LÀM THẾ NÀO ĐỂ ĐẢM BẢO MỤC ĐÍCH GIÁO DỤC TƯ TƯỞNGTRONG GIẢNG DẠY CHO SINH VIÊN KHOA NGỮ VĂN TRUNG QUỐC

Từ xưa ông cha ta đã đúc kết một cách sâu sắc kinh nghiệm về giáo dục “Tiên học lễ, hậu học văn”; “lễ’ ở đây chính là nền tảng của sự lĩnh hội và phát triển tốt các tri thức và kỹ năng. Ngày nay phương châm “Dạy người, dạy chữ, dạy nghề” cũng thể hiện rõ tầm quan trọng của hoạt động giáo dục tư tưởng đạo đức chính trị cho sinh viên.Vì vậy, nội dung quan trọng đặc biệt đối với Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ngoài tri thức là phải xây dựng cho sinh viên hệ thống chuẩn mực giá trị. Giá trị là những phẩm chất, lý tưởng, ước mơ, tiêu chuẩn mà con người khát khao vươn tới nhằm hoàn thiện nhân cách. Trong giá trị đó, lòng yêu nước, thương dân, ý chí tự cường vươn lên để xây dựng đất nước ngày càng giàu đẹp. Dạy làm người, học làm người, nhiệm vụ này thật khó nhưng thật vinh quang, và đây là nhiệm vụ trung tâm của những người trực tiếp giảng dạy chúng ta.

LÀM THẾ NÀO ĐỂ ĐẢM BẢO MỤC ĐÍCH GIÁO DỤC TƯ TƯỞNGTRONG GIẢNG DẠY CHO SINH VIÊN KHOA NGỮ VĂN TRUNG QUỐC

 Nguyễn Minh Thúy

TÓM TẮT

Từ xưa ông cha ta đã đúc kết một cách sâu sắc kinh nghiệm về giáo dục “Tiên học

lễ, hậu học văn”; “lễ’ ở đây chính là nền tảng của sự lĩnh hội và phát triển tốt các tri thức và kỹ năng Ngày nay phương châm “Dạy người, dạy chữ, dạy nghề” cũng thể hiện rõ tầm quan trọng của hoạt động giáo dục tư tưởng đạo đức chính trị cho sinh viên.Vì vậy, nội dung quan trọng - đặc biệt đối với Trường Đại học Khoa học

Xã hội và Nhân văn, ngoài tri thức là phải xây dựng cho sinh viên hệ thống chuẩn mực giá trị Giá trị là những phẩm chất, lý tưởng, ước mơ, tiêu chuẩn mà con người khát khao vươn tới nhằm hoàn thiện nhân cách Trong giá trị đó, lòng yêu nước, thương dân, ý chí tự cường vươn lên để xây dựng đất nước ngày càng giàu đẹp.

Dạy làm người, học làm người, nhiệm vụ này thật khó nhưng thật vinh quang, và

đây là nhiệm vụ trung tâm của những người trực tiếp giảng dạy chúng ta.

Từ khóa: Tư tưởng chính trị, đảm bảo tư tưởng, giáo dục tư tưởng, sinh viên, khoa

Ngữ văn Trung Quốc

Trước những biến động phức tạp của tình hình chính trị - kinh tế thế giới, sự tác động từ mặt trái của cơ chế thị trường, âm mưu “diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch, một số sinh viên bị mất phương hướng, dao động, một bộ phận sinh viên xa rời lý tưởng của cộng đồng, có lối sống thực dụng, vô cảm và mưu cầu danh lợi, … Đây thực sự là một thực trạng đáng báo động

 ThS., Trường ĐH KHXH&NV-ĐHQG TP HCM.

Như vậy, công tác giáo dục tư tưởng chính trị và đạo đức mới cho sinh viên có ý nghĩa rất quan trọng trong việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóahiện nay Cùng với giáo dục thể chất, văn hóa, giáo dục chuyên môn; giáo

dục tư tưởng đạo đức sẽ góp phần hoàn thiện các mặt: đức, trí, thể, mỹ cho sinh viên nói

riêng, thanh niên nói chung – thế hệ kế tục sự nghiệp cách mạng nước nhà Ngoài ra, việc giúp sinh viên biết trân trọng, gìn giữ, kế thừa và phát huy bản sắc dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại cũng là một nhiệm vụ không kém phần quan trọng trong nhiệm vụ của người giảng viên

Xuất phát từ những yêu cầu trên, không chỉ giảng viên các Khoa và Bộ môn Giáo dục, Tâm lý hay Chính trị mà ngay cả những giảng viên giảng dạy ngoại ngữ cũng phấn đấu dạy tốt môn học của mình; chú ý đến mọi đối tượng sinh viên, để tận tình giúp đỡ các em tiếp thu tốt nhất kiến thức mình truyền đạt; tích cực nâng cao chất lượng giờ dạy, chú trọng yêu cầu hiệu quả lồng ghép một cách uyển chuyển nội dung giáo dục tư tưởng sinh viên trong môn học, giờ học

Khoa Ngữ văn Trung Quốc là khoa chuyên giảng dạy ngôn ngữ và văn hóa Trung Quốc cho sinh viên của khoa trong toàn trường, với số lượng sinh viên khá đông, đảm bảo công tác giáo dục chính trị tư tưởng trong giờ dạy là một đòi hỏi trong nhiệm vụ dạy học của khoa Trong suy nghĩ có lẽ không ít người cho rằng việc giảng dạy ngôn ngữ nước ngoài cho sinh viên chỉ cần truyền đạt cho họ những kiến thức về ngôn ngữ, những thông tin giúp hiểu biết về đất nước, về xã hội con người thông qua các cấu trúc ngữ pháp, những mẫu câu để rèn luyện các kỹ năng nghe, nói, đọc, viết thành thạo là đủ, còn mục đích giáo dục, giáo dưỡng có hay không đó không phải là điều quan trọng, đó là nhiệm vụ do các Khoa và Bộ môn Giáo dục, Tâm lý hay Chính trị đảm nhận Đối tượng giảng dạy của chúng ta: sinh viên chuyên ngành Ngữ văn Trung Quốc, thông qua Hán ngữ sẽ giúp họ hiểu biết sâu rộng thêm

về đất nước, con người và lịch sử Trung Hoa Vậy thì có hay không mục đích giáo dục tư tưởng trong giảng dạy của chúng ta, nhất là trong giai đoạn hiện nay Theo tôi đó là điều bắt buộc phải có Tại sao?

Cơ sở lý luận

Trong tập tài liệu Tổ chức quá trình dạy học đại học, đã viết:“Thời đại của chúng ta có

hai đặc điểm cơ bản, đó là cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa và cuộc cách mạng khoa học kỹ

thuật Cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa đòi hỏi đào tạo những con người làm chủ chứ không phải nô lệ, hoặc thừa hành Đó là những con người dân chủ, có ý thức công dân, có

cơ sở nhân bản toàn diện, có cá tính, có tinh thần tự trọng và ý thức tôn trọng người khác và pháp luật.

Xuất phát từ đặc điểm phát triển của cách mạng Việt Nam, một trong ba mục tiêu quan trọng của nhiệm vụ dạy học cơ bản ở đại học đó là “dạy người” (Lê Khánh Bằng 1993).

Trong quá trình dạy học, tất cả cán bộ giảng dạy đều phải quan tâm góp phần giáo dục lý tưởng, đạo đức nghề nghiệp cho sinh viên, làm cho họ tha thiết yêu nghề, có tính khiêm tốn giản dị, tính kiên trì… Thông qua nội dung bộ môn, làm cho sinh viên nắm được quy luật phát triển của tự nhiên xã hội Gắn liền nội dung bộ môn với đời sống, với thực tiễn giáo dục

lý tưởng nghề nghiệp thông qua bộ môn được tiến hành một cách khéo léo, tự nhiên phù hợp với đặc điểm của bộ môn, phát huy tính độc lập suy nghĩ và tự do tư tưởng của học sinh, tránh gò ép thô bạo, phải gắn với thực tiễn, với ngành nghề”

Mục đích yêu cầu trong giảng dạy của chúng ta đã rõ ràng Trong giảng dạy ngôn ngữ nước ngoài, nhiệm vụ của chúng ta còn phải truyền cho các em các giá trị trong sáng của ngôn ngữ không chỉ của dân tộc sử dụng ngôn ngữ các em đang học mà còn cả giá trị văn hóa tinh hoa của ngôn ngữ dân tộc Qua ngôn ngữ dân tộc các em mới so sánh đối chiếu, hiểu biết giá trị của ngôn ngữ Tránh được lối sử dụng ngôn ngữ vô văn hóa, một ngôn ngữ nửa tây nửa ta, một hiện tượng lai căng mà hiện nay các phương tiện thông tin, báo chí đang hàng ngày phê phán; làm cho các em thấy được giá trị thật của việc học một ngoại ngữ nước ngoài Bởi vì ngôn ngữ là một sản phẩm đặc biệt mà một dân tộc, một cộng đồng người sáng tạo ra dần dần trong cả một quá trình phát triển Dù nhỏ đến đâu trong quá trình phát triển lịch sử của mình, mỗi dân tộc đều sáng tạo nên nền văn hóa của dân tộc mình và ngôn ngữ của mình Ngôn ngữ là phương tiện phục vụ và phản ánh đầy đủ, đúng đắn nền văn hóa của dân tộc Ngôn ngữ tàng trữ và lưu truyền các giá trị văn hóa từ thế hệ này sang thế hệ khác, tác động đến sự phát triển của văn hóa dân tộc; ngược lại, sự phát triển của văn hóa sẽ thúc đẩy sự tiến bộ trong ngôn ngữ Vậy thì, cái đích thực của việc dạy và học ngoại ngữ ở đây không chỉ dừng lại ở chỗ truyền đạt cho các em hệ thống từ vựng ngữ pháp là đủ “Học một sinh ngữ không phải chỉ là học một hệ thống các ký hiệu mới, mà thực tế là thâm nhập vào

một thế giới mới, tiếp xúc với một nền văn hóa mới với những nét phổ quát của cộng đồng loài người và những đặc trưng riêng cho một cộng đồng xã hội” (Nguyễn Lân Trung 1993) Chúng ta thấy rằng ngoại ngữ thực sự là một chìa khóa mở sang những vùng hiểu biết mới Trong giảng dạy để có cái mà nói, để so sánh, người thầy phải có kiến thức văn hóa dồi dào của ngôn ngữ mẹ đẻ, cũng như của ngôn ngữ các em học Việc dạy các hiện tượng văn hóa nước ngoài cho các em, coi việc nắm vững nền văn hóa đó là mục đích chính của việc học ngoại ngữ: “Nếu không nắm được các hiện tượng văn hóa bản ngữ thì việc dạy học ngoại ngữ sẽ bị nghèo nàn và chỉ dẫn đến việc dạy học các hiện tượng ngữ âm, từ vựng và ngữ pháp” (Trương Đông San 1993)

Từ những yêu cầu trên, việc thực hành cụ thể lựa chọn các yếu tố và phương thức tiếp cận trong bài giảng là cả một chặng đường mà chỉ có người đứng lớp cụ thể trước một đối tượng

cụ thể với những mục đích cần đạt được cụ thể mới có khả năng tìm được ra con đường tối

ưu dẫn dắt các em tới cái hay, cái đẹp, cái văn minh không chỉ ở ngôn ngữ nước ngoài mà ngay cả trong ngôn ngữ mẹ đẻ của các em Hướng các em tới một tình yêu chân chính, quan điểm nhìn nhận đúng đắn một cách khoa học Dựa trên các yếu tố được so sánh, các em có cái nhìn mở ra thế giới bên ngoài, mang lại cho các em nguồn hứng khởi và cơ hội thực sự cho thực hành ngôn ngữ khi muốn diễn đạt những tương đồng khác biệt trong thực tế văn hóa đất nước ta với các nước khác, diễn đạt suy nghĩ và cảm xúc thực sự của mình; làm được những điều này, chúng ta đã thực sự đảm bảo được mục đích giáo dục trong bài giảng của mình

Trên cơ sở thực tiễn

Về mặt giáo trình, hiện nay chúng ta đang sử dụng bộ giáo trình của Đại học Văn hóa Ngôn ngữ Bắc Kinh (北京语言文化大学出版社) để giảng dạy cho sinh viên trong cả một thời gian dài, chắc chắn chúng ta có nhiều cơ sở để đánh giá các lĩnh vực của giáo trình và để tìm ra những phương cách truyền đạt tối ưu những kiến thức văn hóa thông qua hệ thống ngôn ngữ đến các em Bộ giáo trình này đã giới thiệu thật phong phú các kiến thức xã hội, lịch sử, kinh tế, văn học, hội họa, âm nhạc, khoa học cho đến sinh hoạt đời thường tới người học thể hiện trong các bài học cụ thể, rèn luyện kỹ năng nghe – nói - đọc - viết, giúp người học nắm rõ các kiến thức văn hóa đất nước và con người Trung Hoa Nội dung cung cấp cho người học khá phong phú cùng với nhiều chủ đề hấp dẫn trong tình yêu, trong xã hội Bộ

giáo trình này viết ra không phải chuyên cho sinh viên một nước nào, hoặc chuyên cho một trường nào sử dụng Việc sử dụng trong giảng dạy, cách đánh giá, kết quả khai thác thuộc vào từng người sử dụng nó Đối với chúng ta, để đảm bảo được tính giáo dục trong giờ giảng nên tận dụng khai thác phương pháp so sánh những kiến thức văn hóa dân tộc với văn hóa của nước bạn để làm nổi bật những nét tiêu biểu điển hình của hai nền văn hóa Vấn đề tôi nêu ra ở đây đã được kiểm định qua thực tế giờ dạy ở các lớp Cụ thể, giờ giảng môn “nghe nói” cho sinh viên năm thứ hai và môn “nghe nhìn” cho sinh viên năm thứ tư với những chủ

đề về xã hội, tình yêu, gia đình và cuộc sống… Sau khi đã tiến hành các bước lên lớp đối với một bài nghe hay nghe nhìn, đến phần thảo luận, các em đã thảo luận rất sôi nổi, bằng khả năng của mình các em đã diễn đạt được ý nghĩ đánh giá về tình bạn, tình yêu chân chính, quan niệm về kết hôn với người nước ngoài, hiếu nghĩa với mẹ cha, đối chiếu so sánh phong tục tập quán của hai nước… Hầu hết các em đều nhận xét tốt, tinh thần yêu nước, ca ngợi đức tính của người phụ nữ Việt Nam, coi trọng mái ấm gia đình Như vậy, thông qua nội dung bài giảng tôi đã đảm bảo được tính giáo dục đối với những giờ giảng này Dù sao đây cũng chỉ là đánh giá cá nhân, song theo tôi, đảm bảo tính giáo dục cho sinh viên trong giờ dạy chẳng cần gì phải to lớn cả; chỉ cần những so sánh nhẹ nhàng, những gợi ý nho nhỏ hướng các em tới các suy nghĩ lành mạnh Dẫu biết rằng sinh viên đã lớn, có ý thức phân biệt phải trái, song đâu đã phải toàn diện, chín chắn Trong giáo trình đã cho chúng ta vô số chủ

đề, các bài học có ý nghĩa giáo dục rộng lớn; chỉ cần phụ thuộc vào thái độ nhận thức, cách vận dụng thực tế trong giờ dạy của thầy cô, chúng ta có thể giáo dục sinh viên luôn vượt qua khó khăn vươn lên trong cuộc sống, tài xử trí Cuộc đời con người không phải là vô nghĩa nếu mỗi người có một kế hoạch cho tương lai hữu ích không chỉ cho mình mà cho cả xã hội,

có trách nhiệm với bản thân với gia đình và xã hội

Chẳng dễ dàng cho chúng ta trong sử dụng ngôn ngữ bảo đảm tính giáo dục trong giờ học khi mà khả năng giao tiếp vốn từ vựng cho các em nhất là ở giai đoạn cơ sở còn rất hạn chế,

do vậy buộc người thầy phải cố gắng tột bậc, phải nghiên cứu kỹ cơ sở văn hóa, văn minh của đất nước, con người sử dụng ngôn ngữ, tìm những từ ngữ đơn giản nhất để diễn đạt, hướng các em tới sự trong sáng trong suy nghĩ và hành động bảo đảm được mục tiêu quan trọng của nhiệm vụ dạy người

Trách nhiệm của giảng viên giảng dạy ngôn ngữ và văn hoá

Để hoàn thành sứ mạng vinh quang “vì sự nghiệp trồng người”, đào tạo cho xã hội những lực lượng lao động mới có đủ năng lực và trình độ chuyên môn cao, phẩm chất đạo đức và chính trị vững vàng phục vụ nước nhà thì vai trò của Người thầy, nhất là Người thầy giảng dạy ở bậc đại học trong giai đoạn hiện nay là rất quan trọng Người thầy trở thành người hướng dẫn sinh viên, chuyển quá trình giáo dục và đào tạo ở bậc tiểu học và phổ thông trung học thành quá trình tự giáo dục và đào tạo cho sinh viên là chủ yếu Bởi vì, đào tạo sinh viên

là đào tạo những con người và thế hệ lao động mới có trình độ học vấn cao, có kỹ năng thực hành và năng lực tư duy sáng tạo Sinh viên là lực lượng hết sức quan trọng để phục vụ đất nước trong giai đoạn cách mạng mới

Trong giai đoạn hiện nay, trọng trách của người giảng viên nhất là giảng viên giảng dạy ngoại ngữ nói chung và giảng dạy tiếng Trung Quốc nói riêng, đối với những vấn đề nhạy cảm, qua trao đổi với đồng nghiệp, có bạn cho rằng chúng ta bỏ qua không dạy, có bạn lại cho rằng chỉ cần dừng ở thời điểm cung cấp cho sinh viên từ ngữ, cấu trúc ngữ pháp, còn sự kiện để sinh viên tự đánh giá Các em đã lớn, đủ trình độ suy xét vấn đề Có thể như thế được chăng? Người thầy không tỏ thái độ gì ư? Theo tôi, chúng ta không tô hồng hay bôi nhọ sự

thật Chúng ta phải có cái nhìn trung thực cốt lõi thực tế.“Quá khứ vẫn luôn tồn tại và có mặt

trong cuộc sống hôm nay cũng như các yếu tố đương đại khác Các yếu tố lịch sử cũng vậy Những hiện tượng lịch sử, theo quan điểm giảng dạy ngoại ngữ hôm nay, không quan trọng bằng những suy nghĩ, nhận định của người dân hôm qua, và đặc biệt là hôm nay về hiện thực lịch sử đó” (Nguyễn Lân Trung 1993).

Các em đã lớn, song các em chưa đủ trình độ để phán xét lịch sử Mà ý thức và nhận định của con người về hiện tượng lịch sử là rất quan trọng Trách nhiệm của người thầy phải hướng các em tới sự nhìn nhận đánh giá đúng vấn đề thực tại thay vì chỉ cung cấp cho các

em những sự kiện và con số trần trụi; để các em tự hiểu vấn đề theo suy nghĩ của các em thì thật là nguy hiểm

Giáo dục hiểu biết văn hoá dân tộc và lòng tự hào dân tộc để trang bị “phông văn hoá” cho từng sinh viên, góp phần tạo nền tảng vững chắc cho những sáng tạo mang tính văn minh phục vụ cho sự tiến bộ xã hội Giáo dục văn hoá cần phải đặt song hành với giáo dục ý thức tôn trọng pháp luật để góp phần tạo dựng sự cân bằng hài hòa giữa tư duy lý tính và tư duy cảm tính cần có để ứng xử với môi trường sống đặc thù ở nước ta.Cùng với nó là sự chủ

động trong tìm hiểu xu hướng phát triển của thế giới để chủ động tổ chức, đưa học sinh, sinh viên vào định hướng giáo dục theo hướng gìn giữ và phát huy văn hoá truyền thống vừa tiến kịp với thời đại mới Trong suốt quá trình ấy, cần lưu ý tránh sự giáo điều hoặc lực cản làm giảm tính sáng tạo của giới trẻ

Kết luận

Đào tạo người tài đức để phụng sự tổ quốc luôn là trách nhiệm hàng đầu của giáo dục mỗi quốc gia Qua năm tháng, dẫu thời cuộc có thay đổi, tài và đức ở Việt Nam luôn là “khuôn vàng thước ngọc” cho một xã hội thịnh trị giúp đảm bảo cho sự tiến bộ xã hội Việt Nam phong kiến là một quốc gia Nho giáo hiếu học, trọng hiền tài, dù rằng truyền thống khuyến học ấy chưa thật sự mang tính toàn diện Nền tảng hiếu học, thượng hiền vượt qua thời gian

và không gian, hiện diện từBắc chí Nam, thể hiện chiều sâu tư duy hướng thượng và bản lĩnh văn hoá của con người Việt Nam Thời hiện đại, dưới tác động của thời cuộc, sự nghiệp khuyến học khuyến tài phải bổ khuyết lý luận và cách tiếp cận nhằm đảm bảo mục tiêu đào tạo và sử dụng những con người Việt Nam vừa tài đức vẹn toàn vừa tiến kịp với thế giới Nói tóm lại, Người thầy là Nhà giáo dục được sinh viên quý trọng và xã hội tôn vinh, phải

là người thầy giỏi về chuyên môn, đồng thời là tấm gương sáng về nhân cách, đạo đức Để

đạt được danh hiệu cao quý này, như Ph Angghen đã viết: “Người đi giáo dục trước hết

phải được giáo dục”

Đến đây, tôi có thể khẳng định rằng chúng ta, những người làm công tác giảng dạy ngoại ngữ cho sinh viên đều phải có trách nhiệm nặng nề trong công tác giáo dục nhân sinh quan, cách sống đúng đắn cho sinh viên thông qua bài giảng hàng ngày Cách vận dụng của mỗi người đều rất đa dạng, song đều chung mục đích đào tạo nên một lớp người kế tục sự nghiệp giáo dục của chúng ta

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Lê Khánh Bằng 1993, Tổ chức quá trình dạy học đại học, NXB Bộ Giáo dục và Đào tạo

2 Lý luận dạy học Đại học sư phạm TP HCM

3 Nguyễn Lân Trung 1993, Những vấn đề về ngôn ngữ và văn hóa.Hội ngôn ngữ học VN,

Trường Đại học Ngoại ngữ Hà Nội

4 Văn kiện Hội nghị Ban chấp hành TW khóa VIII ĐCSVN 1998 Nxb Chính trị Quốc gia;

HN tr.31

5 Huỳnh Công Minh Hùng1996, Ngôn ngữ như một đặc trưng của văn hóa dân tộc từ góc

nhìn của lý thuyết tiếp xúc ngôn ngữ.Tham luận tại Hội thảo Ngữ học Trẻ, Lần 1, Hà Nội

6 Trần Ngọc Thêm1996, Cơ sở văn hóa Việt Nam, Hà Nội

7 Trần Ngọc Thêm1993, Đi tìm ngôn ngữ của văn hóa và đặc trưng văn hóa của ngôn ngữ,

Tạp chí Khoa học Xã hội, 18/1993

8 Giáo trình Nghe nói

9 Giáo trình nghe nhìn