Câu 1: (6 điểm) Hãy đọc câu chuyện sau đây: Một cậu bé 10 tuổi quyết định học môn võ Judo cho dù cánh tay trái của cậu đã mất trong một tai nạn xe hơi. Cậu theo học Judo với một võ sư Nhật. Nhưng suốt ba tháng trời, thầy chỉ dạy cậu bé một thế võ duy nhất. Cậu bé hỏi thầy: Thưa thầy, con không thể học được các thế võ khác sao? Thầy trả lời: Đây là thế võ duy nhất thầy dạy cho con, cũng chính đó là thế võ duy nhất mà con cần phải học. Tuy không hiểu hết lời thầy nhưng tin tưởng nơi thầy, cậu bé tiếp tục tập luyện. Nhiều tháng sau, võ sư dẫn cậu bé đến tham dự một cuộc thi Judo. Cậu bé rất ngạc nhiên khi thấy mình thắng dễ dàng trong hai trận đấu. Trận thứ ba khó khăn hơn nhưng sau một hồi, đối phương mất kiên nhẫn trong các đòn tấn công, cậu bé đã khéo léo sử dụng thế võ và chiến thắng. Vẫn chưa hết ngạc nhiên vì thành công của mình, cậu bé tự tin bước vào trận chung kết. Lần này, đối thủ của cậu là một võ sinh cao lớn, to khỏe và dày dặn kinh nghiệm hơn. Vào trận không lâu, cậu bé đã liên tiếp trúng đòn và hoàn toàn bị đối phương áp đảo. Hết hiệp đầu, sợ cậu bé bị thương, trọng tài ra hiệu kết thúc trận đấu sớm nhưng người thầy của cậu không đồng ý: Cứ để cậu bé tiếp tục. Võ sư yêu cầu. Ngay sau khi trận đấu bắt đầu lại, đối phương phạm phải sai lầm nghiêm trọng: anh ta coi thường đối thủ và mất cảnh giác. Ngay lập tức cậu bé dùng thế võ duy nhất của mình quật ngã đối phương và khóa chặt anh ta trên sàn. Cậu bé đã đoạt chức vô địch.
Trang 1SỞ GD & ĐT VĨNH PHÚC
TRƯỜNG THPT ĐỒNG ĐẬU
ĐỀ THI HỌC SINH GIỎI CẤP TRƯỜNG LẦN 1
NĂM HỌC 2021-2022 MÔN: NGỮ VĂN 12
Thời gian làm bài: 180 phút
Câu 1: (6 điểm)
Hãy đọc câu chuyện sau đây:
Một cậu bé 10 tuổi quyết định học môn võ Judo cho dù cánh tay trái của cậu đã mất trong một tai nạn xe hơi Cậu theo học Judo với một võ sư Nhật Nhưng suốt ba tháng trời, thầy chỉ dạy cậu bé một thế võ duy nhất Cậu bé hỏi thầy:
- Thưa thầy, con không thể học được các thế võ khác sao?
Thầy trả lời:
- Đây là thế võ duy nhất thầy dạy cho con, cũng chính đó là thế võ duy nhất mà con cần phải học.
Tuy không hiểu hết lời thầy nhưng tin tưởng nơi thầy, cậu bé tiếp tục tập luyện Nhiều tháng sau, võ sư dẫn cậu bé đến tham dự một cuộc thi Judo Cậu bé rất ngạc nhiên khi thấy mình thắng dễ dàng trong hai trận đấu Trận thứ ba khó khăn hơn nhưng sau một hồi, đối phương mất kiên nhẫn trong các đòn tấn công, cậu bé đã khéo léo sử dụng thế võ và chiến thắng Vẫn chưa hết ngạc nhiên vì thành công của mình, cậu bé tự tin bước vào trận chung kết.
Lần này, đối thủ của cậu là một võ sinh cao lớn, to khỏe và dày dặn kinh nghiệm hơn Vào trận không lâu, cậu bé đã liên tiếp trúng đòn và hoàn toàn bị đối phương áp đảo Hết hiệp đầu, sợ cậu bé bị thương, trọng tài ra hiệu kết thúc trận đấu sớm nhưng người thầy của cậu không đồng ý: - Cứ để cậu bé tiếp tục.- Võ sư yêu cầu Ngay sau khi trận đấu bắt đầu lại, đối phương phạm phải sai lầm nghiêm trọng: anh ta coi thường đối thủ và mất cảnh giác Ngay lập tức cậu bé dùng thế võ duy nhất của mình quật ngã đối phương và khóa chặt anh
ta trên sàn Cậu bé đã đoạt chức vô địch.
Trên đường về, hai thầy trò ôn lại các thế đánh trong từng trận đấu Lúc này cậu bé mới thu hết can đảm nói ra điều ám ảnh trong đầu mình bấy lâu nay:
- Thưa thầy, làm sao con có thể trở thành vô địch chỉ với một thế võ như thế?
Con chiến thắng vì hai lý do.- Người thầy trả lời – Lý do thứ nhất, con gần như làm chủ được một trong những cú đánh hiểm và hiệu quả nhất của môn võ này Lý do thứ hai, cách duy nhất mà đối thủ của con phá được thế võ đó là họ phải giữ chặt cánh tay trái của con lại – mà con lại không có cánh tay trái
( Trích: Quà tặng cuộc sống)
Viết một bài văn trình bày thông điệp mà anh/chị rút ra từ câu chuyện trên.
Câu 2: ( 14 điểm)
Viết về cảm xúc trong thơ, nhà phê bình Hoài Thanh từng có ý kiến: Dòng cảm xúc
quá chừng sôi nổi khiến cho câu chữ không thể đi theo những đường viền có sẵn, ý thơ xô đẩy làm cho khuôn khổ câu thơ cũng phải lung lay.
Bằng việc cảm nhận bài thơ Vội vàng của Xuân Diệu và đoạn trích Đất nước (trích trường ca Mặt đường khát vọng) của Nguyễn Khoa Điềm hãy làm sáng tỏ ý kiến trên.
Họ và tên thí sinh………SBD……….
Trang 2HƯỚNG DẪN CHẤM ĐỀ THI HỌC SINH GIỎI
MÔN THI: NGỮ VĂN 12 Câu 1 (6,0 điểm)
I Yêu cầu về kĩ năng:
Biết cách làm bài văn nghị luận xã hội; kết cấu chặt chẽ, diễn đạt lưu loát; không mắc lỗi chính tả, dùng từ, ngữ pháp
II Yêu cầu về kiến thức:
Thí sinh có thể đưa ra những ý kiến, trình bày theo nhiều cách khác nhau, nhưng cần chính xác, hợp lí, rõ ràng, thuyết phục… và nêu được các ý cơ bản sau:
- Dẫn dắt vấn đề, giới thiệu câu chuyện trong đề bài
- Nêu vấn đề cần nghị luận: ý chí nghị lực, niềm tin; biến khuyết điểm thành
ưu điểm dẫn tới thành công
- Nói vắn tắt câu chuyện cậu bé học võ
- Khẳng định ý nghĩa bài học sâu sắc của câu chuyện
- Phân tích bàn luận vấn đề chính được rút ra:
+Dù trong mọi hoàn cảnh, chúng ta luôn nỗ lực vượt qua khó khăn thử thách,
có ý chí niềm tin vào bản thân, đừng nản lòng khi đứng trước khó khăn
nghịch cảnh
+Thấy rõ ưu, khuyết điểm của bản thân; đừng vì những khuyết điểm của mình
mà mặc cảm tự ti; cần biết biến những khuyết điểm của mình thành ưu điểm
- Chứng minh bằng lập luận và dẫn chứng thực tế…
1,0 0,5 1,0 1,0 0,5
- Mỗi người cần sáng suốt, bản lĩnh, cần nhận thức rõ hành động của mình
- Sống cần có lòng dũng cảm, ý chí vượt qua khó khăn, lấy những khuyết
điểm của mình làm động lực để hoàn thiện bản thân
Câu 2 (14,0 điểm)
I Yêu cầu về kĩ năng
- Học sinh biết cách làm bài nghị luận văn học: hiểu và giải quyết một vấn đề lí luận
về đặc trưng, chức năng của văn học; chứng minh qua tác phẩm cụ thể (có những cảm nhận, đánh giá mang màu sắc cá nhân)
- Bài viết có bố cục rõ ràng, hệ thống luận điểm, luận cứ thuyết phục
- Không mắc lỗi chính tả, dùng từ, viết câu Hành văn trôi chảy, linh hoạt, có chất văn chương
- Trình bày sạch sẽ, khoa học
II Yêu cầu về kiến thức
Thí sinh có thể làm bài theo nhiều cách khác nhau, song cần đảm bảo những nội dung cơ bản sau:
* Giải thích ý kiến của Hoài Thanh
+ “Cảm xúc” là những rung động, là tình cảm- đây là yếu tố quan trọng nhất
của thơ Khởi nguồn của thơ là tiếng nói của tình cảm, cảm xúc “Sôi nổi” chỉ
mức độ của cảm xúc: nồng nàn, cháy bỏng, mãnh liệt dâng trào “Ý thơ” chỉ
tư tưởng, tình cảm
+ “Những đường viền có sẵn”, “khuôn khổ câu thơ”: Những quy định có sẵn
Trang 3từ trước, những hình thức có tính chất khuôn mẫu, ổn định “Xô đẩy”, “không
đi theo”, “lung lay” đều chỉ sự bứt phá, vượt ra khỏi những quy định
=> Khi cảm xúc, tình cảm trong thơ đến mức mãnh liệt nó sẽ phá vỡ những
khuôn mẫu, những hình thức có tính chất ổn định Từ đó cho thấy trong mối
quan hệ giữa nội dung cảm xúc và hình thức nghệ thuật của thơ thì nội dung
cảm xúc đóng vai trò chi phối
+ Cảm xúc được xem là tiêu chuẩn vĩnh cửu của thơ ca; thơ hay là thơ chín
đỏ trong cảm xúc; thiếu đi cảm xúc thơ ca chỉ là xác chữ vô hồn; không thể
tồn tại và neo đậu bền chặt trong trái tim độc giả…
+ Nội dung cảm xúc và hình thức nghệ thuật trong thơ phải có sự hài hòa, phù
hợp với nhau Tuy nhiên, trong mối tương quan giữa nội dung và hình thức thì
nội dung là cái có trước và bao giờ cũng đóng vai trò chủ đạo Thông qua ý
thức năng động và tích cực chủ quan của người nghệ sĩ, nội dung cố gắng đi
tìm một hình thức thể hiện phù hợp với nó, để bộc lộ một cách đầy đủ nhất,
hấp dẫn nhất bản chất của nó Khi tiếng nói cảm xúc, tình cảm trong thơ nồng
nhiệt đến độ cao trào thì nó sẽ vượt ra khỏi khuôn khổ hình thức bình thường
để rồi lại đi tìm một cách thể hiện khác phù hợp với nó Đó chính là sự “phá
vỡ những đường viền có sẵn”
+ Khi cảm xúc phá vỡ những giới hạn, những hình thức cũ thì sẽ có một hình
thức mới ra đời Đây cũng chính là hành trình đi tìm sự sáng tạo nghệ thuật
của người nghệ sĩ Nghệ thuật cũng vì thế mà luôn sáng tạo, luôn mới mẻ, hấp
dẫn
2.1 Với Vội vàng:
- Khát vọng đoạt quyền tạo hóa chế ngự thời gian, níu kéo những hương sắc của
cuộc đời
- Quan niệm về thời gian tuyến tính, ra đi là sự rời bỏ không bao giờ quay trở lại
- Tuổi trẻ quý giá nhưng ngắn ngủi vô cùng
- Khát khao được sống vội vàng, cuống quýt để tận hưởng cho hết vẻ đẹp cuộc
sống nơi trần thế Tất cả thể hiện niềm yêu đời tha thiết của thi nhân trước cuộc
sống và con người trần thế Tất cả đều được thể hiện trong mạch cảm xúc sôi nổi,
nồng nàn của một trái tim yêu tha thiết với đời
- Chính mạch cảm xúc vội vàng, hồ hởi của trái tim yêu sống đã khiến cho nhịp
thơ: nhanh gấp vội, những câu thơ dài ngắn đan xen, lúc thiết tha níu kéo, lúc vội
vàng cuống quýt, những điệp khúc triền mien không dứt như sự hối thúc cao độ từ
sâu trong trái tim
4,0đ
2.2 Với Đất nước:
- Tình yêu quê hương đất nước nồng nàn sâu lắng, sự thôi thúc của trái tim
giàu cảm xúc của Nguyễn Khoa Điềm khi đứng trước cảnh Đất nước bị ngoại
xâm đã thôi thúc ông viết trường ca Mặt đường khát vọng để kêu gọi tinh
thần đấu tranh cho tuổi trẻ Miền Nam trong vùng tạm chiếm
- Chương thơ Đất nước là những cảm xúc nồng nàn suy tư sâu lắng đầy tính
triết luận và vô cùng mới mẻ của tác giả về Đất nước: Đất nước có từ bao
giờ? Đất nước do đâu mà có? Đất nước gắn với những gì? Đất nước do ai làm
nên? Trách nhiệm của mỗi chúng ta hôm nay đối với Đất nước? Tất cả được
thể hiện nhuần nhuyễn, thấm thía, cảm động, sâu sắc trong cảm xúc lắng sâu
về quê hương đất nước
- Thể thơ tự do; kết cấu câu thơ dài ngắn đan xen khi ngắn gọn súc tích dồn
4,0đ
Trang 4nén, khi bung tỏa cảm xúc thiết tha Tất cả là sự dồn tụ của cảm xúc chất đầy trong trái tim yêu nước của nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm
+ Ý kiến của nhà phê bình Hoài Thanh là ý kiến xác đáng, đúng đắn, đầy biện chứng về mối quan hệ giữa nội dung và hình thức trong thơ Tuy nhiên cũng cần phải thấy rằng: Không phải cứ có cảm xúc mãnh liệt thì sẽ có sự phá cách
và tạo nên cái mới trong nghệ thuật thơ ca Việc sáng tạo nên những hình thức mới mẻ còn phải phụ thuộc vào cái tài của người nghệ sĩ Cảm xúc chỉ là phần “xương thịt”, là yếu tố khơi nguồn và thúc đẩy Hơn nữa, không chỉ thơ
mà đối với loại hình nghệ thuật nào cũng vậy nội dung cảm xúc, tư tưởng luôn đóng vai trò chủ đạo, quyết định đối với hình thức thể hiện
- Văn chương chỉ thực sự neo đậu bền lâu trong trái tim người đọc khi nó truyền tải được cảm xúc của người nghệ sĩ sang trái tim độc giả, khơi dậy trong lòng người những cách sống cao đẹp Cảm xúc ấy chắc chắn phải được truyền đạt qua một hình thức phù hợp
- Bài học với người sáng tạo: Người nghệ sĩ phải sống sâu sắc với đời, có trái tim giàu cảm xúc, phải có trách nhiệm với việc cầm bút của mình Thông qua tác phẩm, tác giả phải gửi được những thông điệp mang giá trị nhân văn sâu sắc, như vậy tác phẩm mới có sức sống trường tồn trong lòng người đọc
- Bài học với người tiếp nhận: Với người đọc, phải đồng cảm, tri âm với tác giả thông qua tác phẩm Có như vậy tâm hồn người đọc mới được bồi đắp, trở nên giàu có và tràn đầy niềm tin yêu với cuộc sống