Cấu trúc của thị trường và cơ sở sản xuất thống nhất ASEAN và tự do di chuyển vốn hơn dưới 4 góc độ

Cấu trúc của thị trường và cơ sở sản xuất thống nhất ASEAN và tự do di chuyển vốn hơn dưới 4 góc độ Cấu trúc của thị trường và cơ sở sản xuất thống nhất ASEAN và tự do di chuyển vốn hơn dưới 4 góc độ Cấu trúc của thị trường và cơ sở sản xuất thống nhất ASEAN và tự do di chuyển vốn hơn dưới 4 góc độ

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

I Cấu trúc của thị trường và cơ sở sản xuất thống nhất ASEAN 1

II Phân tích tự do di chuyển vốn hơn dưới 4 góc độ 4

MỞ ĐẦU

Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á ra đời ngày 8/8/1967 trên cơ sở Tuyên bố Bangkok nhằm liên kết các nước trong khu vực Đông Nam Á, duy trì hòa bình

và ổn định trong khu vực, thúc đẩy hợp tác giữa các quốc gia Ban đầu gồm 5 quốc gia sáng lập, trải qua hơn 40 năm hình thành và phát triển hiện nay các Hiệp hội đã gồm 10 quốc gia nằm trong khu vực, qua quá trình hợp tác các quốc gia Đông Nam Á đã đạt được nhiều thành tựu, hiện nay các quốc gia Đông Nam Á đang trong quá trình phấn đấu thực hiện việc xây dựng thành công một cộng đồng ASEAN và càng phát triển bền vững giữa thời kỳ đại dịch COVID-19 hiện nay

Trong bài viết này em sẽ đi tìm hiểu về vấn đề: “Cấu trúc của thị trường và cơ

sở sản xuất thống nhất ASEAN và tự do di chuyển vốn hơn dưới 4 góc độ”

NỘI DUNG

I Cấu trúc của thị trường và cơ sở sản xuất thống nhất ASEAN

1 Cấu trúc của thị trường ASEAN

Cấu trúc thị trường là một tập hợp các đặc tính của thị trường thể hiện môi trường kinh tế mà các doanh nghiệp hoạt động trong đó Cấu trúc của một thị trường chi phối mức độ của quyền điều chỉnh giá của nhà quản lý doanh nghiệp trong cả ngắn hạn lẫn dài hạn Thực ra các đặc tính kinh tế để mô tả một thị trường không nhiều:

Số lượng và quy mô của các doanh nghiệp hoạt động trong một thị trường: Khả năng của người quản lý doanh nghiệp có thể nâng mức giá sản phẩm mà không làm mất đi hầu hết lượng khách hàng của mình phụ thuộc một phần vào số lượng

và quy mô của người bán trong thị trường đó Nếu có rất nhiều người bán và mỗi người chỉ sản xuất một phần nhỏ trong tổng mức chung, thì việc thay đổi mức sản xuất của chỉ một doanh nghiệp không thể nào tác động đến giá thị trường được Thay vào đó, khi một hoặc một số doanh nghiệp có thị phần tương đối lớn

lượng để nâng giá sản phẩm, hay tăng sản lượng để hạ giá thành, miễn là các doanh nghiệp khác trên thị trường không có ý định ngăn chặn sự thay đổi giá này bằng cách điều chỉnh sản lượng của chính họ

Mức độ khác nhau giữa các sản phẩm cạnh tranh (đặc tính phân biệt): Nếu tất cả những người bán sản xuất ra những sản phẩm được xem là không có sự khác biệt trong mắt người tiêu dùng thì người mua sẽ không bao giờ trả thêm dù chỉ là một

xu cho sản phẩm của doanh nghiệp này thay vì của doanh nghiệp khác Bằng cách tạo nên sự khác biệt cho sản phẩm của mình, dù là thay đổi kiểu mẫu thực sự hay chỉ là đánh bóng hình ảnh thông qua quảng cáo, thì một doanh nghiệp có thể nâng giá lên cao hơn mức cạnh tranh nếu người tiêu dùng cảm thấy những sự khác biệt này thực sự đáng tiền

Khả năng tham gia thị trường của các doanh nghiệp mới khi các doanh nghiệp hiện thời đang kiếm được lợi nhuận kinh tế: Khi các doanh nghiệp trên thị trường đang thu được lợi nhuận kinh tế thì những doanh nghiệp khác sẽ nhận thấy nguồn thu này lớn hơn chi phí cơ hội và sẽ tìm cách để chen chân vào thị trường Một khi thị trường đã có nhiều người bán, giá sẽ bị hạ xuống đến mức triệt tiêu hết lợi nhuận kinh tế Ngay cả những doanh nghiệp có sức mạnh thị trường cũng không thể nào giữ mức giá cao hơn chi phí cơ hội trong một thời gian dài nếu thị trường quá rộng mở cho những doanh nghiệp mới

Năm 2003, các nhà lãnh đạo ASEAN đã hoạch định tầm nhìn ASEAN 2020 bao gồm ba trụ cột chính là Cộng đồng An ninh - Chính trị ASEAN (APSC), Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) và Cộng đồng Văn hóa - Xã hội ASEAN (ASCC) Năm 2007, một lần nữa các nhà lãnh đạo nhấn mạnh lại cam kết này, đồng thời quyết định đẩy nhanh quá trình thành lập Cộng đồng kinh tế ASEAN vào năm

2015 Đặc biệt, các nhà lãnh đạo ASEAN đã đồng ý rút ngắn tiến trình hội nhập kinh tế khu vực bằng việc thông qua Kế hoạch hành động AEC và thành lập Cộng đồng kinh tế ASEAN vào năm 2015 Để có thể hình thành một thị trường đơn nhất và một không gian sản xuất chung

Nội dung cơ bản của tự do hóa thương mại là Nhà nước áp dụng các biện pháp cần thiết để từng bước giảm thiểu những trở ngại trong hàng rào thuế quan và phi thuế quan trong quan hệ mậu dịch quốc tế nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc phát triển các hoạt động thương mại quốc tế cả về bề rộng và chiều sâu Tự

do hóa thương mại trước hết nhằm thực hiện việc mở rộng quy mô xuất khẩu của mỗi nước cũng như đạt tới điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động nhập khẩu, mở cửa thị trường nội địa để hàng hóa, công nghệ nước ngoài dễ dàng xâm nhập vào Cách thức để thực hiện tự do hóa thương mại bao gồm việc nới lỏng dần dần và

đi tới xóa bỏ các rào cản về thương mại, các công cụ bảo hộ mậu dịch đã và đang tồn tại trong thương mại quốc tế trên cơ sở thỏa thuận song phương và đa phương giữa các quốc gia Chẳng hạn, việc giảm dần và tiến tới xoá bỏ các hàng rào thuế quan và phi thuế quan có thể thực hiện qua nhiều cách như giảm thuế nhập khẩu Đây là phương thức mà Việt Nam đang thực hiện khi tham gia vào WTO đối với các loại hàng hóa như ôtô, linh kiện điện tử…Hàng rào phi thuế quan như hạn ngạch tuyệt đối giới hạn về lượng nhập khẩu của Mỹ, giấy phép nhập khẩu của

EU cũng cần được xoá bỏ để tiến tới tự do hoá thương mại

2 Cơ sở sản xuất thống nhất của ASEAN

Các biện pháp chính mà ASEAN sẽ cần thực hiện để xây dựng một thị trường ASEAN thống nhất bao gồm: hài hòa hóa các tiêu chuẩn sản phẩm (hợp chuẩn)

và qui chế, giải quyết nhanh chóng hơn các thủ tục hải quan và thương mại, và hoàn chỉnh các quy tắc về xuất xứ

Các biện pháp để xây dựng một cơ sở sản xuất ASEAN thống nhất sẽ bao gồm: củng cố mạng lưới sản xuất khu vực thông qua nâng cấp cơ sở hạ tầng, đặc biệt

là trong các lĩnh vực năng lượng, giao thông vận tải, công nghệ thông tin và viễn thông, và phát triển các kỹ năng thích hợp

Các biện pháp nói trên đều đã và đang được các nước thành viên ASEAN triển khai trong khuôn khổ các thỏa thuận và hiệp định của ASEAN Như vậy, AEC chính là sự đẩy mạnh những cơ chế liên kết hiện có của ASEAN, như Hiệp định

vụ (AFAS), Khu vực Đầu tư ASEAN (AIA), Hiệp định Khung về Hợp tác Công nghiệp ASEAN (AICO), Lộ trình Hội nhập Tài chính và Tiền tệ ASEAN, v.v…,

để xây dựng ASEAN thành "một thị trường và cơ sở sản xuất thống nhất" Nói cách khác, AEC là mô hình liên kết kinh tế khu vực dựa trên và nâng cao những

cơ chế liên kết kinh tế hiện có của ASEAN có bổ sung thêm hai nội dung mới là

tự do di chuyển lao động và di chuyển vốn tự do hơn

II Phân tích tự do di chuyển vốn hơn dưới 4 góc độ

1 Những vấn đề lý luận và pháp lý

a Những vấn đề lý luận

Thị trường chung là cấp độ liên kết kinh tế trong đó có sự tự do di chuyển cả hàng hóa, tư bản, vốn, sức lao động giữa các nước thành viên với nhau cũng như chính sách thương mại chung Ý tưởng về một AEC đã bắt đầu được hình thành cùng Tuyên bố Tầm nhìn ASEAN 2020 vào năm 1997 Rất nhiều học giả và nhóm tư vấn đã bàn tới ý tưởng thành lập ở Đông Nam Á một cộng đồng kinh tế tương tự như cộng đồng kinh tế Châu Âu EEC Kế thừa các mục tiêu đã đạt được khi hoàn thành AFTA vào năm 2010, AEC bổ sung các nội dung tiếp tục phải được hoàn thành vào năm 2015 để đạt được mục tiêu trở thành “một thị trường và cơ sở sản xuất thống nhất” là “tự do di chuyển lao động có tay nghề và tạo điều kiện tự do dịch chuyển hơn các dòng vốn” Như vậy, ta thấy trong Kế hoạch tổng thể xây dựng AEC có bổ sung thêm việc hợp tác tự do di chuyển dòng vốn, việc bổ sung này nhằm đáp ứng những đòi hỏi tất yếu bên trong của quá trình hội nhập ASEAN, theo xu thế tất yếu của liên kết kinh tế khu vực từ cấp độ thấp đến cấp

độ cao Hay nói cách khác việc hợp tác trong tự do di chuyển dòng vốn chính là

sự phát triển khách quan của hợp tác kinh tế ASEAN

b Những vấn đề pháp lý

Hiến chương ASEAN thông qua vào ngày 20/11/2007 và Kế hoạch tổng thể xây dựng AEC chính là cơ sở pháp lý quan trọng cho hợp tác kinh tế của các nước ASEAN nói chung và hợp tác trong tự do di chuyển dòng vốn trong ASEAN nói riêng nhằm tiến tới xây dựng thành công cộng đồng kinh tế AEC vào năm 2015

Theo khoản 5 Hiến chương thì xây dựng AEC là: “Xây dựng một thị trường và

cơ sở sản xuất duy nhất với sự ổn định, thịnh vượng, khả năng cạnh tranh và liên kết kinh tế cao, tạo thuận lợi cho thương mại và đầu tư; di chuyển thuận lợi của các doanh nhân, những người có chuyên môn cao, những người có tài năng và lực lượng lao động và sự chu chuyển tự do hơn các dòng vốn” Để thực hiện mục tiêu nêu trên, Ban thư ký ASEAN đã dự thảo bản Kế hoạch tổng thể Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC Blueprint) và Lộ trình chiến lược triển khai AEC đến năm

2015 (Strategic Schedule) nhằm đẩy nhanh tiến độ hội nhập trong khu vực vào năm 2015, thay vì 2020 Các văn kiện này trở thành các văn bản quan trọng của ASEAN để các nước thành viên thực hiện theo lộ trình Các văn kiện đã được hoàn thành và thông qua tại Hội nghị Bộ trưởng Kinh tế ASEAN (AEM) ngày 24/8/2007 và được các nhà lãnh đạo cấp cao của ASEAN ký kết tại Hội nghị thượng đỉnh ASEAN lần thứ XIII tại Singapore tháng 11/2007 Trong nội dung chính của các văn bản này có đề cập đến hợp tác trong tự do di chuyển dòng vốn Nội dung hoạt động liên quan tới lĩnh vực tài chính bao gồm: (i) tự do hoá dịch

vụ tài chính, và (ii) tự do hoá hơn nữa các luồng chu chuyển vốn Trong đó, các nội dung về tự do hoá dịch vụ tài chính chỉ đưa ra các nguyên tắc chung mang tính chất khá thận trọng, cho phép các nước lựa chọn phương thức phù hợp với trình độ phát triển khu vực tài chính của mình và có tính đến các biện pháp thận trọng bảo đảm ổn định tài chính, kinh tế xã hội, bảo vệ cán cân thanh toán Thời gian thực hiện cũng đã được cân nhắc kỹ sao cho các nước có thời gian để đàm phán giữ lại những hạn chế cần thiết đối với từng phân ngành dịch vụ trong Danh mục các loại trừ thoả thuận trước

2 Mục tiêu của việc tự do di chuyển vốn hơn

Theo các văn bản pháp lý của ASEAN, nội dung của AEC bao gồm : một thị trường và cơ sở sản xuất thống nhất; một khu vực kinh tế cạnh tranh cao; một khu vực phát triển kinh tế đồng đều; và một khu vực hội nhập hoàn toàn vào nền kinh

tế toàn cầu Như vậy, ta đã âấy rõ ràng mục tiêu tổng thể của AEC là tạo ra " một

khu vực kinh tế ASEAN phát triển ổn định, thịnh vượng, đồng đều, ó tính cạch tranh cao và hội nhập vào nền kinh tế toàn cầu"

Xét về nội dung, các liên kết kinh tế khu vực được cấu thành từ 1 hoặc 1 số hoặc tất cả nội dung sau:

 Sự tự do thương mại về hàng hóa

 Sự tự do thương mai về dịch vụ

 Sự tự do lân chuyển đầu tư

 Sự tự do di chuyển lao động

 Thuế quan chung đối với bên ngoài

3 Các phương thức, sáng kiến thực hiện

a Một số sáng kiến

Như một bước để đạt được tự do di chuyển hơn về vốn, ASEAN đã thông qua Kế hoạch thúc đẩy sự phát triển của thị trường vốn hội nhập ASEAN vào tháng 4/2009 ASEAN đã tăng cường những nỗ lực tự do hàng hóa và dịch vụ, công nhận lẫn nhau của các chuyên gia về thị trường, điều này cũng làm thị trường vốn được tự do hơn, thị trường trái phiếu được phát triển hơn Các nước ASEAN đã thực hiện các biện pháp để tự do hóa tài khoản vốn cho phép di động nguồn vốn lớn hơn trong khu vực Nguồn vốn lớn được đầu tư đã cho thấy rằng hầu hết các nước ASEAN không có hạn chế nào với đầu tư nước ngoài cả trong và ngoài khối Ở một số nước còn hạn chế thì những quy tắc để dòng vốn được lưu chuyển

tự do hơn đã được xác lập

Về tự do di chuyển vốn hơn đến nay ASEAN trong Lộ trình xây dựng AEC mới chỉ đưa ra những mục tiêu chung chung mà chưa đưa ra các chỉ số và kế hoạch

cụ thể để xây dựng nó Để thực hiện Lộ trình này các nhóm công tác đã được thành lập về phát triển thị trường vốn; tự do hóa tài khoản vốn và tự do hóa dịch

vụ tài chính Nhiệm vụ của nhóm công tác về phát triển thị trường vốn là nhằm theo dõi , đôn đốc các hoạt động trong hợp tác phát triển thị trường vốn khu vực ASEAN Nhóm công tác này đã có các cuộc họp và thảo luận cấp kĩ thuật và xác định một trong các hành động ưu tiên trong năm 2010-2011 là thúc đẩy thị trường

trái phiếu thông qua bộ “Các chỉ số thị trường vốn ASEAN” Nước chủ trì Singapore đã xây dựng bộ chỉ số này giúp đánh giá mức độ phát triển thị trường vốn, mức độ mở cửa cũng như thanh khoản của thị trường Bộ chỉ số sẽ được sử dụng như một “biểu đánh giá” để cập nhật tình hình phát triển thị trường vốn tại các nước ASEAN từ nay cho đến năm 2015 Tiến trình tự do hóa tài khoản vốn trong ASEAN được thực hiện trên nguyên tắc bảo đảm phù hợp với kế hoạch phát triển và mức độ sẵn sàng của các quốc gia Tính đến tháng 3 năm 2010 trong khuôn khổ về hợp tác tự do hóa tài khoản vốn, các nước đã hoàn thành báo cáo quốc gia xác định các quy định liên quan đến luồng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đồng thời các nước ASEAN đã áp dụng điều VIII của IMF về loại

bỏ các hạn chế đối với các thanh toán và chuyển tiền để thực hiện các giao dịch

vãng lai quốc tế

b Các phương thức được triển khai

Bản kế hoạch tổng thể xây dựng AEC đã cụ thể hóa các biện pháp như sau: Điều 31 Kế hoạch tổng thể xây dựng AEC quy định rằng để tăng cường hội nhập

và phát triển thị trường vốn ASEAN cần áp dụng các biện pháp sau

tắc về chứng khoán nợ và các quy tắc về phân phối trong khu vực

• Tạo điều kiện để các bên thừa nhận các thoả thuận hoặc công nhận các hiệp định về trình độ và giáo dục và kinh nghiệm của các chuyên gia thị trường

chỉnh về phát hành chứng khoán

của các nhà đầu tư trong việc phát hành nợ ASEAN;

• Tạo điều kiện thuận lợi, nỗ lực phát triển thị trường theo định hướng thiết lập các mối liên kết thị trường ngoại hối và nợ, bao gồm cả qua biên giới hoạt động huy động vốn

Điều 32 Kế hoạch tổng thể xây dựng AEC quy định cho phép dòng vốn được di

• Hủy bỏ hoặc nới lỏng hạn chế (nếu thích hợp và có thể) để tạo điều kiện thuận lợi cho các luồng thanh toán và chuyển tiền cho các giao dịch tài khoản hiện hành;

để hỗ trợ đầu tư trực tiếp nước ngoài và các sáng kiến để thúc đẩy phát triển thị trường vốn

Vai trò của hoạt động này đối với việc xây dựng cộng đồng ASEAN và hiệu quả hợp tác quốc gia trong đại dịch COVID-19

Hợp tác trong tự do di chuyển dòng vốn là một lĩnh vực hợp tác nhỏ trong các lĩnh vực hợp tác được đặt ra trong Kế hoạch tổng thể xây dựng AEC Hoạt động hợp tác này có vai trò quan trọng đối với việc xây dựng thành công cộng đồng kinh tế ASEAN Hoạt động hợp tác này được triển khai trong thực tế và được thực hiện nghiêm túc của các quốc gia thành viên sẽ thúc đẩy điều kiện và là tiền

đề của việc xây dựng thành công AEC trong thời kỳ đại dịch Hợp tác trong tự do

di chuyển dòng vốn được triển khai sẽ thúc đẩy các lĩnh vực hợp tác trong lĩnh vực khác cùng tiến triển Hoạt động hợp tác này được triển khai và thực hiện cũng

có vai trò là thể hiện được quyết tâm và mong muốn của các nước ASEAN trong việc tạo ra một thị trường và cơ sở sản xuất thống nhất trong mục tiêu xây dựng AEC

KẾT LUẬN

Với các hoạt động hợp tác trong tự do di chuyển dòng vốn nói riêng và hợp tác trên nhiều lĩnh vực khác nói chung, các nước ASEAN đã và đang hợp tác triển khai một cách tích cực các sáng kiến, lộ trình đã đề ra nhằm xây dựng thành công cộng đồng kinh tế AEC vào năm 2015 Việc AEC được hình thành sẽ mở ra nhiều

cơ hội hơn cho sự phát triển các quốc gia thành viên ASEAN, trong đó việc hợp tác thành công trong tự do di chuyển dòng vốn cũng là một tiền đề quan trọng để AEC trở thành hiện thực

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Cộng đồng văn hóa xã hội ASEAN – Từ tầm nhìn đến hành động, Nguyễn Thu Phương, Khóa luận tốt nghiệp, 2011

2 Nguyễn Thu Trang, Khóa luận tốt nghiệp “Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC)- Từ tầm nhìn tới hành động” Hà Nội – 2011

3 Phan Thị Bích, Khóa luận tốt nghiệp “Tiến trình xây dựng cộng đồng kinh

tế ASEAN và những đóng góp của Việt Nam” Hà Nội – 2010

4 Trường đại học Luật Hà Nội, Trung tâm Luật châu Á-Thái Bình Dương, Tập bài giảng Pháp luật Cộng đồng ASEAN, 2011

5 Tuyên bố hoà hợp ASEAN II (Tuyên bố Bali II) năm 2003

6 Trường Đại học Luật Hà Nội, Khoa pháp luật quốc tế, Trung tâm Luật Châu Á – Thái Bình Dương, Tập bài giảng Pháp luật cộng đồng ASEAN

Hà Nội – 2011

7 Việt Nam - ASEAN khẳng định vị thế hợp tác khu vực và thế giới, Uyên Hương (TTXVN), baotintuc.vn, 27/07/2020