Xử lý thông tin trong chương trình “vì an ninh tổ quốc” phát trên sóng đài tiếng nói việt nam (khảo sát từ tháng 6 đến tháng 12 năm 2017)

Đây chính là những lý do khiến tác giả chọn đề tài “Xử lý thông tin trong chương trình “Vì an ninh Tổ quốc” phát trên sóng Đài Tiếng nói Việt Nam khảo sát từ tháng 6 đến tháng 12 năm 201

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

VƯƠNG ĐOÀN DŨNG

XỬ LÝ THÔNG TIN TRONG CHƯƠNG TRÌNH

“VÌ AN NINH TỔ QUỐC” PHÁT TRÊN SÓNG

ĐÀI TIẾNG NÓI VIỆT NAM (Khảo sát từ tháng 6 đến tháng 12 năm 2017)

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

HÀ NỘI - 2020

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

VƯƠNG ĐOÀN DŨNG

XỬ LÝ THÔNG TIN TRONG CHƯƠNG TRÌNH

“VÌ AN NINH TỔ QUỐC” PHÁT TRÊN SÓNG

ĐÀI TIẾNG NÓI VIỆT NAM (Khảo sát từ tháng 6 đến tháng 12 năm 2017)

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

Ngành : Báo chí học

Mã số : 8 32 01 01

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS, TS Đinh Thị Thu Hằng

HÀ NỘI - 2020

LUẬN VĂN ĐÃ ĐƯỢC CHỈNH SỬA

THEO Ý KIẾN CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

PGS,TS LƯU VĂN AN

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của tôi Các số liệu và trích dẫn trong luận văn là trung thực Các kết quả nghiên cứu của luận văn không trùng lặp, sao chép với bất kỳ công trình nào khác

Tác giả luận văn

Vương Đoàn Dũng

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1: Tổng hợp nguồn xử lý thông tin của phóng viên chương trình “Vì an ninh Tổ quốc” 42Bảng 2.2: Tổng hợp thời lượng xem chương trình “Vì an ninh Tổ quốc” của thính giả phát thanh 64

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XỬ LÝ THÔNG TIN TRONG CHƯƠNG TRÌNH PHÁT THANH 16

1.1.Một số vấn đề về thông tin trong chương trình phát thanh 16

1.2 Các yếu tố của xử lý thông tin trong chương trình phát thanh 24

Chương 2: THỰC TRẠNG XỬ LÝ THÔNG TIN TRONG CHƯƠNG TRÌNH “VÌ AN NINH Tổ quốc” CỦA ĐÀI TIẾNG NÓI VIỆT NAM 36

2.1 Giới thiệu về chương trình “Vì an ninh Tổ quốc” 36

2.2 Ưu điểm của xử lý thông tin và những nguyên nhân trong việc xử lý thông tin của phóng viên chương trình “Vì an ninh Tổ quốc” 40

2.3 Những hạn chế và nguyên nhân trong việc xử lý thông tin của phóng viên chương trình “Vì an ninh Tổ quốc” 70

Chương 3: NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG XỬ LÝ THÔNG TIN TRONG CHƯƠNG TRÌNH “VÌ AN NINH TỔ QUỐC” CỦA ĐÀI TIẾNG NÓI VIỆT NAM 84

3.1 Những vấn đề đặt ra 84

3.2 Những giải pháp về xử lý thông tin trong chương trình “Vì an ninh Tổ quốc” 89

3.3 Một số đề xuất, kiến nghị 98

KẾT LUẬN 102

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 105 PHỤ LỤC

Xuất phát từ đặc điểm, chức năng cũng như tính đại chúng của phát thanh trong việc định hướng, giáo dục, tuyên truyền đến đông đảo quần chúng nhân dân, từ tháng 12/1965 Bộ Công an đã phối hợp cùng Đài tiếng nói nhân dân Việt

Nam cho ra đời chương trình “Vì an ninh Tổ quốc” trên sóng phát thanh Nhiệm

vụ của chương trình phát thanh “Vì an ninh Tổ quốc” lúc bấy giờ là thông tin, tuyên truyền, động viên tinh thần chiến đấu của quân và dân ta trên mặt trận bảo

vệ an ninh trật tự ở miền Bắc; cổ vũ phong trào “diệt ác, phá kìm, mở rộng vùng giải phóng” của đồng bào, chiến sỹ miền Nam

Sau ngày đất nước thống nhất, chương trình “Vì an ninh Tổ quốc” bám

sát các nhiệm vụ chiến lược: xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; tiếp tục tập trung tuyên truyền các mặt công tác công an đấu tranh chống các bọn tội phạm, giữ gìn

an ninh trật tự, xây dựng các lực lượng công an nhân dân trong sạch, vững mạnh

và đẩy mạnh phong trào quần chúng bảo vệ an ninh Tổ quốc

Trong giai đoạn hiện nay, các thế lực thù địch luôn tìm cách xuyên tạc chống phá ta trên nhiều lĩnh vực, trong đó tập trung nhiều vào lĩnh vực báo chí,

2

chúng thành lập các đài phát thanh sản xuất nhiều chương trình nhằm bôi nhọ Đảng, uy tín, danh dự của các vị lãnh đạo Đảng và Nhà nước ta Bên cạnh đó, các loại tội phạm về trật tự an toàn xã hội ngày càng có chiều hướng gia tăng và hoạt động táo bạo hơn, làm ảnh hưởng không nhỏ đến việc duy trì sự ổn định và phát

triển của đất nước ta Vì thế, chương trình “Vì an ninh Tổ quốc” ngày càng phải

thể hiện tầm quan trọng và phát huy vai trò, chức năng nhiệm vụ của mình trong tình hình mới

Song song với các loại hình báo chí khác của lực lượng Công an nhân dân như báo in, phát thanh, báo mạng, chuyên san, chuyên đề, tạp chí mà điển hình

là chương trình “Vì an ninh Tổ quốc” đã hoàn thành một cách xuất sắc vai trò,

chức năng nhiệm vụ được Đảng và ngành Công an giao phó

Kể từ ngày chính thức đi vào hoạt động cho đến nay, chương trình

chương trình “Vì an ninh Tổ quốc” không chỉ phát sóng ở Đài Tiếng nói Việt

mà còn được sản xuất và phát sóng ở nhiều đài phát thanh và truyền hình trên

khắp cả nước Hiện nay, ở 63 tỉnh, thành đều có chương trình chương trình “Vì

an ninh Tổ quốc” do Công an các tỉnh phối hợp cùng đài phát thanh và truyền

hình địa phương thực hiện Những năm qua, các chương trình này đã đạt được nhiều kết quả rất đáng ghi nhận, phục vụ đắc lực mọi mặt công tác của công an các tỉnh, thành cả nước

Trong những năm qua, chương trình chương trình “Vì an ninh Tổ quốc”

đã đăng tải nhiều thông tin về các hoạt động thực hiện giữ gìn an ninh trật tự của đất nước, các hoạt động giao lưu văn hóa, thể dục, thể thao trong lực lượng Công an; phản ánh những sự kiện nổi bật về tình hình an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội hàng tuần Chương trình cũng đã vạch trần các phương thức, thủ đoạn hoạt động của bọn tội phạm để từ đó công chúng có thể nhận biết, phòng tránh, đồng thời hỗ trợ lực lượng Công an trong công tác đấu tranh, bài trừ các loại tội phạm

3

Về nội dung, chương trình chương trình “Vì an ninh Tổ quốc” sử dụng

các thể loại khá phong phú như tin tức, phóng sự, điều tra, gương người tốt việc tốt Một số chương trình mới đã được đưa vào sản xuất, phát sóng như các chuyên mục “Hồ sơ tội phạm”, “113 Online” với tính chất mới lạ, hấp dẫn, có tính định hướng, giáo dục cao, phù hợp với nhu cầu của đông đảo công chúng và

đã thu hút một lượng không nhỏ thính giả cả nước quan tâm theo dõi

Về cơ bản, chương trình chương trình “Vì an ninh Tổ quốc” đã có sự

thống nhất chung Tuy nhiên, do điều kiện địa lý, tự nhiên, đòi sống, dân cư của từng địa phương có những điểm khác nhau nên các chương trình phát thanh ở từng khu vực, từng địa phương có nhiều điểm chưa hoàn toàn giống nhau Một số địa phương đã sản xuất được những chương trình thực sự có chất lượng, thu hút được đông đảo người xem Tuy nhiên, cũng còn không ít địa phương sản xuất ra các chương trình không hấp dẫn do chất lượng chương trình chưa cao, chưa đạt yêu cầu đề ra, công chúng chưa quan tâm đón xem

Tuy nhiên, báo chí hoạt động dựa vào nguồn tin Mối quan hệ khăng khít

cơ bản giữa báo chí và các nguồn tin có quyền lực Stuart Hall là người theo quan điểm Macxit phương tây cho rằng “khái niệm đầu tiên” (thông tin gốc), hay

“chuẩn mực đạo đức” của một thực tế xã hội do quyền lực và giai cấp thống trị đề

ra Điều đó có nghĩa là những “khái niệm (thông tin) đầu tiên” của một vấn đề

được hình thành qua mối quan hệ của nhà báo và người có quyền lực (người nắm giữ thông tin) Và thông tin đầu tiên đó trở thành tin tức qua sự kết cấu, tái dựng của phóng viên, tạo ra một chủ đề để thảo luận trên báo chí và công chúng Như vậy, báo chí được cung cấp thông tin và chịu sự chỉ đạo của mối quan hệ với các cấp quyền lực trong quá trình sản xuất tin, đưa các ý kiến của mọi cấp quyền lực

trong xã hội tới công chúng Chính vì lẽ đó mà báo chí là “người cấu kết thông tin thứ hai” bị phụ thuộc vào “thông tin đầu tiên” (các cấp quyền lực) để sản xuất

sự “đồng thuận” trong xã hội

4

Vậy, từ những lý do nêu ra, thì những câu hỏi được đặt ra là: Xác định

góc độ đưa tin trong chương trình “Vì an ninh Tổ quốc” như thế nào để có những

cách làm mới, có ý nghĩa xã hội, tạo được sự thu hút, hấp dẫn, trên cơ sở đảm bảo tính chân thực, khách quan? Xác định phương pháp xử lý thông tin làm sao để đảm bảo không trùng lắp với các chương trình của các đài khác nhau, để chương trình có một phong cách riêng trên một tổng thể hài hòa của cả một kênh thông tin tổng hợp trên cả nước? Những vấn đề này rất quan trọng với chương trình

phát thanh “Vì an ninh Tổ quốc” nói riêng, nhưng cũng có ý nghĩa chung cho các chương trình Phát thanh “Vì an ninh Tổ quốc” trên các sóng đài trong cả nước

Đây chính là những lý do khiến tác giả chọn đề tài “Xử lý thông tin trong chương trình “Vì an ninh Tổ quốc” phát trên sóng Đài Tiếng nói Việt Nam (khảo sát từ tháng 6 đến tháng 12 năm 2017)” với mục đích phân tích cách xử

lý thông tin trong các chương trình của Đài tiếng nói Việt Nam hiện nay

2.Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

2.1 Các công trình nghiên cứu về chương trình phát thanh

Bàn về chương trình phát thanh nói chung đã có một số công trình nghiên cứu, tiêu biểu là: cuốn Báo phát thanh, 2002 của Học viện Báo chí và Tuyên truyền phối hợp với Đài Tiếng nói Việt Nam biên soạn có chương Chương trình phát thanh do tác giả Vũ Thúy Bình viết, cuốn Lý luận báo phát thanh, 2003, NXB Văn hóa - Thông tin, Hà Nội của PGS, TS Đức Dũng; cuốn Phát thanh trực tiếp, của GS.TS Vũ Văn Hiền và TS Đức Dũng, Nxb Văn hóa - Thông tin, 2003; cuốn Báo phát thanh, lý thuyết và kĩ năng cơ bản, Nxb Chính trị - Hành chính

2013 của TS Đinh Thị Thu Hằng Các công trình này đã đưa ra những lý luận chung về chương trình phát thanh như đặc điểm, phương thức tổ chức sản xuất, quy trình sản xuất… Đây chính là căn cứ để tôi xác định một số cơ sở lý luận, làm điểm tựa cho đề tài của mình

Thạc sĩ Vũ Thúy Bình trong cuốn “Báo chí những điểm nhìn từ thực tiễn” (tập 1) có viết: “Thính giả và quá trình sản xuất chương trình phát thanh: Đây là

5

yêu cầu hang đầu trong việc nâng cao chất lượng chương trình phát thanh Bởi nếu một chương trình phát thanh hiện đại chỉ phát những vấn đề có sẵn theo kiểu tôi nói gì bạn nghe nấy thì không khác gì so với kiểu của phát thanh truyền thống Do đó, muốn nâng cao chất lượng chương trình phát thanh, thì người làm chương trình trước tiên phải hiểu được thính giả muốn gì ở họ”

Trong cuốn “Báo phát thanh những điểm nhìn từ thực tiễn” (tập 2) thì tác giả Vũ Thúy Bình có đưa ra một số tiêu chí về việc nâng cao chất lượng chương

trình phát thanh cần thiết phải đủ 5 yếu tố: Đối tượng, nội dung, hình thức thể hiện, quy trình sản xuất và công tác đào tạo báo phát thanh

Còn đối với tác giả Đinh Thị Thu Hằng, khi bàn về chất lượng chương trình, lại có sự tiếp thu, khái quát hóa và phát triển các quan điểm của

V.V.Xmirnốp và các học giả đi trước Cụ thể là cuốn: “Báo phát thanh - Lý thuyết và kĩ năng cơ bản”, tại nội dung nói về khâu tổ chức sản xuất chương trình phát thanh” tác giả đã nêu ra khái niệm chương trình phát thanh, chỉ ra

những đặc điểm chung của một chương trình phát thanh hiện đại

Trong cuốn “Đài Tiếng nói Việt Nam - 15 năm đổi mới nội dung chương trình” (1986 - 2000), của tác giả Vinh Trà đã khái quát được một cách cơ bản các bước phát triển của Đài Tiếng nói Việt Nam Nhờ sự thay đổi về chủ trương đến hành động đã khiến cho phát thanh nước nhà đã tiến một bước dài về chất và lượng các chương trình

Cuốn “Báo phát thanh” tập thể tác giả Phân viện Báo chí và Tuyên truyền (2002), NXB Văn hóa thông tin Hà Nội: “Báo phát thanh trong xã hội hiện đại”, nói một cách tổng quan về việc phát triển và yêu cầu cần thay đổi của báo phát thanh trong xã hội khi truyền thông đa chiều đã bắt đầu xuất hiện và phát triển mạnh mẽ, khiến cho phát thanh nếu muốn tồn tại và phát triển phải nằm trong guồng quay của sự thay đổi toàn diện về chất và lượng

Còn trong bài báo “Mấy vấn đề về công chúng phát thanh hiện đại”, của tác giả TS Phạm Thị Thanh Tịnh, số tháng 9 năm 2008, www.songtre.vn, Học

6

viện Báo chí và Tuyên truyền Bài viết này đã giúp cho tác giả có được một số những nhận thức về giá trị của việc đánh giá đúng công chúng, góp phần hoàn thiện chương 3, chương bài học kinh nghiệm và giải pháp

Bên cạnh các bài báo đã đề cập đến một số những khái niệm cơ bản về chương trình và chất lượng chương trình phát thanh Còn có một số luận văn tham khảo, như cuốn luận văn “Nâng cao chất lượng chương trình giờ cao điểm trên kênh VOV giao thông, Đài Tiếng nói Việt Nam, luận văn thạc sỹ của Phạm Thanh Hải (2012), Tính tương tác trong các chương trình phát thanh Xone FM,

Âm nhạc với bạn và tôi, luận văn thạc sỹ của Lê Thị Ngọc Thanh Hoa (2013)… Các luận văn trên đã khảo sát được chất lượng nội dung, hình thức, phương thức

tổ chức sản xuất các chương trình phát thanh cụ thể, qua đó cung cấp thông tin thực tiễn về các chương trình phát thanh

Ngoài ra còn có các khóa luận tốt nghiệp của sinh viên như khóa luận:

“Nâng cao chất lượng âm nhạc và tiếng động trong chương trình phát thanh” của tác giả Chu Thị Thanh Vân (2006) Khóa luận trên đã đề cập đến cách nâng cao chất lượng chương trình phát thanh, sử dụng âm thanh tiếng động, cách chèn nhạc, âm thanh hiện trường, tiếng động hiện trường, âm nhạc trong một chương trình phát thanh Khóa luận: “Nâng cao chất lượng dẫn chương trình tọa đàm phát thanh trực tiếp trên sóng Đài Tiếng nói Việt Nam”, của tác giả Hoàng Thị Quốc Khánh (2007), đề cập đến cách làm một chương trình tọa đàm phát thanh trực tiếp Các khóa luận cung cấp cái nhìn phong phú, nguồn tư liệu sinh động về nội dung, hình thức và cách thức tổ chức, sản xuất chương trình phát thanh cụ thể

2.2 Các công trình luận án, luận văn nghiên cứu có liên quan nội dung, định hướng của chương trình phát thanh“Vì an ninh Tổ quốc”

- PGS, TS Phạm Minh Sơn và TS Nguyễn Thị Quế trong cuốn sách

“Truyền thông đại chúng trong công tác thông tin đối ngoại của Việt Nam hiện nay” Trong nội dung của cuốn sách, các tác giả đã khẳng định báo chí đã tham

- Hồng GS.TS Nguyễn Phùng - Chuyên viên cao cấp của Bộ Công an, nguyên Tổng biên tập Tạp chí CAND làm chủ nhiệm đề tài khoa học cấp Bộ:

“Báo chí Việt Nam trong sự nghiệp bảo vệ an ninh, trật tự” Đề tài đã khẳng định

trong sự nghiệp bảo vệ an ninh, trật tự có vai trò to lớn của báo chí cách mạng Việt Nam Đề tài đã chỉ ra đóng góp của báo chí trong từng mặt công tác công an,

từ tuyên truyền, phổ biến chính sách, pháp luật của Đảng, Nhà nước, ngành Công

an đến phản ánh tình hình an ninh, trật tự trên cả nước, đến nêu gương cán bộ công an, gương người tốt việc tốt tham gia bảo vệ an ninh Tổ quốc, đến tuyên truyền đấu tranh với các thế lực thù địch…

- Vũ Hồng Sơn - Phó Tổng biên tập Tạp chí CAND làm chủ nhiệm đề tài

khoa học cấp Bộ: “Báo chí Công an với công tác tuyên truyền chống diễn biến hòa bình” Đề tài đã khái quát về báo chí CAND, tình hình công tác báo chí, xuất

bản trong CAND Làm rõ bản chất, hình thức của hoạt động “diễn biến hòa bình”

mà các thế lực thù địch đã và đang tác động đến nước ta Đề tài khắng định những đóng góp to lớn của BCBCA trong đấu tranh phòng, chống “diễn biến hòa bình” Đề tài cũng chỉ ra một số giải pháp để nâng cao chất lượng công tác tuyên truyền chống “diễn biến hòa bình” trong BCBCA

8

- Trung tướng PGS, TS Dương Thông làm chủ nhiệm đề tài khoa học cấp

Nhà nước: “Chống diễn biến hòa bình, bạo loạn, lật đổ” Đề tài đã phân tích lịch

sử, nguồn gốc của chiến lược “diễn biến hòa bình” và đề cập âm mưu, phương thức, thủ đoạn phá hoại tư tưởng của đế quốc Mỹ và các thế lực thù địch đối với nước ta Các tác giả tham gia trong đề tài đã khẳng định, Mỹ và các thế lực thù địch sử dụng báo chí là một phương tiện quan trọng để phá hoại tư tưởng, chống phá cách mạng nước ta.Những công trình, bài báo nêu trên đã khai thác nhiều khía cạnh cụ thể về cộng tác viên báo chí, tạo dựng hình ảnh về những người làm cộng tác viên năng động, vượt qua nhiều khó khăn thử thách trong cuộc sống và trong tác nghiệp để hoàn thành nhiệm vụ tòa soạn phân công Tuy nhiên, ở Việt Nam hiện nay chưa có sách hay giáo trình nào đề cập chuyên sâu đến cộng tác viên Các sách về truyền thông báo chí chỉ đề cập đến cộng tác viên khá mờ nhạt

và đặt họ trong mối quan hệ với tòa soạn, biên tập viên và phóng viên Đặc biệt, chưa có một nghiên cứu nào đề cập toàn diện, chuyên sâu đến tổ chức, quản lý,

sử dụng đội ngũ cộng tác viên, chất lượng nguồn tin mà đội ngũ này mang lại

Theo tìm hiểu của tác giả, đã có một số công trình nghiên cứu về Chương

trình “Vì an ninh Tổ quốc” tuy nhiên đều đề cập ở các khía cạnh khác nhau mà

không cùng khía cạnh tác giả đang nghiên cứu Có thể thấy ở các công trình nghiên cứu dưới đây:

Hoàng Lê Giang (2012), Chương trình truyền hình“Vì an ninh Tổ quốc”

ở các tỉnh đồng bằng Sông cửu Long Luận văn trên cơ sở khảo sát về chất lượng nội dung và hình thức, phương thức tổ chức sản xuất của chương trình chương

trình “Vì an ninh Tổ quốc” ở một số địa phương đại diện cho khu vực đồng bằng

sông Cửu Long Qua đó chỉ rõ những ưu điểm, hạn chế và những nguyên nhân dẫn đến thực trạng đó, luận văn sẽ cố gắng đề xuất một số giải pháp, khuyến nghị

có tính khả thi để đổi mới, nâng cao chất lượng các chương trình ở khu vực ĐBSCL nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của công chúng trong khu vực nói riêng và công chúng cả nước nói chung Đây là một tài liệu khá sát với đề tài luận

9

văn của tác giả tuy nhiên luận văn này chưa đề cập đến nguồn tin, hay cách thức

xử lý nguồn tin mà tác giả muốn hướng tới

Nguyễn Kim Anh (2013), Thông tin về điển hình tiên tiến trong phong trào bảo vệ An ninh Tổ quốc trên báo in ngành công an Luận văn chỉ ra việc đưa

các thông tin về điển hình tiến tiến của ngành công an trên báo in của ngành công

an chứ không đề cập đến việc nghiên cứu sử dụng nguồn tin về điển hình tiên tiến Như vậy, với luận văn của Nguyễn Kim Anh tác giả luận văn chỉ thảm khảo tham chiếu về các vấn đề đưa thông tin về điển hình tiên tiến chứ không thế sửa dụng trong việc nghiên cứu xử lý thông tin

Nguyễn Bạch Diệp (2016), Vấn đề tổ chức sử dụng nguồn tin thông tin viên và cộng tác viên của tòa soạn báo in hiện nay (Nghiên cứu trường hợp Báo Quân đội nhân dân và Báo Hà Nội mới) Luận văn chỉ ra được thực trạng sử

dụng nguồn tin thông tin viên và cộng tác viên Và đưa ra được phương thức sử dụng nguồn tin của thông tin viên, cộng tác viên trên Báo Quân đội nhân dân và Báo Hà Nội mới Từ đó thực hiện nhằm hướng đến việc tổ chức đội ngũ thông tin viên và cộng tác viên và chất lượng nguồn tin mà đội ngũ này mang lại góp phần nâng cao chất lượng Báo Quân đội nhân dân cũng như Báo Hà Nội mới hiện nay Đây là cuốn luận văn tác giả muốn dựa vào đề nghiên cứu cách thức xử lý nguồn thông tin của công tác viên từ việc tham chiếu nghiên cứu về các thức xử lý

nguồn thông tin trong chương trình “Vì an ninh Tổ quốc” của tác giả

Trong khoảng thời gian trở lại đây, ở Học viện Báo chí và Tuyên truyền

và Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội không thấy có đề tài nghiên cứu khoa học hay luận văn thạc sĩ nào đã công

bố có liên quan đến đề tài luận văn này Do đó, có thể khẳng định đây là một đề tài mới, không trùng lặp với bất cứ đề tài nào đã được công bố trước đó

10

2.3 Các công trình nghiên cứu về xử lý thông tin

Lao động nhà báo lý thuyết và kỹ năng cơ bản của Lê Thị Nhã, nhà xuất bản Chính trị - Hành chính, Hà Nội 2010 Sách cung cấp những kiến thức lý luận

về đặc thù nghề nghiệp, phẩm chất năng lực của nhà báo, phóng viên trong lao động và sáng tạo tác phẩm, những kỹ năng cơ bản về phương pháp thu thập thông tin, tư liệu và quy trình sáng tạo tác phẩm báo chí

Tổ chức sản xuất chương trình thời sự truyền hình ở Đài PT-TH Đồng Tháp, Luận văn Thạc sĩ của Dương Thị Thanh Thủy- 2005 Luận văn tập trung nghiên cứu và đánh giá về tổ chức sản xuất chương trìnhthời sự truyền hình của Đài PT-TH Đồng Tháp Từ đó tìm ra những nguyên nhân làm hạn chế năng lực sản xuất, hạn chế chất lượng hiệu quả chương trình thời sự địa phương

Nâng cao chất lượng tin của chương trình thời sự truyền hình - Đài phát thanh truyền - Truyền hình Hà Nội, Luận văn Thạc sĩ của Hoàng Hồng Hạnh -

2013 Luận văn tập trung khảo sát, đánh giá thực trạng chất lượng tin của chương trình thời sự của Đài Phát thanh và Truyền hình Hà Nội, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng chương trình thời sự 18h30 và một số chương trình, bản tin khác của Đài

Nâng cao chất lượng chương trình thời sự truyền hình của Đài PT-TH Hà Tĩnh, luận văn thạc sĩ của tác giả Hồ Nam Trung - 2012 Luận văn nghiên cứu và đánh giá một cách toàn diện, thấu đáo về thực trạng chất lượng chương trình thời

sự của Đài PT-TH Hà Tĩnh, từ đó rút ra những giải pháp đổi mới nâng cao chất lượng chương trình thời sự

Nâng cao chất lượng chương trình thời sự của Đài Truyền hình Việt Nam, Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Thị Thu Hiền đề cập đến thực trạng và giải pháp cải tiến và nâng cao chất lượng chương trình thời sự 19 giờ nói riêng và hệ thống bản tin, chương trình thời sự nói chung của Đài Truyền hình Việt Nam

Luận văn thạc sĩ với đề tài Nâng cao chất lượng chương trình Thời sự của Đài Truyền hình Việt Nam của học viên Nguyễn Thị Thu Hiền, bảo vệ năm

11

2011; Luận văn thạc sĩ Tổ chức sản xuất phóng sự nhiều kỳ cho chương trình thời sự truyền hình ở Đài Phát Thanh và Truyền hình Phú Thọ của học viên Dư Hồng Quảng, bảo vệ năm 2014; Luận văn Nâng cao chất lượng hình ảnh trong phóng sự Truyền hình của các Đài Phát thanh -Truyền hình Miền Tây Nam Bộ của tác giả Trần Minh Nguyên, bảo vệ năm 2015; Luận văn thạc sĩ Phóng sự trong chương trình Thời sự Đài Truyền hình Việt Nam tại Học viện Báo chí tuyên truyền, Hà Nội của học viên Thái Kim Chung, bảo vệ năm 2005; Luận văn thạc sĩ với đề tài Nâng cao chất lượng phóng sự trong chương trình Thời sự 19 giờ - VTV1 của học viên Nguyễn Thị Uyên, tại học viện báo chí tuyên truyền Hà nội, bảo vệ năm 2008… Các luận văn này đưa ra những nghiên cứu hữu ích và giá trị về các biện pháp để nâng cao chất lượng của Chương trình truyền hình, phân tích những thành công, hạn chế và nguyên nhân, qua đó kiến nghị những giải pháp cụ thể để nâng cao chất lượng của các chương trình, sản phẩm truyền hình

Một số công trình có phạm vi nghiên cứu hẹp hơn như: Cảnh chủ chốt trong phóng sự truyền hình, Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Thị Thùy Ngân K50 Báo chí; Ngôn ngữ phóng sự trên VTV Đài truyền hình Việt Nam, Luận văn thạc sĩ tại Học viện Báo chí Tuyên truyền, Hà Nội của tác giả Bùi Minh Hằng, bảo vệ năm 2012; Sử dụng chi tiết trong phóng sự của chương trình Thời sự 19h Đài Truyền hình Việt Nam, Luận văn thạc sĩ tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Hà Nội của học viên Nguyễn Thái Lãm, bảo vệ năm 2012… đi sâu khảo sát và phân tích về các chi tiết để tạo nên chất lượng của thể loại phóng sự trên truyền hình

Một luận văn khác như Mối quan hệ giữa công chúng với truyền hình Việt Nam hiện nay, Luận văn thạc sĩ bảo vệ năm 2007; Luận án tiến sĩ Báo chí Đặc điểm công chúng truyền hình Việt Nam hiện nay, của tác giả Trần Bảo Khánh bảo vệ năm 2007; Cả 2 tài liệu này cung cấp nhiều thông tin và cái nhìn tổng quan về tâm lý, nhu cầu của công chúng báo chí ở Việt Nam nói chung và

12

công chúng truyền hình nói riêng Tuy nhiên, là nói về truyền hình và giai đoạn năm 2007, 2008 với năm 2019 khác nhau rất nhiều Sự thay đổi mạnh mẽ của báo chí và công nghệ đã tạo nên sự thay đổi cả về thói quen, sở thích, nhu cầu thính giả một cách khác nhau Nhưng đây vẫn là cơ sở đối chiếu và tham khảo hữu ích của luận văn khi tìm hiểu về phương pháp xử lý thông tin trong chương trình phát

thanh “Vì an ninh Tổ quốc” trên kênh sóng Đài TNVN

Còn với chương trình thuộc thể loại thông tin tổng hợp như chương trình

phát thanh “Vì an ninh Tổ quốc” trên sóng Đài TNVN những nghiên cứu hay bài

viết phân tích sâu về cách thể hiện của chương trình phát thanh này hầu như không có Trên báo chí chỉ có một số lượng nhỏ bài báo giới thiệu về nội dung

chương trình “Vì an ninh Tổ quốc”, chứ không có những bài phân tích về thể loại

hay phương pháp tiếp cận, xử lý thông tin của chương trình dưới dạng học thuật

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở làm rõ một số vấn đề lý luận về xử lý thông tin trong chương

trinh phát thanh, khảo sát về thực trạng xử lý thông tin trong chương trình “Vì an ninh Tổ quốc” của Đài Tiếng nói Việt Nam, luận văn đề xuất một số giải pháp,

khuyến nghị để đổi mới, nâng cao chất lượng xử lý thông tin trong chương trình này nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của công chúng

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt mục tiêu nêu trên, luận văn cần giải quyết được một số nhiệm vụ sau:

- Xác lập cơ sở lý luận của vấn đề xử lý thông tin trong chương trình phát thanh

- Khảo sát thực trạng xử lý thông tin trong chương trình “Vì an ninh Tổ quốc” của Đài Tiếng nói Việt Nam

- Đề xuất những giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng xử lý

thông tin trong chương trình “Vì an ninh Tổ quốc” của Đài Tiếng nói Việt Nam

13

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là những ưu điểm và hạn chế trong

phương thức xử lý thông tin trong chương trình “Vì an ninh Tổ quốc”, Đài tiếng

nói Việt Nam

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn khảo sát các chương trình “Vì an ninh Tổ quốc” được phát trên

sóng Đài Tiếng nói Việt Nam Thời gian tiến hành khảo sát từ tháng 06 đến tháng 12/2017

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn được thực hiện dựa trên cơ sở phương pháp luận là các quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm định hướng nghiên cứu; các chủ trương, đường lối của Đảng, Nhà nước, chủ trương, định hướng của ngành Công an Việt Nam về báo chí

Luận văn vận dụng một số lý thuyết về báo chí - truyền thông nói chung,

lý luận về báo chí phát thanh nói riêng để làm cơ sở cho việc nghiên cứu, đánh giá

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình thực hiện công trình nghiên cứu này, tác giả sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu sau đây:

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu được thực hiện trong việc khảo sát các công trình nghiên cứu, các văn bản, chỉ thị, nghị quyết có liên quan đến đề tài Phương pháp này cũng được sử dụng để hệ thống hóa những vấn đề lý luận tạo

cơ sở cho đề tài nghiên cứu

- Phương pháp phỏng vấn sâu được thực hiện với các đối tượng là những người làm công tác lãnh đạo, quản lý, biên tập (3 người) và các phóng viên (3

người) đang trực tiếp tham gia thực hiện chương trình chương trình “Vì an ninh

14

Tổ quốc” tại Đài Tiếng nói Việt Nam để thu thập thêm thông tin nhằm xây dựng

các cứ liệu cần thiết cho quá trình nghiên cứu

- Thực hiện phân tích nội dung thông tin trong các chương trình “Vì an ninh Tổ quốc” với các phương pháp cơ bản như thống kê, so sánh nhằm rút ra

những ưu điểm, hạn chế, từ đó đề xuất những giải pháp cần thiết nhằm nâng cao

xử lý thông tin

Tất cả các phương pháp kể trên đều có tác động tích cực vào kết quả của luận văn

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Việc phân tích để làm sáng tỏ cách xử lý thông tin thông qua việc khảo sát

ở Đài Tiếng nói Việt Nam, tìm ra những ưu điểm, những thế mạnh cũng như những hạn chế, bất cập trong việc đổi mới và nâng cao chất lượng việc xử lý thông tin và những đề xuất, kiến nghị, giải pháp mà luận văn nêu ra sẽ là những đóng góp mới vừa có tính lý luận, vừa có tính thực tiễn và có thể góp phần nâng cao chất lượng xử lý thông tin trong bối cảnh hiện nay nói chung và Đài tiếng nói Việt Nam nói riêng

- Kết quả nghiên cứu đề tài này có thể làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu trong lĩnh vực phát thanh, đặc biệt là việc xử lý thông tin trong chương trình hợp lý và khoa học có thể thu hút được thính giả

- Đề tài nghiên cứu này có thể làm tài liệu tham khảo cho các đơn vị có thực hiện nhiệm vụ truyền thông nhằm đăng tải những thông tin đến với công chúng

- Việc thực hiện đề tài trên góp phần đánh giá thực trạng, chỉ rõ những mặt ưu điểm cũng như những hạn chế trong quá trình xử lý thông tin Vì thế, nó làm tiền đề cho việc cải tiến và nâng cao chất lượng xử lý nguồn thông tin không

những cho chương trình “Vì an ninh Tổ quốc”, Đài Tiếng nói Việt Nam mà còn

cho những chương trình và các chuyên đề khác nữa

15

7 Kết cấu của luân văn

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, các nội dung chính của luận văn được trình bày trong 3 chương

Chương 1: Một số vấn đề chung về xử lý thông tin trong chương trình phát thanh

Chương 2: Thực trạng xử lý thông tin trong chương trình trong chương

trình “Vì an ninh Tổ quốc”Đài tiếng nói Việt Nam

Chương 3: Những vấn đề đặt ra và giải pháp nhằm nâng cao chất lượng

xử lý thông tin trong chương trình “Vì an ninh Tổ quốc” Đài Tiếng nói việt Nam

Cuối luận văn, sau Tài liệu tham khảo là phần Phụ lục, trong đó gồm một

số tài liệu có liên quan trực tiếp đến luận văn này

16

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XỬ LÝ THÔNG TIN TRONG CHƯƠNG TRÌNH PHÁT THANH 1.1 Một số vấn đề về thông tin trong chương trình phát thanh

1.1.1 Thông tin

Nhìn vào quá trình phát triển của đời sống xã hội nhân loại, đồng thời ta thấy quá trình phát triển của thông tin Đi liền với nhu cầu giao tiếp của con người càng rộng là sự phát triển của thông tin về mọi mặt từ hình thức, nội dung đến phạm vi thông tin Nói về thông tin có ý kiến cho rằng, thông tin là quá trình trong đó chúng ta hiểu được người khác và làm cho người khác hiểu được chúng

ta Có ý kiến khác hiểu thông tin là quá trình làm cho cái trước đây thuộc độc quyền của một hay vài người thành cái chung của nhiều người

Theo Đại từ điển tiếng Việt (Nxb Văn hóa - Thông tin do Nguyễn Như Ý chủ biên), thông tin là: (1) tin tức được truyền đi cho nhau biết; (2) tin tức về các

sự kiện diễn ra trong thế giới xung quanh Các Từ điển Tiếng Việt của các tác giả khác cũng cho đáp án tuông tự khi thông tin được khẳng định ngắn gọn là “truyền tin” [41, tr 43] Trong Từ điển bách khoa (Nxb Từ điển bách khoa Hà Nội, 2005), thông tin được định nghĩa là một khái niệm khái quát về các điều hiểu biết, tri thức thu được qua nghiên cứu, khảo sát hoặc trao đổi giữa các đối tượng với nhau

Theo Philipppe Breton và Serge Proulx trong cuốn sách “Bùng nổ truyền thông”, khái niệm thông tin có hai hướng nghĩa: Thứ nhất là, nói về một hành

động cụ thể để tạo ra một hình thái (frome), thứ hai là, nói về sự truyền đạt một ý tưởng, một khái niệm hay biểu tượng Hai hướng nghĩa này cùng tồn tại, một nhằm vào sự tạo lập cụ thể, một nhằm vào sự tạo lập kiến thức và truyền đạt Nó thể hiện sự gắn kết của hai lĩnh vực kỹ thuật và kiến thức [40]

Theo quan điểm của triết học, thông tin là một hiện tượng vốn có của vật chất, là thuộc tính khách quan của thế giới vật chất Nội dung của thông tin chính

17

là những thuộc tính, tính chất vốn có của sự vật với các sự vật hiện tượng được bộc lộ ra, thể hiện thông qua tác động qua lại của sự vật ấy với sự vật

khác Thông tin luôn gắn với quá trình phản ánh Những dấu ấn để lại chính là

những thông tin của hệ thống vật chất này đối với hệ thống vật chất khác Phản ánh của vật chất là phản ánh thông tin, không có thông tin chung chung mà thông tin là thông tin về sự vật này đối với sự vật khác

Từ quan niệm chung như vậy, có thể nói thông tin là những nhân tố quan trọng hàng đầu làm cho con người có sự hiểu biết, cố kết nhau thành cộng đồng

xã hội Ngày nay, thông tin hiện đại càng góp phần to lớn vào sự tiến bộ, phát triển của nhân loại, “là một diễn đàn công khai quan trọng” [35, tr 50] Sự bùng

nổ thông tin mang tính toàn cầu đã thúc đẩy sự phát triển giao lưu, họp tác giữa các quốc gia dân tộc trên mọi phương diện: chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học - kỹ thuật

“Thông tin là phần tri thức được sử dụng để định hướng, tác động đến những hành động tích cực và quản lý xã hội, thực hiện mục đích giữ gìn những đặc điểm phẩm chất, sự hoàn thiện và sự phát triển hệ thống” [36, tr 50]

Thông tin là chức năng so khởi của báo chí, theo nghĩa sử dụng phương tiện kỹ thuật để phổ biến kết quả lao động sáng tạo của nhà báo Thực hiện chức năng thông tin, báo chí cung cấp cho công chúng về tất cả các vấn đề, sự kiện của đời sống xã hội, đáp ứng nhu cầu khám phá, tìm hiểu thế giới tự nhiên, xã hội

“Thông tin là một yếu tố thực tiễn chiến lược Nó tạo nên một phần quyền lực, nó cho phép chuẩn bị và hướng dẫn những hành động của công dân”

Để khẳng định thông tin báo chí là quan trọng, các nhà báo Thụy Điển đã

đưa ra khẩu hiệu: “Hãy cung cấp thông tin cho độc giả! Đó là điều thiết yếu”

“Nhiều nhà báo quốc tế đã thành danh với các bài viết sắc sảo đề cập tới những vấn đề nóng hổi diễn ra trên thế giới, nhưng cũng không ít nhà báo khi muốn tìm kiếm thông tin đã phải trả giá, không loại trừ bằng cả chính sinh mạng của mình” [16, tr 18] Trong một thế giới hiện thực chứa đầy lượng thông tin,

động thông tin đại chúng rộng rãi và năng động nhất mà không một hình thái ý

thức xã hội nào có được Theo PGS,TS Tạ Ngọc Tấn, không phải có nhu cầu thông tin - giao tiếp là có báo chí Khi nội dung thông tin còn đơn giản, phạm vi giao tiếp của con người còn nhỏ hẹp, rõ ràng báo chí chưa thể xuất hiện Nhưng khi nhu cầu thông tin giao tiếp phát triển đến một trình độ nhất định, thì vấn đề báo chí mới được đặt ra Trình độ được xem xét ở các khía cạnh khác nhau từ nội dung thông báo, phạm vi tác động của thông tin và yêu cầu về thời gian chuyển tải của thông tin ấy” [28, tr 15-16]

Theo PGS, TS Nguyễn Văn Dũng, nhận diện những đặc điểm thông tin báo chí hiện đại, mục đích chủ yếu hướng tới là nhận thức rõ hon, bản chất hon hiện tượng phức tạp này, và nhằm có thể giúp cho quá trình hành nghề tác nghiệp

tự giác và hiệu quả hon Bởi vì, đối với nhà báo, thông tin báo chí vừa là sản phẩm lao động sáng tạo vừa là công cụ hay phương tiện tác động vào đời sống xã hội; do đó nếu nhận thức được các đặc điểm cơ bản của nó, quá trình sáng tạo ấy

sẽ tự giác hơn, tinh tế hơn “Thông tin báo chí là thông tin thời sự ; Đối tượng hướng tới của báo chí là đông đảo công chúng xã hội - tính công khai của thông tin báo chí ; Tính mục đích của thông tin báo chí - mục đích chính trị ; Thông tin báo chí có tính định kỳ, đều đặn ; Thông tin báo chí phong phú, đa dạng, nhiều chiều ; Thông tin báo chí dễ hiểu, dễ nhớ và dễ làm theo ” [tr 146-161]

Như vậy, thông tin được hiểu theo hai nghĩa: Thứ nhất, đó chính là nội dung thông tin; Thứ hai, đó là phương tiện thông báo, báo tin

Cách hiểu này phù hợp với khái niệm thông tin nêu trong phần mở đầu

“Chiến lược phát triển thông tin đến năm 2010” ban hành kèm theo Quyết định

19

số 219/2005/QĐ - TTg ngày 9/9/2005 của Thủ tướng Chính phủ: “Thông tin được coi là một nhu cầu thiết yếu trong đời sống xã hội, là công cụ để điều hành, quản lý, chỉ đạo của mỗi quốc gia, là phương tiện hữu hiệu để mở rộng giao lưu hiểu biết giữa các quốc gia, dân tộc, là nguồn cung cấp tri thức mọi mặt cho công chúng và là nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội”

Đặc biệt, Chiến lược phát triển thông tin đã nêu lên một luận điểm quan

trọng về vai trò của thông tin trong đời sống xã hội: Sự chênh lệch về trình độ phát triển thông tin giữa các nước là một đặc điểm về quy mô và trình độ phát triển trong thời kỳ cách mạng khoa học và công nghệ Nước nào không vượt qua được những thách thức về thông tin, nước đó mất cơ hội phát triển và có nguy cơ mất khả năng tự chủ Thiếu thông tin, sẽ gặp khó khăn trong việc đưa ra các quyết định hoặc các quyết định sẽ bị sai lệch, thiếu cơ sở khoa học, không thực tiễn và trở nên kém hiệu quả

Trong khuôn khổ luận văn này, thông tin với ý nghĩa nôi dung thông tin được quan tâm dưới góc độ báo chí mà cụ thể là lĩnh vực phát thanh Trong vô số những thông tin đang được truyền tải xung quanh chúng ta, những gì sẽ được chọn để phát trong chương trình phát thanh? Khi đưa lên phát thanh, những thông tin đó sẽ được xử lý như thế nào?

1.1.2 Xử lý thông tin

Theo Từ điển Tiếng Việt của GS Hoàng Phê.“xử lý” là áp dụng những thao tác nhất định để nghiên cứu, sử dụng [22, tr 389]

Theo giáo trình Tác phẩm báo chí đại cương của TS Nguyễn Thị Thoa

và Nguyễn Thị Hằng Thu, một trong những khâu quan trọng của xử lý thông tin cho tác phẩm báo chí là xử lý tư liệu Xử lý tư liệu là chọn ra thông tin cốt lõi cần cho tác phẩm báo chí, chọn các chi tiết có mức độ quan trọng khác nhau (hoặc theo tính chất quan trọng của chi tiết; hoặc theo trật tự ngày tháng; hoặc theo tên nhân vật với chức vụ, địa vị xã hội khác nhau; Hoặc theo các bước ngoặc của mâu thuẫn ); kiểm tra mức độ chính xác và độ tin cậy của tư liệu; mạnh dạn loại

20

bỏ những tư liệu rườm rà; ghi chí những phần tư liệu thiếu cần bổ sung; sắp xếp các tư liệu đã chọn theo góc độ nhìn nhận vấn đề chính [34, tr.95]

Còn theo khái niệm trong Từ điển Tiếng Việt của Viện ngôn ngữ học ấn

hành năm 2000 thì “Xử lý thông tin” là áp dụng những thông tin đó vào những thao tác nhất định để sử dụng

Từ những khái niệm nêu trên, theo tác giả luận văn “Xử lý thông tin là việc tác động vào thông tin thu thập được theo hướng: loại bỏ thông tin nhiễu, liên kết thông tin theo những mối liên hệ bản chất, vốn có, nhằm rút ra những thông tin thật sự có giá trị, phục vụ cho mục đích đưa tin.”

1.1.3 Chương trình phát thanh

Theo tác giả Đức Dũng có viết “Chương trình phát thanh là sự liên kết, sắp xếp hợp lý tin, bài, âm nhạc trong một thời lượng nhất định, được mở đầu bằng nhạc hiệu, kết thúc với lời chào tạm biệt nhằm đáp ứng yêu cầu tuyên truyền của cơ quan báo phát thanh, đồng thời mang lại hiệu quả cao nhất với người nghe” [4, tr.216]

Cùng quan điểm đó, Tác giả Đinh Thị Thu Hằng nêu định nghĩa “Chương trình phát thanh là một chỉnh thế trong đó các thành phần tin bài, âm nhạc, lời dẫn được bố trí, sắp xếp một cách một hợp lý trong một khoảng thời gian nhất định nhằm đáp ứng nhiệm vụ của một cơ quan truyền thông và mang lại hiệu quả cao nhất đối với người nghe” [20, tr.153]

Có nhiều dạng chương trình phát thanh Nếu lấy tiêu chí là lĩnh vực phản ánh sẽ có chương trình kinh tế, văn hóa, an ninh, quốc phòng Theo tiêu chí lứa tuổi sẽ có các chương trình thiếu nhi, thanh niên, câu lạc bộ người cao tuổi Phân chia theo giới có chương trình thanh niên, phụ nữ Còn theo nhu cầu thính giả lại có: câu lạc bộ bạn yêu âm nhạc, câu lạc bộ bạn yêu sân khấu Và nếu chia theo tính chất của thông tin và năng lực phản ánh sẽ có chương trình thời sự, chương trình chuyên đề

- Kết cấu chương trình phát thanh:

Một chương trình có kết cấu chặt chẽ giữa các phần, mục sẽ tạo ra được tính hấp dẫn lôi cuốn người nghe Chính vì thế, trong chương trình phát thanh muốn tạo được sự cuốn hút thính giả thì phải có sự sắp xếp hợp lý giữa các tin, bài, chuyên mục, kết họp giữa lời nói, tiếng động và âm nhằm đáp ứng nhiệm vụ tuyên truyền của Đài phát thanh và mang lại hiệu quả cao nhất đối với người nghe

- Thời điểm phát sóng: Việc chọn đúng thời điểm phát sóng cũng là yếu

tố tăng hiệu quả tiếp nhận Bên cạnh đó, thời điểm phát cũng rất quan trọng bởi qua đó sẽ tạo sự cộng hưởng hiệu quả mang lại hoặc tạo sự phản cảm trong suy nghĩ người nghe Ví dụ thời điểm mưa lũ đang hoành hành liên tục nhưng trên loa phát thanh lại phát những bài viết làm cách nào dẫn nước về đồng ruộng, giải pháp chống khô hạn, hay phát những bài hát sôi động, ồn ào v.v sẽ giảm đi hiệu quả của chương trình

- Thời lượng phát sóng: Thời lượng của chương trình phát thanh ổn định

và có thời hạn Độ dài chương trình được thiết kế dựa trên nhu cầu và khả năng tiếp nhận của thính giả

- Thể loại: Theo PGS.TS Tạ Ngọc Tấn: “thể loại là sự thống nhất mang tính quy luật, lặp đi lặp lại của các yếu tố trong một tác phẩm báo chí”[28,

tr.167]

Một chương trình phát thanh hướng tới mục tiêu chất lượng luôn đòi hỏi

có sự cố gắng tạo ra bản sắc riêng Trong đó, việc chọn thể loại phù hợp với sự tiếp nhận của thính giả v.v

22

- Ngôn ngữ: Ngôn ngữ trong sáng, gần gũi với đối tượng tiếp nhận v.v

sẽ tạo được ấn tượng tốt Đặc trưng của phát thanh là sử dụng ngôn ngữ âm thanh tổng hợp Một chương trình phát thanh chỉ chú ý đến nội dung bằng lời nói mà không chú ý đến phần âm nhạc, tiếng động thì vẫn sẽ gây cảm giác căng thẳng cho thính giả Người xây dựng chương trình phát thanh phải như người đầu bếp,

có thể chế biến những tư liệu lấy từ thực tế thành những món ăn có mùi vị thơm ngon, hấp dẫn Trong thời đại công nghiệp hóa, thính giả đòi hỏi ở radio những bài hát, đoạn nhạc để giải trí nhưng họ lại cũng muốn được tiếp nhận thông tin một cách nhanh chóng, chính xác, rõ ràng v.v

- Giọng nói, cách đọc, nói của phóng viên, người dẫn chương trình: Có thể nói, phương tiện mà phát thanh viên, người dẫn chương trình phát thanh sẵn

có là giọng nói và cách nói Một chất giọng giàu tính nhạc điệu sẽ làm cho người nghe bị cuốn hút vào nội dung bức thông điệp mà phát thanh viên truyền tải Cùng với đó, trên sóng phát thanh, khác với lời dẫn của người dẫn chương trình, giọng đọc của phóng viên khi trực tiếp trình bày một nội dung thông tin luôn gây

sự chú ý bởi có yếu tố mới, thực tế và tạo sự chú ý cho thính giả

- Nguồn nhân lực nói chung: Cùng với các yêu cầu đặt ra về nội dung trong một chương trình phát thanh, có thể nói, vai trò của đội ngũ thực hiện cũng rất quan trọng, góp phần quyết định sự được mất trong lòng thính giả Vì thế, nhân lực tham gia sản xuất, biên tập chương trình phát thanh là một khâu quan trọng trong quy trình sản xuất chương trình phát thanh

Biên tập chương trình phát thanh là người sáng tạo lần thứ hai các tác phẩm phát thanh Biên tập viên phát thanh làm việc cẩn trọng theo phương châm:

“phải kiểm tra những gì có thể, trước khi phát sóng tới hàng triệu người nghe”

Tuy nhiên, để nguồn nhân lực đáp ứng được cho việc nâng cao chất lượng chương trình thì các cơ chế, chính sách của đơn vị chủ quản phải tạo điều kiện để đội ngũ thực hiện sống được với nghề

23

1.1.4 Xử lý thông tin trong chương trình phát thanh

Từ những khái niệm trên cho thấy xử lý trong chương trình phát thanh là cách liên hệ thực tiễn trong hoạt động tác nghiệp của phóng viên, việc khai thác

và xử lý thông tin của phóng viên theo một quy trình sáng tạo ra tác phẩm phát thanh (từ đầu vào đến đầu ra)

Trong xử lý thông tin, một trong những công việc có ý nghĩa hết sức quan trọng quyết định đến chất lượng và hiệu quả thông tin đó là khâu phát hiện chủ

đề, đề tài - săn tin Xác định đề tài là xác định bước đi đầu tiên, rất quan trọng trong quá trình khai thác và xử lý thông tin, hay nói một cách khác là quá trình hình thành tác phẩm phát thanh Đây là bước tạo lập ý tưởng, xác định góc cạnh tiếp cận, xử lý của phóng viên trước một sự kiện, vấn đề cụ thể Phát hiện đề tài đúng, trúng, hay, là điều kiện tiên quyết làm nên một tác phẩm phát thanh có chất lượng tốt Có thể nói, phát hiện đề tài là khâu thể hiện rõ nhất năng lực sáng tạo của phóng viên

Từ đó, có được tác phẩm phát thanh hoàn chỉnh để cung cấp thông tin cho công chúng xã hội Trong quá trình xử lý nguồn tin, trước hết, người phóng viên phải thẩm định nguồn tin khai thác được có đảm bảo tính xác thực, đủ độ tin cậy hay không

Chính vì vậy, trong quá trình khai thác và xử lý thông tin, việc tiếp cận và kiểm chứng nguồn tin là việc làm hết sức cần thiết của phòng viên Việc này chủ yếu là do phóng viên thực hiện với đầy đủ trách nhiệm xã hội và nghĩa vụ nghề nghiệp của mình

Việc thẩm định nguồn tin, trong xử lý thông tin, phóng viên phải thực hiện phần việc quan trọng đó là phân tích dữ liệu, kết nối nguồn tin, kết nối hiện trường để hình thành tác phẩm phát thanh vừa đảm bảo chất lượng nội dung thông tin, đồng thời tạo sự hấp dẫn đối với công chúng Cùng với việc đảm bảo các tiêu chí trên, trong xử lý thông tin, phóng viên phải thực hiện tốt việc kết nối

1.2 Các yếu tố của xử lý thông tin trong chương trình phát thanh

1.2.1 Nội dung xử lý

- Xử lý thông tin giúp tạo ra nguồn tác phẩm

Như đã nêu ở phần trên, nhà báo là người tham gia thực hiện một trong các loại hình lao động báo chí của quá trình thu thập, xử lý và chuyển tải thông tin cho công chúng xã hội Chính vì vậy, hoạt động tác nghiệp của người phóng viên, nhà báo là quá trình khai thác, thu thập và xử lý thông tin

Từ đó, có được tác phẩm báo chí hoàn chỉnh để cung cấp thông tin cho công chúng xã hội Vậy tiếp theo hoạt động khai thác thông tin thì một phần việc hết sức quan trọng của phóng viên là xử lý thông tin Trong xử lý thông tin, có hai nội dung mà phóng viên cần lưu ý trong quy trình thực hiện đó là xử lý nguồn tin và xử lý trong tác phẩm báo chí của phóng viên

Trong quá trình xử lý nguồn tin, trước hết, người phóng viên phải thẩm định nguồn tin khai thác được có đảm bảo tính xác thực, đủ độ tin cậy hay không

Vì trong thực tế, có rất nhiều nguồn tin mà phóng viên thu thập được, khai thác được không đảm bảo tính chân thật, chậm chí là những con số liệu báo cáo láo, chạy theo thành tích, hay chỉ là những sự việc, sự kiện không có thật, chỉ mang tính bịa đặt trong đời sống xã hội

Chính vì vậy, trong quá trình khai thác và xử lý thông tin, việc tiếp cận và kiểm chứng nguồn tin là việc làm hết sức cần thiết của phòng viên Việc này chủ

25

yếu là do phóng viên thực hiện với đầy đủ trách nhiệm xã hội và nghĩa vụ nghề nghiệp của mình Đó là một trong những khía cạnh trách nhiệm xã hội cao cả của nhà báo để luôn luôn bảo đảm rằng nguồn tin mà phóng viên, nhà báo cung cấp cho công chúng bảo đảm độ tin cậy cao [7, tr 289]

Tiếp sau việc thẩm định nguồn tin, trong xử lý thông tin, phóng viên phải thực hiện phần việc quan trọng đó là phân tích dữ liệu, kết nối nguồn tin, kết nối hiện trường để hình thành tác phẩm báo chí vừa đảm bảo chất lượng nội dung thông tin, đồng thời tạo sự hấp dẫn đối với công chúng Ở công đoạn phân tích dữ liệu, theo tác giả Nguyễn Văn Dũng, công đoạn này trên thực tế là rất khó phân tách và tùy theo phong cách sáng tạo của mỗi người Tuy nhiên, đối với những vấn đề phức tạp, đòi hỏi nhà báo không chỉ thẩm định tính pháp lý của tư liệu, mà còn phải phân tích, phân loại tư liệu Trên cơ sở đó, thiết lập chủ đề và các mối quan hệ của hệ thống dữ liệu với chủ đề tác phẩm, xác định công bố loại nào và chưa công bố loại nào, hoặc thiết lập hệ thống các luận điểm, luận cứ, luận chứng cho bài viết [7, tr 289]

Việc nhận diện và xác định thể loại cho tác phẩm báo chí trong quá trình

xử lý thông tin của phóng viên cũng là một vấn đề quan trọng đặt ra Thông thường, đối với phóng viên thời sự, thể loại thường được thể hiện trong các chương trình phát thanh “Vì an ninh Tổ quốc” là tin, phóng sự ngắn, ghi nhanh, phỏng vấn, v v Trên thực tế, dù tác phẩm báo chí ở thể loại nào, thì vẫn phải trả lời các câu hỏi cơ bản trong giao thiếp truyền thông qua báo chí đó là 5W+H (What, Who, Where, When, Why, How) Nghĩa là chuyện gì, cái gì xảy ra? Ai liên quan, ai là người trong cuộc? Xảy ra ở đâu? Xảy ra khi nào? Tại sao xảy ra? Xảy ra như thế nào? Tùy theo chất liệu và phương thức trả lời các câu hỏi này

mà tác phẩm báo chí của phóng viên hướng theo mô thức tác phẩm thể loại tin, phỏng vấn, phóng sự hay điều tra [7, tr 291 - 292]

Tuy nhiên, dù là thể loại nào, một tác phẩm báo chí hay, hấp dẫn, đều phải thỏa mãn ít nhất các tiêu chí sau đây:

- Thứ ba là cách trình bày diễn đạt, kết cấu chặt chẽ, logic, với ngôn ngữ giọng điệu trong sáng, gần gũi, phù hợp và có sức cuốn hút đối với công chúng- nhóm đối tượng [7, tr 293-296]

Cùng với việc đảm bảo các tiêu chí trên, trong xử lý thông tin, để có một tác phẩm hay, thu hút sự quan tâm của thính giả phát thanh, phóng viên phải thực hiện tốt việc kết nối nguồn tin, kết nối hiện trường Đó là việc xử lý nguồn tin phải đảm bảo tính logic, họp lý, dễ hiểu, sắp xếp các số liệu, dữ liệu một cách khoa học nhằm làm nổi bật chủ đề của tác phẩm Đồng thời, việc kết nối hiện trường cần được phóng viên quan tâm Đây là yếu tố không chỉ làm tăng tính xác thực của thông tin, mà còn làm tăng tính hấp dẫn thông tin đối với công chúng Đặc biệt đối với phóng viên phát thanh, việc kết nối hiện trường của phóng viên trong quá trình xử lý thông tin, sẽ góp phần tăng thêm tính xác thực của sự kiện, vấn đề được phản ánh Đưa công chúng đến gần hơn với sự kiện, sự việc mà phóng viên muốn thông tin, giúp công chúng nghe phát thanh mà như đang tận mắt chứng kiến sự kiện, sự việc hay vấn đề thời sự đang diễn ra Việc kết nối hiện trường đối với phóng viên phát thanh thường được thể hiện qua âm thanh sinh động, qua khả năng dẫn hiện trường của phóng viên để kết nối sự kiện với công chúng Qua đó, góp phần làm tăng tính xác thực của thông tin, tạo sức hấp dẫn lớn đối với công chúng

Trong quá trình tác nghiệp, nếu phóng viên đảm bảo được các yêu cầu về nội dung (tính chính xác, đảm bảo tính định hướng, nhanh nhạy, kịp thời, gọn gàng, súc tích, dễ hiểu, thiết thực, bổ ích), đồng thời đảm bảo chất lượng về âm

Từ những nội dung trên cho thấy, chất lượng chương trình “Vì an ninh Tổ quốc” có được nâng lên hay không, có thu hút được thính giả hay không, hoàn

toàn lệ thuộc vào quá trình tác nghiệp của tập thể những người làm chương trình, trong đó có vai trò qua trọng của đội ngũ phóng viên Điều này một lần nữa khẳng định vị trí, vai trò rất quan trọng của phóng viên trong việc nâng chất

lượng chương trình “Vì an ninh Tổ quốc” ở sóng Đài Tiếng nói Việt Nam hiện

nay Từ đó, góp phần hoàn thành nhiệm vụ chính trị, đồng thời khẳng định vị thế của Đài trong lòng công chúng thính giả

- Xử lý thông tin giúp tạo được nguồn thông tin tốt, phong phú

Trong thời đại bùng nổ thông tin hiện nay, cạnh tranh giữa các tờ báo thực chất là cạnh tranh về nguồn tin Làm thế nào để có được nguồn tin mới, độc đáo, có được người tin tưởng cung cấp, chia sẻ thông tin sốt dẻo, nhạy cảm là yếu

tố sống còn đối với các cơ quan báo chí và nhà báo…

1.2.2 Hình thức xử lý

- Xử lý thông tin giúp chọn lọc, phân loại và kiểm chứng thông tin

Nguồn tin ngày nay của báo chí không chỉ dừng ở thông tin từ trên xuống,

mà còn thông tin từ đời sống thường ngày vọng lên, dội vào tai mắt nhà báo, thôi thúc họ hành động vì cộng đồng Nguồn tin có thể từ thế giới thực mà cũng có thể từ thế giới ảo Thông tin đa chiều của sự việc, nhu cầu đa dạng của công chúng khiến mối quan hệ nhà báo với nguồn tin cũng đổi thay đáng kể Những

mà quên đi nhiệm vụ của mình là phải kiểm chứng thông tin Nói chuyện tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền gần đây, nhà báo Nguyễn Văn Hải (Báo Tuổi Trẻ) cho biết tại Mỹ, một tin điều tra có khi dẫn đến 10 nguồn Tại Báo Tuổi Trẻ, sau

vụ PMU18, đã có quy định cho phóng viên mỗi thông tin phải kiểm chứng từ ít nhất 3 nguồn Thông tin từ cơ quan nhà nước tuy được coi là chính thống nhưng nhà báo phải xác định đó cũng chỉ là một trong nhiều nguồn tin cần kiểm chứng

- Xử lý thông tin giúp tạo định hướng dư luận xã hội

Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn các nhà báo: “Làm báo là làm chính trị Chính trị phải đúng” Báo chí là chủ thể phản ánh đời sống xã hội, khơi

nguồn, tạo ra dư luận xã hội và do đó, có vai trò không thể thay thế trong định hướng dư luận xã hội Đó là sự tập trung nỗ lực nhận thức xã hội vào việc nhận thức một vấn đề hoặc thực hiện một hoạt động xã hội nào đó

Báo chí định hướng thông tin là định hướng dư luận xã hội bằng thông tin

và định hướng việc tiếp nhận thông tin cho công chúng Đây là trách nhiệm chính trị, trách nhiệm xã hội của người làm báo

Hằng ngày, công chúng tiếp nhận khối lượng thông tin tràn ngập từ nhiều nguồn và có cả thông tin không được kiểm chứng Mặt khác cũng có những bộ phận công chúng “đói thông tin”, cần được cung cấp thông tin một cách có định hướng Việc xử lý định hướng thông tin là nhu cầu khách quan từ các cấp lãnh đạo, quản lý xã hội và cả từ phía công chúng

Đối với các cấp lãnh đạo, quản lý xã hội, xử lý nhằm định hướng thông tin là quá trình cung cấp thông tin, giải thích, bình luận, hướng dẫn nhận thức của

Xử lý thông tin mang định hướng là định hướng cơ bản nhất của báo chí cách mạng nước ta Những thông tin trong đời sống chính trị thường được cung cấp nhanh nhất và mang tính định hướng rõ rệt nhất Định hướng chính trị tốt sẽ củng cố và tạo dựng niềm tin của nhân dân với Đảng, với chế độ

Trước mỗi sự kiện chính trị lớn của đất nước, nhân dân - công chúng, đều đặc biệt quan tâm những bài phát biểu của các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước, những phát ngôn, hay văn bản trả lời của cơ quan đại diện Nhà nước hay tổ chức, doanh nghiệp (như phát ngôn của Bộ Ngoại giao về những vấn đề đối ngoại, vấn đề quốc tế, phát ngôn của Chính phủ, của các bộ, ngành, địa phương

về những vấn đề do Chính phủ hay bộ, ngành, địa phương quản lý chịu trách nhiệm trước nhân dân)

Báo chí nói chung và trong các chương trình phát thanh nói riêng định hướng bằng phản ánh, cung cấp thông tin và bằng bình luận Cả hai mặt này đều cần được coi trọng như nhau

Về vai trò phản ánh, cung cấp thông tin, chương trình phát thanh định hướng bằng việc thông tin kịp thời, chính xác, trung thực, đầy đủ về các sự kiện, các vấn đề thời sự diễn ra hằng giờ, hằng ngày mà công chúng quan tâm, cần biết Trong thực tiễn hoạt động báo chí, có những sự kiện phức tạp, khó thống nhất về nhận thức xã hội, nhiều báo, đài đã định hướng thông tin bằng cách cung cấp toàn bộ tư liệu liên quan tới sự kiện một cách có hệ thống, bài bản, đầy đủ và

đa chiều ý kiến Trong thông tin báo chí, nhiều khi sự kiện tự nó nói lên ý nghĩa chính trị - xã hội mà không cần bất cứ lời giải thích nào Công chúng sẽ tự nhận

sở thực tiễn Nhiều bài bình luận, xã luận, chuyên luận của báo chí, có giá trị thức tỉnh nhận thức, giá trị mở đường dư luận xã hội

Việc xử lý thông tin trong chương trình phát thanh giúp công chúng biết đến hiểu là quá trình nhận thức, trên cơ sở được tiếp nhận đầy đủ, trung thực và

đa chiều các nguồn tin.Trên thực tế, vẫn có nhiều trường hợp báo chí thông tin trái chiều, mâu thuẫn nhau Nhiều sự việc bị đẩy lên quá mức, hoặc suy diễn cảm tính, làm công chúng hay dư luận xã hội mất phương hướng, không biết tin vào đâu; làm ảnh hưởng đến uy tín của báo giới, gây phương hại đến lợi ích chung của cộng đồng, của dân tộc

1.2.3 Phương thức xử lý

1.2.3.1 Đảm bảo tính định hướng của thông tin

Trong bối cảnh hiện nay, xu thế toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, tình hình an ninh, chính trị, kinh tế thế giới và khu vực bên cạnh mặt thuận lợi, tiếp tục có những diễn biến phức tạp, tiềm ẩn nhiều yếu tố bất trắc, khó lường Thế giới phải đối mặt với những vấn đề mang tính toàn cầu như khủng bố quốc tế, xung đột sắc tộc, dân tộc, tôn giáo, tranh chấp chủ quyền, lãnh thổ; những vấn đề an ninh phi truyền thống như biến đổi khí hậu, an ninh mạng, thiên tai, dịch bệnh,… đe dọa trực tiếp đến hoà bình, ổn định của các quốc gia, trong đó có Việt Nam Các thế lực thù địch không từ bỏ mục tiêu xoá bỏ vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản, chế độ xã hội chủ nghĩa, triệt để khai thác những khó khăn của Việt Nam trong quá trình phát triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế để tiếp tục gia tăng các hoạt động gây bất ổn về an ninh chính trị

31

Trong bối cảnh đó, việc đảm bảo đúng tính định hướng của Đảng đối với Công an nhân dân nói chung và chương trình phát thanh nói riêng càng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng Để làm được điều đó trong xử lý thông tin trên chương trình phát thanh cần thống nhất nhận thức, bất luận trong hoàn cảnh, điều kiện nào cũng phải luôn kiên định nguyên tắc Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt đối Đây là yêu cầu khách quan, tất yếu của sự nghiệp bảo vệ an ninh, trật tự Sự lãnh đạo của Đảng là toàn diện, bao quát trên các lĩnh vực chính trị, tư tưởng và tổ chức; trên mọi nhiệm vụ công tác bảo vệ an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội Ở đâu có tổ chức và hoạt động thì ở đó

có sự lãnh đạo của Đảng Đảng đề ra đường lối bảo vệ an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội, và nội dung có tầm quan trọng đặc biệt là xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại, tuyệt đối trung thành với Đảng, với Tổ quốc, hết lòng, hết sức phục vụ nhân dân Đảng lãnh đạo Nhà nước thể chế hoá đường lối, quan điểm của Đảng trong Hiến pháp và các văn bản pháp luật để cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang và toàn dân quán triệt, thực hiện

Trong việc xử lý các chương trình phát thanh nói chung và chương trình

phát “Vì an ninh Tổ quốc” nói riêng phải luôn quán triệt và thực hiện nghiêm túc

đường lối, chủ trương của Đảng về an ninh, trật tự, bảo vệ Tổ quốc; thực hiện tốt chức năng tham mưu với Đảng, Nhà nước về bảo vệ an ninh, trật tự; phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, đối ngoại; tuân thủ, thực hiện đầy đủ sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng trên tất cả các mặt công tác Trong các chương trình phải tuân thủ, chấp hành nghiêm túc sự lãnh đạo của Đảng bộ Đài TNVN, Bộ Công

an, thực hiện đúng các quy định của pháp luật và sự quản lý, điều hành của Nhà nước Tiếp tục quán triệt và thực hiện có hiệu quả các nghị quyết, chỉ thị của Đảng về bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ an ninh, trật tự, nhất là Nghị quyết Hội nghị lần thứ tám của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XI về Chiến lược bảo vệ Tổ quốc; Chỉ thị số 46-CT/TW, ngày 22/6/2015 của Bộ Chính trị khoá XI về tăng

lý thông tin, đưa hay không đưa tin, đưa lúc nào, ở đâu, đưa như thế nào, liều lượng, mức độ đưa tin ra sao… để không gây tác động tiêu cực, không gây hậu quả xấu tới xã hội Nghĩa vụ công dân đòi hỏi nhà báo không chỉ phải tuân thủ hiến pháp và pháp luật trong hoạt động nghề nghiệp Nhà báo không được lợi dụng vị thế nghề nghiệp để vi phạm pháp luật, không được tự cho mình quyền làm trái, đứng trên pháp luật

Trong xử lý thông tin, đối với nhà báo, khó nhất là đưa thông tin như thế nào về những vấn đề “nóng” chưa có sự đồng thuận trong xã hội Đây thường là những vấn đề mới phát sinh, chưa có tiền lệ, vấn đề phức tạp, vì vậy cuộc sống chưa có lời giải hoặc có nhiều lời giải khác nhau, chưa dễ phân định đúng, sai

Đằng sau một quyết định hành chính, một hiện tượng kinh tế, văn hóa, xã hội gây tranh cãi, có thể ẩn chứa những lợi ích nhóm, thậm chí lợi ích cá nhân Trong thời buổi kinh tế thị trường hiện nay, không phải sự nhân danh nào - có khi rất đàng hoàng, công khai - cũng đều có động cơ trong sáng, vì lợi ích chung của dân tộc, của đất nước

Đó là, nhà báo phải có trái tim nóng và cái đầu lạnh; Cần bình tĩnh, thận trọng, không vội vàng đưa tin, viết bài khi chưa nắm chắc bản chất của sự kiện Nôn nóng trong đưa tin, nhiều khi “lợi bất cập hại”, bởi thông tin không đúng bản chất sự kiện có thể gây tác hại khôn lường Nhà báo cần hết sức trung thực, khách quan, không định kiến, để rộng đường dư luận xã hội

Trước một vấn đề chưa có sự đồng thuận xã hội, nhà báo cần phải thông tin từ nhiều góc độ, nhiều cách tiếp cận, tranh thủ ý kiến chuyên gia, nhất là những chuyên gia có uy tín xã hội

Vì vậy các thông tin luôn cần phải kiểm chứng xử lý một cách cẩn thận và chính xác với từng loại thông tin Để làm tốt việc xử lý thông tin phải mới mẻ và chính xác cần đảm bảo một số tiêu chí:

Tính thời sự: tin tức phải mới mẻ Một thông tin ít gây hứng thú nếu thính giả đã biết về thông tin đó ở chỗ khác rồi

Sự gần gũi về địa lý: mọi người quan tâm đến chuyện xảy ra gần với mình, ở nước mình hơn là những chuyện xa lắc xa lơ

Sự gần gũi về lợi ích: mọi người nhạy cảm với những thông tin liên quan tới họ: giá cả, ngân sách, giá thực phẩm, tình trạng đường sá, thuế vận chuyển, học phí… Nhưng họ cũng nhạy cảm với những gì gắn với con người: chuyện lạ

đó đây, hài hước, hồi hộp, bi kịch, thành công, chuyện trẻ em, người cao tuổi, ký

ức, gương khuyết tật vượt khó…

Theo dõi tin tức: là công việc bắt buộc đối với một chương trình phát thanh Ta theo dõi tiến triển của một sự kiện, cho đến khi có kết luận Ví dụ: một

vụ mất điện nghiêm trọng ảnh hưởng đến sinh hoạt của người dân Bạn phải thông báo khi nào sửa được và sửa như thế nào Một nguy cơ bệnh dịch: tiếp theo bạn phải nói xem liệu nguy cơ có thành hiện thực hay không, liệu các mối lo ngại

có được giảm bớt không, liệu đã hết nguy hiểm hay chưa

34

Tầm quan trọng: một thông tin quan trọng ảnh hưởng tới rất nhiều người, thay đổi cuộc sống thường ngày của họ, có ảnh hưởng trực tiếp tới họ: thiên tai, xung đột, bầu cử…

1.2.3.3 Sự cân đối, mạch lạc, rõ ràng

Việc xử lý thông tin trên phát thanh cần làm cân đối thông tin đây là việc đưa ra các quan điểm khác nhau, đặc biệt trong trường hợp một vấn đề đang gây nhiều tranh cãi, vấn đề xã hội, chính trị, kinh tế…

Ngoài ra trong việc xử lý thông tin cũng cần phải đưa thông tin một cách sáng sủa, dễ hiểu vì phần lớn thính giả của bạn có những mối bận tâm đời thường Ngôn ngữ của họ giản dị Nếu thính giả của bạn không tài nào hiểu được bạn nói gì, thì toàn bộ công việc tìm kiếm thông tin của bạn trở thành vô ích

1.2.3.4 Bảo vệ nguồn tin

Trong các chương trình phát thanh hay các thể loại báo chí khác Việc bảo vệ nguồn tin luôn là vấn đề quan trọng nhất Để thông tin cho công chúng, cần tìm kiếm sự thật Việc phổ biến một số thông tin tế nhị có thể làm phật ý một

số người hay một số tổ chức nào đó Để có thể công bố các thông tin tế nhị đó, đôi khi cần đảm bảo với những người phát biểu trên sóng phát thanh rằng nhân thân của họ sẽ được giữ kín Trong trường hợp đó, người ta nói rằng nhà báo phải

“bảo vệ nguồn tin của mình”, có nghĩa là đảm bảo với những người cung cấp

thông tin cho anh ta rằng việc họ làm được giữ bí mật tuyệt đối Chú ý: cách làm này chỉ được sử dụng trong trường hợp ngoại lệ, trong những trường hợp cụ thể khi mà cách làm này là cách thức duy nhất để công bố một thông tin quan trọng

Tiểu kết chương 1

Trong chương 1 cơ sở lý luận của vấn đề xử lý thông tin trong chương trình phát thanh tác giả luận văn đã đưa ra được các khái niệm cơ bản của đề tài từ khái niệm thông tin, xử lý thông tin, chương trình phát thanh Từ đó đưa ra được xử lý