Đại bộ phận bố trí phía Đông đường 19, có nhiệm vụ nổ súng bắn chặnnhằm thu hút địch Bộ phận phía Tây (cách đó vài trăm mét), trong đó có NgôMây, lợi dụng rừng rậm áp sát đường để đảm bảo tính bất ngờ Và đúng như dựkiến, khoảng 8 giờ ngày 24/10, một đoàn 4 xe GMC chở đầy lính Âu Phi từ AnKhê chạy tới Vừa thấy cầu bị cháy (đêm 23/10, quân ta đã đốt cầu Suối Vối),tên sĩ quan chỉ huy Pháp cho xe dừng lại Ở phía Đông đường, quân ta đồng loạt
nổ súng Bọn giặc nhảy xuống xe dùng hỏa lực phản ứng mạnh Súng trung liêncủa ta bắn được hai loạt 12 viên thì bị hóc đạn, sửa được bắn tiếp một loạt nữalại hóc, đạn cũng chỉ còn 6 viên, súng trường mỗi cây 5 viên, cũng hết đạn Tatạm thời rút về hướng Đông Vừa lúc ấy có tiếng xe thiết giáp ầm ầm chạy tới.Một xe AM to lớn đen sì dừng giữa trận địa Đoàn xe 5 chiếc cụm lại, địch đứngkhá đông quanh xe bọc thép Tất cả chúng đều tập trung chú ý về hướng ta thuquân Tên chỉ huy đứng trên xe AM quát to: “Việt Minh đâu, Việt Minh đâu?”.Khi xe thiết giáp giặc nằm ngay trước mặt, giờ quyết định đã đến Anh NgôMây cởi đôi dép cao su và chiếc áo may ô còn lại trong người trao cho một đồngđội Anh nói: “Tôi gửi lại cho anh em dùng vì những thứ này tôi không cần nữa!Tôi đi đây!” Siết mạnh tay đồng đội, từ trong bụi rậm ở phía Tây đường trước
sự ngơ ngác và khiếp đảm của lũ giặc Pháp, Ngô Mây như một mũi tên, bất ngờlao ra, ôm bom lao thẳng vào xe bọc thép giặc Một tiếng nổ rung trời… Bọngiặc kinh hoàng vội vã tháo chạy Một xe bọc thép, hai xe GMC và gần mộttrung đội lính Âu Phi trên xe, dưới đất bị tiêu diệt Và Ngô Mây, người anh hùngquyết tử chỉ còn lại chiếc khăn quàng đỏ nằm vắt trên ngọn một cây cao Năm
ấy Ngô Mây vừa tròn 23 tuổi
Trang 19“Thưa mẹ, mẹ đừng buồn Con sẽ chết một cái chết sướng nhất đời Mẹ hãy vui lên vì mẹ có một người con xứng đáng đã làm tròn nhiệm vụ ” Đó là những dòng thư cuối cùng mà Ngô Mây-người chiến sĩ Quyết tử quân của quê hương Bình Định viết cho mẹ anh trước ngày lên đường làm nhiệm vụ ôm bom lao vào diệt địch, cản bước tiến quân thù Lá thư này được Phó thủ tướng Phạm Văn Đồng trích đăng trong cuốn “Những người con ưu tú của Hồ Chủ tịch”, và trong đó, Ngô Mây - tên người Quyết tử quân anh dũng được đặt ở trang đầu
Sau khi hy sinh, anh hùng liệt sĩ Ngô Mây được truy tặng Huân chươngQuân công hạng nhì và được truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trangnhân dân năm 1955, ngay trong đợt phong đầu tiên.Tên của anh đã được đặt chonhiều địa danh: Thị trấn Ngô Mây (Phù cát), phường Ngô Mây, đường NgôMây, trường THCS Ngô Mây (TP Quy Nhơn)…
Trang 20Di ảnh anh hùng liệt sĩ Ngô MâyTrân trọng nguyện vọng, tình cảm và lòng mong mỏi thiết tha của Đảng bộ
và nhân dân huyện Phù Cát nói chung, xã Cát Chánh nói riêng, ngày 24.4.2017,công trình Nhà tưởng niệm anh hùng liệt sĩ Ngô Mây được khởi công xây dựngtại thôn Chánh Hội, xã Cát Chánh, gần ngay nơi ông sinh ra và lớn lên Côngtrình được khánh thành vào sáng 27.7.2017, đúng vào dịp kỷ niệm 70 năm NgàyThương binh - Liệt sĩ (27.7.1947 - 27.7.2017)
Trang 21Nhà tưởng niệm anh hùng liệt sĩ Ngô Mây ở thôn Vân Triêm (nay là thôn
Chánh Hội), xã Cát Chánh, huyện Phù Cát
Công trình thanh niên mở rộng khuôn viên và nâng cấp tượng đài anh hùngliệt sĩ Ngô Mây giai đoạn I được khánh thành ngày 19/9/2015 tại thị trấn PhùCát, huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định Nâng chiều cao tượng đài từ mặt nền đếnchân tượng là 4,3m, chiều cao từ mặt nền bậc cấp bệ tượng đến chân tượng là1,7m; khuôn viên đường kính ngoài thành bồn hoa sau khi được mở rộng, nângcấp là 26m, kích thước bệ tượng 7,91m2; tổng cộng có 14 bậc cấp