Pháp luật về dịch vụ thanh toán và thanh toán bằng ủy nhiệm chi

Theo quyết định số 226/2002/QĐ-NHNN ngày 26/3/2002 của Thống đốc ngân hàng Nhà nước Việt Nam về việc ban hành quy chế hoạt động thanh toán thì ủy nhiệm chi hoặc lệnh chi là phương tiện t

LUẬT NGÂN HÀNG

Tên đề tài:

Pháp luật về dịch vụ thanh toán và thanh toán bằng Ủy nhiệm chi – Chuyển tiền

Phần I: LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt phổ biến trên thế giới bao gồm: Internet banking, E-banking, Home banking, Phone banking, Mobile banking, ATM, thẻ thanh toán, thẻ tín dụng, séc, chuyển tiền điện tử, uỷ nhiệm chi, uỷ nhiệm thu, thanh toán qua tài khoản cá nhân, thanh toán online, Mastercard, Visa card,… Riêng

ở Việt Nam hiện nay, có các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt phổ biến sau: Séc thanh toán (séc chuyển khoản, séc được bảo chi, séc được bảo lãnh); Uỷ nhiệm chi; Uỷ nhiệm thu; Thẻ thanh toán; Thư tín dụng nội địa Đây là các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt chủ yếu nhất ở Việt Nam hiện nay, mỗi hình thức thanh toán này đều có những điểm riêng, ưu và khuyết điểm để phân biệt chúng với nhau, giúp người dùng không bị nhầm lẫn

Theo quyết định số 226/2002/QĐ-NHNN ngày 26/3/2002 của Thống đốc ngân hàng Nhà nước Việt Nam về việc ban hành quy chế hoạt động thanh toán thì ủy nhiệm chi (hoặc lệnh chi) là phương tiện thanh toán mà người trả tiền lập lệnh thanh toán theo mẫu do tổ chức cung cấp dịch vụ thanh toán quy định gửi cho tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán nơi mình mở tài khoản yêu cầu tổ chức đó trích một số tiền nhất định trên tài khoản của mình để trả cho người thụ hưởng

Xét thấy năm hình thức thanh toán phổ biến ở Việt Nam là Séc thanh toán (séc chuyển khoản, séc được bảo chi, séc được bảo lãnh); Uỷ nhiệm chi; Uỷ nhiệm thu; Thẻ thanh toán; Thư tín dụng nội địa thì hình thức thanh toán Ủy nhiệm chi –

Chuyển tiền là một trong những lệnh giao dịch phổ biến nhất hiện nay mà các chủ tài khoản thường hay sử dụng Tuy nhiên, với nhiều người thì đây vẫn là một khái niệm mới mẻ và khó hiểu Ngoài ra, dịch vụ thanh toán này còn có phần đặc biệt,

thu hút đối với cá nhân người nghiên cứu nên việc chọn đề tài “Pháp luật về dịch vụ

thanh toán và thanh toán bằng Ủy nhiệm chi – Chuyển tiền” nhằm khai thác, nghiên

cứu tìm ra những đặc điểm riêng biệt (Phương thức thanh toán ủy nhiệm chi là gì,

Ủy nhiệm chi là chứng từ gì và những điều gì cần biết về ủy nhiệm chi? ) của loại hình thanh toán này Bên cạnh đó, nghiên cứu những ưu, khuyết điểm của dịch vụ thanh toán – thanh toán bằng Ủy nhiệm chi; đánh giá thực tiễn Pháp luật Việt Nam hiện hành về Ủy nhiệm chi Từ đó, đưa ra những khuyến nghị hợp lý để hoàn thiện hơn hệ thống pháp luật Việt Nam

Phần II: NỘI DUNG

1 Khái niệm Ủy nhiệm chi (UNC):

Ủy nhiệm chi (UNC) là việc giao cho trung gian thanh toán thực hiện việc trích tiền từ tài khoản của chủ tài khoản để trả cho người thụ hưởng Ủy nhiệm chi (lệnh chi) là phương thức thanh toán mà người trả tiền sẽ lập lệnh thanh toán theo mẫu mà ngân hàng cung cấp Sau đó, người trả tiền sẽ gửi lại ngân hàng tại nơi mở tài khoản

để yêu cầu trích một số tiền trong tài khoản thanh toán của mình bằng với số tiền ghi trên ủy nhiệm chi để trả cho người thụ hưởng

Một cách đơn giản hơn thì Ủy nhiệm chi là một loại chứng từ giao dịch mà phía người trả tiền sẽ lập với mục đích ủy quyền cho ngân hàng thanh toán số tiền cho người thụ hưởng

Một điều cần lưu ý là Ủy nhiệm chi phải do khách hàng lập, ký và ngân hàng chỉ căn cứ vào đó để thực hiện lệnh trích tiền để chuyển cho người hưởng thụ Ngoài lý

do này thì việc ngân hàng tự động trích tiền từ tài khoản thanh toán của khách hàng

là không được phép nếu không có văn bản thỏa thuận trước đó

Ủy nhiệm chi tiếng Anh là Payment order, còn có tên gọi khác là lệnh chi là phương tiện thanh toán mà người trả tiền lập lệnh thanh toán theo mẫu do ngân hàng quy định, gửi cho ngân hàng nơi mình mở tài khoản yêu cầu trích một khoản tiền nhất định trên tài khoản của mình để trả cho người thụ hưởng

Ủy nhiệm chi là phương thức thanh toán mà người trả tiền sẽ lập lệnh thanh toán theo mẫu mà ngân hàng cung cấp Sau đó, người trả tiền sẽ gửi lại ngân hàng tại nơi

mở tài khoản để yêu cầu trích một số tiền trong tài khoản thanh toán của mình bằng với số tiền ghi trên ủy nhiệm chi để trả cho người thụ hưởng

Một cách đơn giản hơn thì UNC là một loại chứng từ giao dịch mà phía người trả tiền sẽ lập với mục đích ủy quyền cho ngân hàng thanh toán số tiền cho người thụ hưởng

● Lưu ý: Ủy nhiệm chi (UNC) phải do khách hàng lập, ký và ngân hàng chỉ căn

cứ vào đó để thực hiện lệnh trích tiền để chuyển cho người hưởng thụ Ngoài

lý do này thì việc ngân hàng tự động trích tiền từ tài khoản thanh toán của khách hàng là không được phép nếu không có văn bản thỏa thuận trước đó

2 Tác dụng của Ủy nhiệm chi:

Về cơ bản, ủy nhiệm chi có tác dụng thực hiện việc thanh toán hay chuyển một số tiền qua lại giữa hai tài khoản nằm trong cùng một hệ thống ngân hàng

hoặc giữa một tài khoản ngân hàng này sang một tài khoản khác không cùng hệ thống

Số tiền được ủy nhiệm chi sẽ được chuyển trực tiếp vào tài khoản của người thụ hưởng Trong trường hợp tài khoản của người thụ hưởng nằm ở ngân hàng khác thì sẽ có phát sinh chi phí chuyển khoản liên ngân hàng

Ví dụ: Ông A viết ủy nhiệm chi yêu cầu ngân hàng BC trích một số tiền là

100.000.000 VNĐ từ tài khoản của ông A gửi sang một tài khoản của ông B Thì ngay sau khi nhận được yêu cầu, ngân hàng BC sẽ căn cứ vào ủy nhiệm chi để trích ngay số tiền 100.000.000 VNĐ từ tài khoản của ông A sang tài khoản của ông B Nếu tài khoản của ông B (người thụ hưởng) không cùng hệ thống ngân hàng BC (với ông A) thì sẽ phát sinh thêm chi phí (chi phí chuyển khoản liên ngân hàng)

(Lưu ý: Uỷ nhiệm chi không có nghĩa là sẽ ủy nhiệm cho ngân hàng chi hộ trong các cuộc giao dịch Nếu như không có văn bản thỏa thuật từ trước mà ngân hàng từ động trích tiền trong tài khoản của khách hàng là điều không được phép)

3 Chủ thể quan hệ thanh toán uỷ nhiệm chi:

- Chủ thể quan hệ thanh toán UNC:

+ Bên trả tiền: Người mua hàng hoá, dịch vụ, người chuyển tiền

+ Ngân hàng, Kho bạc Nhà nước phục vụ bên trả tiền

+ Ngân hàng, Kho bạc Nhà nước phục vụ bên thụ hưởng

- Quyền và các nghĩa vụ của các chủ thể thanh toán uỷ nhiệm chi - chuyển tiền:

+ Bên trả tiền có nghĩa vụ lập giấy uỷ nhiệm chi theo quy định của ngân hàng, nộp vào ngân hàng, Kho bạc Nhà nước phục vụ mình (noi mở tài khoản) để trích tài khoản của mình trả cho bên thụ hưởng Khi lập giấy uỷ nhiệm chi

phải ghi rõ ràng, đầy đủ, chính xác các yếu tố khớp đúng với nội dung giữa các liên uỷ nhiệm chi và ký tên đóng dấu trên tất cả các liên uỷ nhiệm chi; + Ngân hàng, kho bạc phục vụ bên trả tiền có trách nhiệm kiểm tra tính hợp

lệ, hợp pháp của giấy uỷ nhiệm chi, số dư tài khoản tiền gửi của khách hàng trước khi thực hiện việc thanh toán, có quyền trả lại giấy ủy nhiệm chi cho khách hàng khi phát hiện có sai sót, số dư tài khoản tiền gửi của khách hàng không đủ để thanh toán

Ngân hàng, Kho bạc Nhà nước phục vụ bên trả tiền có trách nhiệm thanh toán ngay đối với giấy uỷ nhiệm chi hợp lệ

4 Quy định về uỷ nhiệm chi và ủy nhiệm thu:

Người lập ủy nhiệm chi là chủ tài khoản hoặc người được chủ tài khoản

ủy quyền Giấy ủy nhiệm chi được lập trên mẫu in sẵn, là chứng từ ghi nhận nội dung ủy nhiệm của chủ tài khoản Tổ chức thực hiện ủy nhiệm chi là ngân hàng, kho bạc nhà nước nơi người lập ủy nhiệm chi có tài khoản Uỷ nhiệm chi là hình thức thanh toán được áp dụng rộng rãi trong thanh toán qua trung gian, không bị hạn chế số lượng tiền chỉ trả từ tài khoản của chủ tài khoản

Pháp luật về ngân hàng của Việt Nam cũng quy định “Uỷ nhiệm chi - chuyển tiền" và "Uỷ nhiệm thu" là hai trong số sáu thể thức thanh toán qua ngân hàng và kho bạc nhà nước mà không dùng tiền mặt (Nghị định số 91/CP ngày 25.11.1993 của Chính phủ)

“Uỷ nhiệm chi - chuyển tiền" là lệnh chi tiền của chủ tài khoản (được lập theo mẫu in sẵn của ngân hàng, kho bạc nhà nước) yêu cầu ngân hàng, kho bạc nhà nước phục vụ mình (nơi chủ tài khoản mở tài khoản tiền gửi) trích tài khoản của mình để trả cho người thụ hưởng

“Uỷ nhiệm chi được dùng để thanh toán các khoản trả tiền hàng, dịch

vụ hoặc chuyển tiền trong cùng hệ thống hoặc khác hệ thống Ngân hàng hoặc Kho bạc nhà nước

“Uỷ nhiệm chi được dùng để thanh toán các khoản trả tiền hàng, dịch

vụ hoặc chuyển tiền trong cùng hệ thống hoặc khác hệ thống Ngân hàng hoặc Kho bạc nhà nước

“Uỷ nhiệm thu" được áp dụng thanh toán giữa các khách hàng mở tài khoản trong một chi nhánh ngân hàng hoặc các chi nhánh ngân hàng, kho bạc nhà nước cùng hệ thống hoặc khác hệ thống

“Ủy nhiệm thu" do người thụ hưởng lập gửi vào ngân hàng đã giao hàng hoặc dịch vụ đã cung ứng Khách hàng mua và bán phải thống nhất thỏa thuận dùng hình thức thanh toán "uỷ nhiệm thu” với những điều kiện thanh toán cụ thể đã ghi trong hợp đồng kinh tế, đồng thời phải thông báo bằng văn bản cho ngân hàng, kho bạc nhà nước phục vụ người thụ hưởng biết để làm căn cứ thực hiện các “uỷ nhiệm thu"

Sau khi đã giao hàng hoặc hoàn tất dịch vụ cung ứng, bên thụ hưởng lập giấy uỷ nhiệm thu (theo mẫu của ngân hàng, kho bạc nhà nước) kèm theo hoá đơn, vận đơn gửi tới ngân hàng, kho bạc nhà nước phục vụ cho mình hoặc gửi trực tiếp đến ngân hàng, kho bạc nhà nước phục vụ bên trả tiền để yêu cầu thu hộ Thể thức thanh toán “uỷ nhiệm” qua ngân hàng đã tạo điều kiện thuận lợi cho các bên trong việc thực hiện thanh toán nhanh gọn, góp phần phát triển các quan hệ kinh tế, thương mại, dịch vụ trong nước và quốc tế

5 Loại hình ủy nhiệm chi:

Hiện nay, có 2 loại ủy nhiệm chi:

- Ủy nhiệm chi online

Ủy nhiệm chi online là mẫu ủy nhiệm chi được in trực tiếp từ trên website của ngân hàng xuống Theo đó khách hàng chỉ cần truy cập vào website ngân hàng, điền theo form thông tin có sẵn trên website và in ra mang đến ngân hàng

- Ủy nhiệm chi tại quầy

Nếu như không muốn viết ủy nhiệm chi online thì bạn có thể ra các quầy giao dịch của ngân hàng để lấy các mẫu giấy ủy nhiệm chi để viết trực tiếp Với những khách hàng có giao dịch thường xuyên thì ngân hàng thường

sẽ cho khách hàng một quyển ủy nhiệm chi để chủ động viết nội dung trước nhằm tiết kiệm thời gian

Thông thường uỷ nhiệm chi sẽ có 2 liên, bao gồm:

+ Liên 1: Ngân hàng giữ lại

+ Liên 2: Sau khi ngân hàng xác nhận sẽ đóng dấu và trả lại cho khách hàng để kế toán doanh nghiệp căn cứ làm hạch toán

6 Ủy nhiệm chi được coi là chứng từ hợp lệ khi:

Theo khoản 1 Điều 9 Nghị định 218/NĐ-CP ngày 26/12/2013, Chính phủ đã quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật thuế thu nhập doanh nghiệp

Trừ các khoản chi quy định tại Khoản 2 Điều này, doanh nghiệp sẽ được trừ mọi khoản chi nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau đây:

- Khoản chi thực tế phát sinh liên quan đến các hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, bao gồm cả các khoản chi:

+ Khoản chi cho việc thực hiện nhiệm vụ giáo dục quốc phòng và an ninh, huấn luyện, hoạt động của lực lượng dân quân tự vệ và phục vụ các nhiệm vụ quốc phòng, an ninh khác theo quy định của pháp luật, khoản chi hỗ trợ phục

vụ cho hoạt động của tổ chức đảng, tổ chức chính trị – xã hội trong doanh nghiệp

+ Các khoản chi thực tế cho hoạt động phòng, chống HIV/AIDS nơi làm việc của doanh nghiệp, cụ thể bao gồm: Chi phí đào tạo cán bộ phòng, chống HIV/AIDS của doanh nghiệp, chi phí tổ chức truyền thông phòng, chống HIV/AIDS cho người lao động của doanh nghiệp, phí thực hiện tư vấn, khám

và xét nghiệm HIV, chi phí hỗ trợ người nhiễm HIV là người lao động của doanh nghiệp

+ Khoản chi có đủ những hóa đơn, chứng từ theo quy định của pháp luật

- Đối với các hóa đơn mua hàng hóa, dịch vụ từng lần có giá trị từ hai mươi triệu đồng trở lên phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt, trừ các khoản chi của doanh nghiệp cho việc: Thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, cho hoạt động phòng, chống HIV/AIDS nơi làm việc, hỗ trợ phục vụ cho hoạt động của tổ chức đảng, tổ chức chính trị – xã hội trong doanh nghiệp quy định tại Điểm a Khoản 1 Điều này cho việc thu mua hàng hóa, dịch vụ được lập Bảng kê quy định tại Điểm b Khoản 1 Điều này

Bộ Tài chính đã hướng dẫn cụ thể đối với trường hợp thanh toán theo hợp đồng mà thời điểm thanh toán khác với thời điểm ghi nhận chi phí theo quy định và các khoản chi không phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt khác

Khoản 2 của Điều 13 Quyết định số 226/2002/QĐ-NHNN ngày 26/03/2002 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam về việc ban hành quy chế hoạt động thanh toán:

Lệnh chi hoặc uỷ nhiệm chi sẽ bao gồm các yếu tố sau:

– Chữ lệnh chi hoặc ủy nhiệm chi, số Seri;

– Họ và tên, địa chỉ, số hiệu tài khoản người trả tiền;

– Tên, địa chỉ tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán phục vụ cho người trả tiền; – Họ và tên, địa chỉ số hiệu tài khoản của người thụ hưởng;

– Tên, địa chỉ tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán phục vụ cho người thụ hưởng;

– Số tiền thanh toán viết bằng chữ và bằng số;

– Nơi, ngày, tháng, năm lập lệnh chi hoặc ủy nhiệm chi;

– Chữ ký của chính chủ tài khoản hoặc người được chủ tài khoản ủy quyền; – Các yếu tố khác do tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán quy định không trái với pháp luật

7 Quy trình thanh toán uỷ nhiệm chi:

Quy trình thanh toán ủy nhiệm chi sẽ bao gồm 3 bước:

Bước 1: Người trả tiền sẽ làm thủ tục ủy nhiệm chi qua ngân hàng khi

có nhu cầu chi trả Theo đó mà ủy nhiệm chi sẽ phải ghi đầy đủ các thông tin theo đúng mãu mà pháp luật quy định mới được xem là hợp lệ

Bước 2: Ngân hàng phụ vụ sẽ trả tiền và làm thủ tục trích tiền trên tài

khoản người trả khi đã nhận được lệnh chi và tiến hành thủ tục chuyển tiền với ngân hàng hàng phụ vụ người hưởng thụ

Bước 3: Ngân hàng phục vụ người hưởng thụ sẽ tiến hành làm thủ tục

Lưu ý :

● Khi đã nhận được ủy quyền nhiệm chi cho khách hàng được chuyển đến dưới dàn chứng từ giấy hoặc chứng từ điện tử thì ngân hàng cần phải kiểm tra tính hợp lệ, hợp pháp của ủy nhiệm chi Đồng thời còn cần kiểm tra việc đảm bảo khả năng thanh toán của khách hàng

● Nếu ủy nhiệm chi không hợp lệ hoặc không hợp pháp, hoặc số tiền ghi trên

ủy nhiệm chi vượt quá số dư trên tài khoản thanh toán của khách hàng thì cần phải nhanh chóng thông báo cho người lập ủy nhiệm chi, trả lại giấy tờ ủy nhiệm chi và từ chối thực hiện lệnh chi đó nếu các bên trước đó không có thỏa thuận nào khác

● Nếu ủy nhiệm chi hợp lệ, hợp pháp và số tiền ghi trên ủy nhiệm chi được đảm bảo về khả năng thanh toán thì ngân hàng cần phải nhanh chóng tiến hành chi trả cho người thụ hưởng, trích tiền từ tài khoản của người thụ hưởng

Phần III: ƯU, NHƯỢC ĐIỂM KHI THANH TOÁN ỦY NHIỆM CHI; KHUYẾN NGHỊ

● Ưu, nhược điểm khi thanh toán Ủy nhiệm chi:

Thanh toán bằng hình thức ủy nhiệm chi sẽ có thuận lợi, ưu nhược điểm riêng Tùy theo nhu cầu và tình hình thực tế khách hàng có thể cân nhắc sử dụng

- Ưu điểm:

+ Quá trình thanh toán được kiểm soát chặt chẽ bởi ngân hàng nên ít có sai sót

+ Hình thức thanh toán đơn giản và nhanh chóng

+ Khách hàng ủy quyền cho ngân hàng thanh toán trực tiếp cho người thụ hưởng

- Nhược điểm:

+ Người ủy quyền thanh toán ủy nhiệm chi sẽ phải trả cho ngân hàng một khoản phí

+ Ngân hàng sẽ từ chối thực hiện giao dịch nếu như trong tài khoản của người

ủy quyền không có đủ tiền để chi trả theo nội dung trên giấy ủy nhiệm chi Do

đó quá trình thanh toán có thể bị chậm trễ