THỰC TRẠNG TTTT LIÊN NGÂN HÀNG VIỆT NAM TỪ 2016 đến NAY

CHƯƠNG I: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ THỊ TRƯỜNG TIỀN TỆ LIÊN NGÂN HÀNG 1.1 Khái niệm về thị trường tiền tệ liên ngân hàng 1.1.1 Khái niệm Thị trường tiền tệ TTTT là một bộ phận của thị trư

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA SAU ĐẠI HỌC

THẢO LUẬN MÔN TIỀN TỆ NGÂN HÀNG

& THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH

CHỦ ĐỀ: THỰC TRẠNG TTTT LIÊN NGÂN HÀNG VIỆT NAM TỪ 2016 ĐẾN

NAY

Giảng viên hướng dẫn : TS Hà Thị Sáu Sinh viên thực hiện : Nhóm 7

Lớp : NHB

1 Lý do lựa chọn chủ đề

Thị trường tiền tệ Việt Nam đã được hình thành và từng bước hoàn thiện gắn liền với tiến trình đổi mới và phát triển nền kinh tế đất nước Nó đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết cung cầu về nguồn vốn ngắn hạn nhằm hỗ trợ cho các hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ, đời sống của các chủ thể trong nền kinh tế Đặc biệt thị trường đã thực hiện chức năng cân đối, điều hòa nguồn vốn giữa các ngân hàng, góp phần hỗ trợ cho các ngân hàng đảm bảo khả năng thanh toán, hoạt động an toàn và hiệu quả

Thị trường tiền tệ liên ngân hàng là nơi các ngân hàng hoặc các tổ chức tín dụng vay mượn nhau nhằm hỗ trợ lẫn nhau, chia sẻ cho nhau lúc khó khăn bằng các khoản dự trữ dư thừa đáp ứng nhu cầu thanh khoản trong ngắn hạn Việc phát triển thị trường liên ngân hàng giúp ích rất nhiều cho các tổ chức tài chính và trung gian tài chính đặc biệt là các ngân hàng thương mại, tạo ra một công cụ để các ngân hàng có thể hỗ trợ khả năng thanh khoản cho nhau, giúp thị trường tiền tệ đạt trạng thái cân bằng

Bài viết này, nhóm tác giả thông qua việc “Đánh giá thực trạng thị trường tiền tệ liên ngân hàng tại Việt Nam từ năm 2016 đến nay” từ đó chỉ ra các mặt đạt được và hạn chế,

nguyên nhân và đưa ra các giải pháp với mong muốn góp phần giúp thị trường tiền tệ liên ngân hàng tại Việt Nam ngày càng phát triển và hoàn thiện hơn

2 Kết cấu của bài viết gồm 3 chương:

Chương 1: Một số vấn đề cơ bản về thị trường tiền tệ liên ngân hàng

Chương 2: Thực trạng thị trường liên ngân hàng Việt Nam từ 2016 đến nay

Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của thị trường tiền tệ liên ngân hàng tại Việt Nam

CHƯƠNG I: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ THỊ TRƯỜNG TIỀN TỆ LIÊN NGÂN HÀNG 1.1 Khái niệm về thị trường tiền tệ liên ngân hàng

1.1.1 Khái niệm

Thị trường tiền tệ (TTTT) là một bộ phận của thị trường tài chính, nơi thực hiện các giao dịch vốn ngắn hạn (có thời hạn dưới 12 tháng) Là một cấu phần quan trọng của thị trường tiền tệ, thị trường tiền tê ̣ liên ngân hàng được hiểu là nơi mà các nhu cầu vốn ngắn hạn giữa các TCTD được đáp ứng Các nhu cầu vốn này tồn tại dưới dạng hoạt động cho vay/gửi tiền liên ngân hàng, mua bán có kỳ hạn giấy tờ có giá liên ngân hàng (hoạt động repos), mua/bán ngoại tệ liên ngân hàng

1.1.2 Một số vấn đề cơ bản về Thị trường tiền tệ liên ngân hàng

1.1.2.1 Đối tượng tham gia

Trên Thị trường liên ngân hàng, người mua và người bán chính là các NHTM và các định chế tài chính đủ điều kiện tham gia thị trường Ngân hàng Trung ương cũng tham gia thị trường với vai trò

là người phát hành lần đầu và điều tiết thị trường

1.1.2.2 Lãi suất liên ngân hàng

Lãi suất liên ngân hàng chính là giá mua bán vốn trên Thị trường liên ngân hàng, là một yếu tố cơ bản của Thị trường liên ngân hàng, lãi suất liên ngân hàng là mức lãi suất tham chiếu hình thành trên cơ sở lãi suất của các giao dịch gửi và nhận vốn giữa các ngân hàng trên thị trường của từng khu vực, từng quốc qua Tùy theo khu vực hay quốc gia mà ta có lãi suất liên ngân hàng của khu vực hay quốc gia đó Ví dụ lãi suất VNIBOR là lãi suất liên ngân hàng của Việt Nam Tình hình biến động của lãi suất liên ngân hàng phản ánh cung cầu vốn trên thị trường và khả năng thanh khoản của thị trường Lãi suất liên ngân hàng tăng phản ánh cung về nguồn vốn ít, trong khi thị trường đang có nhu cầu vốn cao, nguồn vốn có dấu hiệu bắt đầu khan hiếm và lúc đó thanh khoản của các ngân hàng sẽ gặp khó khăn và ngược lại

1.1.2.3 Cung và cầu trên Thị trường tiền tê ̣ liên ngân hàng

Thị trường liên ngân hàng là nơi diễn ra các giao dịch về vốn giữa các định chế tài chính nên thường xuyên phát sinh cung cầu về nguồn vốn giữa các định chế tài chính Tại cùng một thời điểm, đối tác này thì có nhu cầu về nguồn vốn, trong khi đối tác khác lại có khả năng cung ứng về nguồn vốn, hai đối tác gặp nhau trên thị trường và thỏa thuận với nhau các điều kiện cụ thể để bên này có thể chuyển giao quyền sử dụng vốn cho bên kia trong một khoảng thời gian nhất định và với một chi phí nhất định là lãi suất

GTCG đủ tiêu chuẩn các loại, các công cụ phái sinh và các công cụ khác được thị trường chấp nhận

1.2 Chủ thể tham gia Thị trường tiền tệ liên ngân hàng

- Ngân hàng Trung ương (NHTW) là một thành viên quan trọng trên TTLNH NHTW tham gia

TTLNH với tư cách vừa là thành viên của thị trường vừa là người tổ chức, kiểm soát thị trường

- Các Tổ chức tín dụng, các tổ chức phi tài chính: Các TCTD có vai trò rất quan trọng trên

TTLNH, là các chủ thể cơ bản của TTLNH, bởi các nhu cầu về vốn thanh khoản ngắn hạn của các TCTD hình thành nên bản chất và cách thức hoạt động của TTLNH

- Các nhà kinh doanh chuyên nghiệp (Dealer) và môi giới (Broker): Các nhà kinh doanh chuyên

nghiệp và các nhà môi giới hình thành trên cơ sở các giao dịch giữa NHTW, TCTD Với vai trò là chất xúc tác, cầu nối và thúc đẩy thị trường, hệ thống các nhà kinh doanh chuyên nghiệp và môi giới sẽ càng ngày càng thể hiện được vị trí của mình khi TTLNH ngày càng phát triển và tiến gần hơn tới TTLNH quốc tế

1.3 Hoạt động của Thị trường tiền tệ liên ngân hàng

1.3.1 Hoạt động cho vay, gửi tiền trên Thị trường cho vay gửi tiền liên ngân hàng là thị trường có lịch sử phát triển lâu đời nhất, là nòng cốt của TTTT:

- Nơi mà các TCTD thừa vốn cho vay các TCTD thiếu vốn

- Thời hạn: thường là dưới 3 tháng với kỳ hạn qua đêm là chủ yếu

- Thành phần tham gia các hoạt động này là các TCTD, mà chủ yếu là các ngân hàng thương mại (NHTM)

- Thường đều là các khoản vay không có tài sản đảm bảo

- Rất nhạy cảm với tình trạng thiếu thanh khoản trên thị trường, đặc biệt là lãi suất qua đêm nên thường được các NHTW can thiệp để giữ ở một mức gần với mức lãi suất mục tiêu của mình

- Các TCTD cho vay, gửi tiền lẫn nhau trên TTLNH căn cứ vào xếp hạng nội bộ để cấp hạn mức giao dịch cho đối tác hoặc là quan hệ tín chấp (cho vay không có tài sản đảm bảo)

1.3.2 Nghiệp vụ thị trường mở (Open Market Operations)

- Nghiệp vụ thị trường mở (NVTTM) chỉ các hoạt động mua bán GTCG của NHTW trên thị trường

mở Thông qua các hành vi mua bán này, NHTW có thể tác động trực tiếp đến dự trữ của hệ thống ngân hàng và tác động gián tiếp đến lãi suất thị trường từ đó có thể ảnh hưởng đến lượng tiền cung ứng thông qua tác động cả về giá và lượng

- Các loại hàng hóa được phép giao dịch trên rất phong phú về loại hình cũng như kỳ hạn Thường

là tín phiếu Kho bạc, TPCP,…Tuy nhiên đều đảm bảo được các tiêu chuẩn: có tính lỏng cao, dễ dàng giao dịch được trên thị trường mà không phải điều chỉnh lớn về giá, có rủi ro tín dụng thấp Thành viên tham gia giao dịch NVTTM: NHTW; Các đối tác của NHTW bao gồm: NHTM, TCTC phi ngân hàng,…

1.3.3 Hoạt động mua bán có kỳ hạn giấy tờ có giá (repos) giữa các tổ chức tín dụng

- Về bản chất hoạt động mua bán có kỳ hạn GTCG giữa các TCTD là các khoản cho vay ngắn hạn

có đảm bảo bằng GTCG

- Lãi suất của các khoản vay này thường sẽ thấp hơn hoạt động cho vay trên TTCVGT

- Các loại GTCG được sử dụng để làm repo giữa các TCTD rất phong phú, nhưng được sử dụng nhiều nhất là trái phiếu chính phủ, do có độ an toàn cao và biến động giá ít

1.3.4 Hoạt động mua bán ngoại tệ liên ngân hàng

Các TCTD tham gia các hoạt động mua bán ngoại tệ liên ngân hàng chủ yếu nhằm đáp ứng nhu cầu thanh khoản các loại ngoại tệ ngoài Việt Nam đồng (VND)

1.4 Chức năng và vai trò của Thị trường tiền tệ liên ngân hàng

Thị trường liên ngân hàng là một thành phần cơ bản và quan trọng hình thành nên thị trường tiền tệ

Vì vậy, với tính chất và đặc điểm của TTLNH, nó có những chức năng, vai trò như sau:

- Thị trường liên ngân hàng là thị trường bán buôn và có độ an toàn cao Thời hạn giao dịch trên TTLNH thường ngắn, từ qua đêm cho đến dưới 1 năm Thị trường liên ngân hàng là một thị trường phi tập trung, sôi động và mang tính toàn cầu Thị trường liên ngân hàng linh hoạt và nhạy cảm

- Tiếp nhận vốn ngắn hạn (bán công cụ nợ) và đầu tư vào các công cụ ngắn hạn thanh khoản cao (mua công cụ nợ), cung cấp thanh khoản kịp thời cho các NHTM

- Bổ sung nguồn thanh khoản bên cạnh nguồn từ NHTW

- Giảm chi phí cơ hội duy trì thanh toán cho NHTM

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CỦA THỊ TRƯỜNG TIỀN TỆ LIÊN NGÂN HÀNG TẠI

VIỆT NAM GIAI ĐOẠN TỪ NĂM 2016 ĐẾN NAY

1 Tổng quan tình hình thị trường liên ngân hàng Việt Nam từ năm 2016 đến nay

Trong giai đoạn 2016-2021, kinh tế Việt Nam liên tục chịu tác động tiêu cực cả về cung và cầu do kinh tế thế giới diễn biến bất thường, năng suất lao động giảm dần, thiên tai và dịch bệnh ngày càng trầm trọng, căng thẳng thương mại giữa Mỹ với Trung Quốc và nhiều nền kinh tế chủ chốt khác gia tăng, cùng với những thay đổi về chính sách thương mại và hàng loạt vấn đề khác Đầu năm 2020, đại dịch Covid-19 bùng phát và tàn phá hầu hết các nước trên thế giới, nhưng Việt Nam là một trong số ít quốc gia đã thành công trong việc đối phó với đại dịch, không để Covid-19 lây lan phức tạp trong cộng đồng và duy trì được tốc độ tăng trưởng dương với GDP năm 2020 tăng

2,91%, các hoạt động kinh tế nhìn chung ổn định

Trong lĩnh vực tài chính, thị trường thế giới diễn biến bất thường và đảo chiều nhanh chóng, chính sách tiền tệ nới lỏng tiếp tục chi phối các ngân hàng trung ương, buộc NHNN phải chủ động

có giải pháp phù hợp để thích ứng với những thay đổi này Cụ thể là, NHNN đã điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt theo định hướng hỗ trợ đà phục hồi kinh tế, thực hiện mục tiêu kép vừa chống dịch, vừa phát triển kinh tế của Chính phủ, đảm bảo vận hành thông suốt, ổn định thị trường tiền tệ góp phần quan trọng thực hiện thành công mục tiêu kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế

2 Phân tích các chỉ số của thị trường tiền tệ liên ngân hàng từ năm 2016 đến nay

2.1 Doanh số giao dịch trên thị trường

Bảng 1:Doanh số GD bình quân 1 tuần từ tháng 12 năm 2016 đến tháng 6 năm 2021

THỜI ĐIỂM

Tháng 12/2016

Tháng 12/2017

Tháng 12/2018

Tháng 12/2019

Tháng 12/2020

Tháng 6/2021

DOANH SỐ GD

BQ TRONG

TUẦN (TỶ VND)

94.569,625 108.305 185.170 240.951,5 273.184,4 415.051,25

Nguồn : NHNN VN Biểu đồ 1: Doanh số GD bình quân 1 tuần tháng 12 năm 2016 đến tháng 6 năm 2010 (đơn

vị : tỷ VND)

Các thời điểm cuối năm là các thời điểm có sự gia tăng đột biến về doanh số giao dịch, đây cũng là một quy luật của TTLNH Thời điểm cuối năm là thời điểm các ngân hàng đẩy mạnh hoạt động giao dịch nhằm thực hiện các chỉ tiêu kinh doanh Doanh số giao dịch ngày càng gia tăng thể hiện quy mô thị trường ngày càng lớn, số lượng giao dịch và giá trị giao dịch ngày càng nhiều, đối tượng tham gia thị trường ngày càng đông đảo và đa dạng, mức độ giao dịch ngày càng thường xuyên và hoạt động giao dịch trên TTLNH trở thành một loại nghiệp vụ rất quan trọng của các NHTM và định chế tài chính (như đã đề cập trong phần phân tích tổng quan)

Qua bảng số liệu và biểu đồ trên cho thấy doanh số giao dịch bình quân trên TTLNH bình quân tuần qua các tháng cuối năm từ năm 2016 đến tháng 6 năm 2021 có sự tăng trưởng liên tục với quy mô ngày càng lớn Từ chỗ doanh số giao dịch trung bình chỉ từ 94.569,63 tỷ đồng/tuần trong năm 2016 thì qua năm 2021, doanh số giao dịch hàng tuần tháng 6 đã đạt mức 415.051,25 tỷ đồng, tăng gấp hơn 4 lần so với năm 2016

- Doanh số giao dịch hàng tháng trong nửa đầu năm 2021.

Bảng 2: Doanh số giao dịch hàng tháng trong 6 tháng đầu năm 2021.

Doanh số GD (tỷ

VND)

2,287,853 2,002,601 2,718,683 2.854.904 3.009.664 4.265.734

Nguồn: NHNN Nhìn chung, doanh số giao dịch trên TTLNH trong 6 tháng đầu năm 2021 có sự tăng

trưởng nhanh và đạt quy mô cao nhất từ trước đến nay; đồng thời doanh số giao dịch cũng có sự biến động khá mạnh do ảnh hưởng trực tiếp bởi các chính sách của NHNN Theo bảng trên, doanh số giao dịch trong tháng 1/2021 là 2,287,853 tỷ đồng, doanh số tháng 2/2010 giảm mạnh còn 2,002,601 tỷ đồng do tháng 2 rơi vào thời gian nghỉ Tết nguyên đán, số ngày giao dịch chính thức của thị trường ít hơn bình thường và mức độ giao dịch cũng giảm đáng kể; bước sang tháng 3, doanh số giao dịch tăng trở lại, đạt 2,718,683 tỷ đồng; tháng 4 là tháng có doanh số tăng kỷ lục đạt 2.854.904 tỷ đồng và cũng là tháng có doanh số giao dịch 01 tuần đạt mức trên 627,405 tỷ đồng; bước sang tháng 5, doanh số tiếp tục tăng đạt 3.009.664 tỷ đồng;

và sang tháng 6/2021, doanh số giao dịch tăng rất mạnh do các ngân hàng đẩy mạnh kinh doanh nhằm đạt chỉ tiêu kinh doanh 6 tháng đầu năm và sự điều chỉnh trong chính sách kinh doanh, phù hợp với quy định

Biểu đồ 2: Doanh số giao dịch hàng tháng trong 06 tháng đầu năm 2021.

Nguồn: NHNN

- Doanh số giao dịch hàng tuần trong tháng 06 năm 2021.

Tháng 6/2021 là thời gian TTLNH diễn ra giao dịch khá sôi động và quy mô giao dịch có sự tăng trưởng nhanh và duy trì ở mức cao

Bảng 3: Doanh số giao dịch hàng tuần trong tháng 06/2021.

Thời gian 31/5-4/6 7/6-11/6 14/6-18/6 21/6-25/6 28/6-2/7 Doanh số VND (tỷ VND) 581.122 694.551 702.067 653.488 741.090

Doanh số USD quy đổi (tỷ

VND)

147.808 170.770 175.387 195.217 204.234

Nguồn: NHNN

Biểu đồ 3: Doanh số giao dịch hàng tuần trong tháng 06/2021.

Nguồn: NHNN

Qua bảng số liệu và biểu đồ trên cho thấy, doanh số giao dịch ớ mức dưới 600.000 tỷ đồng vào tuần đầu tháng và đã tăng mạnh lên trên mức 600.000 tỷ và duy trì ở mức đó trong suốt thời gian còn lại đến đầu tháng 7/2021 Nguyên nhân của sự tăng trưởng mạnh mẽ này là

do các NHTM đẩy mạnh hoạt động kinh doanh nhằm đạt các chỉ tiêu tăng trưởng và kinh doanh trong 6 tháng đầu năm Cùng với quy mô tăng trưởng huy động thị trường 1 thì các ngân hàng cũng đẩy mạnh huy động vốn thị trường 2 và vẫn tương đối đảm bảo quy định tỷ lệ 20% Việc tăng trưởng giao dịch liên ngân hàng còn cho thấy dòng vốn có sự luân chuyển khá tốt, thị trường vận hành khá ổn định và hiệu quả Tuy nhiên, vẫn tồn tại trong đó việc chuyển vốn lòng vòng từ thị trường 2 sang thị trường 1, đây cũng là một nguyên nhân quan trọng làm doanh số giao dịch thị trường 2 tăng lên do dòng vốn bắt buộc phải chuyển động và các ngân hàng vẫn phải sử dụng vốn một cách triệt để và hiệu quả nhất có thể

Biểu đồ 4: Cơ cấu các kỳ hạn giao dịch VNĐ trên TTLNH 06 tháng đầu năm 2021.

Biểu đồ 5: Cơ cấu các kỳ hạn giao dịch USD trên TTLNH 06 tháng đầu năm 2021

Nguồn: NHNN

Qua biểu đồ về cơ cấu kỳ hạn giao dịch trên TTLNH trong 6 tháng đầu năm 2021 cho thấy: thị trường chủ yếu là phát sinh giao dịch qua đêm ( chiếm 73% tổng doanh số giao dich) và các giao dịch kỳ hạn 1 tuần ( chiếm 17% tổng doanh số giao dịch), các kỳ hạn dài từ 1 tháng trở lên chiếm tỷ trọng nhỏ trong cơ cấu Đây cũng là một đặc điểm cơ bản của thị trường, là nơi diễn ra các giao dịch vốn ngắn hạn nhằm đáp ứng nhu cầu thanh khoản, điều hòa nguồn vốn giữa các ngân hàng Việc giao dịch các kỳ hạn ngắn còn cho thấy thị trường có thanh khoản tốt, các ngân hàng ít huy động nguồn vốn liên ngân hàng để sử dụng vào mục đích cho vay hoặc đầu tư

2.2 Diễn biến tình hình lãi suất giao dịch trên thị trường

Mặc dù doanh số giao dịch trên thị trường liên ngân hàng tăng đáng kể, song lãi suất trên thị trường liên ngân hàng lại liên tục giảm trong năm 2020 – 2021 do thị trường tài chính toàn cầu nói chung và Việt Nam nói riêng vừa trải qua một năm lịch sử đầy biến động – năm "covid" thứ nhất – với không ít những dấu ấn mà một trong số đó chính là môi trường lãi suất liên ngân hàng thấp chưa từng có Liệu rằng xu hướng này có tiếp tục kéo dài trong năm 2021 nữa hay không?

Khác với diễn biến giằng co phức tạp của những năm trước, thị trường tiền tệ năm nay lại

có phần yên ả hơn với xu hướng giảm gần như nhất quán cả năm của lãi suất VNĐ Cụ thể, sau khi neo cao quanh mức 2,5-3,5%/năm trong 4 tháng đầu năm, lãi suất trên thị trường liên ngân hàng đã nhanh chóng giảm sâu về mức 0,2-0,3%/năm với kỳ hạn qua đêm ON – 1 tuần và duy trì quanh mức thấp kỷ lục này trong phần lớn thời gian còn lại của năm

Đáng chú ý, đường cong lãi suất cũng có xu hướng phẳng hơn khi chênh lệch giữa lãi suất

kỳ hạn dài và kỳ hạn ngắn thu hẹp đáng kể (kỳ hạn 1 tháng và 1 tuần giảm mạnh từ mức 1,3%/năm

về mức 0,2%/năm)

Chưa bao giờ mặt bằng lãi suất VNĐ liên ngân hàng lại duy trì ở mức thấp kỷ lục trong thời gian dài đến thế, có lẽ chỉ có cú sốc chưa từng có trong lịch sử mang tên covid-19 mới có thể tạo nên những hiện tượng đặc biệt đến như vậy Và không ngạc nhiên khi hầu hết tất cả các yếu tố tác động đều hỗ trợ tối đa cho xu hướng giảm này của lãi suất

Đầu tiên phải kể đến vai trò điều hành chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước Khi mà các quốc gia trên thế giới đều đang phải gồng mình chống chọi lại những tác động tiêu cực của đại dịch covid-19 thì nới lỏng tiền tệ là lựa chọn tất yếu của hầu hết các ngân hàng trung ương để trợ lực và góp phần ngăn chặn đà suy thoái của nền kinh tế Không nằm ngoài làn sóng chung, Ngân hàng Nhà nước đã gửi đi thông điệp nới lỏng mạnh mẽ xuyên suốt cả năm 2020 thông qua một loạt các giải pháp như cắt giảm một loạt lãi suất điều hành (3 lần điều chỉnh với mức giảm tổng cộng 100-200 điểm tùy loại lãi suất); điều tiết cung tiền nhằm đảm bảo thanh khoản dồi dào trên toàn hệ thống với mức bơm ròng khoảng gần 300 nghìn tỷ đồng ra thị trường và duy trì tăng trưởng cung tiền quanh mức 13-14%

Lãi suất liên ngân hàng tăng nhẹ trong nửa cuối tháng 5/2021 Tuy nhiên, mức lãi suất vẫn thấp hơn lãi suất OMO nên thị trường mở không phát sinh giao dịch nào mới Kể từ giữa tháng 4 đến nửa đầu tháng 5, lãi suất liên ngân hàng liên tục có những bước điều chỉnh tăng mạnh, sau đó chững lại nửa cuối tháng 5 Việc lãi suất liên NH tăng chỉ do sự thiếu thanh khoản cục bộ ở một số ngân hàng nhỏ, trong khi thanh khoản của toàn hệ thống vẫn khá dồi dào