Nghiên cứu này đánh giá thực trạng quản lý nhà nước về đất đai liên quan đến thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài vào thành phố Hải Phòng, tập trung vào các nội dung quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, phát triển quỹ đất sạch để thu hút đầu tư và giao, cho thuê đất với nhà đầu tư nước ngoài.
Trang 1VÀO THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG TRONG BỐI CẢNH MỚI
ThS Phạm Thị Bảo Thoa 1, PGS.TS Nguyễn Ngọc Toàn2
Tóm tắt: Quản lý nhà nước về đất đai có vai trò quan trọng trong thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) Nghiên cứu
này đánh giá thực trạng quản lý nhà nước về đất đai liên quan đến thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài vào thành phố Hải Phòng, tập trung vào các nội dung quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, phát triển quỹ đất sạch để thu hút đầu tư và giao, cho thuê đất với nhà đầu tư nước ngoài Nghiên cứu cho thấy quản lý nhà nước về đất đai tại Hải Phòng đã đóng góp vào kết quả thu hút đầu tư nước ngoài của thành phố Tuy nhiên, quản lý nhà nước về đất đai còn một số hạn chế về quy hoạch trong các khu công nghiệp, khu kinh tế; quá trình giao đất, cho thuê đất cho các doanh nghiệp FDI còn chậm, còn một số vi phạm đất đai của các doanh nghiệp FDI Trên cơ sở phân tích, chúng tôi đề xuất các giải pháp tạo môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài tiếp cận đất đai, chủ động quy hoạch, phát triển quỹ đất sạch cũng như cải cách thủ tục hành chính về đất đai nhằm tiếp tục đẩy mạnh thu hút đầu tư nước ngoài trong bối cảnh hậu Covid-19 và xu hướng dịch chuyển trong xu hướng đầu tư nước ngoài và chuỗi cung ứng toàn cầu.
Từ khóa: Quản lý nhà nước về đất đai, thu hút đầu tư nước ngoài, Hải Phòng
MANAGEMENT OF LAND USE TO ATTRACT FOREIGN DIRECT INVESTMENT
IN HAI PHONG CITY IN THE NEW CONTEXT
Abstract: Management of land use plays an important role in attracting foreign direct investment (FDI) This paper
assesses the status of land use management with regard to attracting foreign direct investment to Hai Phong city, focusing on land use planning, “clean” land availability and land lease to foreign investors Our study shows that land use management in Hai Phong city has contributed to the achievements in attracting foreign direct investment However, there are still drawbacks in planning of industrial zones and special economic zones; land leasing to foreign investors is still slow and there are land use violations of foreign investors Based on the analysis, we suggest measures to create favorable environment to foreign investors in land access, to actively plan and prepare pieces of land ready for foreign investors and to continue administrative procedure reform to further attract foreign investment in the context of post Covid-19 and the new trends in foreign investment and global supply chain shift.
Key words: State management of land use, Foreign direct investment, Hai Phong city
ĐẶT VẤN ĐỀ
Quản lý đất đai, đặc biệt là quy hoạch và chuẩn bị đất cho thu hút đầu tư có đóng góp quan trọng trong thu hút đầu tư nước ngoài vào thành phố Hải Phòng Năm 2020, nguồn vốn FDI đầu tư vào Việt Nam giảm 25% so với năm 2019 nhưng Hải Phòng vẫn thuộc nhóm
1 Trường Chính trị Tô Hiệu; Email: baothoactthhp@gmail.com
2 Học Viện Chính trị Quốc Gia Hồ Chí Minh
Trang 2những địa phương dẫn đầu cả nước về thu hút nguồn vốn FDI [10] Mặc dù vậy, quản lý đất đai của thành phố đang tồn tại những hạn chế ảnh hưởng tới việc nắm bắt cơ hội đẩy mạnh thu hút vốn đầu tư nước ngoài tại Hải Phòng trong bối cảnh hậu Covid 19 và sự dịch chuyển trong xu hướng đầu tư và chuỗi cung ứng toàn cầu Để đón làn sóng đầu tư nước ngoài, Hải Phòng cần phải chuẩn bị các điều kiện, trong đó việc chuẩn bị quỹ đất và cải cách thủ tục hành chính có liên quan phục vụ cho nhà đầu tư nước ngoài là hết sức cần thiết
1 KHÁI QUÁT TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÀ THU HÚT ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI VÀO THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
Hải phòng là một trong 5 thành phố trực thuộc trung ương và là một trung tâm kinh tế lớn ở vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ Trong 5 năm gần đây, Hải Phòng đã trở thành điểm sáng của kinh tế cả nước với những kỳ tích nổi bật trong tăng trưởng, phát triển kinh tế xã hội Tốc độ tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2015 – 2020 trung bình là 14,02%/năm, cao gấp 1,34 lần chỉ tiêu đại hội đại biểu Đảng bộ Thành phố Hải Phòng lần thứ XV, gấp 2 lần giai đoạn 2011 – 2015, gấp 2,1 lần tốc độ tăng trưởng của cả nước (6,78%/năm) [5] Hải Phòng là một trong số ít các tỉnh, thành phố của Việt Nam tăng gần gấp đôi GRDP trong 5 năm Chất lượng tăng trưởng kinh tế Hải Phòng cũng được cải thiện rõ rệt biểu hiện ở mức sống dân
cư tăng mạnh trong giai đoạn 2015 – 2020 Giai đoạn từ năm 2015 – 2019 thu nhập bình quân đầu người/ tháng của Hải Phòng tăng hơn 30% từ 4.236,8 nghìn đồng/người/tháng tăng lên 5.575,9 nghìn đồng/người/tháng; giai đoạn 2013 – 2018 tăng gần 90% [4], [5] Năm 2020, mặc
dù chịu ảnh hưởng nặng nề của dịch covid-nhưng tốc độ tăng trưởng kinh tế Hải Phòng vẫn đạt 11,2%, đứng thứ hai cả nước sau Bắc Giang (tăng 13,02%) [10]
Đóng góp đáng kể vào thành công kinh tế của thành phố là kết quả thu hút và tạo điều kiện phát triển các doanh nghiệp FDI Hải Phòng là một trong những tỉnh dẫn đầu cả nước trong thu hút nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài Cho đến nay, thành phố đã thu hút được 759 dự án còn hiệu lực với tổng vốn đầu tư 19.173,9 triệu USD Năm 2020, toàn thành phố có 75 dự án cấp mới đến từ 15 quốc gia và vùng lãnh thổ với số vốn đầu tư đạt 1.060,8 triệu USD, tăng 70,6% so với cùng kỳ năm trước Điều chỉnh tăng vốn đầu tư có 26 dự án, với số vốn tăng là 376,07 triệu USD [10] Trong số này có nhiều tập đoàn lớn đầu tư vào Hải Phòng như LG Bridgestone, Pegatron, GE,… Năm 2020, mặc dù ảnh hưởng dịch Covid -19, tổng số vốn đầu tư nước ngoài thu hút tại Hải Phòng vẫn đạt 1.633,12 triệu USD, gấp 1,7 lần
so với cùng kỳ năm 2019, đạt 102,7% kế hoạch Trong đó, thu hút FDI qua cấp mới và điều chỉnh tăng vốn đầu tư trong khu công nghiệp, khu kinh tế đạt 1.530,65 triệu USD, ngoài khu kinh tế, khu công nghiệp đạt 35,27 triệu USD [7]
Tỷ trọng đóng góp của vốn đầu tư nước ngoài chiếm khoảng 30% tổng vốn đầu tư toàn thành phố (Biểu đồ 1) Khu vực có vốn đầu tư FDI đã góp phần giải quyết việc làm cho hơn
100 nghìn lao động của thành phố [3] Các doanh nghiệp FDI đã có những đóng góp tích cực đối với phát triển kinh tế - xã hội (chiếm 27,24% tổng sản phẩm trên địa bàn thành phố [3]), nâng cao năng lực cạnh tranh của Hải Phòng trong những năm gần đây
Trang 3Hình 1: Tỷ trọng vốn đầu trực tiếp nước ngoài trong cơ cấu vốn đầu tư thực hiện tại Hải Phòng (%)
Nguồn: [3], [4], [10]
2 QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI NHẰM THU HÚT DOANH NGHIỆP FDI VÀO THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
Những kết quả thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Hải Phòng có phần đóng góp của công tác quản lý đất đai trên địa bàn Để có thể thu hút nhà đầu tư đến với thành phố, cần phải có quỹ đất để nhà đầu tư xây dựng, tổ chức sản xuất kinh doanh Tiếp cận đất đai thuận lợi, nhanh chóng với chi phí hợp lý, thủ tục nhanh gọn là yếu tố quan trọng thu hút các nhà đầu tư nước ngoài Xác định vai trò quan trọng của quản lý đất đai, thành phố đã tích cực xây dựng quy hoạch đất cho khu công nghiệp, khu kinh tế để thu hút đầu tư; chuẩn bị sẵn sàng quỹ đất sạch cho nhà đầu tư và thực hiện nhanh chóng với chi phí hợp lý các thủ tục liên quan đến đất đai như giao đất, cho thuê đất
2.1 Chủ động quy hoạch đất đai hướng tới thu hút đầu tư nước ngoài
Với mục tiêu đẩy mạnh thu hút nguồn vốn đầu tư FDI, Hải Phòng đã rất chú trọng đến việc xây dựng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cho nhà đầu tư, đặc biệt là đất dành cho các khu công nghiệp, khu kinh tế Ngay từ năm 1994, Hải Phòng đã dành diện tích đất để thành lập khu công nghiệp Nomura – Hải Phòng theo giấy phép đầu tư số 1091/GP ngày 23/12/1994 của Ủy ban Nhà nước về hợp tác đầu tư Năm 2008, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 06/2008/QĐ- TTg, ngày 10/01/2008 về việc thành lập Khu kinh tế Đình Vũ - Cát Hải, thành phố Hải Phòng Thành phố chủ động trong việc xây dựng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, phối hợp cùng Bộ Kế hoạch và Đầu tư xây dựng quy hoạch phát triển các khu công nghiệp trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Theo đó, tỉnh đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt có 01 khu kinh tế Đình Vũ – Cát Hải và 24 khu công nghiệp Năm 2018, Hải Phòng tiếp tục quy hoạch thêm 12 cụm công nghiệp theo quyết định số 2252/QĐ-UBND ngày 01/10/2018 của Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng Song song với đó là rà soát, điều chỉnh quy hoạch, mở rộng không gian Khu kinh tế Đình Vũ – Cát Hải và các khu công nghiệp trên địa bàn thành phố Đến nay, Khu kinh tế Đình Vũ – Cát Hải có diện tích quy hoạch lên tới 22.540 ha; 24 khu công nghiệp có diện tích 10.960 ha (trong đó, 12 khu công nghiệp trong khu kinh tế với diện tích 6.448 ha, 12 khu công nghiệp ngoài khu kinh tế diện tích 4.512 ha) Hiện nay, Hải Phòng có 12 khu công nghiệp đang triển khai đầu tư với 08 khu công nghiệp nằm trong khu kinh tế Đĩnh Vũ – Cát Hải diện tích 4.175 ha và 04 khu công nghiệp nằm ngoài khu kinh tế diện tích 762,7 ha) Giai đoạn 2021- 2025, Hải Phòng tiếp tục xây dựng quy hoạch, thực hiện kế hoạch thành lập 15 khu công nghiệp mới với diện tích 6.418 ha Việc
Trang 4quy hoạch các khu công nghiệp, khu kinh tế cùng với đó là phát triển cơ sở hạ tầng là những điều kiện thuận lợi thu hút các nhà đầu tư nước ngoài Kết quả thu hút nguồn vốn FDI của Hải Phòng đã khẳng định sự tương quan thuận chiều giữa sự tích cực trong mở rộng, bổ sung các quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất trong các khu công nghiệp đối với số vốn đăng ký, vốn thực hiện vào thành phố trong những năm qua
Mặt khác, nhằm thu hút các doanh nghiệp lớn, đặc biệt các doanh nghiệp có vốn đầu
tư trực tiếp nước ngoài vào lĩnh vực nông nghiệp – lĩnh vực rất ít các doanh nghiệp FDI đầu
tư, Hải Phòng đã xây dựng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cho các vùng, khu nông nghiệp công nghệ cao Cụ thể, sau Quyết định phê duyệt quy hoạch tổng thế khu và vùng nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao đến năm 2020, định hướng đến năm 2030 của Thủ tướng Chính phủ, Hội đồng nhân dân thành phố Hải Phòng đã có Nghị quyết số 14 về việc thông qua quy hoạch khu, vùng nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao thành phố Hải Phòng giai đoạn 2016 – 2025, định hướng đến năm 2030 với tổng diện tích quy hoạch là 5.870 ha
Nhìn chung, thành phố đã sớm chủ động trong quy hoạch đất đai để thu hút đầu tư Tuy nhiên, xây dựng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất trong thu hút nguồn vốn đầu tư FDI tại Hải Phòng còn tồn tại một số bất cập Trong quy hoạch đất thu hút nguồn vốn đầu tư FDI, Hải Phòng chưa thực sự chú trọng đến quy hoạch khu nhà ở cho công nhân trong các khu công nghiệp Nhà ở cho công nhân là điều kiện thiết yếu trong phát triển các khu công nghiệp, khu kinh tế giúp người công nhân tiết kiệm chi phí thời gian, yên tâm gắn bó với công việc Đây cũng là yếu tố quan trọng thu hút các nhà đầu tư, đặc biệt các nhà đầu tư lớn Hiện nay, trong các khu công nghiệp tại Hải Phòng mới chỉ có khu công nghiệp Đình Vũ, Tràng Duệ,
An Dương có quy hoạch khu nhà ở cho công nhân, khu công nghiệp VSIP có quy hoạch nhà
ở cho công ty TNHH Regina Miracle International Việt Nam [2]
2.2 Thực trạng phát triển quỹ đất sạch thu hút FDI tại Hải Phòng
Để thực hiện quy hoạch, tạo quỹ đất cho nhà đầu tư thì công tác phát triển quỹ đất là rất quan trọng Phát triển quỹ đất sạch là hoạt động quản lý nhà nước về đất đai được thể hiện ở những nội dung cụ thể như: tổ chức các phương án bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất; giải phóng mặt bằng để có thể giao mặt bằng sạch cho nhà đầu tư Nói cách khác, phát triển quỹ đất sạch là việc thu hồi, chuyển đổi mục đích sử dụng đất làm gia tăng diện tích đất dành cho phát triển các mục tiêu kinh tế - xã hội của địa phương hoặc quốc gia Phát triển quỹ đất sạch có ý nghĩa quan trọng là hoạt động tạo những nguồn lực tiền đề đối với việc thu hút nguồn vốn đầu tư FDI cũng như thu hút vốn đầu tư nói chung Phần lớn các dự án đầu tư có vốn FDI tại Hải Phòng là ở trong khu kinh tế, khu công nghiệp (chiếm 93,72% [8])
Thứ nhất, thu hồi đất, giải phóng mặt bằng thu hút nguồn vốn đầu tư FDI
Đối với các dự án có vốn đầu tư FDI trong khu kinh tế, khu công nghiệp (tính đến tháng 4/2021, có 406 dự án có vốn đầu tư FDI đang hoạt động tại các khu công nghiệp, khu kinh tế trên địa bàn thành phố Hải Phòng [1]), khi Thủ tướng Chính phủ chấp thuận chủ trương đầu
tư, Ủy ban nhân dân Thành phố sẽ cấp giấy chứng nhận đầu tư cho chủ đầu tư tại các khu kinh tế, khu công nghiệp Chủ đầu tư các khu kinh tế, khu công nghiệp này đăng ký kế hoạch
sử dụng đất với thành phố khi các nhà đầu tư trong nước hoặc nước ngoài đến đầu tư và hoạt động giải phóng mặt bằng được thành phố triển khai, thực hiện Trong giai đoạn 2015 – 2020,
Trang 5Hải Phòng đã đẩy mạnh thực hiện cải cách thủ tục hành chính, thực hiện giải phóng mặt bằng khẩn trương, giúp các doanh nghiệp sớm đi vào hoạt động sản xuất kinh doanh Một số khu công nghiệp tại Hải Phòng có tốc độ giải phóng mặt bằng nhanh giúp tỷ lệ lấp đầy khu công nghiệp khá cao, thậm chí có những khu lên tới 100% như khu công nghiệp Nomura; Khu công nghiệp Tràng Duệ Tuy nhiên, khâu giải phóng mặt bằng, phát triển quỹ đất sạch tại Hải Phòng còn chưa đáp ứng được tiềm năng của thành phố cũng như yêu cầu của các nhà đầu tư Đối với
04 khu công nghiệp nằm ngoài khu kinh tế Đình Vũ – Cát Hải, tổng diện tích đất là 762,7 ha, tuy nhiên mới có 619,2 ha đã giải phóng mặt bằng, còn 143,5 ha chưa giải phóng mặt bằng Một số khu công nghiệp nằm trong khu kinh tế Đình Vũ – Cát Hải cũng có diện tích chưa giải phóng mặt bằng khá lớn, tỷ lệ lấp đầy thấp như: Khu phi thuế quan và Khu công nghiệp Nam Đình
Vũ (khu 1) mới hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật khoảng 519, 7 ha/1.329,1 ha tổng diện tích, tỷ lệ lấp đầy đạt 19,3%; khu công nghiệp Cảng cửa ngõ quốc tế Hải Phòng (Deep C3) được thành lập từ năm 2015 nhưng đến nay vẫn đang tiến hành giải phóng mặt bằng, chưa thu hút đầu tư… Với quỹ đất được quy hoạch cho thu hút đầu tư nói chung và thu hút các doanh nghiệp FDI nói riêng của Hải Phòng khá lớn, cơ sở hạ tầng của thành phố trong 5 năm qua được nâng cấp đáng
kể, đó là những điều kiện khá thuận lợi để Hải Phòng trở thành địa phương dẫn đầu về thu hút đầu tư nước ngoài Tuy nhiên diện tích đất công nghiệp hiện có để thu hút đầu tư tại các khu công nghiệp còn lại không nhiều, hoạt động, giải phóng mặt bằng tạo quỹ đất thực hiện các dự
án phát triển hạ tầng còn chậm làm ảnh hưởng đến thu hút nguồn vốn đầu tư trong và ngoài nước Với việc triển khai các khu công nghiệp mới đến năm 2025 của thành phố, nếu không thực hiện hiệu quả công tác phát triển quỹ đất sạch, cũng sẽ có nguy cơ làm giảm tính hấp dẫn trong môi trường đầu tư tại Hải Phòng
So với các tỉnh, thành phố trên cả nước, việc giải phóng mặt bằng chậm, khó khăn về thiếu quỹ đất sạch của Hải Phòng có xếp hạng không cao, có xu hướng giảm điểm qua các năm Năm 2019, Hải Phòng xếp thứ 50 cả nước về giải phóng mặt bằng chậm Khó khăn trong thiếu quỹ đất sạch các năm 2017, 2018, 2019 lần lượt xếp thứ 6, 15, 20 so với cả nước Cụ thể:
Bảng 1: Xếp hạng của Hải Phòng so với cả nước ở một số chỉ tiêu tiếp cận đất đai
Giải phóng mặt bằng chậm 28 30 50
Nguồn: [16]
Những hạn chế này nếu không được khắc phục kịp thời sẽ trở thành lực cản lớn đối với thu hút vốn đầu tư nói chung và thu hút vốn đầu tư FDI nói riêng tại Hải Phòng
Thứ hai, bồi thường, hỗ trợ khi thu hồi đất
Công tác bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất được Hải Phòng xác định là khâu then chốt quyết định đến tốc độ giải phóng mặt bằng, phát triển quỹ đất sạch nhằm thu hút nguồn vốn đầu tư nước ngoài Từ năm 2016 đến nay, thành phố luôn chú trọng, đề cao quyền lợi của người dân trong các vùng dự án, từ đó vận dụng tối đa cơ chế, chính sách cho người dân, đảm bảo hài hòa lợi ích từ đất đai Mặc dù bảng giá đất được xây dựng 05 năm một lần nhưng Hải Phòng đã rất chủ động trong việc điều chỉnh bảng giá đất dựa vào Luật Đất đai và khung giá đất theo quy định của Chính phủ cũng như tình hình thực tế tại địa
Trang 6phương Năm 2019, giá đất cụ thể tại tất cả các địa phương tiếp tục được điều chỉnh, thay đổi theo Quyết định số 54/2019/QĐ- UBND ngày 31/12/2019 của Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng về việc ban hành Quy định về bảng giá đất các loại đất trên địa bàn thành phố Hải Phòng 5 năm (2020-2024) Giá đất ở được quy định theo bảng giá của thành phố đã cao hơn
so với mốc điều chỉnh năm 2017 – 2019 Đây là căn cứ pháp lý quan trọng nhằm giúp chính quyền thành phố Hải Phòng tháo gỡ những khó khăn, mâu thuẫn trong quan hệ đất đai hiện nay Năm 2016, số tiền bồi thường, hỗ trợ là 3.305,8 tỷ đồng; số hộ bố trí tái định cư là 1.578
hộ, đạt tỷ lệ 92,2% Năm 2017, số tiền hỗ trợ là 3.858,0 tỷ đồng, số hộ bố trí tái định cư là 2.804
hộ chiếm tỷ lệ 91,45% … [8] Công tác bồi thường, hỗ trợ người dân khi Nhà nước thu đất
để phát triển các khu kinh tế, khu công nghiệp của chính quyền thành phố Hải Phòng đã có nhiều chuyển biến tích cực trong thời gian qua Tuy nhiên, quá trình bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố cũng gặp phải một số khó khăn xuất phát từ
cả những nguyên nhân chủ quan và khách quan Với tốc độ tăng trưởng, phát triển kinh tế nhanh thuộc nhóm dẫn đầu cả nước, giá trị bất động sản tại các đô thị của Hải Phòng biến động, giá đất trên thị trường tăng nhanh, do đó gây khó khăn cho công tác bồi thường, hỗ trợ người dân khi thu hồi đất Việc định giá đất theo khung giá đất, bảng giá đất thấp hơn nhiều so với giá thị trường Chính quyền thành phố Hải Phòng đã có sự điều chỉnh bảng giá đất tại các quận, huyện, có những nơi bảng giá đất quy định giá đất lên tới 80 triệu đồng/m2
[11] Tuy nhiên, giá đất được quy định trong bảng giá đất thành phố vẫn thấp hơn so với giá thị trường, do đó xảy ra mâu thuẫn giữa người có đất bị thu hồi và cơ quan nhà nước khiến quá trình bồi thường, hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất gặp khó khă, từ đó kéo theo sự chậm trễ trong phát triển quỹ đất thu hút FDI
Tại các khu công nghiệp vẫn còn tình trạng một số hộ dân chưa nhận tiền bồi thường nên chưa di dời gây ảnh hưởng đến hoạt động của doanh nghiệp Tình trạng các khu công nghiệp còn xen lẫn những hộ dân chưa di dời gây lãng phí đến nguồn tài chính của công
ty cũng như hiệu quả sử dụng đất tại đây Tại khu đô thị, công nghiệp và dịch vụ VSIP Hải Phòng, giải phóng mặt bằng được thực hiện từ năm 2009 nhưng đến nay vẫn còn những hộ dân chưa di dời, thành phố chưa ra quyết định cưỡng chế đối với những hộ dân này [2] Tình trạng các khu công nghiệp còn xen lẫn những hộ dân
2.3.Thực trạng giao đất, cho thuê đất đối với các doanh nghiệp FDI tại Hải Phòng
Theo quy định của Luật Đất đai 2013, doanh nghiệp có vốn đầu tư FDI được giao đất theo hình thức có thu tiền (Khoản 3 Điều 55 Luật Đất đai), cho thuê đất theo hình thức thu tiền thuê đất hàng năm hoặc thu tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê trong trường hợp doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài sử dụng đất để thực hiện dự án đầu tư (Điểm
đ khoản 1 Điều 56 Luật Đất đai) Tại các khu công nghiệp, khu kinh tế, thành phố giao đất, cho thuê đất đối với các chủ đầu tư hạ tầng khu công nghiệp, khu kinh tế Các doanh nghiệp đến đầu tư tại đây chủ yếu thực hiện thuê lại đất của các chủ đầu tư khu công nghiệp Đối với các dự án đầu tư ngoài khu công nghiệp, khu kinh tế sẽ được nhà nước trực tiếp giao, cho thuê đất mà không phải thuê lại từ một chủ đầu tư khác Nội dung quản lý nhà nước trong hoạt động giao, cho thuê đất đối với các doanh nghiệp FDI tập trung vào hai khía cạnh: thực hiện các thủ tục giao đất, cho thuê đất và quản lý quá trình sử dụng đất của các doanh nghiệp được giao, cho thuê đất
Trang 7Các dự án đầu tư FDI tại Hải Phòng chủ yếu hoạt động trong các khu công nghiệp, khu kinh tế Hoạt động thuê đất của các doanh nghiệp FDI trên địa bàn thành phố chủ yếu là thuê lại từ các chủ đầu tư hạ tầng khu công nghiệp Do đó, đối với các doanh nghiệp FDI hoạt động giao đất, cho thuê đất được thực hiện đúng quy định của pháp luật Tại các khu công nghiệp còn tình trạng đất đã giải phóng mặt bằng nhưng đưa được giao cho các nhà đầu tư, vẫn còn tình trạng chậm trễ trong ra quyết định giao đất Tại các khu công nghiệp nằm ngoài khu kinh tế Đình Vũ – Cát Hải, diện tích giải phóng mặt bằng là 619,2 ha, trong đó 584,2ha
đã được giao đất cho nhà đầu tư, 35 ha chưa có quyết định giao đất Trong khu kinh tế Đình
Vũ – Cát Hải, khu đô thị, công nghiệp và dịch vụ VSIP Hải Phòng còn 163,5 ha đã giải phóng mặt bằng nhưng chưa có quyết định giao đất [2] Nhìn chung, hoạt động giao đất tại các khu công nghiệp sau khi đã giải phóng mặt bằng xong còn chậm so với thời gian quy định, thông thường phải mất 5 -6 tháng kể từ ngày nộp hồ sơ xin bàn giao đất Sự chậm trễ trong bàn giao đất gây ảnh hưởng không nhỏ đến doanh nghiệp, không chỉ làm gia tăng chi phí thời gian trong thực hiện các thủ tục hành chính mà còn làm gia tăng chi phí tài chính, gây đội vốn đối với các dự án đầu tư
Quá trình sử dụng diện tích đất được giao, cho thuê của các doanh nghiệp FDI trên địa bàn không có tình trạng dự án treo nhưng việc sử dụng đất được giao, cho thuê còn tồn tại một số sai phạm Một số doanh nghiệp FDI sử dụng đất không đúng với quy hoạch được phê duyệt ban đầu, sử dụng đất sai mục đích, xây dựng các hạng mục công trình xây dựng khi chưa có giấy phép xây dựng, tổ chức thi công khi chưa đủ điều kiện khởi công, chưa có giấy phép xây dựng như một số sai phạm của chủ đầu tư và một số doanh nghiệp trong Khu Công nghiệp An Dương [5] Quản lý hoạt động sử dụng đất được giao, cho thuê của các doanh nghiệp FDI không chỉ đảm bảo hiệu quả sử dụng đất đai mà còn có ý nghĩa trong việc tạo dựng môi trường đầu tư hiện đại và công bằng cho các chủ thể đầu tư
Đối với các dự án có vốn đầu tư FDI ngoài khu công nghiệp, khu kinh tế trên địa bàn thành phố hoạt động giao đất, cho thuê đất cũng có một số hạn chế Các dự án có vốn đầu tư FDI tại Hải Phòng nằm ngoài khu kinh tế, khu công nghiệp thường hoạt động trong các lĩnh vực như giáo dục đào tạo (2 dự án); nghệ thuật, vui chơi, giải trí (1 dự án)…[3] Với những dự
án này, chính quyền thành phố Hải Phòng thực hiện giao đất có thu tiền, cho thuê đất qua hình thức đấu giá và không qua đấu giá (theo Điều 55, 56 Luật Đất đai năm 2013) Với các dự
án sản xuất, kinh doanh nằm ngoài khu công nghiệp, khu kinh tế, Nhà nước sẽ không thu hồi đất (theo điều 73 Luật Đất đai năm 2013) mà tôn trọng quyền bình đẳng, tự nguyện thỏa thuận giữa người những sử dụng đất Do việc thỏa thuận trực tiếp giữa doanh nghiệp FDI
và những người đang sử dụng đất thường khó khăn, phức tạp nên những doanh nghiệp này thường thuê lại đất của cá nhân, tổ chức đã được thành phố giao, cho thuê đất Thực tế, nếu không thuê lại đất từ các doanh nghiệp khác, doanh nghiệp FDI sẽ rất khó đạt được thỏa thuận đền bù với mỗi cá nhân người sử dụng đất tại nơi muốn đầu tư dự án sản xuất, kinh doanh Đây là một rào cản lớn đối với những doanh nghiệp FDI muốn đầu tư ngoài khu công nghiệp, khu kinh tế tại các lĩnh vực giải trí, giáo dục…
Quản lý đất đai phục vụ cho nhà đầu tư như vậy có sự cải thiện rõ rệt thể hiện ở các chỉ
số tiếp cận đất đai của doanh nghiệp Trong những năm gần đây, chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh của Hải Phòng có những chuyển biến tích cực về cả điểm số và xếp hạng so với các
Trang 8địa phương trên cả nước, trong đó có đóng góp từ điểm số và xếp hạng trong chỉ số tiếp cận đất đai của Hải Phòng (Bảng 2)
Bảng 2: Chỉ số tiếp cận đất đai của Hải Phòng
Nguồn: [16]
Có thể thấy, chỉ số tiếp cận đất đai của Hải Phòng có sự cải thiện đáng kể từ năm 2015 –
2018, tăng 28 bậc, từ xếp hạng thứ 61/63 năm 2015 lên xếp hạng thứ 33/63 vào năm 2018 Tuy vậy, năm 2020 điểm số về tiếp cận đất đai của Hải Phòng giảm từ 6,9 xuống 6,18 và giảm 17 bậc, xếp hạng thứ 44 Hơn nữa, chỉ số tiếp cận đất đai của Hải Phòng luôn thấp hơn so với các địa phương lân cận như Quảng Ninh, Hải Dương từ năm 2015 đến nay Năm 2018, Quảng Ninh vươn lên vị trí số 2 trong chỉ số tiếp cận đất đai; năm 2019, Hải Dương xếp thứ 13 [16] Điều đó chứng tỏ mặc dù có cải thiện, quản lý đất đai vẫn chưa đáp ứng tốt yêu cầu của doanh nghiệp, đặc biệt là nhà đầu tư nước ngoài Đây là một trong những trở ngại của Hải Phòng trong cạnh tranh, thu hút nguồn vốn đầu tư FDI trong thời gian tới
3 BỐI CẢNH MỚI VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ ĐẤT ĐAI ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP FDI TẠI THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
3.1 Bối cảnh mới
Thu hút vốn đầu tư FDI tại Hải Phòng được đặt trong bối cảnh mới trên thế giới cũng như trong nước Trên thế giới, trong khi nhiều quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề trước tác động của đại dịch covid-19 thì Việt Nam, với kết quả kiểm soát, ứng phó dịch bệnh ấn tượng,
đã trở thành điểm đến hấp dẫn đối với các nhà đầu tư nước ngoài Bên cạnh đó, tranh chấp thương mại gay gắt giữa Mỹ và Trung Quốc cũng là yếu tố góp phần gia tăng sự dịch chuyển của các nhà đầu tư từ Trung Quốc sang Việt Nam Các nước đầu tư có thể dịch chuyển chuỗi cung ứng, từ đó di chuyển nguồn vốn đầu tư tại Trung Quốc sang các nước khác để phân tán rủi ro, giảm phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc Đây là xu hướng khách quan đã diễn ra khi chiến tranh thương mại Mỹ - Trung ngày càng gay gắt Dịch covid-19 khiến cho xu hướng này được đẩy mạnh hơn Trong thời gian này, Hải Phòng cũng như các địa phương khác cần chú trọng đầu tư vào những giải pháp dài hạn, chuẩn bị điều kiện tốt nhất cho thời kỳ hậu Covid-19, và tác động của cuộc chiến tranh thương mại Mỹ - Trung Bởi sau dịch Covid-19, các quốc gia đều tích cực thực hiện các biện pháp phục hồi nền kinh tế sẽ dẫn đến sự cạnh tranh gay gắt giữa các quốc gia Đông Nam Á, Châu Á với nhau trong thu hút nguồn vốn đầu tư FDI, từ đó có thể làm dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu Với vị trí địa lý cũng như những điều kiện phát triển kinh tế - xã hội Hải Phòng có nhiều thuận lợi trong thu hút nguồn vốn đầu tư FDI trong thời gian tới Kinh nghiệm thực hiện công nghiệp hóa thành công từ các nước đi trước điển hình như Hàn Quốc, Trung Quốc đều hướng tới xây dựng các khu công nghiệp, đặc biệt các khu công nghiệp công nghệ cao Điều này càng trở nên cấp bách trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ Tư hiện nay Do đó, thu hút vốn đầu tư FDI tại Hải
Trang 9Phòng cần đảm bảo những yêu cầu về thu hút đầu tư công nghệ cao, đảm bảo chuyển đổi
mô hình tăng trưởng kinh tế, sớm hoàn thành sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa cũng như thực hiện thành công Nghị quyết 45 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển thành phố Hải Phòng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045
Xuất phát tình hình trong nước và thế giới, thu hút vốn đầu tư FDI của Hải Phòng càng trở nên quan trọng đối với phát triển kinh tế xã hội địa phương cũng như cả nước Do đó, thu hút vốn đầu tư FDI của thành phố trong thời gian tới cần tập trung trên cả phương diện chất lượng và số lượng, phát huy thế mạnh của Hải Phòng Muốn vậy, Hải Phòng cần thực hiện đồng bộ các giải pháp thu hút vốn đầu tư FDI, trong đó có giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về đất đai
3.2 Giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về đất đai đối nâng cao hiệu quả thu hút vốn đầu tư FDI tại Hải Phòng
Thứ nhất, nâng cao chất lượng quy hoạch, xây dựng kế hoạch sử dụng đất nhằm hướng
tới các nhà đầu tư công nghệ cao Đối với các khu công nghiệp, khu kinh tế, Hải Phòng cần bổ sung quy hoạch các khu nhà ở cho công nhân, đảm bảo về quy mô của các khu nhà ở, đáp ứng nhu cầu của các nhà đầu tư, tạo điều kiện thuận lợi cho công nhân trong sản xuất, sinh hoạt Trước bối cảnh trong nước và thế giới hiện nay cũng như từ bài học kinh nghiệm của các nước
đi trước, Hải Phòng cần đặt trọng tâm thu hút vốn đầu tư với công nghệ cao giai đoạn 2021 – 2030 Do đó, trong quy hoạch, Hải Phòng cần quy hoạch các khu công nghiệp công nghệ cao tại những nơi có vị trí địa lý, giao thông thuận tiện nhằm giảm thiểu, tiết kiệm chi phí cho doanh nghiệp Một số địa phương như Đại Đồng, Đông Phương thuộc huyện Kiến Thụy có thể nối trực tiếp với trục đường Phạm Văn Đồng đã được quy hoạch cụm công nghiệp nhưng chưa có quy hoạch chi tiết cũng như kế hoạch phát triển thành cụm công nghiệp công nghệ cao Do đó, cần mở rộng thêm quy hoạch, kết nối với một số địa điểm thuộc Dương Kinh để hình thành cụm công nghiệp công nghệ cao Nếu được quy hoạch phát triển công nghiệp công nghệ cao, đây sẽ là địa điểm thuận lợi, tiết kiệm chi phí về giao thông do gần đường cao tốc Hà Nội – Hải Phòng và sân bay Cát Bi Trong quy hoạch khu công nghiệp công nghệ cao cần đảm bảo tính liên kết chuỗi giữa những khu được quy hoạch, giữa các ngành, lĩnh vực được định hướng trong quy hoạch
Thứ hai, đẩy mạnh hoạt động phát triển quỹ đất, thu hút đầu tư FDI Trong phát triển
quỹ đất sạch thu hút vốn đầu tư FDI, Hải Phòng cần chú trọng nâng cao hiệu quả, tiến độ công tác giải phóng mặt bằng Khâu định giá đất, bồi thường, hỗ trợ người dân khi Nhà nước thu hồi đất phát sinh nhiều mâu thuẫn, khó khăn nên cần …tăng cường, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý đất đai, có sự phối kết hợp giữa các cơ quan chức năng, tổ chức chính trị xã hội trong toàn hệ thống chính trị thành phố Bên cạnh đó, đối với những hộ gia đình còn chưa di dời khỏi khu công nghiệp, khu kinh tế, thành phố cần có phương án xử lý dứt điểm, hợp lý, đảm bảo hài hòa lợi ích giữa người dân và doanh nghiệp Tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm chi phí thời gian trong việc giao đất, cho thuê đất cũng là một trong những giải pháp Hải Phòng cần chú trọng trong thời gian tới
Thứ ba, cần có cơ chế khuyến khích, hỗ trợ với các dự án thu hút vốn FDI ngoài khu kinh
tế, khu công nghiệp thuộc các lĩnh vực giải trí, giáo dục… Một mặt, các cơ quan chức năng thực hiện công tác quản lý nhà nước về đất đai tại Hải Phòng cần có những phản hồi, kiến nghị với Trung ương để làm rõ hơn điều 73 của Luật Đất đai, kiến nghị sửa đổi Luật cho phù
Trang 10hợp Mặt khác, Hải Phòng cần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai, phát huy vai trò của các tổ chức chính trị xã hội trong vận động người sử dụng đất thực hiện thỏa thuận với các chủ đầu tư Đồng thời, chính quyền thành phố cần có biện pháp xử lý kịp thời với tình trạng đầu cơ quyền sử dụng đất, gây khó khăn cho các chủ đầu tư trong quá trình thỏa thuận đền bù tại nơi muốn đầu tư dự án sản xuất, kinh doanh
Thứ tư, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm trong sử dụng
đất của các doanh nghiệp FDI Bên cạnh những cơ chế khuyến khích, hỗ trợ nhằm thu hút nguồn vốn đầu tư FDI, chính quyền thành phố Hải Phòng cần tiếp tục tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm trong sử dụng đất đai của các doanh nghiệp FDI Hoạt động này không làm giảm tính hấp dẫn của môi trường đầu tư, ngược lại còn xây dựng được môi trường kinh doanh hiện đại, công bằng giữa các doanh nghiệp FDI cũng như giữa các doanh nghiệp thuộc mọi khu vực kinh tế trên địa bàn thành phố Một môi trường đầu tư kinh doanh tuân thủ nghiêm túc những quy định pháp luật sẽ là môi trường thu hút các nhà đầu tư, đặc biệt các nhà đầu tư lớn trên thế giới
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Ban quản lý khu kinh tế Hải Phòng (2021), Báo cáo số 1671/BC-BQL, ngày 20/4/20212021 của Ban quản
lý khu kinh tế Hải Phòng về tình hình hoạt động của các khu kinh tế và các khu công nghiệp tháng
04 năm 2021
2 Ban quản lý khu kinh tế Hải Phòng (2021), Báo cáo số 550/BC-BQL ngày 05/2/2021 của Ban quản lý khu kinh tế Hải Phòng về tình hình hoạt động, mục tiêu thu hút đầu tư năm 2021 vào các khu công nghiệp, khu kinh tế trên địa bàn thành phố
3 Cục thống kê thành phố Hải Phòng (2019), Niên giám thống kê thành phố Hải Phòng 2018, Nxb Thống kê
4 Cục thống kê thành phố Hải Phòng (2020), Niên giám thống kê thành phố Hải Phòng 2019, Nxb Thống kê
5 Đảng cộng sản Việt Nam, Thành ủy Hải Phòng (2020), Văn kiện đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố Hải Phòng lần thứ XVI, nhiệm kỳ 2020 – 2025
6 Sở Xây dựng Hải Phòng (2020), Kết luận số 02/KL-TTrSXD, ngày 19/02/2020 của Thanh tra sở Xây dựng thành phố Hải Phòng về việc thanh tra việc quản lý quy hoạch xây dựng và quản lý chất lượng công trình đối với Khu Công nghiệp An Dương do công ty TNHH Liên hợp Đầu tư Thâm Việt và một số doanh nghiệp sản xuất trong Khu công nghiệp làm chủ đầu tư.
7 Sở Kế hoạch và Đầu tư Hải Phòng (2020), Công văn số 142/KHĐT-KTĐN, ngày 22/02/2021 của Sở Kế hoạch và Đầu tư Hải Phòng về việc báo cáo cập nhật tình hình đầu tư nước ngoài năm 2029
8 Sở Kế hoạch và Đầu tư Hải Phòng (2020), Công văn số 517/KHĐT-KTĐN, ngày 11/03/2020 của Sở Kế hoạch và Đầu tư Hải Phòng về việc báo cáo tình hình đầu tư nước ngoài năm 2020 tại Thành phố Hải Phòng
9 Sở Tài nguyên và Môi trường Hải Phòng (2018), Báo cáo số 247/BC-STNMT ngày 24/12/2018 của Sở Tài nguyên và Môi trường về việc thực hiện chính sách pháp luật về quy hoạch, quản lý, sử dụng đất đai tại đô thị từ khi có Luật đất đai năm 2013 có hiệu lực đến hết năm 2018
10 Tình hình kinh tế - xã hội thành phố Hải Phòng năm 2020, https://thongkehaiphong.gov.vn/thong-tin-kinh-te-xa-hoi/tinh-hinh-kinh-te-xa-hoi-thanh-pho-hai-phong-thang-12-12-thang-nam-2020-262 html, cập nhật thứ Ba, 29/12/2020 15:42