Thách thức của việt nam khi gia nhập công ước nhân quyền quốc tế thông qua một số công ước nhân quyền quốc tế mà việt nam đã gia nhập

Hai luồng tư tưởng này về quyền con người cho tới hiện nay vẫn còn gây tranh cãi bởi việc phân định tính đúng sai là vấn đề khó khăn khi quyền con người là phạm trù phúc tạp, nó liên qua

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

Tiểu luận cuối kỳ

Thách thức của Việt Nam khi gia nhập công ước nhân quyền quốc tế thông qua một số công ước nhân quyền quốc

tế mà Việt Nam đã gia nhập

Giảng viên : TS Ngô Thị Minh Hương

Sinh viên :

Ngày sinh :

Học phần : CAL3012 - Lý luận và pháp luật về

Quyền con người

Hà Nội – 11/2021

M c l c ục lục ục lục

Chương 1 Những vấn đề lý luận về Quyền con người 3

1.1 Khái niệm về quyền con người 3

1.2 Đảm bảo quyền con người 4

Chương 2 Nhà nước Việt Nam đối với đảm bảo quyền con người 5

2.1 Thực trạng pháp luật về đảm bảo quyền con người 5

2.2 Thách thức của Việt Nam khi tham gia các công ước quốc tế về quyền con người 7

Chương 3 Kết luận 10

Tài liệu tham khảo 12

Chương 1 Những vấn đề lý luận về Quyền con người 1.1 Khái niệm về quyền con người

Từ phương diện “Pháp quyền tự nhiên” (Natural rights), “nhân quyền là những quyền bẩm sinh, vốn có của con người”1 Đó là “quyền tự nhiên và cố hữu của con người”2, là những đặc quyền được các quy tắc điều khiển mà con người giữ riêng lấy trong các quan

hệ của mình với những cá nhân và chính quyền” 3.Theo quan điểm này, con người có các quyền tự do, bình đẳng và tư hữu Đó là các quyền bẩm sinh, vốn có được bắt nguồn từ

“bản chất muôn đời và bất biến của con người”4 Trách nhiệm của nhà nước là phải bảo đảm các quyền tự nhiên cho các công dân của họ

Từ phương diện pháp lý, Văn phòng Cao ủy LHQ định nghĩa: “Quyền con người là những đảm bảo pháp lý toàn cầu (universal legal guarantees) có tác dụng bảo vệ các cá nhân và các nhóm chống lại những hành động hoặc sự bỏ mặc làm tổn hại đến nhân phẩm, sự được phép và tự do cơ bản của con người”5 Theo đó, quyền con người là tất cả những gì mà nhà nước thông qua pháp luật để quy định cho cá nhân, chỉ những gì pháp luật cho phép tự do làm hay không làm thì mới là quyền con người

Hai luồng tư tưởng này về quyền con người cho tới hiện nay vẫn còn gây tranh cãi bởi việc phân định tính đúng sai là vấn đề khó khăn khi quyền con người là phạm trù phúc tạp, nó liên quan đến nhiều ngành khoa học: Luật học, xã hội học, triết học, Mặc dù quyền con nguời có nguồn gốc tự nhiên hay pháp lí thì thực tế vẫn cho thấy rằng quyền này vẫn phải được ghi nhận và đảm bảo thực hiện dưới những hình thức pháp lý cụ thể của từng quốc gia Từ đó, pháp luật là công cụ quan trọng để pháp điển hóa các quyền tự nhiên của con người, đồng thời là phương tiện quan trọng để đảm bảo thực hiện các quyền đó

1 Viện Ngôn ngữ học (1999), Đại từ điển tiếng Việt, Nxb Văn hóa thông tin, Hà Nội, trang 1239

2 United Nations (1994), Humand Rights – Question and answer, Geneva, trang 6

3 Jacques Mourgon (1995), Quyền con người ,trang 12

4 Đinh Văn Mậu, Phạm Hồng Thái (1997), Lịch sử các học thuyết chính trị - pháp lý, NXB Thành phố Hồ Chí Minh,

trang 80

5 United Nations, UNHCHR, Freequently Asked Question on a Human Rights – based Approach to Development

Cooperation, New York and Geneva, 2006, trang 8

1.2 Đảm bảo quyền con người

Ở Việt Nam, bảo đảm Quyền con người được khẳng định trong Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011 – 2020 của Đảng, đó là: “phải đảm bảo quyền con người, quyền công dân và các điều kiện để mọi người được phát triển toàn diện”; “Nhà nước tôn trọng

và bảo đảm quyền con người, quyền công dân”6 Thuật ngữ quyền con người tiếp tục được ghi nhận trong Hiến pháp 2013, “Nhà nước bảo đảm và phát huy quyền làm chủ của nhân dân; công nhận, tôn trọng, bảo vệ và đảm bảo quyền con người, quyền công dân” (Điều 3) Qua đó có thể nhận thấy rằng, vai trò và tầm quan trọng của việc đảm bảo quyền con người là rất lớn đồng thời chỉ ra nghĩa vụ của nhà nước là phải tôn trọng và bảo đảm quyền con người

Nhà nước thực hiện nghĩa vụ đảm bảo quyền con người thông qua việc ban hành chính sách, pháp luật về quyền con người, xây dựng và củng cố các thiết chế bảo vệ quyền con người, huy động sự tham gia của các tổ chức chính trị xã hội trong đảm bảo quyền con người, tuyên truyền giáo dục và nâng cao nhận thức và hợp tác quốc tế về quyền con người Vươn xa hơn ra khỏi phạm vi quốc gia, để nhằm đảm bảo quyền con người, các quốc gia đã và đang nỗ lực hợp tác nhằm đẩm bảo quyền con người toàn cầu Các hội nghị quốc tế được tổ chức, các tổ chức quốc tế dần được hình thành, các điều ước quốc tế

về quyền con người ngày càng có thêm nhiều quốc gia tham gia ký kết và nổ lực thực hiện

6 Đảng Cộng sản Việt Nam (2011), Văn kiện ĐẠi hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, trang 85

Chương 2 Nhà nước Việt Nam đối với đảm bảo quyền con người

2.1 Thực trạng pháp luật về đảm bảo quyền con người

Những năm đầu 80 của thế kỷ thứ XX, khi đất nước vừa thoát khỏi chiến tranh, gặp muôn vàn khó khăn trên tất cả các lĩnh vực, đặc biệt là kinh tế khi bị cấm vận thương mại, Việt Nam đã chủ động gia nhập các điều ước quốc tế quan trọng về quyền con người Ngay trong năm 1982, Việt Nam đăng ký trở thành thành viên của 4 công ước quốc tế quan trọng của Liên hiệp quốc về quyền con người bao gồm: Công ước về các quyền dân sự và chính trị (1966); Công ước về các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa (1966); Công ước về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ (1979); Công ước

về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt chủng tộc (1969)

Ngay sau đó, đến nay Việt Nam đã trở thành thành viên của hầu hết các công ước quốc

tế quan trọng khác liên quan đến nhân quyền như: Công ước về quyền trẻ em (1989) và hai nghị định thư bổ sung về trẻ em trong xung đột vũ trang và chống sử dụng trẻ em trong các hoạt động mại dâm và tranh ảnh khiêu dâm; Công ước về quyền của người khuyết tật (2006); Công ước chống tra tấn và các hình thức đối xử hoặc trừng phạt tàn bạo, vô nhân đạo hoặc hạ nhục con người

Liên quan đến việc bảo vệ quyền con người và luật nhân đạo quốc tế, Việt Nam cũng tích cực tham gia vào hầu hết các công ước như Nghị định thư bổ sung Công ước

Giơ-ne-vơ về bảo hộ nạn nhân trong các cuộc xung đột quốc tế; Công ước quốc tế về ngăn ngừa

và trừng trị tội ác diệt chủng (1948); Công ước quốc tế về ngăn chặn và trừng trị tội ác A-pác-thai (1973); Công ước quốc tế về không áp dụng những hạn chế luật pháp đối với các tội phạm chiến tranh và tội ác chống nhân loại (1968); Công ước về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia (2000)…

Sau khi trở thành thành viên Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) năm 1994, Việt Nam đã tham gia 20 công ước về quyền lao động như Công ước về tuổi tối thiểu của trẻ em được tham gia vào lao động công nghiệp; Công ước về trả công bình đẳng giữa lao động nam

và nữ; Công ước về không phân biệt đối xử trong việc làm và nghề nghiệp; Công ước về

lao động cưỡng bức hoặc bắt buộc; Công ước về chính sách việc làm; Công ước về lao động hàng hải v.v

Đặc biệt, năm 2019, Quốc hội đã thông qua Bộ luật Lao động (sửa đổi) với nhiều quy định mới bảo đảm tốt hơn quyền của người lao động và gia nhập Công ước 98 của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) về quyền thương lượng tập thể Công ước 98 là 1 trong 8 công ước cốt lõi của ILO trong khuôn khổ các nguyên tắc và quyền cơ bản trong lao động Đây là công ước mang tính bản lề, trở thành một cấu phần quan trọng của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, như CPTPP (Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương) hay FTA giữa Việt Nam và EU, cũng như trong phần lớn chính sách về trách nhiệm xã hội doanh nghiệp của các công ty đa quốc gia

Với tất cả tinh thần trách nhiệm của mình, Việt Nam đã và đang thực hiện nghiêm túc các nghĩa vụ đối với các công ước quốc tế về quyền con người mà Việt Nam đã tham gia, trong đó có nghĩa vụ nội luật hóa, xây dựng cơ chế pháp luật quốc gia phù hợp với các quy định của Công ước Trong vòng 10 năm, từ năm 2010, Việt Nam đặt nhiều trọng tâm trong việc hoàn thiện thể chế, chính sách pháp luật quốc gia đặc biệt về quyền dân sự và chính trị trên cơ sở tôn trọng nguyên tắc bình đẳng, không phân biệt đối xử, tạo tiền đề cho việc bảo đảm và phát huy các quyền của người dân trên từng lĩnh vực cụ thể như Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24-5-2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020, Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 2-6-2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020… Hiến pháp năm 2013 đánh dấu bước tiến quan trọng của Việt Nam trong nhận thức về quyền con người cũng như trách nhiệm của Nhà nước, các tổ chức, cá nhân trong việc công nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân trên tất cả các lĩnh vực Trên cơ sở các quy định của Hiến pháp năm 2013, nhiều văn bản quy phạm pháp luật thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau đã được sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ hoặc ban hành mới, trong đó bao gồm các nội dung về quyền con người, quyền công dân Chỉ tính từ tháng 1-2014 đến nay, đã có khoảng hơn 100 luật, pháp lệnh được Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua, trong đó có nhiều luật quan trọng về quyền con

người, chẳng hạn như: Bộ luật Hình sự năm 2015; Bộ luật Dân sự năm 2015; Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015; Bộ luật Dân sự năm 2015; Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam năm 2015; Luật Tiếp cận thông tin năm 2016; Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016; Luật Báo chí năm 2016; Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017; Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2017; Luật An ninh mạng năm 2018; Luật Tố cáo năm 2018; Luật Đặc xá năm 2018 Các đạo luật này quy định đầy đủ, rõ ràng hầu hết các quyền dân sự và chính trị; các cơ chế bảo đảm và phát huy các quyền này tại Việt Nam

2.2 Thách thức của Việt Nam khi tham gia các công ước quốc tế về quyền con người

Không thế phủ nhận những nỗ lực và thành quả mà Việt Nam đã đạt được trong lĩnh vực về đảm bảo quyền con người Tuy có tham gia những công ước quốc tế về quyền con người nhưng trên thực tế vẫn tồn tại vấn đề Việt Nam vi phạm quyền con người khi đứng trước Ủy ban Nhân quyền

Những vấn đề quyền con người nổi bật nhất trong nước vẫn là: sự hạn chế nghiêm ngặt của chính quyền đối với quyền chính trị của công dân, đặc biệt là quyền của công dân trong việc thay đổi chính quyền của mình; tăng cường các biện pháp hạn chế quyền tự do dân sự của công dân; và sự tham nhũng trong hệ thống tòa án và cảnh sát

Do hoàn cảnh lịch sử, trong một thời gian dài, Việt Nam là quốc gia kém phát triển, phải đương đầu với nhiều cuộc chiến tranh bảo vệ đất nước mà hậu quả là nền kinh tế kiệt quệ, môi trường bị tàn phá, nguồn lực bị hạn chế, ảnh hưởng tới việc thực hiện nhiều mục tiêu tốt đẹp trong chính sách xã hội liên quan đến quyền con người Với những kết quả phát triển kinh tế - xã hội tích cực trong thời gian gần đây, Việt Nam đã nổ lực từng bước đẩy mạnh việc tôn trọng, bảo vệ và bản đảm quyền con người Do mới thoát khỏi nhóm quốc gia nghèo và lạc hậu, trở thành quốc gia có mức thu nhập trung bình thấp nên Việt Nam vẫn còn gặp nhiều khó khăn Nguồn lực của đất nước còn hạn chế trong khi đó lại phải phân bổ sử dụng cho việc thực hiện rất nhiều nhu cầu khác về kinh tế - xã hội trong đó có việc bảo đảm quyền con người

Mặc khác, khuôn khổ pháp luật về quyền con người ở Việt Nam vẫn đang trong quá trình hoàn thiện Năng lực tổ chức thực hiện pháp luật còn hạn chế do đây là vấn đề cần

có sự đầu tư lớn và nhiều thời gian Trong bối cảnh đó, các điều kiện cần và đủ để đảm bảo pháp luật đi vào cuộc sống một cách hiệu quả không phải lúc nào cũng được đảm bảo đầy đủ đã ảnh hưởng tới việc đạt được những mục tiêu đề ra Hiểu biết và ý thức chấp hành pháp luật của người dân chưa cao đã ảnh hưởng không nhỏ tới việc thực hiện hiệu quả pháp luật và Công ước

Do mức độ phát triển kinh tế - xã hội chưa đồng đều giữa các vùng và các nhóm dân

cư, Việt Nam đang phải đối mặt với vấn đề thiếu hụt các nguồn lực dành cho phát triển, đặc biệt trong việc triển khai các chính sách hỗ trợ và bảo đảm các quyền của các nhóm yếu thế, dễ bị tổn thương trong xã hội Những rủi ro về biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh và các vấn đề an ninh phi truyền thống khác, mà đối tượng chịu tác động nặng nề nhất chính là các nhóm yếu thế, vẫn là một thách thức không nhỏ đối với Việt Nam Do thiếu hụt nguồn lực, nên mặc dù đã có nhiều cố gắng nhưng tầm bao phủ của hệ thống an sinh xã hội hiện nay còn khiêm tốn đã gây ảnh hưởng đến việc hưởng thụ đầy đủ các quyền của người dân

Giáo dục về quyền con người, quyền công dân trong các cấp học, mặc dù đã được quan tâm và đẩy mạnh nhưng so với yêu cầu vẫn còn khoản cách nhất định Nội dung giảng dạy về quyền con người nói chung và các quyền cụ thể còn đơn giản và chưa phù hợp với cấp học và độ tuổi, phần lớn mới chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin, nội dung các quy định pháp luật

Một số phong tục, tập quán lạc hậu đang tồn tại đã cản trở phụ nữ và một số đối tượng

dễ bị tổn thương như trẻ em, người khuyết tật, người dân tộc thiểu số trong việc chủ động bảo vệ các quyền của chính mình Tư tưởng trọng nam khinh nữ, bạo lực trong gia đình vẫn tồn tại, nhất là ở những nơi có trình độ dân trí thấp Những vấn nạn này không chỉ ảnh hưởng đến từng người dân trong việc hưởng thụ các quyền mà còn là thách thức đối với các cơ quan nhà nước trong việc xây dựng và triển khai các chính sách nhằm cải thiện đời sống vật chất, tinh thần của người dân

Những biến động của tình hình khu vực và quốc tế như các cuộc chiến tranh, xung đột

vũ trang tại một số khu vực, chủ nghĩa cực đoan, khủng bố diễn ra nhiều nơi trên thế giới, suy thoái kinh tế, công nghệ thông tin phát triển với tốc độ cao…đang có những tiêu cực tới Việt Nam Những thách thức này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp tới mỗi người dân mà còn làm phân tán nguồn lực của đất nước, làm giảm hiệu quả các chính sách khuyến khích và thúc đẩy phát triển quyền dân sự, chính trị

Chương 3 Kết luận

Những kết quả Việt Nam đạt được đã làm cho nhân quyền ở Việt Nam trở thành tài sản chung của xã hội, được LHQ và nhiều chính phủ, tổ chức quốc tế, chuyên gia trên các lĩnh vực đánh giá rất cao Đặc biệt, từ năm 2020 đến nay, việc Đảng, Nhà nước, Quốc hội, Chính phủ Việt Nam bằng mọi biện pháp bảo vệ tính mạng con người trước đại dịch Covid-19 đã khẳng định rõ ràng về thành tựu, chủ trương nhất quán, toàn diện này David Hutt - nhà báo phụ trách chuyên mục Ðông Nam Á, vốn thiếu thiện chí với Việt Nam cũng đã phải thừa nhận trên BBC: “Trong khủng hoảng vừa qua do đại dịch virus corona, Đảng Cộng sản Việt Nam đã hành động có trách nhiệm, đặt người dân làm mối quan tâm hàng đầu… Phản ứng của Chính phủ Việt Nam với đại dịch Covid-19 gần giống như những cái mà chính trị thật sự nên làm”

Với vai trò kép là Chủ tịch ASEAN và Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hiệp quốc, Việt Nam sẽ đứng trước nhiều cơ hội rộng mở nhưng đồng thời cũng là thách thức cần phải thể hiện mình hơn nữa trong việc bảo đảm và thực thi những quyền liên quan đến yếu tố con người Điều này cần sự chung tay, vào cuộc của các cơ quan từ trung ương đến địa phương, cũng như sự tham gia tích cực của các doanh nghiệp, hiệp hội và mỗi người dân

Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện các chính sách, văn bản pháp luật nhằm đảm bảo ngày càng tốt hơn quyền con người đi đôi với việc kiện toàn các cơ quan bảo vệ pháp luật Tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính, đẩy mạnh thực hiện quy chế dân chủ cơ sở, phát huy quyền dân chủ của Nhân dân trên cơ sở pháp luật Đẩy mạnh tuyên truyền, vận động Nhân dân thực hiện tốt các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, các phong trào thi đua yêu nước Xây dựng và củng cố hệ thống chính trị ở cơ sở đảm bảo thực hiện tốt các chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước về dân tộc, tôn giáo Tăng cường công tác quản lý báo chí, xuất bản; kiểm soát chặt chẽ an ninh thông tin, quản lý internet, tích cực đấu tranh ngăn chặn việc tán phát tài liệu, tin tức xuyên tạc, thù địch về dân chủ, nhân quyền ở nước ta