SỬ DỤNG TƯ LIỆU CHÍNH SỬ VIỆT NAM ĐỂ GIÁO DỤC CHỦ QUYỀN BIỂN ĐẢO TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THPT

Giáo dục cho học sinh ý thức về chủ quyền biển, đảo thiêng liêng của Tổ quốc Việt Nam là một nhiệm vụ trọng tâm và rất có ý nghĩa trong nhà trường phổ thông hiện nay. Có nhiều phương pháp để đưa nội dung giáo dục biển, đảo vào bộ môn Lịch sử phục vụ dạy học đạt hiệu quả thiết thực. Trong đó, việc sử dụng tư liệu chính sử của các triều đại phong kiến Việt Nam qua các thời kỳ để giáo dục chủ quyền biển, đảo cho học sinh là một trong những phương pháp hữu hiệu trong dạy học Lịch sử. Trong bài viết này, chúng tôi tập trung phân tích ý nghĩa, yêu cầu và đề ra một số biện pháp sử dụng tư liệu chính sử của các triều đại phong kiến để giáo dục chủ quyền biển, đảo Việt Nam cho học sinh ở trường trung học phổ thông.

SỬ DỤNG TƯ LIỆU CHÍNH SỬ VIỆT NAM

ĐỂ GIÁO DỤC CHỦ QUYỀN BIỂN ĐẢO TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THPT

TÓM TẮT

Giáo dục cho học sinh ý thức về chủ quyền biển, đảo thiêng liêng của Tổ quốc Việt Nam là một nhiệm vụ trọng tâm và rất có ý nghĩa trong nhà trường phổ thông hiện nay Có nhiều phương pháp để đưa nội dung giáo dục biển, đảo vào bộ môn Lịch sử phục vụ dạy học đạt hiệu quả thiết thực Trong đó, việc sử dụng tư liệu chính sử của các triều đại phong kiến Việt Nam qua các thời kỳ để giáo dục chủ quyền biển, đảo cho học sinh là một trong những phương pháp hữu hiệu trong dạy học Lịch sử Trong bài viết này, chúng tôi tập trung phân tích ý nghĩa, yêu cầu và đề ra một số biện pháp sử dụng tư liệu chính sử của các triều đại phong kiến để giáo dục chủ quyền biển, đảo Việt Nam cho học sinh ở trường trung học phổ thông.

Từ khóa: chính sử Việt Nam, chủ quyền biển đảo, dạy học Lịch sử, giáo dục

1 Tư liệu chính sử và ý nghĩa trong việc giáo dục chủ quyền biển, đảo ở trường trung học phổ thông

1.1 Tư liệu chính sử

Theo các nhà giáo dục lịch sử, chính sử là “sách Lịch sử do các triều đình phong kiến tổ chức biên soạn (do cơ quan viết sử của Nhà nước đảm nhận, như Viện quốc sử, Quốc sử quán), Nhà vua trực tiếp phê duyệt, ban hành; chính sử khác với các loại sử khác, được xem

là bộ sử chính thức của Nhà nước”1

 ∗ Trường THCS & THPT Trường Xuân, TP Cần Thơ.

1 Phan Ngọc Liên chủ biên (2009), Từ điển thuật ngữ lịch sử phổ thông, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, tr.105-106.

Tư liệu về Hoàng Sa và Trường Sa trong chính sử Việt Nam rất đa dạng và phong phú, được ghi chép và phản ánh về quá trình khai phá, xác lập chủ quyền và hoạt động thực thi, bảo vệ chủ quyền của Việt Nam đối với quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa Có thể kể đến như:

(1) Đại Việt sử kí tục biên do Quốc sử viện thời Lê – Trịnh tổ chức biên soạn theo lệnh của chúa Trịnh Sâm (1739 – 1782), viết về lịch sử Việt Nam giai đoạn 1676 – 1789, tức là triều Lê Hy Tông (1663 – 1716) đến triều Lê Chiêu Thống (1765 – 1793) nhà Hậu Lê Bộ sử này gồm sáu cuốn, được chính thức khắc in vào năm Chính Hòa thứ 18 (1797) Phần lớn nội dung Đại Việt sử kí tục biên ca ngợi công lao của các chúa Trịnh, nên đến thời Nguyễn bộ sử này bị cho là “yêu thư” Năm 1838, vua Minh Mạng đã ra lệnh cấm lưu hành và tiêu hủy các bản in bộ Đại Việt sử kí tục biên.Tuy chủ yếu viết về triều đình Lê – Trịnh ở Đàng Ngoài, nhưng Đại Việt sử kí tục biên cũng ít nhiều quan tâm đến tình hình Đàng Trong đương thời

và có những ghi chép về hoạt động của đội Hoàng Sa vào năm Cảnh Hưng thứ 15 (1754) (2) Đại Nam thực lục là bộ chính sử do Quốc sử quán triều Nguyễn biên soạn, ghi chép các sự kiện lịch sử từ khi chúa Nguyễn Hoàng vào trấn thủ Thuận Hóa (1558) đến triều vua Khải Định (1925) Phần đầu của Đại Nam thực lục gọi là Đại Nam thực lục tiền biên hay Liệt thánh thực lục tiền biên, gồm 12 quyển, ghi chép các sự kiện diễn ra ở Đàng Trong, từ đời chúa Nguyễn Hoàng đến đời chúa Nguyễn Phúc Thuần (1558 – 1777) Phần thứ hai là Đại Nam thực lục chính biên hay Quốc triều chính biên, gồm 587 quyển, ghi chép các sự kiện lịch sử kể từ khi Nguyễn Ánh cầm quyền ở phương Nam cho đến hết triều vua Đồng Khánh (1778 – 1889) Đại Nam thực lục khởi soạn từ năm Minh Mạng thứ 2 (1821) đến năm Duy Tân thứ 2 (1909) thì hoàn thành phần Tiền biên và sáu kỷ đầu của phần Chính biên Trong bộ sử này có rất nhiều đoạn viết về quá trình khai phá, xác lập và thực thi chủ quyền đối với quần đảo Hoàng Sa và những vùng biển đảo khác của Việt Nam từ thời chúa Nguyễn đến thời Nguyễn

(3) Minh Mạng chính yếu là bộ sách do Quốc sử quán triều Nguyễn biên soạn, khởi biên

từ năm Minh Mạng thứ 18 (1837), hoàn tất, khắc in năm Thành Thái thứ 9 (1897) Sách gồm

25 quyển, trích ghi những văn kiện, chính sách quan trọng và những việc làm thiết yếu dưới triều vua Minh Mạng Tại tờ 36b, quyển 25 có đoạn chép việc thuyền buôn nước Anh bị gặp nạn trong vùng biển Hoàng Sa vào năm Minh Mạng thứ 17 (1836), được quan binh tỉnh Bình

Định cứu hộ và vua Minh Mạng ra lệnh cấp phát lương thực, quần áo cho người bị nạn khiến

họ rất cảm kích2

(4) Khâm định Đại Nam hội điển sử lệ là bộ sách ghi chép các điển pháp, quy chuẩn và các dữ kiện liên quan đến tổ chức và hoạt động của triều Nguyễn trên mọi phương diện, được Nội Các và Quốc sử quán triều Nguyễn biên soạn từ năm 1843 – 1895, gồm hai phần: Chính biên (264 quyển, hơn 17000 trang chữ Hán) và Tục biên (61 quyển, hơn 6000 trang chữ Hán) Bộ điển chế này tiếp tục phản ánh về hoạt động khảo sát và thực thi chủ quyền trên quần đảo Hoàng Sa của vương triều Nguyễn

(5) Quốc triều chính biên toát yếu được biên soạn vào năm Duy Tân thứ 2 (1908), lược trích các phần quan yếu của bộ Đại Nam thực lục chính biên do Quốc sử quán triều Nguyễn biên soạn trước đây Quyển 3 của bộ lược sử này có ba đoạn ghi chép liên quan đến Hoàng Sa

(6) Đại Nam nhất thống chí do Quốc sử quán triều Nguyễn tổ chức biên soạn, hoàn thành

và khắc in vào năm Duy Tân thứ 3 (1909), ghi chép về địa lý tự nhiên, di tích danh thắng, phong tục tập quán, nhân vật, thổ sản,… của các tỉnh Trung Kỳ, từ Thanh Hóa đến Bình Thuận Quyển 8 của bộ sách này viết về tỉnh Quảng Ngãi, có miêu tả về quần đảo Hoàng Sa, hoạt động khai thác nguồn lợi quần đảo này do đội Hoàng Sa đảm trách dưới thời các chúa Nguyễn và sự kiện vua Minh Mạng sai quan thuyền chở vật liệu ra xây đền miếu ở Hoàng Sa

Nhìn chung, các tư liệu chính sử đều ghi nhận lịch sử chiếm hữu, các hoạt động xác lập, thực thi và bảo vệ chủ quyền trên biển Đông của các triều đại phong kiến Việt Nam.Theo thống kê của TS Nguyễn Nhã, Việt Nam có khoảng 30 tư liệu các loại (trong đó có tư liệu chính sử - ĐHS), liên tục qua các đời, từ đầu thế kỷ XVII đến khi bị các nước ngoài xâm phạm, đã khẳng định chủ quyền của Việt Nam đối với quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa hết sức rõ ràng3

1.2 Ý nghĩa

2 Xem thêm Trần Đức Anh Sơn chủ biên (2014), Tư liệu về chủ quyền của Việt Nam đối với quần đảo Hoàng Sa,

Nxb Văn hóa – Văn nghệ, TP Hồ Chí Minh,tr.109-110.

3 Hãn Nguyên Nguyễn Nhã (2013), Những bằng chứng về chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa,

Trường Sa, Nxb Giáo dục Việt Nam, Hà Nội, tr.36.

Tư liệu nói chung và tư liệu chính sử nói riêng cũng có ý nghĩa quan trọng giúp học sinh

có thêm cơ sở để nắm vững bản chất các sự kiện, hình thành khái niệm, hiểu rõ những quy luật, bài học quan trọng của lịch sử, rèn luyện cho học sinh thói quen nghiên cứu khoa học, phát triển tư duy lịch sử Vì thế, với giá trị sử liệu mà các bộ chính sử của các triều đại phong kiến Việt Nam từ thế kỷ XVII – XIX mang lại, thì việc sử dụng để giáo dục chủ quyền biển, đảo cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông là một phương pháp hữu hiệu và rất cần thiết

Mặt khác, trong giáo dục lịch sử, chức năng giáo dưỡng và giáo dục góp phần vào việc

phát triển học sinh, chủ yếu là hình thành ở các em năng lực tư duy và hành động Đây là

một vấn đề quan trọng của dạy học lịch sử trong việc thực hiện nguyên lý giáo dục của Đảng

và Nhà nước về “học đi đôi với hành”, phát huy tính tích cực, phát triển trí thông minh, sáng tạo của học sinh4.Theo đó, việc sử dụng tư liệu chính sử mang lại ý nghĩa trên cả ba mặt:

(i) Giáo dưỡng: làm phong phú kiến thức lịch sử; giúp học sinh hiểu sâu sắc lịch sử dân

tộc, cũng như quá trình khai phá, xác lập chủ quyền và hoạt động thực thi, bảo vệ chủ quyền của Việt Nam đối với quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa; nắm bắt được vai trò của biển, đảo trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc

(ii) Giáo dục: lòng yêu quê hương, đất nước, lòng tự hào dân tộc qua những nhân vật, sự

kiện có thật của quá khứ tạo nên sức thuyết phục và rung cảm đối với các em học sinh; bồi dưỡng tinh thần lao động sáng tạo, ý thức trân trọng di sản văn hóa dân tộc

(iii) Phát triển: kỹ năng làm việc nhóm, thuyết trình, tri giác, tư duy (phân tích, so sánh,

tổng hợp…); biết sử dụng tư liệu thích hợp trong quá trình nhận thức lịch sử

Với ý nghĩa trên, tư liệu chính sử góp phần tích cực vào nhiệm vụ chính trị mới, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp đấu tranh bảo vệ chủ quyền biển, đảo thiêng liêng của Tổ quốc trong tình hình hiện nay

2 Những yêu cầu khi sử dụng tư liệu chính sử trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông

Để đạt được mục tiêu bài học về giáo dục chủ quyền biển, đảo cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông, khi sử dụng tư liệu chính sử cần đảm bảo những yêu cầu chủ yếu sau:

4 Phan Ngọc Liên chủ biên (2002), Phương pháp dạy học lịch sử, Tập I, Nxb Đại học sư phạm, Hà Nội, tr.265.

2.1 Đảm bảo tính Đảng và tính khoa học

Cũng như những môn học khác, môn Lịch sử phải thực hiện chức năng cung cấp cho học sinh những kiến thức khoa học về lịch sử Quá trình nhận thức của học sinh không phải là

nghiên cứu để tìm ra cái mới, mà là sự nhận thức lại những gì nhân loại đã nhận thức dưới sự

tổ chức, hướng dẫn, chỉ đạo của giáo viên5 Chính vì vậy, giáo viên phải cung cấp cho học sinh những tư liệu chính sử cơ bản, chính xác, rõ ràng, tức là tư liệu phải phản ánh một cách khách quan sự kiện lịch sử và có nguồn gốc rõ ràng, có địa chỉ để dễ dàng tra cứu và đối chiếu khi cần thiết

Đồng thời, những tư liệu chính sử được lựa chọn phải phù hợp với quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước phục vụ cho việc giáo dục học sinh có hiệu quả theo yêu cầu, mục tiêu giáo dục đặt ra Từ đó, hình thành cho thế hệ trẻ ý thức, trách nhiệm để bảo vệ những thành quả mà cha ông đã xây dựng và bảo vệ chủ quyền biển, đảo thiêng liêng của Tổ quốc

2.2 Phù hợp với chương trình và nội dung của bài học

Mục tiêu của bộ môn Lịch sử ở trường trung học phổ thông quy định việc lựa chọn và xác định nội dung bài học, trong đó có sử dụng tư liệu chính sử.Vì vậy, chương trình và những nội dung cơ bản được xác định trong từng bài học quy định việc lựa chọn và các biện pháp

sử dụng tư liệu chính sử nhằm phục vụ mục tiêu của từng bài học về kiến thức giáo dục và phát triển học sinh Phải xác định vị trí của bài học đối với việc hình thành kiến thức thế giới quan khoa học, giáo dục đạo đức và ý thức về chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc cho học sinh Một điểm cần lưu ý là, kiến thức lịch sử vô cùng phong phú và đa dạng, trong khi thời lượng của mỗi tiết học rất hạn chế (45 phút), cho nên việc sử dụng các tư liệu nói chung và

tư liệu chính sử nói riêng phải giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa cung cấp những kiến thức lịch sử cơ bản, đồng thời phải đảm bảo thời gian quy định

2.3 Phù hợp với đặc điểm nhận thức và phát huy tính tích cực của học sinh

Học sinh trung học phổ thông là đối tượng có trình độ nhận thức tương đối cao Vì vậy, nội dung tư liệu chính sử và cách sử dụng tư liệu này phải phục vụ thiết thực cho việc nhận thức của học sinh Đặc biệt, tư liệu phải mang tính chất nghiên cứu để tăng cường khả năng

5 Trần Vĩnh Tường - Phan Khánh Hội (2015), “Sử dụng tài liệu về biển đảo trong dạy học lịch sử Việt Nam ở trường trung học phổ thông”, Tạp chí Giáo dục, số 349, kì 1 (01), tr.51.

tư duy, sáng tạo trong học tập của học sinh Đồng thời, giáo viên cần lồng ghép nội dung về biển, đảo trong các bài học một cách khoa học; đặt các câu hỏi phát vấn liên quan đến tư liệu chính sử về biển, đảo; cho học sinh sưu tầm tư liệu chính sử có nội dung về biển, đảo trước khi lên lớp,…Thực hiện được như vậy mới kích thích tính tò mò, ham hiểu biết của các em,

từ đó mới tích cực nhận thức Điều này không chỉ cung cấp cho học sinh kiến thức mà còn hình thành năng lực, góp phần nâng cao chất lượng bộ môn Lịch sử theo tinh thần đổi mới phương pháp dạy học hiện nay

3 Các biện pháp sử dụng tư liệu chính sử trong việc giáo dục chủ quyền biển, đảo ở trường trung học phổ thông

3.1 Sử dụng tư liệu chính sử để miêu tả hiện tượng, sự kiện lịch sử

Biện pháp này nhằm cụ thể hóa các hiện tượng, sự kiện lịch sử đang học, tạo cho học sinh

có biểu tượng rõ ràng, cụ thể, tăng thêm tính chất sinh động, gợi cảm của bài giảng và gây hứng thú cho việc học tập của học sinh Cho nên, tư liệu chính sử được sử dụng có nội dung liên quan đến chủ quyền biển, đảo là những đoạn trích ngắn, có nội dung súc tích, đơn giản, giàu hình tượng, tiếp thu một cách dễ dàng để học sinh có thể hình dung được quá trình khai phá, xác lập chủ quyền và hoạt động thực thi, bảo vệ chủ quyền của Việt Nam đối với quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa

Ví dụ, khi dạy Bài 22“Tình hình kinh tế ở các thế kỷ XVI – XVIII” (Lịch sử 10), giáo viên

có thể sử dụng đoạn tư liệu được trích trong Đại Việt sử ký tục biên sau đây :“Ngoài biển xã

canh giờ Trên đảo có chỗ có suối nước ngọt Trong đảo có bãi cát vàng dài ước hơn 30 dặm, bãi phẳng nước trong, có vô số tổ yến, ở bãi cát lại có ốc vằn, tục gọi là ốc tai voi, ốc

hiểu rằng đây là những ghi chép sớm nhất miêu tả khá rõ về vị trí, hình thể, số lượng các đảo, sản vật tự nhiên,… của quần đảo Hoàng Sa, giúp các em nhận thức trong lúc tình hình nội chiến liên miên nhưng chúa Nguyễn vẫn tổ chức ra đội Hoàng Sa với mục đích thu lượm các hóa vật và sản vật trên quần đảo Hoàng Sa để xác lập chủ quyền biển, đảo

6 An Vĩnh là tên xã thuộc huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi, gồm phần ở đất liền và Cù Lao Ré, nơi cung cấp suất đinh vào dân binh đội Hoàng Sa từ đầu thời chúa Nguyễn.

7 Trần Đức Anh Sơn chủ biên (2014), Sđd, Nxb Văn hóa – Văn nghệ, TP Hồ Chí Minh, tr.82.

3.2 Sử dụng tư liệu chính sử để chứng minh hiện tượng, sự kiện lịch sử

Trong dạy học lịch sử, chứng minh thường được tiến hành để làm sáng tỏ bản chất, ý nghĩa của những sự kiện, hiện tượng lịch sử phức tạp, những khái niệm, quy luật của lịch sử Hiện nay, vấn đề khẳng định chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa đang trở thành vấn đề thời sự, thu hút sự quan tâm của cả dân tộc Vì vậy, để giáo dục ý thức về chủ quyền biển, đảo cho học sinh thông qua bộ môn Lịch sử, giáo viên tất yếu phải cung cấp thêm nguồn tư liệu để chứng minh được cơ sở khoa học và tính pháp lí về chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo này

Chẳng hạn, khi dạy Bài 25 “Tình hình kinh tế, chính trị, văn hóa dưới triều Nguyễn nửa

đầu thế kỷ XIX” (Lịch sử 10), giáo viên có thể sử dụng Đại Nam thực lục chính biên, vào

năm Gia Long thứ 2 (1803), có chép việc vua Gia Long sau khi lên ngôi được một năm đã cho tái lập đội Hoàng Sa, tiếp tục các hoạt động khai thác và thực thi chủ quyền ở Hoàng Sa

như sau: “Lấy cai cơ Võ Văn Phú làm Thủ ngự cửa biển Sa Kỳ, sai mộ dân ngoại tịch làm

đi khảo sát Hoàng Sa:“Lệnh cho thủy quân và đội Hoàng Sa đi thuyền ra Hoàng Sa để xem

xét, đo đạc thủy trình” 9

Thông qua tư liệu chính sử của triều Nguyễn, giáo viên đã chứng minh cho học sinh thấy được ý thức về hoạt động xác lập và thực thi chủ quyền biển, đảo Việt Nam của các vua triều Nguyễn, đặc biệt là vua Gia Long và Minh Mạng diễn ra liên tục và quyết liệt Đồng thời, giúp cho học sinh hiểu sâu sắc giá trị của các công trình khoa học, để từ đó tự hào về di sản văn hóa của dân tộc, ra sức bảo tồn và phát huy các giá trị đó

3.3 Sử dụng tư liệu chính sử để thiết kế bài tập nhận thức

Cũng như các môn học khác, học Lịch sử cũng phải làm bài tập, thực hành Có nhiều loại bài tập, thực hành trong học tập lịch sử và góp phần tích cực vào phát triển tư duy học sinh,

trong đó có bài tập nhận thức chiếm một vị trí quan trọng Đó chính là một hệ thống bài tập,

mà trong quá trình giải quyết học sinh phải biết vận dụng những kiến thức đã học, những tư liệu liên quan, biết tìm tòi và sáng tạo10 Theo đó, sử dụng tư liệu chính sử để thiết kế bài tập

8 Trần Đức Anh Sơn chủ biên (2014), Sđd, Nxb Văn hóa – Văn nghệ, TP Hồ Chí Minh, tr.101.

9 Trần Đức Anh Sơn chủ biên (2014), Sđd, Nxb Văn hóa – Văn nghệ, TP Hồ Chí Minh, tr.102.

10 Phan Ngọc Liên chủ biên (2002), Sđd, Tập I, Nxb Đại học sư phạm, Hà Nội, tr.296.

nhận thức góp phần giáo dục ý thức chủ quyền biển, đảo cho học sinh qua dạy học lịch sử ở trường phổ thông là một biện pháp cần thiết

Ví dụ, khi dạy Bài 27 “Quá trình dựng nước và giữ nước” (Lịch sử 10), ở mục 1 Các thời

kì xây dựng và phát triển đất nước, giáo viên có thể liên hệ đến vấn đề bảo vệ chủ quyền

biển, đảo của Việt Nam bằng cách ra bài tập nhận thức dựa trên tư liệu chính sử như sau:

Đọc ba đoạn tư liệu sau 11 và làm theo yêu cầu phía dưới:

“Đặt đội Hoàng Sa gồm 70 suất, lấy người xã An Vĩnh sung vào, cắt lượt nhau đi thuyền đến đảo mò tìm sản vật Mỗi năm cứ tháng 3 ra khơi, mang lương ăn sáu tháng, đi thuyền ba

ngày ba đêm mới đến đảo” (Đại Việt sử ký tục biên)

“Dựng đền thờ thần ở Hoàng Sa thuộc Quảng Ngãi… Đến nay mới sai Cai đội thủy quân

là Phạm Văn Nguyên đem lính thợ, giám thành cùng phu thuyền hai tỉnh Quảng Ngãi, Bình Định chuyên chở vật liệu đến dựng miếu (cách tòa miếu cổ bảy trượng) Bên tả miếu dựng

bia đá, phía trước miếu xây bình phong Làm trong mười ngày thì xong rồi trở về”.(Đại Nam thực lục chính biên)

“Thuyền buôn nước Anh Cát Lợi gặp bão bị nạn ở Hoàng Sa Hơn 90 người trôi dạt vào tỉnh Bình Định Vua sai quan tỉnh [Bình Định] tuyên chỉ chẩn cấp.[Họ] đều cúi đầu lạy tạ

mãi không thôi, sự cảm kích biểu hiện ra lời nói và nét mặt”.(Minh Mạng chính yếu).

Qua ba đoạn tư liệu nêu trên, Anh (Chị) có nhận xét gì về quá trình xác lập, thực thi và bảo vệ chủ quyền của các triều đại phong kiến Việt Nam trong các thế kỷ XVII – XIX?

Bài tập này là một dạng câu hỏi nhận thức mang tính chất tổng hợp Một mặt, đòi hỏi giáo viên phải chịu khó đọc nhiều tư liệu tham khảo để lồng ghép nội dung về biển, đảo; mặt khác, phải yêu cầu học sinh cần tập trung chú ý cao độ, phải có tư liệu học tập để có thể giải quyết bài tập này trên cơ sở hướng dẫn của giáo viên một cách tốt nhất Tùy vào trình độ và điều kiện của học sinh từng lớp, giáo viên có thể linh hoạt sử dụng tư liệu chính sử để thiết

kế bài tập nhận thức theo yêu cầu, mục đích của mình

3.4 Sử dụng tư liệu chính sử để kiểm tra, đánh giá kết quả học tập lịch sử

Việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh trong quá trình dạy học có tầm quan trọng đặc biệt đối với việc củng cố và phát triển kiến thức Nó được tiến hành theo hai hình

thức: kiểm tra cơ bản (kiểm tra miệng, kiểm tra 15 phút, kiểm tra 1 tiết, kiểm tra cuối kỳ,…);

11 Trích theo Trần Đức Anh Sơn chủ biên (2014), Sđd, Nxb Văn hóa - Văn nghệ, TP Hồ Chí Minh.

kiểm tra ngoài giờ học (kiểm tra việc tự học ở nhà và kiểm tra trong các hoạt động ngoại

khóa) Trong việc giáo dục ý thức chủ quyền biển, đảo, giáo viên có thể sử dụng tư liệu chính

sử để kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh

Ví dụ, khi dạy Bài 25 “Tình hình kinh tế, chính trị, văn hóa dưới triều Nguyễn nửa đầu

thế kỷ XIX” (Lịch sử 10), giáo viên sử dụng hình thức kiểm tra miệng vào việc củng cố bài

bằng câu hỏi :“Những tư liệu chính sử nào của triều Nguyễn chứng minh chủ quyền biển,

đảo của Việt Nam trong nửa đầu thế kỷ XIX?” Trong quá trình thuyết giảng, giáo viên đã

giới thiệu những nét cơ bản các bộ chính sử của triều đình nhà Nguyễn tổ chức biên soạncho

học sinh như Đại Nam thực lục, Minh Mạng chính yếu, Khâm định Đại Nam hội điển sử lệ…

để làm cơ sở trả lời câu hỏi đó

Hoặc, dạy Bài 22“Tình hình kinh tế ở các thế kỷ XVI – XVIII” (Lịch sử 10), thông qua

đoạn trích trong Đại Việt sử ký tục biên : “Đặt đội Hoàng Sa gồm 70 suất, lấy người xã An

Vĩnh sung vào, cắt lượt nhau đi thuyền đến đảo mò tìm sản vật Mỗi năm cứ tháng 3 ra khơi,

cho học sinh trả lời : “Đoạn trích trên nói lên điều gì?” Dưới sự hướng dẫn của giáo viên,

học sinh có thể trả lời rằng: đến thế kỷ XVII, chính quyền các chúa Nguyễn ở Đàng Trong đã

thành lập một lực lượng chuyên nghiệp, đặt tên là đội Hoàng Sa, để khai thác các nguồn lợi

kinh tế tại quần đảo này, đồng thời bắt đầu quá trình xác lập chủ quyền của Việt Nam với quần đảo Hoàng Sa

4 Kết luận

Bên cạnh sách giáo khoa, tư liệu nói chung và tư liệu chính sử nói riêng góp phần quan trọng vào việc khôi phục và tái hiện hình ảnh của quá khứ Đây là căn cứ khoa học, bằng chứng về tính chính xác, tính cụ thể, phong phú của sự kiện lịch sử mà học sinh cần thu nhận; nó giúp học sinh khắc phục việc “hiện đại hóa” lịch sử, hoặc “hư cấu” sai sự thực lịch

sử

Trong tình hình hiện nay, khi mà vấn đề biển Đông ngày càng trở nên phức tạp, căng

thẳng thì tư liệu chính sử không chỉ là “phương tiện có hiệu quả để hiểu rõ hơn sách giáo

khoa” 13, mà còn đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp đấu tranh bảo vệ chủ quyền biển, đảo thiêng

12 Trần Đức Anh Sơn chủ biên (2014), Sđd, Nxb Văn hóa – Văn nghệ, TP Hồ Chí Minh, tr.82.

13 Phan Ngọc Liên chủ biên (2002), Phương pháp dạy học lịch sử, Tập II, Nxb Đại học sư phạm, Hà Nội, tr.92-93.

liêng của Tổ quốc Thông qua một hệ thống các tư liệu gốc, khách quan, xác thực và có giá trị sử liệu cao, tư liệu chính sử đã góp phần tích cực giáo dục ý thức chủ quyền biển, đảo cho

học sinh ở trường trung học phổ thông;đồng thời cũng là “bằng chứng hùng hồn cho thấy

Lịch sử là điều không thể chối cãi được, sớm hay muộn gì Lịch sử cũng sẽ đưa ra trước ánh sáng công lý những âm mưu đầy tham vọng, cố tình đi ngược lại sự thật và giẫm đạp lên chủ quyền của dân tộc Việt Nam” 14

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2006), Lịch sử 10, Nxb Giáo dục, Hà Nội

2 Phan Ngọc Liên chủ biên (2002), Phương pháp dạy học lịch sử, Tập I, Nxb Đại học

sư phạm, Hà Nội

3 Phan Ngọc Liên chủ biên (2002), Phương pháp dạy học lịch sử, Tập II, Nxb Đại học

sư phạm, Hà Nội

4 Phan Ngọc Liên chủ biên (2009), Từ điển thuật ngữ lịch sử phổ thông, Nxb Đại học

Quốc gia Hà Nội

5 Hãn Nguyên Nguyễn Nhã (2013), Những bằng chứng về chủ quyền của Việt Nam đối

với hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa, Nxb Giáo dục Việt Nam, HN

6 Nhiều tác giả (2012), Bằng chứng lịch sử và cơ sở pháp lý: Hoàng Sa, Trường Sa là

của Việt Nam, Nxb Trẻ, TP Hồ Chí Minh

7 Trần Đức Anh Sơn chủ biên (2014), Tư liệu về chủ quyền của Việt Nam đối với quần

đảo Hoàng Sa, Nxb Văn hóa – Văn nghệ, TP Hồ Chí Minh

8 Trần Quốc Tuấn – Nguyễn Thị Hải Tiên (2013), “Giáo dục ý thức chủ quyền biển,

đảo cho học sinh qua dạy học lịch sử ở trường phổ thông”, Tạp chí Giáo dục, số 318,

kỳ 2 (09)

9 Trần Vĩnh Tường – Phan Khánh Hội (2015), “Sử dụng tài liệu về biển đảo trong dạy

học lịch sử Việt Nam ở trường trung học phổ thông”, Tạp chí Giáo dục, số 349, kỳ 1

(01)

10 Nguyễn Đức Vũ chủ biên (2014), Giáo dục về biển, đảo Việt Nam (Tài liệu tham khảo

dành cho học sinh và giáo viên THPT), Nxb Giáo dục, Đà Nẵng

14 Hồ Cương Quyết, Sử liệu mới về chủ quyền biển, đảo của Việt Nam In trong Nhiều tác giả (2012), Bằng chứng lịch sử và cơ sở pháp lí: Hoàng Sa, Trường Sa là của Việt Nam, Nxb Trẻ, TP Hồ Chí Minh, tr.81.