Bài giảng Khung kế hoạch chiến lược quốc gia phòng chống lao giai đoạn 2021 – 2025: Chẩn đoán sớm và điều trị sớm - PGS.TS.BS. Nguyễn Viết Nhung

Bài giảng trình bày các nội dung chính sau: Gánh nặng bệnh lao; Mục tiêu chấm dứt bệnh lao; Can thiệp để chẩn đoán và điều trị sớm; Chiến lược Quốc gia phòng chống lao đến 2020 đã thể hiện 4 điểm mới; Quá trình nhiễm và mắc bệnh lao;... Mời các bạn cùng tham khảo để nắm nội dung chi tiết.

KHUNG KẾ HOẠCH CHIẾN LƯỢC QUỐC GIA PHÒNG CHỐNG LAO

GIAI ĐOẠN 2021 – 2025

CHẨN ĐOÁN SỚM VÀ ĐIỀU TRỊ SỚM

CH ƯƠNG TRÌNH CHỐNG LAO QUỐC GIA

PGS.TS.BS Nguyễn Viết Nhung

Giám đốc, Bệnh viện Phổi Trung ương Chủ nhiệm, Chương trình chống Lao Quốc gia

Chủ tịch, Hội Phổi Việt Nam Chủ tịch Quỹ PASTB WHO STAG TB

BỆNH LAO Ở VIỆT NAM VẪN CAO !

Dịch tễ bệnh lao theo giới:

nhóm tuổi:

Tác động kinh tế xã hội tại Việt Nam

 Gánh nặng đối với hệ thống y tế cũng như công cuộc phát triển toàn diện, làm giảm năngsuất lao động

 Phổ biến trong nhóm người 25-54 tuổi - 70,0% đối tượng lao động chính trong xã hội

 26% phải ngừng làm việc hơn 6 tháng do lao, 5% phải bán tài sản, 17% phải đi vay nợ, thu nhập trung bình giảm 25%, 12% thu nhập của hộ gia đình hàng tháng chi cho chămsóc y tế (NC 2013)

 Gia đình có người nhà mắc lao nhạy cảm chi phí trung bình mất 1.068 USD, gia đình cóngười nhà mắc bệnh lao kháng đa thuốc chi phí trung bình mất 4.289 USD trong quá

trình điều trị (NC 2016)

 63,0% hộ gia đình của bệnh nhân lao phải gánh chịu chi phí thảm họa do bệnh lao, chiếmtrên 20,0% thu nhập của hộ gia đình

 Một bệnh nhân lao sẽ mất trung bình 3-4 tháng lao động/năm

 Sự nghèo khó lại đẩy những gia đình này vào nguy cơ mắc bệnh lao cao hơn

NGHỊ QUYẾT TRUNG ƯƠNG 6 KHOÁ XII ĐẶT MỤC TIÊU ĐẾN NĂM 2030

VIỆT NAM CƠ BẢN CHẤM DỨT BỆNH LAO

Từ năm 2017 đến 2025 mỗi năm giảm 9%

Từ năm 2025 đến năm 2030 mỗi năm giảm 15%

Chiến lược Quốc gia phòng chống lao

đến 2020 đã thể hiện 4 điểm mới

1 Tư duy mới

• Bệnh lao có thể chấm dứt được

• Hệ thống chính trị vào cuộc, ngành y

tế là nòng cốt

• Nhà nước đảm bảo nguồn lực

• Cộng đồng tham gia: trách nhiệm và

4 Đầu tư mới

• Đa nguồn, Nhà nước đảm bảo: Ngân sáchChính phủ, BHYT, Địa phương, tài trợ Q.Tế,

• Quỹ vì Việt Nam không còn bệnh lao –Trung ương / địa phương

UỶ BAN QUỐC GIA VỀ CHẤM DỨT BỆNH LAO7

Bằng chứng cho CHẤM DỨT BỆNH LAO: ACT3 tại Cà Mau: Sau 4 năm tỷ lệ mắc lao giảm nhanh hơn 44% so với nhóm chứng Nếu cộng cả tác động của Chương trình thì giảm

được gần 70% sau 4 năm can thiệp cộng đồng

LÀM THẾ NÀO ĐỂ CHẨN ĐOÁN

SỚM VÀ ĐIỀU TRỊ SỚM

BỆNH LAO

9

TẠI SAO BỆNH LAO TRƯỜNG TỒN ?

KHÁCH QUAN : VK lao đặc biệt - Bệnh xã hội

- Thiếu hiểu biết, chủ quan, vô cảm

- Rào cản kinh tế, nghèo khó

2 Lãnh đạo:

- Không có nhận thức và quan tâm đầy đủ: Thiếu nguồn

lực, thiếu cơ chế, thiếu giám sát đánh giá

3 Nhà khoa học và đầu tư nghiên cứu:

- Không có thuốc mới, kỹ thuật mới, vắc xin mới, tiếp

Tuberculosis preventive therapy: an

underutilised strategy to reduce

individual risk of TB and contribute to

TB control.

Churchyard GJ, Chaisson RE, Maartens

G, Getahun H.

S Afr Med J 2014

A trial of mass isoniazid preventive

therapy for tuberculosis control.

Churchyard GJ, Fielding KL, Lewis JJ,

Coetzee L, Corbett EL, Godfrey-Faussett

P, Hayes RJ, Chaisson RE, Grant AD;

Thibela TB Study Team.

N Engl J Med 2014

MÔ HÌNH THANH TOÁN BỆNH LAO TOÀN CẦU

Giảm được 10%

ĐIỀU TRỊ LAO TIỀM ẨN ĐỂ KHÔNG PHÁT TRIỂN BỆNH LAO

Giảm được 20%

BẢN CHẤT VẤN ĐỀ LÀ GÌ:

1 PHÁT HIỆN ĐIỀU TRỊ SỚM VÀ HẾT ĐỂ CẮT NHANH NGUỒN LÂY

2 ĐIỀU TRỊ LAO TIỀM ẨN ĐỂ CẮT NGUY CƠ NHIỄM THÀNH BỆNH

Chẩn đoán - Điều trị lao (precision medicine)

 Lâm sàng

 XN vi khuẩn học:

 Sinh học phân tử: GeneXpert, LPA,

Squencing, TB LAMP, …

 Nuôi cấy, KSĐ: LJ, MGIT BACTEC

 Chẩn đoán hình ảnh:

 Phổi: XQ, CT, HRCT, siêu âm

 Ngoài phổi: Thăm dò các cơ quan, MRI

• Điều trị bằng thuốc chống lao

• Phác đồ điều trị lao thường

• Phác đồ điều trị lao đa kháng

• Phác đồ điều trị lao siêu kháng

ĐỘT PHÁ VỀ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ Chính sách chẩn đoán lao: Chiến lược 2X

Áp dụng tối ưu X-Quang và Xpert

2020

2019 2018 2017 2016

•Lao phổi AFB (+) một số tỉnh

•Nghi lao HIV, Lao TE, Lao NP nặng

Sử dụng GeneXpert

Cách mạng công nghệ để chấm dứt bệnh lao ở Việt Nam 2030

- Digital X-ray, LIS, PACS,

- MAI (medical AI center)

- LTBI

- PAM

- PPM

Quá trình nhiễm và mắc bệnh lao

TIẾP CẬN PHÂN LOẠI

BỆNH NHÂN ƯU TIÊN

Nhậy với

thuốc

(RIF-)

MDR đơn thuần (RIF+)

Tiền siêu kháng Siêu kháng

Phác đồ

hang I

Phác đồ MDR ng ắn

h ạn

Phác đồ có thuốc mới hoặc

phác đồ cá thể

S Ơ ĐỒ CHẨN ĐOÁN : Xpert Mtb/Rif và ít nhất 1 test đánh giá

kháng thu ốc lao hang 2 (FQ and SLI)

MDR (RIF+)

có chỉ định thuốc mới

Y HỌC CHÍNH XÁC TRONG ĐIỀU TRỊ LAO

PHÁT HIỆN – ĐIỀU TRỊ SỚM

Patient pathway

Can thiệp dành cho những người mắc lao,

Đối tượng:

• Những người nhiễm lao/có nguy cơ mắc lao cao

• Những người không có triệu chứng mắc lao, không tìm kiếm dịch vụ

CSSK

• Những người có triệu chứng mắc lao, không tìm kiếm dịch vụ CSSK

Mục tiêu: tăng khả năng tiếp cận và tham gia của nhóm dân số dễ tổn

th ương và có nguy cơ cao vào các chương trình chăm sóc và dự phòng lao để phát hiện bệnh sớm, phát hiện chủ động và quản lý điều trị lao tiềm ẩn

PHÁT HIỆN CHỦ ĐỘNG 2 X

PHÁT HIỆN CHỦ ĐỘNG

BỆNH LAO TẠI CỘNG ĐỒNG

XE XQUANG DI ĐỘNG CÓ GẮN AI HỖ TRỢ SÀNG LỌC

Can thiệp dành cho những người mắc lao,

nh ưng chưa được xác định và chẩn đoán

Đối tượng:

CÔNG VÀ TƯ

Mục tiêu:

tách các nhóm có nguy cơ hoặc nhóm tổn thương dễ mắc lao cho các đối tượng bệnh

T Ư)

• Sử dụng hợp lý các công cụ sẵn có và công cụ mới trong chẩn đoán lao tiềm ẩn, lao

thường, lao kháng thuốc

PHÁT HIỆN THƯỜNG QUY XQ - XPERT

Can thiệp dành cho những người được điều trị lao,

nh ưng điều trị không thành công

Đối tượng:

• Những người điều trị thành công, nhưng bị tái phát

Mục tiêu:

• Theo dõi tất cả các bệnh nhân được chẩn đoán cho đến khi kết thúc phác đồ điều trị

(không để xảy ra tình trạng “không đánh giá được”)

• Đảm bảo tỷ lệ đăng ký điều trị của bệnh nhân lao kháng thuốc ít nhất là 98%

• Làm xét nghiệm tiểu đường cho ít nhất 95% bệnh nhân lao, kết hợp với quản lý điều trịtiểu đường hợp lý

CHƯƠNG TRÌNH HỖ TRỢ NGƯỜI BỆNH - GIÁM SÁT ĐÁNH GIÁ

Can thiệp nhằm tăng cường HỆ THỐNG

phục vụ cho thanh toán bệnh lao

VAI TRÒ CỦA TRƯỜNG – BV – HỘI

bệnh lao tại tất cả các cấp của chính quyền

ỦY BAN QUỐC GIA

tuyến

KẾT LUẬN

và làm cho hang tram ngàn gia đình hạnh phúc

sơ nhiễm

đoán sớm và điều trị chính xác

lợi ích to lớn có VAI TRÒ CỦA: TRƯỜNG – BỆNH VIỆN – HỘI

24