Ngày nay khi xã hội càng phát triển, đời sống vật chất ngày càng được cải thiện và nâng cao, đi cùng với đó cũng là sự gia tăng không chỉ những bệnh lý về tim mạch, xương khớp… mà những bệnh lý về tâm thần cũng ngày được phát hiện nhiều hơn. Đặc biệt hiện nay những tác động của đại dịch COVID 19 đã gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tâm thần của hàng triệu người trên Thế giới. Bắt nguồn từ sự lo âu, sợ hãi, nỗi cô đơn, sự cô lập về xã hội, tình trạng stress căng thẳng của người bệnh tâm thần nặng lên khi dịch chưa được kiểm soát và cả thế giới vẫn còn đang tìm kiếm giải pháp ngăn ngừa bệnh dịch... Những bệnh lý rối loạn về tâm thần rất đa dạng như: Rối loạn lo âu, rối loạn giấc ngủ, trầm cảm, stress, tâm thần phân liệt… Đặc biệt các bệnh lý này có thể đơn độc hoặc có thể kết hợp nhiều bệnh lý khác với những triệu chứng kín đáo làm ảnh hưởng tới việc phát hiện và hiệu quả điều trị cho người bệnh. Gánh nặng mà các bệnh lý rối loạn tâm thần gây ra ảnh hưởng không nhỏ đến xã hội, Do vậy, ngày nay để có thể chăm sóc toàn diện tới sức khỏe của mỗi người ngoài việc chăm lo tới sức khỏe về thể chất thì việc bảo vệ sức khỏe tâm thần cũng vô cùng quan trọng. Vì vậy, nghiên cứu vấn đề “Tổng quan về công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe tâm thần” làm đề tài tiểu luận có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc.
Trang 1KHOA …
TIỂU LUẬN TỔNG QUAN VỀ CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG CHĂM SÓC
SỨC KHỎE TÂM THẦN
Họ tên học viên:……….
Lớp:……….,
- 2021
Trang 2MỤC LỤC
Trang
I CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG CHĂM SÓC SỨC KHỎE TÂM THẦN 2
1.3 Công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe tâm thần 4
II.
MÔ HÌNH VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG CHĂM SÓC SỨC KHỎE TÂM THẦN
6 2.1 Mô hình công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe tâm thần 6 2.2 Một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác xã hội trongchăm sóc sức khỏe tâm thần 8
Trang 3MỞ ĐẦU
Ngày nay khi xã hội càng phát triển, đời sống vật chất ngày càng được cải thiện và nâng cao, đi cùng với đó cũng là sự gia tăng không chỉ những bệnh lý
về tim mạch, xương khớp… mà những bệnh lý về tâm thần cũng ngày được phát hiện nhiều hơn Đặc biệt hiện nay những tác động của đại dịch COVID- 19 đã gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tâm thần của hàng triệu người trên Thế giới Bắt nguồn từ sự lo âu, sợ hãi, nỗi cô đơn, sự cô lập về xã hội, tình trạng stress căng thẳng của người bệnh tâm thần nặng lên khi dịch chưa được kiểm soát và cả thế giới vẫn còn đang tìm kiếm giải pháp ngăn ngừa bệnh dịch
Những bệnh lý rối loạn về tâm thần rất đa dạng như: Rối loạn lo âu, rối loạn giấc ngủ, trầm cảm, stress, tâm thần phân liệt… Đặc biệt các bệnh lý này có thể đơn độc hoặc có thể kết hợp nhiều bệnh lý khác với những triệu chứng kín đáo làm ảnh hưởng tới việc phát hiện và hiệu quả điều trị cho người bệnh Gánh nặng mà các bệnh lý rối loạn tâm thần gây ra ảnh hưởng không nhỏ đến xã hội, Do vậy, ngày nay để có thể chăm sóc toàn diện tới sức khỏe của mỗi người ngoài việc chăm lo tới sức khỏe về thể chất thì việc bảo vệ sức khỏe tâm thần
cũng vô cùng quan trọng Vì vậy, nghiên cứu vấn đề “Tổng quan về công tác
xã hội trong chăm sóc sức khỏe tâm thần” làm đề tài tiểu luận có ý nghĩa lý
luận và thực tiễn sâu sắc
Trang 4NỘI DUNG
I CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG CHĂM SÓC SỨC KHỎE TÂM THẦN 1.1 Khái niệm công tác xã hội
Công tác xã hội được xem là một nghề, một hoạt động chuyên nghiệp nhằm trợ giúp các cá nhân, gia đình và cộng đồng nâng cao năng lực đáp ứng nhu cầu và tăng cường chức năng xã hội, đồng thời thúc đẩy môi trường xã hội về chính sách, nguồn lực và dịch vụ nhằm giúp cá nhân, gia đình và cộng đồng giải quyết và phòng ngừa các vấn đề xã hội góp phần đảm bảo an sinh xã hội [3, tr.116]
Theo IFSW và IASSW (2011) : Công tác xã hội được xem như là một nghề nghiệp tham gia vào giải quyết vấn đề liên quan tới mối quan hệ của con người và thúc đẩy sự thay đổi xã hội, tăng cường sự trao quyền và giải phóng quyền lực nhằm nâng cao chất lượng sống của con người Công tác xã hội sử dụng các học thuyết hành vi con người và lý luận về hệ thống xã hội vào can thiệp sự tương tác của con người với mô trường sống [4, tr.120]
Theo đề án 32 của Thủ tướng Chính phủ: Công tác xã hội góp phần giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa con người và con người, hạn chế phát sinh các vấn đề xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống của thân chủ xã hội, hướng tới một xã hội lành mạnh, công bằng, hạnh phúc cho người dân và xây dựng hệ thống an sinh xã hội tiên tiến
Công tác xã hội là ngành học thuật và hoạt động chuyên môn nhằm trợ giúp các cá nhân, nhóm, cộng đồng phục hồi hay tăng cường chức năng xã hội góp phần đảm bảo nền an sinh xã hội Thúc đẩy sự thay đổi xã hội, giải quyết vấn đề trong mối quan hệ con người, tăng năng lực và giải phóng cho người dân nhằm giúp cho cuộc sống của họ ngày càng thoải mái, dễ chịu Vận dụng các lý thuyết về hành vi con người và hệ thống xã hội, Công tác xã hội tương tác vào những điểm giữa con người với môi trường của họ Nhân quyền và Công bằng
xã hội là các nguyên tắc căn bản của nghề
Trên thế giới đầu thế kỷ XIX nghề công tác xã hội được hình thành và được coi là một nghề và thực sự phát triển chuyên nghiệp, bền vững từ thế kỷ
XX Ở Việt Nam, một số chức năng của công tác xã hội hỗ trợ cá nhân, gia đình
Trang 5và cộng đồng đã được thực hiện nhưng chủ yếu trong vai trò là các hoạt động nhân đạo, từ thiện và vận động xã hội, sự giúp đỡ của hàng xóm láng giềng và những người tình nguyện như các cộng tác viên cơ sở dưới sự quản lý của các
cơ quan đoàn thể Những mô hình dịch vụ công tác xã hội và dịch vụ xã hội chuyên nghiệp được cung cấp tại trung tâm và cộng đồng còn hạn chế Đội ngũ những người tham gia vào các hoạt động xã hội và vận động xã hội cũng chưa được đào tạo bài bản, chuyên sâu về công tác xã hội và các kiến thức liên quan Khuôn khổ chính sách pháp luật cho nghề công tác xã hội còn rất thiếu.Nguồn lực Nhà nước quan tâm, đầu tư cho công tác này cũng còn khiêm tốn
Trong những năm gần đây nghề công tác xã hội và hoạt động công tác xã hội tại Việt Nam mới thực sự được quan tâm Đề án phát triển nghề Công tác xã hội giai đoạn 2010 - 2020 của Chính phủ do Bộ Lao động Thương binh và Xã hội chủ trì, triển khai thực hiện sau 07 năm đã tạo ra nhiều kết quả khả quan bước đầu trong xây dựng chính sách, củng cố đội ngũ và mạng lưới, xây dựng giáo trình, tăng cường truyền thông cũng như hợp tác quốc tế Theo đó, để tạo khuôn khổ pháp lý, hàng loạt các văn bản pháp quy đã được ban hành hướng dẫn thực hiện
1.2 Sức khỏe tâm thần
Sức khỏe tâm thần là nền tảng cho sự khỏe mạnh và hoạt động hiệu quả của các cá nhân Sức khỏe tâm thần không chỉ là trạng thái không có rối loạn tâm thần, mà còn bao gồm khả năng suy nghĩ, học hỏi và hiểu được cảm xúc của một người và phản ứng của người khác Sức khỏe tâm thần là một trạng thái cân bằng,
cả bên trong cơ thể và với môi trường Các yếu tố thể chất, tâm lý, xã hội, văn hóa, tinh thần và các yếu tố liên quan khác đều tham gia vào việc tạo ra sự cân bằng này Có mối liên hệ không thể tách rời giữa sức khỏe tâm thần và thể chất
Có thể định nghĩa như sau: “Sức khỏe tâm thần là khả năng của bộ máy tâm
lý hoạt động một cách hoàn toàn hợp lý, có hiệu quả và đương đầu một cách mềm dẻo trước những tình huống khó khăn mà vẫn có thể tìm lại được sự cân bằng cho mình” [1, tr.67] Như vậy, muốn có sức khỏe tâm thần, chúng ta cần phải:
Trang 6Tạo được sự thích nghi với môi trường sống, sự sảng khoái về tinh thần,
có mối quan hệ tốt đẹp với người khác, nghĩa là với những người thân trong gia đình, với bạn bè, với những người cùng học, cùng làm
Làm chủ stress, stress là nỗ lực của cơ thể để thích nghi với những đổi thay Vậy cần giữ được cân bằng tâm lý sao cho có thể đương đầu và giải quyết một cách có hiệu quả những xung đột tâm lý với bản thân và với những người khác Nói chung, thư giãn hay căng thẳng, tập trung tư tưởng vào một sự kiện này hay chuyển sang một sự kiện khác là khả năng tự nhiên ở mỗi người Tuy nhiên, khi bộ máy tâm lý bị quá tải, vượt quá giới hạn để tự hồi phục, tự điều chỉnh thì người bệnh cần một quá trình luyện tập hoặc điều trị 6 cách giữ cho tinh thần luôn thoải mái:
1) Mỗi người có cách thư giãn khác nhau Bạn hãy tự tìm ra cách thư giãn riêng cho mình và thực hiện đều đặn chứ không đợi đến khi quá cần thiết mới làm Nhớ rằng ngủ đủ giấc là rất quan trọng
2) Cố gắng dành thời gian cho các mối quan hệ bạn bè, hàng xóm, gia đình, đồng nghiệp
3) Thường xuyên dành thời gian cho riêng mình, gạt sang một bên những áp lực cuộc sống Chăm sóc bản thân bằng cách nghĩ đến những gì bạn thích làm như đọc một cuốn sách, đi dạo, nghe một vài bản nhạc
4) Hãy tưởng tưởng về một số thay đổi nhỏ trong thời gian biểu quen thuộc hàng ngày nhằm gia tăng hưng phấn làm việc Dậy sớm hơn thường lệ, gặp gỡ một vài người quen mới hoặc đọc một tờ báo mới
5) Nếu bạn đang lo lắng, cố hiểu rõ tâm tư chính mình và nguyên do nỗi
lo bằng cách viết chúng ra giấy và chia sẻ nỗi niềm với ai đó
6) Tự vạch ra một số mục tiêu cần thực hiện và khi đã đạt được rồi thì lại đặt ra mục tiêu tiếp theo
1.3 Công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe tâm thần
* Thực trạng sức khỏe tâm thần ở Việt Nam
Hiện nay, tại Việt Nam, số người bị rối nhiễu tâm trí ước tính khoảng 10% dân số, tương đương gần 9 triệu người, trong đó số người tâm thần nặng ước tính 2,5% số người rối nhiễu tâm trí (tương đương 300 ngàn người) [2, tr.20]
Trang 7Các dạng bệnh tâm thần và rối nhiễu tâm trí thường gặp như: Tâm thần phân liệt, chứng động kinh, trầm cảm, tự kỷ, thiểu năng trí tuệ, khuyết tật thần kinh, tổn thương não, lạm dụng rượu, nghiện ma túy… đã có hơn 13 triệu người mắc, trong đó khoảng 40% bệnh nhân ở độ tuổi dưới 30 Tuy nhiên, số người bệnh được chữa trị còn rất thấp, cứ 10 người thì chỉ có 2-3 người được điều trị
Điều đáng nói, trong các rối loạn tâm thần, tỷ lệ người bị trầm cảm, hoang tưởng có xu hướng gia tăng ở mức đáng báo động Có nhiều nguyên nhân gây ra chứng trầm cảm như: di truyền, ảnh hưởng các bệnh thực tổn, mất cân bằng tâm
lý, nghiện rượu… Những người chịu nhiều áp lực, bà mẹ sau sinh căng thẳng trong thời gian dài, mất người thân, hôn nhân không hạnh phúc, sau bệnh tật (chấn thương sọ não, tai biến…), nghiện rượu thời gian dài đều có nguy cơ mắc bệnh trầm cảm Nếu trước đây, phần lớn bệnh trầm cảm bắt nguồn từ các bệnh nội sinh, thì nay có đến 80% bệnh nhân mắc bệnh trầm cảm lại có nguyên nhân
từ các vấn đề xã hội, như: áp lực học hành, căng thẳng trong công việc và cuộc sống, thậm chí nhiều người nghiện Facebook cũng là đối tượng mắc trầm cảm Trầm cảm là tình trạng bệnh khá phổ biến; Các nước càng phát triển, tỷ lệ càng cao Tại US, có khoảng 40 triệu người trưởng thành (>18 tuổi) có mắc trầm cảm, khoảng 18.1% mỗi năm Tại Việt Nam, chưa có điều tra mẫu đại diện quốc gia, nhưng số liệu từ các nghiên cứu điều tra cắt ngang nhỏ làm tại nhiều địa bàn, nhiều nhóm dân cư cho thấy tỷ lệ trầm cảm tại Việt Nam khoảng từ 8%-15% với các mức độ trầm cảm khác nhau khi sử dụng các thang bảng đánh giá khác nhau
Trầm cảm không chỉ ảnh hưởng sức khỏe của người bệnh mà còn trực tiếp ảnh hưởng đến kinh tế gia đình, xã hội do gánh nặng chi phí điều trị và giảm năng lực lao động Nếu không được phát hiện, điều trị sớm, bệnh trầm cảm sẽ diễn tiến ngày càng trầm trọng và nguy hiểm, có thể dẫn đến những điều đáng tiếc không cứu vãn được, đó là gây tử vong
* Công tác xã hội với việc chăm sóc sức khỏe tâm thần
Trong xã hội hiện đại ngày nay, con người ngày càng phải chịu nhiều áp lực từ cuộc sống, quá tải về công việc gia đình và xã hội thì nhu cầu sử dụng các dịch vụ công tác xã hội để giúp bản thân mỗi người tìm hướng cân bằng hơn
Trang 8trong cuộc sống ngày càng cao Qua công tác xã hội lâm sàng người ta có thể phát hiện được, chuẩn đoán được vấn đề sức khỏe tâm thần của người bệnh và
có thể có những tư vấn, những liệu pháp về mặt tâm lý, về mặt xã hội hết sức phù hợp mà không cần dùng đến thuốc để chữa trị Sự kết hợp giữa can thiệp bằng thuốc với trị liệu tâm lý và tiếp cận các dịch vụ xã hội là rất hiệu quả
Đơn cử như tại Trung tâm Chăm sóc và nuôi dưỡng người tâm thần Hà Nội, mô hình trợ giúp nhóm phục hồi thể lực, trí lực cho người bệnh với nhiều hoạt động đa dạng thu hút nhiều bệnh nhân tham gia là một minh chứng Dựa vào kết quả sàng lọc, phân loại bệnh nhân, xác định đối tượng, nhân viên công tác xã hội tiến hành các hoạt động trợ giúp phù hợp
Bên cạnh đó nhân viên công tác xã hội xây dựng kế hoạch duy trì thường xuyên hoạt động sinh hoạt nhóm khuyến khích bệnh nhân chia sẻ thông tin, sở thích cá nhân từ đó lựa chọn tổ chức các trò chơi trị liệu tâm lý, hoạt động giao lưu văn hóa, thể thao; tổ chức hội thi văn nghệ, thi tìm hiểu kiến thức xã hội; thành lập thư viện sách thu hút hơn bệnh nhân tham gia; lấy ngày Chủ nhật hàng tuần là ngày văn hóa thể thao khuyến khích bệnh nhân tham gia tự sáng tạo tổ chức các trò chơi cho các bệnh nhân khác… Mô hình hoạt động nhóm đã phát huy hiệu quả, thu hút bệnh nhân tham gia, tạo môi trường sống, sinh hoạt phong phú, đa dạng
II MÔ HÌNH VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG CHĂM SÓC SỨC KHỎE TÂM THẦN
2.1 Mô hình công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe tâm thần
Thứ nhất: Thực hiện mô hình trợ giúp nhóm phục hồi thể lực, trí lực cho
người bệnh với nhiều hoạt động đa dạng thu hút nhiều bệnh nhân tham gia Từ việc sàng lọc, phân loại bệnh nhân, xác định đối tượng nhân viên công tác xã hội tiến hành các hoạt động trợ giúp phù hợp Để hoạt động rèn luyện thể lực thành hoạt động thường xuyên, nhân viên công tác xã hội lựa chọn bài tập thể dục phù hợp với sức khỏe bệnh nhân Tổ chức hướng dẫn tập luyện phải thực hiện cho từng nhóm bệnh nhân có khả năng tiếp thu nhanh, khi bệnh nhân thành thục lấy
đó làm nòng cốt để hướng dẫn các bệnh nhân khác, sau khi bệnh nhân đã tập
Trang 9luyện thành thục bài tập thể dục và duy trì bài tập trở thành chế độ thể dục buổi sáng sau khi báo thức
Bên cạnh đó nhân viên công tác xã hội xây dựng kế hoạch duy trì thường xuyên hoạt động sinh hoạt nhóm khuyến khích bệnh nhân chia sẻ thông tin, sở thích cá nhân từ đó lựa chọn tổ chức các trò chơi trị liệu tâm lý, hoạt động giao lưu văn hóa, thể thao; tổ chức hội thi văn nghệ, thi tìm hiểu kiến thức xã hội; thành lập thư viện sách thu hút bệnh nhân tham gia; lấy ngày Chủ nhật hàng tuần là ngày văn hóa thể thao khuyến khích bệnh nhân tham gia tự sáng tạo tổ chức các trò chơi cho các bệnh nhân khác… Mô hình hoạt động nhóm đã phát huy hiệu quả, thu hút bệnh nhân tham gia, tạo môi trường sống, sinh hoạt phong phú, đa dạng
Thứ hai: Mô hình thí điểm quản lý trường hợp đối với bệnh nhân dịch vụ
tư nguyện Nhân viên công tác xã hội có nhiệm vụ khai thác hồ sơ, khảo sát, xác định nhu cầu của gia đình bệnh nhân qua đó xây dựng kế hoạch quản lý đối với từng trường hợp Thời gian thực hiện quản lý trường hợp duy trì theo thời gian
ký kết hợp đồng dịch vụ đối với từng bệnh nhân, quá trình quản lý trường hợp
được thực hiện thành 06 bước: Bước 1 nhân viên công tác xã hội khai thác thông tin bệnh nhân và xác định nhu cầu; Bước 2 nhân viên y tế khai thác tình trạng bệnh lý và tình hình sức khỏe bệnh nhân; Bước 3 nhân viên công tác xã hội xây dựng kế hoạch quản lý trường hợp trình lãnh đạo phê duyệt; Bước
4 nhân viên các phòng chăm sóc căn cứ kế hoạch triển khai thực hiện, nhân viên
phòng Nghiệp vụ công tác xã hội phối hợp đánh giá 01 lần/tháng theo bảng rà
soát và giám sát thực hiện kế hoạch hỗ trợ; Bước 5 kết thúc quản lý trường hợp
tại Trung tâm nhân viên công tác xã hội - Phòng Nghiệp vụ công tác xã hội cùng nhân viên tham gia quản lý trường hợp của 02 phòng Chăm sóc bệnh nhân và phòng Y tế để cùng thống nhất đánh giá, lượng giá kết quả quá trình chăm sóc,
hỗ trợ trường hợp, phản ánh nội dung vào Bảng lượng giá kết quả can
thiệp; Bước 6 tư vấn, khuyến nghị gia đình bệnh nhân về việc tiếp tục kéo dài
thời gian dịch vụ hoặc kết thúc dịch vụ trên cơ sở kết quả lượng giá can thiệp, trường hợp bệnh nhân đạt kết quả toàn diện bàn giao hướng dẫn gia đình chăm
Trang 10sóc tại nhà, nhân viên công tác xã hội duy trì 01 lần/tháng liên hệ với gia đình cập nhật thông tin tình hình bệnh nhân, khi cần thiết sẵn sàng trợ giúp đưa bệnh nhân trở lại Trung tâm
Mô hình quản lý trường hợp mặc dù là thí điểm nhưng đã đem lại hiệu quả tích cực, được gia đình bệnh nhân đánh giá cao Các trường hợp bệnh nhân
tự nguyện khi tham gia được chăm sóc toàn diện, cơ bản hồi phục về sức khỏe, thể trạng; tự chủ trong sinh hoạt cá nhân, nhiều bệnh nhân bỏ được thuốc lá, biết
tự đánh răng, rửa mặt; nhận thức được hành vi và tham gia tích cực các hoạt động văn hóa, thể thao…
Thứ ba: Mô hình tạo việc làm và lao động trị liệu Đây là mô hình được
áp dụng ở các Trung tâm Sau khi thành thục tay nghề, các đơn vị tổ chức nhân rộng bằng phương pháp lấy bệnh nhân hướng dẫn bệnh nhân, số tiền trên được đưa vào sổ căng tin để bệnh nhân sử dụng theo nhu cầu Bên cạnh đó tổ chức cho bệnh nhân tham gia trồng rau và chăn nuôi lợn Mức thu nhập từ làm nghề
và tổ chức lao động cho bệnh nhân không lớn nhưng là tiền đề để đơn vị nhân rộng tổ chức các hoạt động làm nghề thủ công khác, phù hợp với năng lực và sức khỏe bệnh nhân Từ hoạt động lao động sản xuất, các trung tâm đã đáp ứng thừa về nhu cầu thực phẩm, rau xanh phục vụ bữa ăn bệnh nhân, nâng cao chất lượng đời sống sinh hoạt của toàn đơn vị
2.2 Một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe tâm thần
Thứ nhất, cần tiếp tục truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng
Do nhận thức và hiểu biết về sức khỏe tâm thần của người dân còn hạn chế nên người tâm thần thường bị kỳ thị, bị phân biệt đối xử: coi thường, xa lánh… Vì vậy, để công tác xã hội với người tâm thần nói chung và hoạt động cung cấp dịch vụ công tác xã hội cho người tâm thần nói riêng đạt hiệu quả cao thì việc đẩy mạnh công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi của cộng đồng là không thể thiếu và phải thực hiện thường xuyên, lâu dài
Cần tuyên truyền phổ biến sâu rộng trong mọi tầng lớp nhân dân về chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về lĩnh vực chăm sóc sức khỏe tâm