Trần Công Thịnh Đề tài 3 Đánh giá các quy định của pháp luật thi hành án dân sự hiện hành về biện pháp cưỡng chế khấu trừ tiền trong tài khoản; thu hồi, xử lý tiền, giấy tờ có giá của ng
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
————————
Tiểu luận cuối kỳ
Học phần: Luật thi hành án dân sự
Mã học phần: CIL3003 (2 tín chỉ) Giảng viên: TS Trần Công Thịnh
Đề tài 3 Đánh giá các quy định của pháp luật thi hành án dân sự hiện hành về biện pháp cưỡng chế khấu trừ tiền trong tài khoản; thu hồi, xử lý tiền, giấy tờ có
giá của người phải thi hành án
Sinh viên thực hiện:
Hà Nội – 11/2021
Trang 2MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU 1
CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA PHÁP LUẬT VỀ BIỆN PHÁP CƯỠNG CHẾ THI HÀNH ÁN DÂN SỰ 2
1.1 Tiền đề của biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự 2
1.2 Khái niệm biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự 2
1.3 Đặc điểm biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự 3
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ BIỆN PHÁP CƯỠNG CHẾ KHẤU TRỪ TIỀN TRONG TÀI KHOẢN; THU HỒI, XỬ LÝ TIỀN, GIẤY TỜ CÓ GIÁ CỦA NGƯỜI PHẢI THI HÀNH ÁN.5 2.1 Thực trạng pháp luật về biện pháp cưỡng chế khấu trừ tiền trong tài khoản; thu hồi, xử lý tiền, giấy tờ có giá của người phải thi hành án 5
2.1.1 Quy định của pháp luật về biện pháp cưỡng chế khấu trừ tiền trong tài khoản; thu hồi, xử lý tiền, giấy tờ có giá của người phải thi hành án 5
2.1.1.1 Điều kiện áp dụng 5
2.1.1.2 Nguyên tắc áp dụng 6
2.1.1.3 Trình tự, thủ tục cưỡng chế thi hành án 6
2.1.2 Bình luận quy định của pháp luật về biện pháp cưỡng chế khấu trừ tiền trong tài khoản; thu hồi, xử lý tiền, giấy tờ có giá của người phải thi hành án 8
2.2 Thực tiễn áp dụng pháp luật về biện pháp cưỡng chế khấu trừ tiền trong tài khoản; thu hồi, xử lý tiền, giấy tờ có giá của người phải thi hành án 9
CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BIỆN PHÁP CƯỠNG CHẾ KHẤU TRỪ TIỀN TRONG TÀI KHOẢN; THU HỒI, XỬ LÝ TIỀN, GIẤY TỜ CÓ GIÁ CỦA NGƯỜI PHẢI THI HÀNH ÁN 11
3.1 Hoàn thiện các quy định của pháp luật về biện pháp cưỡng chế khấu trừ tiền trong tài khoản; thu hồi, xử lý tiền, giấy tờ có giá của người phải thi hành án 11
3.2 Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về biện pháp cưỡng chế khấu trừ tiền trong tài khoản; thu hồi, xử lý tiền, giấy tờ có giá của người phải thi hành án 12
PHẦN KẾT LUẬN 14
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 15
Trang 3PHẦN MỞ ĐẦU
Thi hành án dân sự là một trong những hoạt động quan trọng của Nhà nước trong việc đưa các bản án, quyết định của cơ quan có thẩm quyền ra thi hành trên thực tế, nhằm khôi phục lại quyền và lợi ích hợp pháp của công dân bị xâm hại Tuy nhiên, không phải bản án, quyết định có hiệu lực nào của cơ quan có thẩm quyền cũng có thể được tổ chức thi hành một cách thuận lợi, khi đó thì các biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự được
sử dụng Có nhiều biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự khác nhau, trong đó biện pháp khấu trừ tiền trong tài khoản; thu hồi, xử lý tiền, giấy tờ có giá của người phải thi hành án thường được ưu tiên áp dụng khi người phải thi hành án có nghĩa vụ phải trả tiền theo bản
án, quyết định của Toà án mà không tự nguyện thi hành khi đã hết thời hạn hoặc trong thời hạn nhưng có hành vi tẩu tán tài sản thì tài sản đó sẽ được đem ra để xử lý để thi hành nghĩa vụ của người phải thi hành
Do vậy, em chọn đề tài “Đánh giá các quy định của pháp luật thi hành án dân sự
hiện hành về biện pháp cưỡng chế khấu trừ tiền trong tài khoản; thu hồi, xử lý tiền, giấy tờ có giá của người phải thi hành án” cho bài tiểu luận kết thúc học phần Luật Thi
hành án dân sự Ngoài phần mở đầu, phần kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, kết cấu bài tiểu luận bao gồm 03 chương như sau:
Chương 1: Những vấn đề lý luận của pháp luật về biện pháp cưỡng chế thi hành án
dân sự
Chương 2: Thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật về biện pháp cưỡng
chế khấu trừ tiền trong tài khoản; thu hồi, xử lý tiền, giấy tờ có giá của người phải thi hành án
Chương 3: Giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật
về biện pháp cưỡng chế khấu trừ tiền trong tài khoản; thu hồi, xử lý tiền, giấy tờ có giá của người phải thi hành án
1
Trang 4CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA PHÁP LUẬT VỀ BIỆN PHÁP
CƯỠNG CHẾ THI HÀNH ÁN DÂN SỰ 1.1 Tiền đề của biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự
Biện pháp bảo đảm thi hành án dân sự được quy định chung tại Điều 66 Luật Thi hành án dân sự 2008, sửa đổi bổ sung 2014 Theo đó, biện pháp bảo đảm thi hành án dân
sự là biện pháp pháp lý được chấp hành viên áp dụng theo một trình tự, thủ tục luật định trong quá trình tổ chức thực hiện việc thi hành án, đặt tài sản của người phải thi hành án trong tình trạng bị hạn chế hoặc tạm thời bị cấm sử dụng, định đoạt, chuyển dịch, thay đổi hiện trạng nhằm bảo toàn điều kiện thi hành án, ngăn chặn người phải thi hành án thực hiện việc tẩu tán, hủy hoại, thay đổi hiện trạng về tài sản trốn tránh việc thi hành án, làm
cơ sở cho việc áp dụng biện pháp cưỡng chế Thi hành án dân sự trong trường hợp người phải thi hành án không tự nguyện thi hành án
Biện pháp bảo đảm mang tính phòng ngừa rủi ro có thể xảy ra, phong toả, đóng băng, đặt tiền, tài sản của người phải thi hành án trong tình trạng tạm thời bị phong toả, bị hạn chế Biện pháp bảo đảm là tiền đề của biện pháp của biện pháp cưỡng chế Nói cách khác, biện pháp cưỡng chế là hệ quả tất yếu, sau khi áp dụng biện pháp bảo đảm mà người phải thi hành án không tự nguyện thi hành khi đã hết thời hạn hoặc trong thời hạn nhưng người phải thi hành án có hành vi tẩu tán tài sản thì tài sản đó sẽ được đem ra để
xử lý để thi hành nghĩa vụ của người phải thi hành
1.2 Khái niệm biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự
Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam, cưỡng chế là “dùng quyền lực của Nhà nước để bắt buộc người khác thực hiện những việc làm trái với ý muốn của họ Cưỡng chế là một trong những phương pháp chủ yếu của hoạt động quản lý nhà nước”.1
Cưỡng chế thi hành án dân sự là biện pháp pháp lý được chấp hành viên áp dụng trong trường hợp người phải thi hành án mặc dù đủ điều kiện thi hành án nhưng không tự nguyện thi hành trong thời hạn do chấp hành viên ấn định hoặc trong trường hợp cần phải ngăn chặn người phải thi hành án có hành vi tẩu tán, huỷ hoại tài sản, nhằm buộc người phải thi hành án thực hiện nghĩa vụ của mình đối với người được thi hành án Trong
1 Viện ngôn ngữ học (1996), Từ điển Bách khoa Việt Nam, Hà Nội, tập 1, tr 123.
2
Trang 5khoảng thời gian tự nguyện thi hành (10 ngày), nếu như phát hiện ra người phải thi hành
án có hành vi tẩu tán tài sản hoặc hết thời gian đó, người phải thi hành án vẫn không tự nguyện thì chấp hành viên sẽ áp dụng biện pháp cưỡng chế
Biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự là một biện pháp nghiêm khắc nhất trong quá trình Chấp hành viên tổ chức thi hành án Do đó, Luật Thi hành án dân sự năm 2008 sửa đổi bổ sung năm 2014, Văn bản hợp nhất số 32/VBHN-VPQH năm 2020 quy định rất chặt chẽ về cưỡng chế trong thi hành án dân sự, trong đó có quy định: “Người phải thi hành án có điều kiện thi hành án mà không tự nguyện thi hành thì bị cưỡng chế thi hành
án theo quy định của Luật này.”2, “Hết thời hạn quy định tại khoản 1 Điều 45 của Luật này, người phải thi hành án có điều kiện thi hành án mà không tự nguyện thi hành án thì
bị cưỡng chế; Không tổ chức cưỡng chế thi hành án trong thời gian từ 22 giờ đến 06 giờ sáng ngày hôm sau, các ngày nghỉ, ngày lễ theo quy định của pháp luật và các trường hợp đặc biệt khác do Chính phủ quy định”3
Ngoài ra, việc cưỡng chế thi hành án còn được quy định cụ thể hơn trong Nghị định
số 62/2015/NĐ-CP và Nghị định số 33/2020/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Nghị định số 62/2015/NĐ-CP Qua đó, cho thấy thủ tục cưỡng chế và áp dụng biện pháp bảo đảm trong thi hành án dân sự giữ một vai trò rất quan trọng trong quá trình tổ chức thi hành án Mặc
dù cơ sở pháp lý chưa được quy định cụ thể hơn trong các văn bản dưới luật nhưng nhìn chung là đầy đủ và cần thiết cho Chấp hành viên áp dụng trong thực tế tổ chức thi hành án dân sự
1.3 Đặc điểm biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự
Là một loại cưỡng chế thi hành án, do đó cưỡng chế thi hành án dân sự có đặc trưng chung của cưỡng chế thi hành án nhưng cũng có đặc thù Biện pháp cưỡng chế thi hành
án có đặc điểm sau đây:
Thứ nhất, cũng như nhiều loại cưỡng chế khác (cưỡng chế hành chính, cưỡng chế thi
hành án hình sự và cưỡng chế thi hành án hành chính v.v…), cưỡng chế thi hành án dân
sự thể hiện tính quyền lực nhà nước, chỉ có cơ quan Nhà nước có thẩm quyền mới có quyền áp dụng các biện pháp cưỡng chế
3
Trang 6Thứ hai, biện pháp cưỡng chế thi hành án được áp dụng trong thi hành án dân sự như
một nguyên tắc cơ bản, không thể thiếu khi người phải thi hành án không tự nguyện thi hành án trong thời hạn luật định
Thứ ba, nếu đối tượng của cưỡng chế thi hành án hình sự là quyền tự do thân thể
hoặc tính mạng của con người thì đối tượng của các biện pháp cưỡng chế thi hành án dân
sự là tài sản hoặc hành vi của người phải thi hành án
Thứ tư, khi áp dụng biện pháp cưỡng chế thi hành án, người phải thi hành án ngoài
việc phải thực hiện các nghĩa vụ trong bản án, quyết định thì còn phải chịu mọi chi phí cưỡng chế thi hành án
Thứ năm, các biện pháp cưỡng chế thi hành án khi đã được chấp hành viên áp dụng
thì nó mang tính bắt buộc đối với người phải thi hành án và các cá nhân, tổ chức có liên quan
4
Trang 7CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ BIỆN PHÁP CƯỠNG CHẾ KHẤU TRỪ TIỀN TRONG TÀI KHOẢN; THU HỒI, XỬ LÝ TIỀN, GIẤY TỜ CÓ GIÁ CỦA NGƯỜI PHẢI THI HÀNH ÁN 2.1 Thực trạng pháp luật về biện pháp cưỡng chế khấu trừ tiền trong tài khoản; thu hồi, xử lý tiền, giấy tờ có giá của người phải thi hành án
2.1.1 Quy định của pháp luật về biện pháp cưỡng chế khấu trừ tiền trong tài khoản; thu hồi, xử lý tiền, giấy tờ có giá của người phải thi hành án
Khấu trừ tiền trong tài khoản; thu hồi, xử lý tiền, giấy tờ có giá của người phải thi hành án là một trong các biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sư được quy định tại Điều
71 Luật Thi hành án dân sự 2008, sửa đổi bổ sung 2014:
“Điều 71 Biện pháp cưỡng chế thi hành án
1 Khấu trừ tiền trong tài khoản; thu hồi, xử lý tiền, giấy tờ có giá của người phải THA.
2 Trừ vào thu nhập của người phải thi hành án.
3 Kê biên, xử lý tài sản của người phải THA, kể cả tài sản đang do người thứ ba giữ.
4 Khai thác tài sản của người phải thi hành án.
5 Buộc chuyển giao vật, chuyển giao quyền tài sản, giấy tờ.
6 Buộc người phải thi hành án thực hiện hoặc không được thực hiện công việc nhất định.”
Biện pháp khấu trừ tiền trong tài khoản; thu hồi, xử lý tiền, giấy tờ có giá của người phải thi hành án là một nhóm các biện pháp được áp dụng trong trường hợp người đó phải thực hiện nghĩa vụ trả tiền theo bản án, quyết định mà họ đang có tiền trong tài khoản hoặc đang sở hữu giấy tờ có giá Nếu người phải thi hành án thực hiện nghĩa vụ trả tiền,
mà họ đang giữ tiền, giấy tờ có giá hoặc gửi tại kho bạc, tổ chức tín dụng thì đây sẽ này sẽ
là biện pháp cưỡng chế đầu tiên đầu tiên được áp dụng
2.1.1.1 Điều kiện áp dụng
Theo quy định pháp luật thi hành án, để áp dụng các biện pháp thi hành án nói chung
và các biện pháp thi hành án dân sự nói riêng thì cần phải đáp ứng điều kiện nhất định
5
Trang 8Thứ nhất, người phải thi hành án phải thực hiện nghĩa vụ theo bản án, quyết định
được đưa ra thi hành của Tòa án, quyết định của trọng tài, quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh của hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh hoặc phải nộp phí thi hành án
Thứ hai, người phải thi hành án có điều kiện thi hành án nhưng không tự nguyện thi
hành án và người có thẩm quyền thi hành án đã xác minh và khẳng định là người đó có đủ điều kiện thi hành án
Thứ ba, đã hết thời gian tự nguyện thi hành án mà người đó không tự nguyện thi
hành ấn hoặc chưa hết thời hạn tự nguyện thi hành án nhưng để ngăn chặn việc tẩu tán, hủy hoại tài sản hoặc trốn tránh nghĩa vụ thi hành án
Để áp dụng biện pháp khấu trừ tiền trong tài khoản; thu hồi, xử lý tiền, giấy tờ có giá của người phải thi hành án cần có đủ những điều kiện sau:
Thứ nhất, người phải thi hành án phải thi hành nghĩa vụ trả tiền theo bản án, quyết
định của tòa án
Thứ hai, người phải thi hành án phải có điều kiện thi hành Có điều kiện thi hành án
là trường hợp người phải thi hành án có tài sản, thu nhập để thi hành nghĩa vụ về tài sản;
tự mình hoặc thông qua người khác thực hiện nghĩa vụ thi hành án
2.1.1.2 Nguyên tắc áp dụng
Thứ nhất, áp dụng biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự khi hết thời hạn tự
nguyện thi hành án (trừ trường hợp người phải thi hành án có dấu hiệu tẩu tán, huỷ hoại tài sản…)
Thứ hai, áp dụng biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự phải tương ứng với nghĩa
vụ của người phải thi hành án và các chi phí cần thiết Nguyên tắc có ý nghĩa nhân văn rất lớn vì không chỉ đảm bảo quyền lợi cho người thi hành án mà còn đảm bảo quyền lợi cho chính người phải thi hành án
2.1.1.3 Trình tự, thủ tục cưỡng chế thi hành án
a Xác minh điều kiện thi hành án
Một là, xác minh tiền trong tài khoản Hai là, xác minh tiền, giấy tờ có giá đang do
người phải thi hành án hoặc người thứ ba giữ
b Ra quyết định cưỡng chế thi hành án
6
Trang 9Khi ra quyết định cưỡng chế khấu trừ tiền trong tài khoản, chấp hành viên phải lưu ý
3 vấn đề sau:
Một là, đối với trường hợp số tiền trong tài khoản của người phải thi hành án lớn
hơn, ít hơn và chỉ đủ để duy trì tài khoản (cá nhân tối thiểu 50.000đ, tổ chức tối thiểu 1.000.000đ)
Hai là, chấp hành viên không được khấu trừ tiền đối với tài khoản dự toán được mở
cho các đơn vị thụ hưởng kinh phí của ngân sách nhà nước như: Tài khoản dự toán chi thường xuyên, dự toán chi đầu tư xây dựng cơ bản…
Ba là, trong trường hợp chủ thể bị cưỡng chế có mở tài khoản tiền gửi tại nhiều tổ
chức tín dụng khác nhau thì chấp hành viên căn cứ vào số dư tài khoản để quyết định áp dụng biện pháp cưỡng chế đối với 01 hoặc nhiều tài khoản để đảm bảo thu tiền thi hành
án và các chi phí cưỡng chế thi hành án (nếu có)
c Giao, gửi, thông báo quyết định cưỡng chế thi hành án
Trong tổ chức thi hành án dân sự, việc thông báo và gửi quyết định thi hành án có ý nghĩa rất quan trọng Qua việc thông báo và gửi quyết định thi hành án người được thông báo biết được quyền, nghĩa vụ thi hành án của mình để thực hiện
Vì vậy, để tổ chức thi hành án dân sự thì cơ quan thi hành án dân sự phải tiến hành thông báo và gửi quyết định thi hành án cho các đương sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến việc thi hành án và viện kiểm sát Hiện nay, việc thông báo thi hành án dân
sự được quy định tại các điều từ Điều 38 đến Điều 43 Luật thi hành án dân sự 2008, sửa đổi bổ sung 2014 và Điều 12 Nghị định của Chính phủ số 62/2015/NĐ-CP ngày 18/7/2015 đã được sửa đổi, bổ sung theo Nghị định của Chính phủ số 33/2020/NĐ-CP ngày 17/3/2020 và Điều 2 Thông tư liên tịch của Bộ tư pháp, Toà án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao số 11/2016/TTLT-BTP-TANDTC-VKSNDTC ngày 01/8/2016 quy định một số vấn đề về thủ tục thi hành án dân sự và phối hợp liên ngành trong thi hành án dân sự Theo khoản 5 Điều 55 Nghị định của Chính phủ số 08/2020/NĐ-CP ngày 08/01/2020 về tổ chức và hoạt động của thừa phát lại, trong trường hợp văn phòng thừa phát lại tổ chức thi hành án dân sự thì trong thời hạn 02 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được quyết định thi hành án cùa thủ trưởng cơ quan thi hành án dân
sự, văn phòng thừa phát lại đề nghị phải gửi quyết định thi hành án đó cho người được thi 7
Trang 10hành án, người phải thi hành án, viện kiểm sát nhân dân cấp huyện (nếu vụ việc thuộc thẩm quyền thi hành án của cơ quan thi hành án Theo khoản 2 Điều 76 Luật thi hành án dân sự 2008, sửa đổi bổ sung 2014, ngay sau khi nhận được quyết định về khấu trừ tiền trong tài khoản của người phải thi hành án, cơ quan, tổ chức đang quản lý tài khoản phải khấu trừ tiền để chuyển vào tài khoản của cơ quan thi hành án dân sự hoặc chuyển cho người được thi hành án theo quyết định khấu trừ
d Xây dựng kế hoạch cưỡng chế thi hành án (Điều 72 Luật Thi hành án dân sự)
Xây dựng kế hoạch cưỡng chế thi hành án được quy định cụ thể tại Điều 72 Luật thi hành án dân sự 2008, sửa đổi bổ sung 2014:
“Điều 72 Kế hoạch cưỡng chế thi hành án
1 Chấp hành viên lập kế hoạch cưỡng chế thi hành án trong trường hợp cần huy động lực lượng.
2 Kế hoạch cưỡng chế thi hành án có các nội dung chính sau đây: a) Tên người bị áp dụng biện pháp cưỡng chế; b) Biện pháp cưỡng chế cần áp dụng; c) Thời gian, địa điểm cưỡng chế; d) Phương án tiến hành cưỡng chế; đ) Yêu cầu về lực lượng tham gia bảo vệ cưỡng chế; e) Dự trù chi phí cưỡng chế.”
2.1.2 Bình luận quy định của pháp luật về biện pháp cưỡng chế khấu trừ tiền trong tài khoản; thu hồi, xử lý tiền, giấy tờ có giá của người phải thi hành án
Thứ nhất, việc thu thập thông tin về tài khoản của người phải thi hành án do người có
thẩm quyền thi hành án tiến hành xác minh gặp nhiều khó khăn do vướng phải các quy định về bảo mật thông tin khách hàng của các tổ chức tín dụng, ngân hàng Các tổ chức tín dụng sẽ viện dẫn quy định tại Điều 14 Luật các Tổ chức tín dụng 2010 để từ chối cung cấp thông tin về tài khoản của người phải thi hành án
Thứ hai, khó xác minh thu nhập của người phải thi hành án Ví dụ, thu nhập từ hoạt
động kinh doanh của người phải thi hành án rất khó xác minh vì tài sản, thu nhập của người khác thuộc bí mật thông tin và được pháp luật bảo vệ
Thứ ba, người có thẩm quyền thi hành án muốn xác minh phải nhờ cơ quan chức
năng khác Trường hợp người được thi hành án trực tiếp yêu cầu cơ quan có thẩm quyền
8