Trò chơi là hoạt động rất quen thuộc gần gũi với con người. Bất cứ ai trong cuộc đời từng tham gia các trò chơi. Cũng như lao động, học tập, trò chơi là một loại hoạt động sống của con người. Trò chơ có chứa đựng chủ đề, nội dung nhất định,có những quy chế nhất đinh mà người chơi phải tuân theo. Trò chơi vừa mang tính chất vui chơi, giải trí đồng thời lại có ý nghĩa giáo dưỡng giáo dục lớn lao đối với con người. Trò chơi có ý nghĩa đặc biệt đối với lứa tuổi trẻ em thể hiện nhu cầu tự nhiên về hoạt động, tạo ra ở trẻ những rung động thực tế và quan trọng trong cuộc sống. Trong khi chơi, trẻ em phản ánh hiện thực xung quanh, đồng thời thể hiện thá đô nhất định đối với môi trường. Đối với trẻ em chơi có nghĩa là hoạt đông, là khơi dậy trong mình những cảm giác và mơ ước, là cố gắng thực hiện những ước mơ, đó là cảm giác, tri giác và phản ánh sáng tạo thế giới trong tưởng tượng của mình. Đúng như Am – go – rơ – ki đã nhận xét “ Trò chơi là con đường để trẻ em nhận thức thế giới, là cái chúng nhận thấy cần phải thay đổi”
Trang 1MỞ ĐẦU
Sự phát triển của CNTT đã làm thay đổi mọi mặt của đời sống xã hội, trong
đó có giáo dục CNTT hỗ trợ giáo viên trong học tập, nghiên cứu, trong quản lí dạyhọc, đặc biệt trong thiết kế, tổ chức hoạt động học tập của học sinh
Những thành tựu của khoa học kỹ thuật, đặc biệt là sự phát triển nhanhchóng của công nghệ thông tin và truyền thông đã xâm nhập và tác động mạnh mẽđến kinh tế, văn hoá, giáo dục và đời sống xã hội.Công nghệ thông tin đang trởthành một phương tiện không thể thiếu trong quá trình dạy học bởi tính năng ưuviệt và những tiện ích vượt trội của nó so với các phương tiện, thiết bị dạy họckhác Vì vậy, phải nhanh chóng đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giákết quả học tập ở trường phổ thông theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động vàsáng tạo của học sinh Một trong những yếu tố quyết định sự thành công hay thấtbại của quá trình hội nhập đó là nguồn nhân lực Do đó giáo dục đóng một vai tròhết sức quan trọng với yêu cầu đào tạo ra những con người mới năng động, sángtạo, có khả năng tự học tiếp thu kiến thức mới, giải quyết mọi tình huống xảy ra
Để thực hiện được nhiệm vụ này, nền giáo dục nước ta đang tiến hành đổi mới toàndiện từ mục tiêu, nội dung đến phương pháp dạy học Định hướng cơ bản của đổimới phương pháp dạy học đã được chỉ rõ trong các Nghị quyết của Trung ươngĐảng về giáo dục và đào tạo: ''Phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tưduy sáng tạo của người học, bồi dưỡng năng lực tự học, lòng say mê học tập và về
ý chí vươn lên''
Trò chơi có một ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với học sinh tiểu học bởi vì
ở lứa tuổi này đặc điểm tâm lý nổi bật của các em là: ''Học mà chơi, chơi mà học",các em chưa thể tập trung chú ý quá lâu vào một hoạt động vì vậy đưa trò chơi vàohọc tập vừa là món quà tinh thần trong mỗi tiết học là phương tiện góp phần pháttriển trí tuệ của học sinh Trong quá trình chơi học sinh phải sử dụng các giác quan
để thực hiện các thao tác chơi, nhiệm vụ chơi, qua đó mà các giác quan của các emtrở nên tinh nhạy hơn, ngôn ngữ mạch lạc hơn và tư duy trừu tượng cũng được pháttriển
Trang 2Vai trò của CNTT trong thiết kế trò chơi học tập môn TNXH Ngoài ra tròchơi học tập còn làm thay đổi hình thức học tập, làm cho không khí lớp học đượcthoải mái và dễ chịu hơn, học sinh thấy vui và cởi mở hơn, tinh thần đoàn kết đượcxây dựng và phát triển Đặc biệt hơn qua trò chơi học tập học sinh tiếp thu bài học
tự giác và tích cực hơn, học sinh được củng cố và hệ thống hóa kiến thức Trongthực tiễn dạy học cho thấy việc thiết kế trò chơi trong dạy học Tự nhiên và Xã hội
là việc làm không mới, nhưng giáo viên sử dụng chưa nhiều Nguyên nhân là dophần đông giáo viên học hỏi kinh nghiệm của đồng nghiệp hay tự tìm hiểu tínhnăng của các phần mềm tin học, chưa có kinh nghiệm sử dụng và thiếu các tài liệutham khảo về mặt lý luận cũng như các hướng dẫn phù hợp với yêu cầu để xâydựng bài giảng điện tử Ngoài ra, cũng còn tuỳ thuộc vào điều kiện cụ thể của từngtrường, nội dung bài học và đối tượng học sinh mà giáo viên có phương pháp ứngdụng công nghệ thông tin với mức độ và hình thức khác nhau sao cho khoa học vàhiệu quả Nếu giáoviên có thiết kế trò chơi thì dưới dạng trình bày bằng lời chưathực sự thu hút được sự chú ý của học sinh Vì vậy việc tổ chức trò chơi trong dạyhọc chưa đạt được hiệu quả cao và chưa lôi cuốn được học sinh tham gia chơi mộtcách tích cực
Từ thập niên 80 của thế kỷ XX, ở các nước phát triển, việc ứng dụngCNTT&TT trong giáo dục và đào tạo (GD-ĐT) đã được triển khai rộng trong cáccấp học từ phổ thông đến đại học Vào thập niên cuối của thế kỷ XX và đầu thế kỷXXI, vấn đề này càng được các nước quan tâm Tuyên bố chung của Hội nghị Bộtrưởng Giáo dục các nước thành viên tổ chức APEC lần thứ 2 về vấn đề “Giáo dụctrong xã hội học tập ở thế kỷ XXI” (07/4/2000) đã xác định một trong nhữngnhiệm vụ chiến lược sắp đến là phải xem “CNTT&TT như là năng lực cốt lõi dànhcho học sinh, sinh viên trong tương lai Tiếp cận và khai thác tiềm năng củaCNTT&TT để nâng cao chất lượng học tập và giảng dạy, khuyến khích học tậpsuốt đời.” [38]
Ứng dụng CNTT&TT trong dạy học đã trở thành là một vấn đề quốc tế khôngchỉ được sự quan tâm của các nhà sản xuất thiết bị và cung cấp dịch vụ mà còn là vấn
đề nghiên cứu quan trọng, có tính chiến lược đối với các nhà quản lý giáo dục trong
Trang 3những năm gần đây Đã có nhiều Hội nghị quốc tế được tổ chức để trao đổi về vấn đềnày, như các Hội nghị: “Thiết kế và sử dụng giáo án điện tử trong giáo dục phổ thông
ở khu vực Châu Á-Thái Bình Dương” ở Brunây (2003, 2004); “Phát triển giáo án điện
tử trong các trường trung học cơ sở” ở Xin-ga-po (2003, 2004); “Phát triển môi trườngdạy học đa phương tiện” ở I-tali-a (2005); “Phát triển thiết bị dạy học và giáo án điệntử” ở Phi-lip-pin (2005) [39]… Vào cuối tháng 9/2006 đã diễn ra Hội nghị cấp caolần thứ 11 của Cộng đồng sử dụng tiếng Pháp, với chủ đề “Công nghệ thông tin tronggiáo dục” tại Bu-ca-rét (Ru-ma-ni) với sự tham dự của 63 nước thành viên và quan sátviên của Tổ chức quốc tế Pháp ngữ Trong diễn văn khai mạc, Thủ tướng nước chủnhà cũng đã khẳng định ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong giáo dục
là xu hướng tất yếu bởi hiện nay công nghệ thông tin đã đi vào mọi mặt của đời sống
xã hội và sẽ còn phát triển hơn nữa trong tương lai Trước tình hình và xu thế pháttriển của việc ứng dụng CNTT&TT trong nền giáo dục hiện đại của thế giới, năm
1993, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 49/CP về phát triển CNTT&TT ở Việt Namtrong những năm 90 của thế kỷ XX Có thể xem đây là một trong những văn bản pháp
lý, chính thức mở đầu thời kỳ đẩy mạnh việc ứng dụng CNTT&TT vào nhiều lĩnh vực
ở nước ta
Trang 4CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC THIẾT KẾ TRÒ
CHƠI HỌC TẬP MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI 1.1 Tổng quan lịch sử nghiên cứu về thiết kế trò chơi học tập trong giảng dạy môn Tự nhiên và xã hội
Môn Tự nhiên và Xã hội là một môn quan trọng trong chương trình tiểu học nhằmcung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản, ban đầu và thiết thực về con người
ở hai khía cạnh sinh học và nhân văn, về xã hội theo không gian và thời gian, vềthế giới vật chất xung quanh bao gồm có cả thế giới và thế giới hữu sinh Từ đóhình thành ở học sinh ý thức thái độ, cách cư xử đúng đắn với bản thân, gia đình,nhà trường và xã hội, thể hiện tình yêu với thiên nhiên với quê hương đất nướcđồng thời hình thành lòng ham hiểu biết cho học sinh Tuy nhiên đối với học sinhtiểu học bên cạnh hoạt động học tập là hoạt động chủ đạo thì vui chơi chiếm vị tríquan trọng Vì vậy việc tìm hiểu nhằm đáp ứng nhu cầu về đổi mới phương phápdạy học có sử dụng phương tiện dạy học hiện đại và tổ chức các trò chơi trong dạyhọc môn Tự nhiên và Xã hội được một số tác giả đề cập đến trong nhiều công trìnhnghiên cứu khoa học và các bài viết
Trong cuốn: ''Phương tiện kĩ thuật và ứng dụng công nghệ thông tin trongdạy học ở tiểu học" [26] đã giới thiệu khá chi tiết về phương tiện dạy học hiện đại,cách sử dụng máy tính, máy chiếu trong giờ dạy
Nhằm nâng cao trình độ tin học cho giáo viên, cuốn ''Phương tiện kĩ thuậtdạy học và ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học ở tiểu học '' [12] Trongcuốn sách này, tác giả đã đi sâu nghiên cứu về cách sử dụng các phương tiện dạyhọc hiện đại như máy tính máy chiếu và đặc biệt tác giả còn đề cập đến quy trìnhthiết kế các Slides trong giáo án điện tử để phục vụ cho giờ dạy của người giáoviên đạt hiệu quả cao trong tiết học Tự nhiên và xã hội
Ngoài ra, các tài liệu trên Internet còn cung cấp cho người giáo viên nhiềukiến thức về tin học khác giúp hiểu sâu hơn về lĩnh vực này, áp dụng trong giảngdạy môn Tự nhiên và Xã hội và nhiều môn học khác một cách linh hoạt, sáng tạo
Trang 51.1.1.Những nghiên cứu về trò chơi học tập
Trong quá trình đổi mới về nội dung và phương pháp dạy học có rất nhiềunhà giáo dục đã nghiên cứu, tìm tòi các trò chơi nhằm giáo dục toàn diện, tạo hứngthú học tập cho các em như cuốn: ''Tổ chức hoạt động vui chơi ở tiểu học nhằmphát triển tâm lực, trí tuệ, thể lực cho học sinh" của Hà Nhật Thắng (chủ biên) [17]hay cuốn ''150 trò chơi thiếu nhi ''của Bùi Sỹ Tụng, Trần Quang Đức (đồng chủ
biên) [9] hay cuốn : “Dạy học hiện đại” của Đặng Thành Hưng (chủ biên) [16] ở
các tài liệu này thu các tác giả đã đề cập rõ vai trò của trò chơi, đưa ra những hoạtđộng vui chơi chung, chưa đi sâu vào ứng dụng của trò chơi trong môn học cụ thể.Đối với môn Tự nhiên và Xã hội ở tiểu học nói chung có các nghiên cứu sáng táctrò chơi trong dạy học cụ thể như cuốn "Học mà vui, vui mà học'' của tác giả VũXuân Đỉnh [37], trò chơi học tập Tự nhiên và Xã hội 1, 2, 3 Bùi Phương Nga (chủbiên) [8] Tuy nhiên việc ứng dụng các phần mềm để thiết kế trò chơi cụ thể trongtừng bài học trong môn Tự nhiên và Xã hội thì chưa có
1.1.2.Những nghiên cứu về ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học
Công nghệ thông tin và thông tin là một thành tựu lớn của cuộc cách mạngkhoa học - kỹ thuật hiện nay Việc nghiên cứu, ứng dụng CNTT&TT trong giáodục và đào tạo đã được đề cập trong nhiều công trình nghiên cứu, đáng kể nhất là:
Đề án “Tin học cho mọi người”(Informatique pour tous) - Pháp, 1970; Chươngtrunh MEP “Chương trunh giáo dục vi điện tử” (Microelectronics EducationProgram) Anh, 1980; Các chương trình và phần mềm các môn học cho trườngtrung học được cung cấp bởi NSCU (National Software-Cadination Unit) -Australia, 1984; Đề án CLASS “Máy tính và các nghiên cứu ở trường học”(Computer literacy and studies in school) - Ấn Độ, 1985; Hội thảo về “Xky dựngphần mềm tin học”, các nước chku Á - Thái Bình Dương, tổ chức tại Malaysia,
1985 Brn cạnh các đề tài nghiên cứu, một số tài liệu tiêu biểu như “Công nghệ dayhọc”(Instructional Technology for Teaching and Learning) của Timothy J.Newby
và các cộng sự (1996) đã đề cập đến ba vấn đề chủ yếu: phát triển các ý tưởngvàxây dựng kế hoạch tiến hành các hoạt động dạy học có sự hỗ trợ của phương tiện
Trang 6kỹ thuật theo hướng phát huy vai trò tích cực của người học; đề xuất các biện pháp
sử dụng phương tiện kỹ thuật phùhợp với những yêu cầu và hình thức dạy học cụthể; đồng thời, nhấn mạnh vai trò của phương tiện kỹ thuật nói chung, đặc biệt làCNTT&TT như một công cụ hỗ trợ đắc lực cho các hoạt động dạy học Cuốn “Dạyhọc với công nghệ: Tạo lớp học-học sinh làm trung tâm” (Teaching withTechnology: Creating Student-Centered-Classrooms) của JudithH Sandholtz(1997), trình bày về dự án ACOT (The Apple Classrooms of Tomorrow) nhằmtriển khai các hướng ứng dụng công nghệ máy tính trong giảng dạy theo hướngngười học là trung tâm và những ảnh hưởng của nó đối với nền giáo dục hiện đại;Trong cuốn “Học với công nghệ: Triển vọng kiến tạo” (Learning with Technology:
A Constructivist Perspective” (1999), David
H Jonassen và các cộng sự tập trung trình bày những tác động tích cực củacôngnghệ máy tính đối với cách học của người học Các tác giả đã làm rõ vai trò tolớn của các phương tiện đa truyền thông đối với việc kích thích một cách tích cựccác giác quan của HS, giúp mỗi người học có thể phát huy tốt năng lực, sở thích,
năng khiếu riêng để tự khám phá và tâm kiếm tri thức,…
Những định hướng nghirn cứu và yêu cầu của việc ứng dụng CNTT&TTtrong dạy học đã được đề cập cụ thể hơn trong một số tài liệu được đánh giácao,như các cuốn: "Dạy học hiệu quả với công nghệ thông tin và thực hành”(Effective teaching with internet technology pedagogy and practice) của AlanM.Pritchard (2007); “Danh sách 101 cần thiết cho việc sử dụng công nghệ thongtin và truyền thông trong lớp học" (101 Essential List for Using ICT in theClassroom) của George Cole (2006); “Sử dụng công nghệ trong dạy học” (Usingtechnology in teaching) của William Clyde and Andrew Delohery (2005); “Dạy vàhọc với môi trường học tập ảo” (Learning andteaching with virtual learningenvironments) của Helena Gillespie, Helen Boulton (2007) và nhiều công trìnhnghiên cứu về Xu hướng ứng dụng CNTT trong dạy - học của S.Retalis,T.Leinonen, Maria Ranieri, Gerry White Các tác giả đã đề xuất những ý tưởng,quan điểm khi nghiên cứu các ứng dụng CNTT&TT vào dạy học, đồng thời chỉ ranhững điểm có lợi và bất lợi, nên và không nên khi sử dụng CNTT&TT c ng một
Trang 7số dẫn chứng vào dạy học một số môn cụ thể, chủ yếu là các bộ môn khoa học tự
nhiên, trong những điều kiện dạy học khá lý tưởng
Công nghệ thông tin mở ra triển vọng to lớn trong việc đổi mới các phươngpháp và hình thức dạy học Những phương pháp dạy học theo cách tiếp cận kiếntạo, phương pháp dạy học theo dự án, dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề càng
có nhiều điều kiện để ứng dụng rộng rãi Các hình thức dạy học như dạy học đồngloạt, dạy theo nhóm, dạy cá nhân cũng có những đổi mới trong môi trường côngnghệ thông tin và truyền thông Chẳng hạn, cá nhân làm việc tự lực với máy tính,với Internet, dạy học theo hình thức lớp học phân tán qua mạng, dạy học qua cầutruyền hình Nếu trước kia người ta nhấn mạnh tới phương pháp dạy sao cho họcsinh nhớ lâu, dễ hiểu, thì nay phải đặt trọng tâm là hình thành và phát triển cho họcsinh các phương pháp học chủ động Nếu trước kia người ta thường quan tâm nhiềuđến khả năng ghi nhớ kiến thức và thực hành kỹ năng vận dụng, thì nay chú trọngđặc biệt đến phát triển năng lực sáng tạo của học sinh Như vậy, việc chuyển từ
“lấy giáo viên làm trung tâm” sang “lấy học sinh làm trung tâm”sẽ trở nên dễ dànghơn.Công nghệ phần mềm phát triển mạnh, trong đó các phần mềm giáo dục cũngđạt được những thành tựu đáng kể như: một số phần mềm tiện ích như PowerPoint, VioLet …, E - learning và các phần mền đóng gói, tiện ích khác Do sự pháttriển của công nghệ thông tin và truyền thông mà mọi người đều có trong tay nhiềucông cụ hỗ trợ cho quá trình dạy học nói chung và phần mềm dạy học nói riêng.Nhờ có sử dụng các phần mềm dạy học này mà học sinh trung bình, thậm chí họcsinh trung bình yếu cũng có thể hoạt động tốt trong môi trường học tập Phần mềmdạy học được sử dụng ở nhà cũng sẽ nối dài cánh tay của giáo viên tới từng giađình học sinh thông qua hệ thống mạng Nhờ có máy tính điện tử mà việc thiết kếgiáo án và giảng dạy trên máy tính trở nên sinh động hơn, tiết kiệm được nhiều thờigian hơn so với cách dạy theo phương pháp truyền thống, chỉ cần “bấm chuột”, vàigiây sau trên màn hình hiện ra ngay nội dung của bài giảng với những hình ảnh, âmthanh sống động thu hút được sự chú ý và tạo hứng thú nơi học sinh Thông quagiáo án điện tử, giáo viên cũng có nhiều thời gian đặt các câu hỏi gợi mở tạo điềukiện cho học sinh hoạt động nhiều hơn trong giờ học Những khả năng mới mẻ và
Trang 8ưu việt này của công nghệ thông tin và truyền thông đã nhanh chóng làm thay đổicách sống, cách làm việc, cách học tập, cách tư duy và quan trọng hơn cả là cách raquyết định của con người Do đó, mục tiêu cuối cùng của việc ứng dụng công nghệthông tin trong dạy học là nâng cao một bước cơ bản chất lượng học tập cho họcsinh, tạo ra một môi trường giáo dục mang tính tương tác cao chứ không đơn thuầnchỉ là “thầy đọc, trò chép” như kiểu truyền thống, học sinh được khuyến khích vàtạo điều kiện để chủ động tìm kiếm tri thức, sắp xếp hợp lý quá trình tự học tập, tựrèn luyện của bản thân mình.Trong cuốn: ''Phương tiện kĩ thuật và ứng dụng côngnghệ thông tin trong dạy học ở tiểu học" của Nguyễn Mạnh Cường đã giới thiệukhá chi tiết về phương tiện dạy học hiện đại, cách sử dụng máy tính, máy chiếutrong giờ dạy
Nhằm nâng cao trình độ tin học cho giáo viên, PGS.TS Đào Thái Lai đã biênsoạn cuốn ''Phương tiện kĩ thuật dạy học và ứng dụng công nghệ thông tin trongdạy học ở tiểu học '' Trong cuốn sách này, tác giả đã đi sâu nghiên cứu về cách sửdụng các phương tiện dạy học hiện đại như máy tính máy chiếu và đặc biệt tácgiả còn đề cập đến quy trình thiết kế các Slides trong giáo án điện tử để phục vụcho giờ dạy của người giáo viên đạt hiệu quả cao trong tiết học Tự nhiên và xã hội
1.1.3 Những nghiên cứu về ứng dụng CNTT trong thiết kế trò chơi học tập môn TNXH
Tự nhiên xã hội là môn học cung cấp, trang bị cho học sinh những kiến thứcban đầu, cơ bản về tự nhiên và xã hội trong cuộc sống hàng ngày xảy ra xungquanh các em.Vì thế học sinh đã có vốn sống, vốn hiểu biết ban đầu về tự nhiên xãhội Mặt khác sách giáo khoa Tự nhiên - xã hội không đưa ra kiến thức đóng khung
có sẵn mà là một hệ thống các hình ảnh bên cạnh các lệnh yêu cầu học sinh thựchiện Học sinh muốn chiếm lĩnh tri thức không thể khác là thực hiện tốt các lệnhtrong sách giáo khoa Đây cũng là điều kiện thuận lợi để học tốt môn tự nhiên xãhội nhưng đồng thời nó cũng chính là điểm gây trễ nải trong việc học tập môn này
Đã có nhiều tác giả nghiên cứu tới việc ứng dụng CNTT vào việc dạy học nhưtrong cuốn trò chơi học tập Tự nhiên và Xã hội 1, 2, 3 Bùi Phương Nga [8]
Trang 91.2 Những vấn đề lí luận về trò chơi học tập
1.2.1 Khái niệm trò chơi học tập
Có nhiều quan niệm khác nhau về TCHT Trong lí luận dạy học, tất cảnhững trò chơi có nội dung gắn với nội dung học tập, nó được sử dụng như mộtphương pháp, hình thức tổ chức và luyện tập cho học sinh, không tính đến nội dung
và tính chất của trò chơi đều gọi là TCHT Hay nói cách khác TCHT là dạng tròchơi có luật chặt chẽ mang tính định hướng đối với sự phát triển trí tuệ.TCHT thựchiện chức năng của hoạt động nhận thức, nó tạo điều kiện cần thiết để ứng dụng,củng cố và luyện tập kiến thức trong các tiết học
Mỗi dạng trò chơi đều có những đặc điểm và có tác dụng nhất định đối với
sự hình thành và phát triển tâm lí - nhân cách của trẻ em Về phương diện pháttriển trí tuệ, TCHT có thế mạnh hơn cả Nhiệm vụ giáo dục chủ yếu của TCHT làphát triển trí tuệ cho trẻ em
1.2.1 Bản chất của trò chơi học tập
TCHT là một dạng hoạt động vì vậy nó mang trong mình những đặc điểmchung của các loại hoạt động: có phương hướng, có mục đích, có ý thức và có đặcđiểm chung của trò chơi Đặc điểm của trò chơi nói chung là mang lại cảm xúcchân thực, mạnh mẽ, đa dạng Trò chơi bao giờ cũng mang đến cho trẻ em niềmvui sướng, thoả mãn, bằng lòng Chơi mà không có niềm vui sướng thì không còn
là chơi nữa Ngoài ra TCHT còn có những đặc điểm sau: - TCHT có luật rõ ràng,
do người lớn đặt ra nhằm đạt được mục đích giáo dục và dạy học
- TCHT bao giờ cũng có kết quả nhất định Kết quả đó phải được thựchiện trong việc giải quyết nhiệm vụ của TCHT, đồng thời phải mang lại niềm vui,
sự thoả mãn cho những người tham gia TCHT Kết quả của TCHT thể hiện sự cốgắng trong suy nghĩ, tìm tòi sáng tạo trong việc nắm kiến thức và trong tính hợptác của nhóm trẻ
- TCHT có cấu trúc chặt chẽ, bao gồm các yếu tố: Mục đích của TCHT(Nhiệm vụ nhận thức); Hành động chơi; Luật chơi và tổ chức chơi
Trang 10- Trong TCHT, vị trí của mọi thành viên tham gia trò chơi đều nhưnhau và được xác định bằng luật chơi Việc thực hiện luật chơi là tiêu chuẩn kháchquan để đánh giá khả năng của trẻ em
- Trong TCHT, sự thống nhất giữa hành vi thật và hành vi chơi rõ ràng.Trong quá trình chơi nếu trẻ không tuân thủ theo luật chơi thì sẽ không đạt đượcmục đích của trò chơi Vì thế trong TCHT, việc kiểm tra lẫn nhau dễ dàng hơn và
có hiệu quả hơn vì luật chơi được quy định rõ ràng
Trò chơi là thuật ngữ có hai nghĩa khác nhau tương đối xa: một là kiểu loạiphổ biến của trò chơi Nó chính là chơi có luật (tập hợp quy tắc định rõ mục đích,kết quả và yêu cầu hành động) và có tính cạnh tranh hoặc tính thách thức đối vớingười tham gia
Những thứ công việc được tổ chức và tiến hành dưới hình thức chơi, nhưchơi, bằng chơi, chẳng hạn: học bằng chơi, giao tiếp bằng chơi, rèn luyện thân thểdưới hình thức chơi đá bóng… Trò chơi nói chung và Trò chơi giáo dục nói riêng(Educational Games,) hoàn toàn có bản chất xã hội, mang nội dung và giá trị xãhội Nói đến trò chơi nào cũng vậy, đều là nói đến luật lệ, quy tắc, nhiệm vụ, yêucầu, tức là có tổ chức và thiết kế Nếu không có những thứ đó, thì không có tròchơi, mà chỉ có sự chơi đơn giản Như vậy chơi có 2 kiểu loại cơ bản: chơi có luật(tức là Trò chơi) và chơi không có luật (tức là Chơi tự do) Đối với cá nhân, tròchơi là môi trường hoạt động Có thể có sự không khớp giữa môi trường và hoạtđộng Người ta có thể thấy, trong một trò chơi thể thao như đánh quần vợt vớinhau, người này thực ra hoạt động kinh tế, còn người kia có thể lại chủ tâm giaotiếp (động cơ giao tiếp), giải trí, hoặc là hoạt động văn hóa Trò chơi tạo ra môitrường trực tiếp của hoạt động, nhưng từng cá nhân trẻ thực hiện hoạt động củamình thế nào lại là chuyện khác Chẳng hạn, trong trò chơi bán hàng ở tuổi mẫugiáo bé và nhỡ, gần như không có cháu nào có hoạt động thương mại, một số cháuthực hiện hoạt động nhận thức, một số cháu khác hoạt động giao tiếp, có thể cócháu thuần túy vui chơi và có cháu thực hiện hoạt động sống đơn giản cốt để tiêubớt năng lượng dư thừa Trong các trò chơi của người lớn, ít khi xuất hiện Hoạtđộng chơi thực sự, tuy người ta tham gia trò chơi và gọi đó là chơi, mà ẩn sau trò
Trang 11chơi là những hoạt động khác nhau.ở trẻ em, bên cạnh các hoạt động cơ bản nhưnhận thức (nhận cảm), giao tiếp, sinh hoạt, thì hoạt động chơi vừa là cơ bản, vừa làđặc thù Cho dù các trò chơi có nội dung giá trị gì (chính trị, đạo đức, luật pháp,kinh tế, khoa học, nghệthuật, xã hội, ngôn ngữ ) thì hoạt động thực sự của trẻ vẫn
là 4 loại cơ bản này, trong đó chủ đạo là Hoạt động chơi
Hoạt động chơi vì vậy không nhất thiết diễn ra trong trò chơi (đặc biệt ởngười lớn),và không phải mọi trò chơi đều buộc người tham gia tiến hành Hoạtđộng chơi Khi tham gia trò chơi, người ta có thể có những động cơ khác nhau, cóthể không có động cơ chơi mà lại có những động cơ khác chi phối hoạt động củahọ.Vì vậy, trong trò chơi của người lớn, hoạt động của người tham gia lại là nhữnghoạt động lao động như nghệ thuật, thể thao, kinh tế, thương mại, dạy học, ngoạigiao, và những hoạt động khác
Do Hoạt động chơi là đặc thù ở tuổi mầm non nên môi trường hoạt động tốtnhất cần được tổ chức bằng trò chơi, với điều kiện trò chơi đó không được cản trởHoạt động chơi Trong thực tiễn giáo dục, không ít trò chơi lại cản trở Hoạt độngchơi, khiến trẻ bế tắc trong hoạt động, chỉ máy móc và thụ động chấp hành các luật
lệ, yêu cầu, mệnh lệnh hoặc bắt chước các bạn Vì vậy, đối với trẻ nhỏ, trò chơi cầnbảo đảm tạo thuận lợi cho Hoạt động chơi, cònđối với học sinh phổ thông, nó phảitạo thuận lợi cho hoạt động học tập.Trò chơi là tập hợp các yếu tố chơi, có hệ thống
và có tổ chức, vì thế luật hay quy tắc chính là phương tiện tổ chức tập hợp đó Như
vậy, trò chơi chính là sự chơi có luật Những hành vi chơi tuỳ tiện, bất giác không
gọi là trò chơi
1.2.2 Đặc điểm của trò chơi học tập
Trò chơi tạo cho học sinh tính hợp tác vui vẻ Trò chơi có chứa đựng chủ đề,nội dung nhất định,có những quy chế nhất đinh mà người chơi phải tuân theo Tròchơi vừa mang tính chất vui chơi, giải trí đồng thời lại có ý nghĩa giáo dưỡng giáodục lớn lao đối với con người Trò chơi có ý nghĩa đặc biệt đối với lứa tuổi trẻ emthể hiện nhu cầu tự nhiên về hoạt động, tạo ra ở trẻ những rung động thực tế vàquan trọng trong cuộc sống Trong khi chơi, trẻ em phản ánh hiện thực xungquanh, đồng thời thể hiện thá đô nhất định đối với môi trường
Trang 12Trò chơi có tính thi đua hấp dẫn các em được thi đua các đôi trong một lớphay các tổ nhóm trong lớp thi đua cạnh tranh nhau Các nhóm thi đua trả lời cáccâu hỏi hay mở những miếng ghép tranh Như vậy học sinh được vừa học vừa chơicác tiết học như môn tự nhiên xã hội các con không cảm thấy nhàm chán mà luônhứng thú học các bài học ấy.Qua các cuộc thi hay trò chơi tạo cho học sinh nghịlực vươn lên trong học tập
Trò chơi còn có mục đích giáo dục tường minh giúp cho học sinh có thể nhìn thấy ngay việc mình nên làm hay không nên làm để bào vệ cơ thể khỏe mạnh như việc Giáo viên sẽ đưa một số bức tranh bằng trò chơi trong phần mềm Violet hoc sinh
sẽ được trả lời bằng hình thức đúng sai Nếu học sinh trả lời đúng sẽ hiện măt cười nếu sai sẽ hiện lên mặt mếu Hay với việc học sinh chọn câu trả lời đúng trong câu hỏi nếu học sinh trả lời đúng sẽ hiện ngay mặt cười nếu sai sẽ hiện lên mặt mếu.Nhờ việc tạo trò chơi học sinh hứng thú hơn với các bài học Học sinh ®ưîc vừa học vừa chơi việc sö dông trò chơi trong dạy học nói chung và việc thiết kế trò bằng
CNTT sẽ thu hút học sinh nhiều hơn vì học sinh vừa được chơi và chơi cùng với những hình ảnh sinh động trong bài học
1.2.3.Thiết kế trò chơi học tập dựa vào công nghệ thông tin
Thiết kế trò chơi không phải chúng ta thiết kế một trò chơi thông thườngbằng các vận dụng sẵn có như trang ảnh, số mà ta thiết kế trò chơi bằng CNTT nótổng hợp lại tất cả những tranh ảnh số mà ta có thể có Hình ảnh sinh động hơn họcsinh hứng thú với bài học
Việc ứng dụng CNTT trong dạy học hướng tới mục đích giáo dục hợp tácxâu chuỗi nhiều môn học vào một bài Với bài “ Chim” trong sách Tự nhiên xã hội
ở Tiểu học ta có thể lồng ghép với bài hát “ Con chim non” hay nhiều bài khác nữa
Việc xây dựng các trò chơi trong dạy học là việc làm thành công nhất trongviệc ứng dụng CNTT Nhờ việc ứng dụng CNTT mà các trò chơi trở nên sinh độnghơn, học sinh hứng thú vào bài học hơn
Trang 131.2.4 Vai trò của trò chơi học tập trong dạy học ở tiểu học
Những thí dụ sau minh hoạ tính đa dạng của các mục đích học tập, được thúcđẩy bởi các dạng hoạt động khác nhau trong khi tham gia trò chơi dạy học Mỗi tậphợp thí dụ nhằm nhận dạng kết quả giáo dục chủ yếu hoặc dạng học tập kèm theo
những hoạt động trong trò chơi góp phần tạo nên kết quả đó
Phối hợp thể chất đơn giản, bao gồm bài thực hành về vận động thị giáckhông gian và phối hợp mắt-tay hoặc mắt-chân: tung bắt bóng, lắp các đinh gỗ cóhình dạng rất khác nhau vào những lỗ thủng có cùng biên dạng, trèo qua những vậtthể đặt trên mặt đất hay trong phòng thể thao(cái khung gồm các ống kim loại), lănhòn đá dọc trên mặt đất, vụt quả bóng bằng gậy, vừa vung vẩy hai tay vừa vặnmình trong khi chạy vòng hoặc chạy theo biên dạng nào đó, thực hiện các động táctay khi đi trên một đường hẹp…
Kuyata, một trò chơi tiêu khiển châu Phi tương tự như các trò đánh chắt,đánh chuyền ở Châu Á, Châu Âu và Bắc Mỹ, là một thí dụ về chơi mắttay đơngiản Nhiệm vụ của người chơi là ném trái bóng nhỏ lên không, rồi nhặt lấy mộthòn sỏi từ một cái lỗ trên mặt đất, và đón bắt bóng trước khi nó rơi xuống đất Saukhi người chơi nhặt được hết những viên sỏi bằng cách thức nói trên, cô ta lại phảiđổi chỗ từng viên sỏi bằng một quá trình tung, bắt bóng tương tự Tiếp ngay sau
đó, trò chơi được lặp lại bằng cách nhón 2 viên sỏi một lúc, rồi 3 viên một lúc, Khi trò chơi bao gồm cả việc xướng lên số lượng viên sỏi nhặt được, thì hoạt độngnày có tác dụng rèn luyện kỹ năng đếm rất tốt
Sự khéo léo thể chất đơn giản, bằng cách nâng dần tốc độ, cường độ, sức bền
và sự thuần thục của vận động: các bài luyện tập chạy, xuất phát và dừng lại, doãngcăng tay chân, xoay vặn mình mẩy, nhảy, leo trèo, xô đẩy, lôi kéo, nâng lên, bơi,ngã xuống Các bài tập của các tu sĩ Yoga Ấn Độ chính là loại luyện tập này Cáctrò chơi với vòng tre, vòng mây như lắc vòng quanh mình, ném các vòng nhỏ lọtvào cổ chai hay cổ con ngỗng, lăn vòng hay những quả cầu gỗ trúng đích, phất cờhay hoa để tạo nên các hình hay chữ trên sân… là những trò chơi rèn luyện sự khéoléo thể chất đơn giản
Trang 141.3.Những vấn đề lí luận về trò chơi học tập
1.3.1.Bản chất của trò chơi học tập
Trò chơi là thuật ngữ có hai nghĩa khác nhau tương đối xa: một là kiểu loạiphổ biến của Chơi Nó chính là Chơi có luật (tập hợp quy tắc định rõ mục đích, kếtquả và yêu cầu hành động) và có tính cạnh tranh hoặc tính thách thức đối với ngườitham gia; hai là Những thứ công việc được tổ chức và tiến hành dưới hình thứcchơi, như chơi, bằng chơi, chẳng hạn: học bằng chơi, giao tiếp bằng chơi, rèn luyệnthânthể dưới hình thức chơi đá bóng… Trò chơi nói chung và Trò chơi giáo dụcnói riêng (Educational Games,) hoàn toàn có bản chất xã hội, mang nội dung và giátrị xã hội Nói đến trò chơi nào cũng vậy, đều là nói đến luật lệ, quy tắc, nhiệm vụ,yêu cầu, tức là có tổ chức và thiết kế.Nếu không có những thứ đó, thì không có tròchơi, mà chỉ có sự chơi đơn giản Như vậy chơi có 2 kiểu loại cơ bản: chơi có luật(tức là Trò chơi) và chơi không có luật (tức là Chơi tự do) Đối với cá nhân, tròchơi là môi trường hoạt động.Có thể có sự không khớp giữa môi trường và hoạtđộng Người ta có thể thấy, trong một trò chơi thể thao như đánh quần vợt vớinhau, người này thực ra hoạt động kinh tế, còn người kia có thể lại chủ tâm giaotiếp (động cơ giao tiếp), giải trí, hoặc là hoạt động văn hóa Trò chơi tạo ra môitrường trực tiếp của hoạt động, nhưng từng cá nhân trẻ thực hiện hoạt động củamình thế nào lại là chuyện khác Chẳng hạn, trong trò chơi bán hàng ở tuổi mẫugiáo bé và nhỡ, gần như không có cháu nào có hoạt động thương mại, một số cháuthực hiện hoạt động nhận thức, một số cháu khác hoạt động giao tiếp, có thể cócháu thuần túy vui chơi và có cháu thực hiện hoạt động sống đơn giản cốt để tiêubớt năng lượng dư thừa Trong các trò chơi của người lớn, ít khi xuất hiện Hoạtđộng chơi thực sự, tuy người ta tham gia trò chơi và gọi đó là chơi, mà ẩn sau tròchơi là những hoạt động khác nhau.ở trẻ em, bên cạnh các hoạt động cơ bản nhưnhận thức (nhận cảm), giao tiếp, sinh hoạt, thì Hoạt động chơi vừa là cơ bản, vừa làđặc thù Cho dù các trò chơi có nội dung giá trị gì (chính trị, đạo đức, luật pháp,kinh tế, khoa học, nghệthuật, xã hội, ngôn ngữ ) thì hoạt động thực sự của trẻ vẫn
là 4 loại cơ bản này, trong đó chủ đạo là Hoạt động chơi