Trong hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh, tư tưởng về Nhà nước kiểu mới là nội dung cơ bản chiếm một vị trí đặc biệt quan trọng trong hệ thống qua điểm, tư tưởng cách mạng của Người. Tư tưởng về nhà nước của dân, do dân và vì dân sớm hình thành ở Hồ Chí Minh và Người đã hiện thực hóa những tư tưởng đó ngay sau khi nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời. Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước kiểu mới ở Việt Nam có ý nghĩa cấp thiết về lý luận và thực tiễn đối với việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của dân, do dân và vì dân đáp ứng những yêu cầu của nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế. Tham nhũng là một hiện tượng lịch sử gắn liền với sự ra đời của nhà nước và quyền lực. Hiện nay tham nhũng đã trở thành một vấn nạn chung đáng báo động của mọi quốc gia, dân tộc trên thế giới. Tham nhũng đã gây thiệt hại rất lớn về tài sản của nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; biến dạng méo mó quá trình phân hoá giàu nghèo; làm thay đổi cả chính sách, pháp luật; làm tha hoá đội ngũ cán bộ, công chức nhà nước; ảnh hưởng xấu đến những chuẩn mực đạo đức xã hội, làm vẩn đục những truyền thống tốt đẹp của dân tộc; gây giảm niềm tin của nhân dân đối với nhà nước; đặc biệt nguy hại là suy giảm uy tín quốc gia trong các quan hệ hợp tác phát triển. Vì vậy, nghiên cứu vấn đề “Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước trong sạch, vững mạnh, hoạt động có hiệu quả vào công tác phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay” làm đề tài tiểu luận có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc.
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG XÃ HỘI KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
TIỂU LUẬN MÔN .
VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ NHÀ NƯỚC TRONG SẠCH, VỮNG MẠNH, HOẠT ĐỘNG CÓ HIỆU QUẢ VÀO CÔNG TÁC PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG Ở VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY Họ và tên sinh viên:
Ngày sinh:
Mã Sv:
Lớp:
GV hướng dẫn:
Hà Nội, 8/2021
Trang 214
Trang 3Tham nhũng là một hiện tượng lịch sử gắn liền với sự ra đời của nhà nước
và quyền lực Hiện nay tham nhũng đã trở thành một vấn nạn chung đáng báođộng của mọi quốc gia, dân tộc trên thế giới Tham nhũng đã gây thiệt hại rấtlớn về tài sản của nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân;biến dạng méo mó quá trình phân hoá giàu nghèo; làm thay đổi cả chính sách,pháp luật; làm tha hoá đội ngũ cán bộ, công chức nhà nước; ảnh hưởng xấu đếnnhững chuẩn mực đạo đức xã hội, làm vẩn đục những truyền thống tốt đẹp củadân tộc; gây giảm niềm tin của nhân dân đối với nhà nước; đặc biệt nguy hại làsuy giảm uy tín quốc gia trong các quan hệ hợp tác phát triển Vì vậy, nghiên
cứu vấn đề “Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước trong sạch, vững
mạnh, hoạt động có hiệu quả vào công tác phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay” làm đề tài tiểu luận có ý nghĩa lý luận và thực
tiễn sâu sắc
Trang 4NỘI DUNG
I TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ NHÀ NƯỚC TRONG SẠCH, VỮNG MẠNH, HOẠT ĐỘNG CÓ HIỆU QUẢ
1.1 Hồ Chí Minh kế thừa quan điểm chủ nghĩa Mác - Lênin về vấn
đề nhà nước và xây dựng nhà nước kiểu mới
Theo quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin thì nhà nước thực chất là một
tổ chức đặc biệt của quyền lực chính trị, một bộ máy chuyên làm nhiệm vụ cưỡngchế và thực hiện chức năng quản lý đặc biệt nhằm duy trì trật tự xã hội, thực hiệnmục đích bảo vệ địa vị của giai cấp thống trị trong xã hội Chủ tịch Hồ Chí Minhthấm nhuần một cách sâu sắc những quan điểm này và vận dụng một cách đúngđắn, sáng tạo vào xây dựng và phát triển Nhà nước kiểu mới ở nước ta
Những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin về vấn đề nhà nướcnói chung, Nhà nước xã hội chủ nghĩa nói riêng là cơ sở lý luận khoa học đểNgười đánh giá phê phán các học thuyết khác về tổ chức nhà nước cũng nhưkhảo sát các kiểu thực tiễn Nhà nước một cách chính xác Từ đó hình thành tưtưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước kiểu mới ở Việt Nam, làm cho tư tưởng nàycủa Hồ Chí Minh thật sự cách mạng, khoa học, trở thành nền tảng tư tưởng củađường lối xây dựng và hoàn thiện Nhà nước xã hội chủ nghĩa Việt Nam củaĐảng ta
1.2 Hồ Chí Minh kế thừa kinh nghiệm quý báu trong lịch sử dân tộc về xây dựng nhà nước và các kiểu nhà nước tiêu biểu trong lịch sử nhân loại
Trong lịch sử dựng nước và giữ nước, cha ông ta đã tích luỹ được nhiềukinh nghiệm quý báu về xây dựng Nhà nước Điều này thể hiện rõ qua các bộ sử
và các bộ luật lớn của dân tộc Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nghiên cứu rất kỹ lịch
sử các triều đại, đặc biệt là triều đại nhà Lý, Trần, Lê và tiếp thu ở đó nhiều kinhnghiệm quý báu Đó là tư tưởng trị nước bằng nhân trị, đức trị của nhiều bậchiền tài, tư tưởng pháp quyền và tư tưởng “thân dân” của nhà nước thời kỳphong kiến hưng thịnh hoặc tư tưởng “nước lấy dân làm gốc” tiếp thu được ởNho giáo, là những cơ sở hành trang ban đầu mà Hồ Chí Minh mang theo trên
Trang 5con đường cứu nước và tìm kiếm một mô hình Nhà nước tiến bộ cho nước nhàsau khi giành được độc lập.
Hồ Chí Minh đã nghiên cứu, khảo sát các kiểu nhà nước tiêu biểu trong
lịch sử nhân loại Đây là một trong những cơ sở quan trọng để Hồ Chí Minh lựa
chọn, xác lập mô hình Nhà nước kiểu mới ở Việt Nam Người đã trực tiếpnghiên cứu, vạch trần bản chất xấu xa, tàn bạo của nhà nước thực dân phongkiến ở các xứ “bảo hộ”; chỉ rõ thực chất cái gọi là “công lý”, là “khai hoá vănminh” mà đế quốc thi hành đối với nhân dân ở các xứ “bảo hộ”, không có gìkhác là các hình thức hành hình tra tấn và giết người man rợ theo kiểu Linsơ ở
Mỹ Vì thế, để thực hiện giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp không có conđường nào khác là phải đấu tranh lật đổ chế độ nhà nước này
Chúng ta biết rằng, trong quá trình đi tìm đường cứu nước, Chủ tịch HồChí Minh đã đến với chủ nghĩa Mác-Lênin, tìm thấy ở đó chủ nghĩa nhân đạo,nhân văn cao cả Hồ Chí Minh là người đã khởi xướng những tư tưởng, quanđiểm về pháp quyền, nhân quyền, về các quyền tự do, dân chủ, về vai trò của
pháp luật trong xã hội Trong Diễn ca về Tám yêu sách gửi các nước đồng minh họp Hội nghị Véc-xây đầu năm 1919, Người viết: “Bảy xin hiến pháp ban hành.
Trăm đều phải có thần linh pháp quyền” [2, tr.210]
Quá trình tìm đường cứu nước từ năm 1911 đến năm 1930, Hồ Chí Minh
đã đặc biệt chú ý xem xét những vấn đề chính quyền Nhà nước, thiết chế chínhtrị và thể chế dân chủ Người đã có những đánh giá rất sâu sắc về cách mạng tưsản Mỹ 1776, cách mạng tư sản Pháp 1789; cách mạng xã hội chủ nghĩa ThángMười Nga 1917 Những cuộc cách mạng xã hội lớn này đã tạo lập nên các nhànước tiêu biểu trong lịch sử: Nhà nước tư sản và Nhà nước xã hội chủ nghĩa
Từ nghiên cứu, so sánh bản chất các kiểu nhà nước trên thế giới, Hồ ChíMinh đã kết luận: “Nhà nước phong kiến là công cụ của địa chủ để thống trịnông dân Nhà nước tư bản là công cụ của giai cấp tư sản để thống trị giai cấpcông nhân Song, từ cách mạng Nga thành công, một xã hội mới ra đời, nhànước đã trở nên công cụ thống trị của nhân dân lao động” [6, tr.192] Với bảnchất ưu việt của Nhà nước Xô viết - Nhà nước kiểu mới đầu tiên trên thế giới, đã
“gợi ý” cho Hồ Chí Minh về việc kiến lập và phát triển một Nhà nước kiểu mới
Trang 6phù hợp với điều kiện ở Việt Nam Thực tế cho thấy Hồ Chí Minh là người ViệtNam đầu tiên tin và đi theo chủ nghĩa Mác - Lênin, đi theo con đường Cáchmạng Tháng Mười và đã lãnh đạo cách mạng Việt Nam đi đến thành công, tạodựng và phát triển Nhà nước kiểu mới đầu tiên ở Đông Nam Á Trong suốt quátrình cách mạng kể cả trong đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nướccũng như trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội, nhà nước Việt Nam xã hộichủ nghĩa luôn khẳng định vị trí vai trò và sức mạnh to lớn to lớn và hoàn thành
sứ mệnh cao cả của mình
Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Nhà nước pháp quyền đã được vậndụng ngay sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công Trong phiên họpđầu tiên của Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ngày3/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: “Trước chúng ta đã bị chế độ quân chủchuyên chế cai trị, rồi đến chế độ thực dân không kém phần chuyên chế, nênnước ta không có hiến pháp Nhân dân ta không được hưởng quyền tự do dânchủ Chúng ta phải có một hiến pháp dân chủ” [6, tr.187] Như vậy, trong tưtưởng Hồ Chí Minh, Nhà nước ta mang tính nhân dân, đại diện cho ý chí vànguyện vọng của nhân dân, sự hiện diện của Hiến pháp gắn liền với nền dân chủ,với quyền tự do, dân chủ của nhân dân Để phát huy quyền làm chủ của nhân dân,nhà nước phải thực hiện quản lý xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật Giữa phápluật và nhà nước có mối quan hệ hữu cơ với nhau Sự phát triển, hoàn thiện củanhà nước và pháp luật không tách rời sự phát triển, tiến bộ của nền văn minh nhânloại và trình độ phát triển cụ thể của từng quốc gia, dân tộc Đó là một tư tưởnghết sức biện chứng, phù hợp với tiến trình phát triển của đất nước ta
1.3 Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước trong sạch, vững mạnh, hoạt động có hiệu quả
1.3.1 Nhà nước trong sạch, vững mạnh, hoạt động có hiệu quả là nhà nước kiểu mới của dân, do dân, vì dân
Tư tưởng cốt lõi và nhất quán của Hồ Chí Minh về Nhà nước Việt Nam,
đó là một chính quyền mạnh, một chính quyền sáng suốt, một chính quyền củadân, do dân, thành lập và hoạt động vì nhân dân
Trang 7Nhà nước của dân Đó là nhà nước thể hiện đầy đủ tư tưởng “Bao nhiêu
quyền hạn đều vì dân” [5, tr.209] Nhân dân là chủ thể của quyền lực nhà nước.Nguồn gốc của quyền lực nhà nước bắt nguồn từ nhân dân Để nhà nước thực sựcủa dân, Hồ Chí Minh yêu cầu không chỉ thể hiện bằng những khẩu hiệu trìutượng, mà phải xác lập bằng một cơ chế khoa học Đó là cơ chế nhân dân tạo raquyền lực nhà nước một cách dân chủ, nhân dân có quyền kiểm soát quyền lựcnhà nước một cách hữu hiệu và nhân dân có quyền thu hồi lại quyền lực nhànước nếu có sự tha hoá từ chính cán bộ của nhà nước
Nhà nước do dân Nhà nước do dân là phản ánh mối quan hệ giữa nhân
dân với nhà nước Hồ Chí Minh khẳng định “Không có nhân dân thì nhà nướckhông có đủ lực lượng”, “Lực lượng bao nhiêu là ở dân hết”, “công việc đổimới, xây dựng là trách nhiệm của nhân dân” Như vậy, nhân dân ở đây đóng vaitrò là lực lượng của mọi hoạt đông xây dựng và bảo vệ đất nước, còn nhà nướcđóng vai trò dẫn đường Nhà nước có nhiệm vụ “đem tài dân, sức dân, của dân
để làm lợi cho dân Nhà nước phải tạo khung pháp lý để cho nhân dân tự do laođộng sáng tạo, để tự nuôi bản thân họ và có trách nhiệm đóng góp cho nhà nướcnhư nộp thuế để nươi bộ máy nhà nước Nhà nước có nhiệm vụ tổ chức sắp đặt
kế hoạch để mỗi công dân phát huy tốt quyền và nghĩa vụ của mình
Nhà nước vì dân Trước hết nhà nước phải tôn trọng và bảo vệ quyền con
người và quyền công dân trên mọi lĩnh vực kinh tế, chính trị , xã hội, đảm bảoquyền làm chủ của nhân dân trong phạm vi cả nứơc, từng địa phương, từng cơ
sở và tập thể lao động Trong thực tế, Hồ Chí Minh rất quan tâm đến việc thảoluận, phát huy sáng kiến và tìm cách giải quyết mọi vấn đề của nhân dân Ngườichỉ rõ rằng: “Nghị quyết gì mà dân chúng cho là không hợp thì để họ đề nghịsửa chữa Dựa vào ý kiến của dân chúng mà sửa chữa cán bộ và tổ chức của ta”[6, tr.188]
Nhà nước vì dân thể hiện ở tinh thần “bao nhiêu lợi ích đề vì dân” để thực
sự nhà nước vì dân, Hồ Chí Minh chỉ rõ; các cơ quan của chính phủ, cán bộ từtrung ương đến cơ sở là người “đầy tớ”, “công bộc” của nhân dân, ở đây cũngphải hiểu rằng “đầy tớ” không có nghĩa là người ăn ở phục dịch “bị sai khiến”
Trang 8mà là những công chức chuyên thực thi công vụ (tức là việc công) trong các cơquan nhà nước, không vì tư lợi, mà vì lợi ích của toàn thể nhân dân , trước hết lànhân dân lao động Vì vậy, Hồ Chí Minh yêu cầu” việc gì có lợi cho dân phảihết sức làm, việc gì có hại cho dân phải hết sức tránh” Người nhấn mạnh: “phảithường xuyên chăm lo xây dựng đội ngũ cán bộ” [5, tr.171] Cán bộ trong tưtưởng Hồ Chí Minh là người phải là cho dân yêu, dân yêu, không tự kiêu, khôngmắc các bệnh làm quan cách mạng, phải siêng năng, siêng nghe, siêng đi, siêngnghĩ và siêng làm Một nhà nước vì dân không chỉ thể hiển trên lời nói mà phảibằng những việc làm thiết thực như: bảo đảm nhu cầu của nhân dân về ăn, mặc,
ở, đi lại, học tập, chữa bệnh, quyền tự do dân chủ Nhà nước phấn đấu khôngngừng để nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho nhân dân, ban hành nhiềuchế độ chính sách như; xoá đói giảm nghèo, xây dựng quỹ giúp đỡ những giađình chính sách, người có công với cách mạng, người già cô đơn, người khôngcòn nơi lương tựa, người tàn tật…để mọi người đều được hưởng những quyềnlợi như những người khác
1.3.2 Nhà nước trong sạch, vững mạnh, hoạt động có hiệu quả phải có đội ngũ cán bộ, công chức đủ đức và tài
Một là: Cán bộ phải suốt đời phấn đấu hy sinh cho lý tưởng của Đảng Hai là: Người cán bộ phải đặt quyền lợi của Đảng, của Tổ quốc lên trên hết và lên trước hết, “ngoài lợi ích của dân tộc, của Tổ quốc, thì Đảng không có
lợi ích gì khác Cho nên Đảng phải ra sức tổ chức nhân dân, lãnh đạo nhân dân
để giải phóng nhân dân và để nâng cao sinh hoạt, văn hoá, chính trị của nhândân Vì toàn dân được giải phóng, tức là Đảng được giải phóng” [5, tr.201] HồChí Minh đề ra nguyên tắc: “Lợi ích cá nhân nhất định phải phục tùng lợi íchcủa Đảng Lợi ích của mỗi bộ phận nhất định phải phục tùng lợi ích của toànthể Lợi ích tạm thời nhất định phải phục tùng lợi ích lâu dài” [6, tr.410]
Trong việc chống chủ nghĩa cá nhân, Hồ Chí Minh rất coi trọng lợi ích cánhân, miễn là lợi ích cá nhân của cán bộ là phù hợp với lợi ích của Đảng, củacách mạng Trong cuộc sống, nhiều khi lợi ích cá nhân phù hợp với lợi ích của
Trang 9Đảng, nhưng cũng có lúc không, vì thế Hồ Chí Minh khẳng định: “Nếu gặp khilợi ích chung của Đảng mâu thuẫn với lợi ích riêng của cá nhân, thì phải kiênquyết hy sinh lợi ích của cá nhân cho lợi ích của Đảng Khi cần đến tính mệnhcủa mình cũng phải vui lòng hy sinh cho Đảng” ; đảng viên và cán bộ “phải đặtlợi ích của Đảng lên trên hết, lên trước hết…Vô luận lúc nào, vô luận việc gì,đảng viên và cán bộ phải đặt lợi ích của Đảng ra trước, lợi ích của cá nhân lạisau Đó là nguyên tắc cao nhất của Đảng Đó là “tính Đảng” [5, tr.138].
Ba là: Người cán bộ phải có một đời tư trong sáng, phải là một tấm gương
sáng trong cuộc sống Điểm nổi bật của Hồ Chí Minh so với nhiều danh nhânkhác ở trong nước và trên thế giới là toàn bộ cuộc đời của Người là tấm gươngsáng về đạo đức Sức mạnh của đạo đức đã lan toả, thẩm thấu trong suốt chiềudài lịch sử của dân tộc, trở thành giá trị cốt lõi, vĩnh hằng của văn hoá trong cácthế hệ các dân tộc ở trên đất nước Việt Nam Nếu cán bộ không có một đời tưtrong sáng thì sẽ không thuyết phục, vận động được nhân dân trong các phongtrào cách mạng Người cán bộ, ngoài việc phải hoàn thành tốt công việc chungcủa Đảng đã được phân công, lại phải còn là một thành viên tốt của gia đình, làmột người công dân tốt, kiểu mẫu ở khu dân cư và ngoài xã hội, sống cuộc sốngchan hoà, gần gũi với mọi người chung quanh trong cùng bản làng, phum, sóc,thôn xóm…
Yêu cầu về phẩm chất, năng lực Trước hết, cán bộ phải có đạo đức cách
mạng Đây là yêu cầu “gốc”, “nguồn” đúng như Hồ Chí Minh đã nêu.Đây cũngchính là quan điểm xuất phát, một yêu cầu có tính chất tiên quyết đối với cán bộcách mạng Không ít lần, Hồ Chí Minh lưu ý rằng: “Đảng không phải là một tổchức để làm quan phát tài”, người cán bộ cách mạng không phải là người “làmquan cách mạng”, không phải vào Đảng, không phải làm cán bộ là để “thăngquan tiến chức”, không phải như dưới thời thực dân-phong kiến “một người làmquan cả họ được nhờ”, không phải làm cán bộ để “đè đầu cưỡi cổ dân chúng nhưdưới thời thực dân-phong kiến”, v.v Người cán bộ phải tận tụy với sự nghiệpcách mạng, phải trung thành với Đảng, với Tổ quốc, “phải làm tròn nhiệm vụgiải phóng dân tộc, làm cho Tổ quốc giàu mạnh, đồng bào sung sướng” Trung
Trang 10thành ở đây trước hết đòi hỏi cán bộ phải hoàn thành tốt, hoàn thành xuất sắcnhiệm vụ của mình được giao, kể cả trong thời kỳ cách mạng dân tộc dân chủnhân dân và kể cả khi thời bình, xây dựng đất nước; khi gặp thắng lợi thì khôngkiêu căng, chủ quan, tự mãn; khi gặp khó khăn, gian khổ, trở ngại thì khônghoang mang, dao động; “vô luận hoàn cảnh thế nào, lòng họ cũng không thayđổi”; phải luôn luôn có ý thức và hành động bảo vệ Đảng, bảo vệ Tổ quốc.Trung thành với cách mạng là phải hết lòng, hết sức phục vụ cách mạng, phục
vụ nhân dân, là việc gì có lợi cho dân, dù nhỏ, cũng gắng sức làm, việc gì có hạicho dân, dù nhỏ, cũng hết sức tránh
Đồng thời, về năng lực, cán bộ phải có năng lực lãnh đạo, tổ chức thực hiện
đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước và các đoàn thể nhân
dân Muốn thế, phải “chuyên” Đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và
Nhà nước, quyết định của đoàn thể chỉ biến thành hiện thực trong cuộc sống,ngoài yêu cầu về việc đường lối, chủ trương, chính sách, quyết định đó phải đúngđắn, còn có việc phải tổ chức lãnh đạo toàn Đảng, toàn dân ra sức thực hiện thắnglợi Không như thế thì đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước,quyết định của đoàn thể nhân dân chỉ nằm trên giấy
1.3.3 Đề phòng và khắc phục những tiêu cực trong hoạt động của Nhà nước
Xây dựng một Nhà nước của dân, do dân, vì dân không bao giờ tách rờivới việc làm cho Nhà nước luôn trong sạch, vững mạnh Điều này luôn luônthường trực trong tâm trí và hành động của Hồ Chí Minh Khi nước nhà giànhđược độc lập, chính quyền cách mạng còn non trẻ cũng như lúc cách mạngchuyển giai đoạn, Hồ Chí Minh càng chú ý hơn bao giờ hết đến việc bảo đảm sựtrong sạch, vững mạnh của các cấp chính quyền, bởi vì thường những lúc đócách mạng đứng trước những thử thách rất gay gắt và những tiêu cực rất dễ trởthành nguy cơ làm biến chất Nhà nước
Chỉ một tháng sau khi thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, HồChí Minh đã gửi thư cho Ủy ban nhân dân các kỳ, tỉnh, huyện và làng,nêu rõ